Παιδικές στέγες: Πώς ζούνε τα παιδιά, που δεν ζούνε πια με τις οικογένειές τους

Παιδιά ενός κατώτερου Θεού;

της Βαρβάρας Κοντού

Ασφάλεια, ζεστασιά, ξεγνοιασιά και φροντίδα. Αυτά πρέπει να παρέχει το οικογενειακό περιβάλλον σε ένα παιδί. Και όμως, υπάρχουν παιδιά τα οποία μεγαλώνουν σε συνθήκες εντελώς διαφορετικές. Ελλιπής φροντίδα, κακοποίηση φυσική ακόμα και σεξουαλική, εξαρτήσεις από τα ναρκωτικά ή το αλκοόλ, καθιστούν τους γονείς ανάξιους του τίτλου που φέρουν.

Ο αριθμός των παιδιών που τίθενται υπό την κηδεμονία του κράτους, καθώς κρίνεται ότι η παραμονή τους στο οικογενειακό περιβάλλον εγκυμονεί κινδύνους για την σωματική και ψυχολογική τους ανάπτυξη, αυξάνεται ανησυχητικά. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι το 2000, 190 παιδιά βρίσκονταν υπό τη φροντίδα του Διευθυντή Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας, ενώ το 2007 ο αριθμός ανήλθε στα 235. Πολλά από αυτά τα παιδιά φιλοξενούνται σε Παιδικές Στέγες.

Όπως μας ανέφερε η Προϊστάμενη της Υπηρεσίας Κοινοτικής Εργασίας, Χαρά Ταπανίδου, στόχος είναι η όσο το δυνατό μικρότερης διάρκειας παραμονή ενός παιδιού στη Στέγη. Με την εισδοχή κάποιου παιδιού στη Στέγη γίνεται παράλληλα προσπάθεια αποκατάστασης του στη φυσική του οικογένεια ή σε συγγενικό του περιβάλλον. Εάν αυτό δεν καταστεί δυνατόν, τότε γίνεται προσπάθεια αποκατάστασης του σε ανάδοχη οικογένεια.

Η διάρκεια παραμονής των παιδιών στην Παιδική Στέγη ποικίλει. Κάποια παιδιά μπορεί να παραμείνουν εκεί για μερικούς μήνες και κάποια άλλα μέχρι την ενηλικίωση τους. Οπως τόνισε η κυρία Ταπανίδου, επιδιώκεται, και συνήθως επιτυγχάνεται, η επικοινωνία των παιδιών με τους γονείς τους, ωστόσο η συχνότητα καθορίζεται ανάλογα με τις συνθήκες της κάθε περίπτωσης. Σε σπάνιες περιπτώσεις πιθανόν η επικοινωνία να μην ενδείκνυται για το λόγο ότι στο παιδί έχει ασκηθεί ψυχολογική/ σεξουαλική βία, ή ο γονιός αντιμετωπίζει σοβαρή ψυχασθένεια.

Παγκύπρια λειτουργούν τέσσερεις Παιδικές Στέγες: μία στη Λευκωσία, μία στη Λεμεσό, μία στη Λάρνακα και μία στην Πάφο. Σε αυτές φιλοξενούνται παιδιά ηλικίας τεσσάρων έως δεκαέξι χρόνων.

Αντιμετώπιση εξειδικευμένων αναγκών στο μέτρο του δυνατού

Τα Ιδρύματα Παιδικής Προστασίας είναι, κατά κανόνα, επαρκώς στελεχωμένα αριθμητικά αλλά παρουσιάζουν ανάγκες σε εξειδικευμένη στελέχωση. Στο μέτρο του δυνατού, τα ιδρύματα διευθύνονται από προσωπικό που διαθέτει εξειδικευμένα προσόντα. Σύμφωνα με την κυρία Ταπανίδου, γίνεται συνεχής προσπάθεια επιμόρφωσης όλου του προσωπικού ώστε να ευαισθητοποιείται και να ενημερώνεται σε θέματα που αφορούν στην εργασία του.

Η διαφοροποίηση και η συνθετότητα των κοινωνικών προβλημάτων, όμως, καθιστά ολοένα πιο πολύπλοκα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα παιδιά που φιλοξενούνται στις Παιδικές Στέγες. Συνήθως, τα παιδιά αυτά έχουν ανάγκη από συστηματική ψυχολογική στήριξη από ειδικούς, ενώ συχνά καταγράφονται περιστατικά που χρήζουν ψυχιατρικής φροντίδας. Οι Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας συνεργάζονται με το Υπουργείο Υγείας, το οποίο είναι αρμόδιο για την παροχή αυτών των υπηρεσιών. Υπάρχουν περιπτώσεις που αγοράζονται οι υπηρεσίες αυτές και από τον ιδιωτικό τομέα, όταν δεν είναι δυνατή η εξασφάλισή τους από τον δημόσιο τομέα.

Μια μέρα στην παιδική στέγη Λευκωσίας

Στην Παιδική Στέγη Λευκωσίας φιλοξενούνται δεκατρία παιδιά, οκτώ αγόρια και πέντε κορίτσια ηλικίας έξι με δεκαέξι ετών. Επιπλέον, έρχονται ακόμα έξι παιδιά το μεσημέρι, μετά το σχολείο, και φεύγουν τα βράδυ για να πάνε στα σπίτια τους.

