Γράφει: Παντελής Μιτσής

Τράπεζες: Προσαρμοστείτε ή θα χαθείτε!

Παρόλες τις προηγούμενες δηλώσεις του Υπουργού Οικονομικών, ο Πρόεδρος Χριστόφιας προέβη στην ανακοίνωση μιας ένεσης ρευστότητας αξίας 1.4 δισεκατομμυρίων ευρώ από την κυβέρνηση προς στις εμπορικές τράπεζες και τα συνεργατικά ιδρύματα. Κύριος σκοπός αυτής της κίνησης ήταν να τονωθεί το τραπεζικό μας σύστημα και να μειωθούν τα δανειστικά επιτόκια που ταλαιπωρούν εξίσου επιχειρηματίες και οικογενειάρχες. Τί οδήγησε όμως τις εμπορικές τράπεζες σε αυτή την ανάγκη; Και κάτι πιο σημαντικό: Οι τράπεζες πρέπει να αντιληφθούν εγκαίρως ότι αν περιορίσουν περαιτέρω την δανειοδότησή τους μπορούν να προκαλέσουν και την δική τους καταστροφή!

Τί οδήγησε σε αυτήν την κατάσταση;

Παρόλο που οι δηλώσεις κυβερνητικών αξιωματούχων και τραπεζικών στελεχών έλεγαν το αντίθετο, το ότι η χρηματοπιστωτική κρίση που άρχισε το 2007 στις ΗΠΑ θα επηρέαζε εντέλει και την Κύπρο, δεν ήταν ερώτημα του «αν», αλλά του «πότε και για πόσο». Για αυτό τον λόγο και ο Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας Κύπρου είχε υποστηρίξει από τον περασμένο Οκτώβριο ότι καλό θα ήταν η κυβέρνησή μας να σχεδίαζε κάποια μέτρα ενόψει της οικονομικής ύφεσης.

Ωστόσο οι εμπορικές μας τράπεζες είχαν υπολογίσει τις ανάγκες τους σε ρευστότητα πολύ πριν να γίνουν τόσο έντονα τα σημάδια της διεθνούς πια οικονομικής κρίσης (βλ. πτώχευση της Lehman Brothers τον περασμένο Σεπτέμβρη). Αυτό το ποσό που υπολόγισαν οι τράπεζες προοριζόταν για την ικανοποίηση της προσδοκώμενης ζήτησης για δάνεια από ιδιώτες και επιχειρηματίες. Μεγάλο μέρος από αυτό ανέμεναν να το καλύψουν από τις καταθέσεις (που τότε ήταν ακόμη σε ψηλά επίπεδα) και μέσω δανεισμού από την Κεντρική Τράπεζα (ΚΤΚ). Φυσικά οι καταθέσεις είναι πιο συμφέρουσες ως τρόπος χρηματοδότησης για τις εμπορικές τράπεζες από ότι ο δανεισμός από την ΚΤΚ, εφόσον το επιτόκιο καταθέσεων είναι σαφέστατα πιο χαμηλό από ότι το Lombard rate της Κεντρικής.

Ωστόσο, με την μείωση των καταθέσεων ένεκα της οικονομικής ύφεσης οι τράπεζες έπρεπε με κάποιο άμεσο τρόπο να καλύψουν το υπόλοιπο ποσό της αναγκαίας ρευστότητας, γεγονός που αναπόφευ-κτα θα αύξανε κατά πολύ τα έξοδά τους. Ένας άλλος τρόπος αντιμετώπισης ήταν να μειώσουν τα δάνειά τους και για αυτό τον λόγο ήδη έχουν αρχίσει να ανεβάζουν τους risk factors, θέλωντας να είναι υπερκαλυμμένες. Επίσης, είναι πλέον πιο «σφικτές» όσον αφορά στην δανειοδότησή τους, απορ-ρίπτοντας προτάσεις τις οποίες στο παρελθόν θα έτρεχαν να αποδεχθούν. Για αυτό και έχουν ήδη αρχίσει να διατυπώνονται παράπονα από επιχειρηματίες και νοικοκυριά όσον αφορά στο ύψος και στο εύρος των δανειστικών επιτοκίων. Αρκετές φορές οι μεγαλύτερες τράπεζες ορίζουν πολύ μεγαλύτερα επιτόκια από ότι στο παρελθόν, απλώς και μόνον επειδή δεν θέλουν να προσφέρουν μεγαλύτερο βαθμό συγκεκριμένων δανείων.

