του Μιχάλη Κοντού

Η δολοφονία ενός νέου παιδιού από αστυνομικό είναι από μόνο του ένα τραγικό γεγονός. Είτε ατύχημα, είτε εν ψυχρώ δολοφονία, υπάρχει έγκλημα, θύμα και δράστης. Η πολιτεία οφείλει να τιμωρήσει παραδειγματικά τον ένοχο και να προβεί σε δραστικές ενέργειες αποφυγής παρόμοιων περιστατικών στο μέλλον. Το γεγονός αυτό όμως σε καμία περίπτωση δεν δικαιολογεί το πρωτφανές κύμμα βίας που έπληξε την Ελλάδα, πρωτοστατούντος του λεγόμενου αντιεξουσιαστικού χώρου. Ούτε φυσικά και την ατυχή διαχείριση των τηλεοπτικών ΜΜΕ τα οποία, από κοινού με μερικά από τα αντιπολιτευόμενα κόμματα, έσπευσαν συλλήβδην να αποδώσουν συλλογικές ευθύνες, ευρισκόμενα όμως σε κατάσταση αμηχανίας όταν έγινε αντιληπτή η έκταση που πήραν τα γεγονότα βίας και ανομίας στους δρόμους των ελληνικών πόλεων.

Το αντιεξουσιαστικό φαινόμενο δεν είναι νέο στην Ελλάδα. Κατ’ ακρίβεια δεν είναι πρωτόγνωρο για την Ευρώπη: Τόσο η Γαλλία, όσο και η Ιταλία και η Γερμανία έχουν αντιμετωπίσει παρόμοιες καταστάσεις. Η πιο χαρακτηριστική όμως περίπτωση κύμματος αναρχικής βίας ήταν αυτή των Ηνωμένων Πολιτειών, κατά την διάρκεια του πολέμου στο Βιετνάμ. Η αντίδραση τότε στην αμερικανική παρέμβαση στην Ινδοκίνα είχε λάβει δραματικές διαστάσεις για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, ο αντιεξουσιαστικός χώρος μπορεί να διακριθεί σε τρεις ομόκεντρους κύκλους: Στον σκληρό πυρήνα βρίσκεται ο ομάδα των αναρχικών που εδρεύει κυρίως στην περιοχή των Εξαρχίων, σε παλιά, κατειλημμένα κτήρια σε άλλες περιοχές της Αθήνας και της υπόλοιπης Ελλάδας, αλλά και σε πανεπιστημιακές αίθουσες όπου υπάρχει η ασφάλεια του ακαδημαϊκού ασύλου. Η ομάδα αυτή είναι οργανωμένη, με ιδεολογική πλατφόρμα, οργανωτικούς πυρήνες, σχέδια δράσης, ακόμη και με “αποθήκες πυρομαχικών”. Ένας δεύτερος κύκλος, πιο χαλαρός και πιο διευρυμένος, αποτελείται κυρίως από φοιτητές, οι οποίοι ανήκουν σε ανεξάρτητες αριστεριστικές οργανώσεις. Βρίσκονται ιδεολογικά στις παρυφές του αναρχισμού, ενώ αρκετοί από αυτούς διακινούνται μεταξύ πρώτου και δεύτερου κύκλου. Τέλος, στον τρίτο και πιο ευρύ κύκλο βρίσκοναι οι “ευκαιριακοί αντεξουσιαστές”. Πρόκειται κυρίως για μαθητές με τάσεις ανομίας που εμφανίζονται όποτε θεωρούν ότι υπάρχει κίνητρο. Οι τελευταίοι δεν διέπονται από ιδεολογικά ερεθίσματα, απλώς αρέσκονται στο να λεηλατούν και να καταστρέφουν. Πρόκειται για τα ίδια παιδιά που προβαίνουν σε άνομες πράξεις στα πλαίσια ποδοσφαιρικών ή άλλων αθλητικών αγώνων, εντός ή εκτός γηπέδων.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πίσω από το αντιεξουσιαστικό φαινόμενο υφέρπουν κοινωνικά αίτια: Οικονομικές ανισότητες, οικογενειακά προβλήματα, κοινωνική απαξίωση κ.α. Είναι όμως δεδομένη και η διαχρονική υποτίμηση της έκτασης και της έντασης του φαινομένου από τις ελληνικές αρχές. Όλα αυτά τα χρόνια ο αναρχικός πυρήνας συνυπήρχε κατά κάποιο τρόπο με τις δυνάμεις ασφαλείας. Όλοι γνώριζαν που εδρεύουν, δεν έγιναν όμως ποτέ σοβαρές προσπάθειες περιορισμού τους. Και αυτό επειδή αντιμετωπίζονταν ως πολιτική και όχι ως εγκληματική ομάδα. Τα τελευταία γεγονότα όμως ίσως προκαλέσουν σκέψεις για αλλαγή αυτής της αντιμετώπισης.

Σε πολιτικό επίπεδο τα γεγονότα αυτά ήδη προκαλούν σοβαρούς τριγμούς στην Κυβέρνηση Καραμανλή. Μία δεξιά κυβέρνηση μπορεί πιο εύκολα να γίνει στόχος αντιδράσεων: Από ειρηνικές απεργιακές κινητο-ποιήσεις και διαδηλώσεις, έως και κύμματα βίας και ανομίας. Μεσοπρόθεσμα όμως, τα γεγονότα αυτά ενδεχομένως να προκαλέσουν αντίρροπες τάσεις στην ελληνική κοινωνία. Στις ΗΠΑ οι αντιδράσεις και η βία που προκάλεσε ο πόλεμος του Βιετνάμ οδήγησε σε μία σημαντικότατη συντηρητική στροφή της αμερικανικής κοινωνίας, την οποία εκμεταλλεύτηκε δεόντως ο Ronald Regan που, με τις κινήσεις του, κατέστησε το Ρεπουμπλικανικό κόμμα ιδεολογικά κυρίαρχο για σχεδόν τρεις δεκαετίες. Το αν θα συμβεί κάτι αντίστοιχο και στην Ελλάδα θα εξαρτηθεί από την διαχείριση στην οποία θα προβούν οι πολιτικές δυνάμεις. Πάνω απ’ όλα όμως, πρωταρχικό ρόλο θα παίξει η ίδια η κοινωνία και οι τάσεις που θα επικρατήσουν εντός της. Μέγας κριτής λοιπόν θα είναι ο ελληνικός λαός, ο οποίος παρακολούθησε με απέχεθεια τα τελευταία γεγονότα, ενώ θα καταβάλει και το τίμημά τους.