Στην Παιδική Στέγη Λευκωσίας, η διευθύντρια και το υπόλοιπο προσωπικό σε συνεργασία με ψυχολόγους προσπαθούν να «μαζέψουν τα κομμάτια» των παιδιών και να τα κάνουν να νιώσουν ασφάλεια.
«Το πρώτο πράγμα που κάνουμε μόλις έρθει ένα παιδί, είναι να του δώσουμε να καταλάβει ότι είναι ασφαλισμένο και ότι κανείς δεν μπορεί να του κάνει κακό» μας είπε η διευθύντρια, Άννα Στεφανίδου.
Μας ανέφερε μάλιστα, ότι τα ίδια τα παιδιά αγκαλιάζουν αυτά που έρχονται για πρώτη φορά στη Στέγη και τους λένε «μυστικά» στο αυτί ότι «περνούν πολύ καλά εκεί».

Η Άννα Στεφανίδου είναι η «μάμμα» των παιδιών της Παιδικής Στέγης. Έτσι τη φωνάζουν τα περισσότερα παιδιά. Η ίδια το δέχεται με αγάπη αλλά, όπως μας ανέφερε, εξηγεί στα παιδιά ότι είναι η μητέρα τους στη Στέγη και όχι η βιολογική.

Τα βράδια μάλιστα, συναγωνίζονται για το ποιος θα τη φιλήσει τελευταίος για καληνύχτα.
«Το βράδυ, τα παιδιά βγάζουν τον πόνο που κρύβουν μέσα τους», μας είπε η κυρία Στεφανίδου.
Τις νύχτες μαζί με τα παιδιά διανυκτερεύουν δύο λειτουργοί, αλλά αν χρειαστεί, για κάποιο λόγο, η βάρδια ενισχύεται.
Η κυρία Στεφανίδου μας είπε επίσης ότι όλα τα παιδιά παρακολουθούνται από ψυχολόγους και ότι αυτά που υπέστησαν σεξουαλική κακοποίηση χρειάζονται πολλή ψυχοθεραπεία.
Η σχέση της με τα παιδιά δεν είναι μόνο σχέση προσφοράς. «Όταν έχασα τους γονείς μου μέσα σε διάστημα τριών μηνών, βρήκα στήριξη στα παιδιά που δεν θα μπορούσα να βρω αλλού», είπε χαρακτηριστικά.

Τα απογεύματα πέντε δάσκαλοι έρχονται στη Στέγη για να τα βοηθήσουν στην κάλυψη των κενών του σχολείου.
Επίσης, τα παιδιά ακολουθούν δραστηριότητες ανάλογα με τα ενδιαφέροντα τους. Κάποια κάνουν μπαλέτο, άλλα κάνουν μαθήματα ηλεκτρονικών υπολογιστών ή τέννις.

Η διευθύντρια της Στέγης έκανε εκτενή αναφορά στο ρόλο του Συνδέσμου «Οι Φίλοι της Παιδικής Στέγης Λευκωσίας». Τους χαρακτήρισε μάλιστα ως «οι άγγελοί μας». Ο Σύνδεσμος ενισχύει οικονομικά μέσω διαφόρων δραστηριοτήτων τη Στέγη.
Έξοδα, όπως για παράδειγμα τα σιδεράκια που μπορεί να χρειαστεί να βάλει ένα παιδί στα δόντια, προέρχονται από το Σύνδεσμο. Επίσης, τα μέλη του Συνδέσμου διοργανώνουν εκδρομές, κατασκηνώσεις, ενώ φιλοξενούν και παιδιά στα σπίτια τους τα Σαββατοκύριακα χωρίς κανένα συμφέρον.

Μελέτη της Επιτρόπου για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Η Επίτροπος για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Παιδιού, Λήδα Κουρσουμπά, ζήτησε τη διεξαγωγή έρευνας για να διαπιστωθεί κατά πόσον κατοχυρώνονται τα δικαιώματα των παιδιών που διαμένουν σε κρατικές στέγες παιδικής προστασίας.
Η έρευνα ξεκίνησε με δράση προς τ’ αρμόδια Υπουργεία, όπως μας ανέφερε η ίδια η κα Κουρσουμπά. Σε επόμενο στάδιο θα μιλήσει με το προσωπικό όλων των Κρατικών Ιδρυμάτων Προστασίας, ώστε να διαπιστώσει κατά πόσον υπάρχουν τ’ απαιτούμενα προσόντα και πληρούνται τα εχέγγυα για τη διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των παιδιών. Σκοπεύει μάλιστα να μιλήσει με τα ίδια τα παιδιά για να διαπιστώσει κατα πόσον υπάρχουν διαδικασίες μέσα από τις οποίες να μπορούν να εκφράζουν τις απόψεις τους. Στη συνέχεια, θα εκπονήσει μελέτη στην οποία θα καταγράφονται τυχόν ελλείψεις, αλλά παράλληλα θα γίνονται και εισηγήσεις για εποικοδομητικές αλλαγές. Στόχος της, όπως μας είπε, είναι να στηρίξει το όλο σύστημα ώστε να βελτιωθεί η κατάσταση προς όφελος των παιδιών.

Η Βαρβάρα Κοντού είναι δημοσιογράφος