Ο περιορισμός των δανείων δεν είναι η λύση

Ωστόσο, οι Κυπριακές τράπεζες είτε είναι εγχώριοι κολοσσοί (πχ Τράπεζα Κύπρου), είτε μέρη πολυεθνικών ομίλων θα έπρεπε να είχαν ήδη αρχίσει να καταλαβαίνουν ότι το συμφέρον τους δεν είναι να περιορίσουν την δανειοδότησή τους, εφόσον τότε το μόνο που θα πετύχουν εντέλει θα είναι ο κόσμος να καταφύγει σε άλλους τρόπους απόκτησης ρευστότητας, οι οποίοι θα έχουν ακόμη πιο ολέθριες επιπτώσεις στο τραπεζικό μας σύστημα.

Ένα παράδειγμα εναλλακτικών τρόπων χρηματο-δότησης αποτελεί η πώληση γης. Ωστόσο, μια ομαδική κίνηση προς την εκποίηση ακίνητης ιδιοκτησίας στην Κύπρο ενδέχεται να προκαλέσει έναν φαύλο κύκλο, παρόμοιο με αυτόν που προκάλεσε την χρηματοπιστωτική κρίση στην Αμερική, στην αγορά των subprime loans: Εφόσον τα οικόπεδα θα προσφέρονται διαρκώς προς πώληση, η τιμή τους θα μειώνεται. Τότε οι τράπεζες θα είναι περισσότερο εκτεθημένες σε δάνεια που είχαν ως εγγύηση ακίνητη ιδιοκτησία, θα περιορίζουν περισσότερο τη δανειοδότησή τους, ο κόσμος θα συνεχίσει να πωλεί την περιουσία του για να αντεπεξέλθει τις οικονομικές δυσκολίες κ.ο.κ.

Επίσης, εάν οι τράπεζες συνεχίσουν τους περιορισμούς στην προσφορά δανείων τότε πολλές επιχειρήσεις θα αναγκαστούν να κλείσουν, ο κόσμος θα περιορίσει περαιτέρω τις δαπάνες του, θα κυκλοφορεί πολύ λιγότερο χρήμα στην οικονομία, ο κύκλος εργασιών των εμπορικών τραπεζών θα μειωθεί αισθητά και το ίδιο φυσικά θα συμβεί και στα κέρδη τους. Δυστυχώς, αν και το συμφέρον των τραπεζών έγκειται στην συνέχιση της δανειο-δότησης για αποφυγή των χειροτέρων, για την ώρα οι μεγαλύτερες τράπεζες της Κύπρου παραμένουν πολύ συντηρητικές στις συναλλαγές τους. Πρόσφατα η Marfin Λαϊκή μείωσε το όριο συναλλαγών στο online banking της σε 14,000 ευρώ την ημέρα, κάτι που για τους πλείστους επιχειρηματίες είναι απόλυτα περιοριστικό.

Σε αυτή την φάση θα μπορούσαν κάποιες μικρότερες τράπεζες (ιδιαίτερα αυτές που «έχουν πίσω τους» πολυεθνικές εταιρείες, όπως η Societe Generale και η Eurobank) να εκμεταλλευτούν την όποια δυσαρέσκεια των πελατών των εγχώριων τραπεζικών κολοσσών για τα πιο πάνω μέτρα «λιτότητας» και να διεκδικήσουν ένα σημαντικότερο μερίδιο της αγοράς. Αυτό θα μπορούσαν να το κάνουν με μία δυναμική επέκταση στην Κύπρο, συνοδευόμενη από την ανάλογη διαφημιστική καμπάνια (κάτι που η Alpha Bank έχει κάνει πολλές φορές στο παρελθόν).

Αυτό όμως το φαινόμενο δεν έχει παρατηρηθεί αισθητά, αν και η Τράπεζα Πειραιώς κινείται με σταθερά βήματα προς αυτήν την κατεύθυνση, π.χ. με το να προσφέρει visa με 0% αρχικό επιτόκιο την στιγμή που οι πιστωτικές κάρτες στην Κύπρο ζουν, βασιλεύουν και επεκτείνονται (και πολλοί Κύπριοι συνεχίζουν στα ίδια επίπεδα κατανάλωσης που είχαν πέρυσι, έστω και με δανεικά). Επίσης, η Eurobank, αν και ακόμη διατηρεί το καθεστώς της υπεράκτιας τράπεζας στην Κύπρο, άρχισε να κινείται πιο δυναμικά στην εγχώρια αγορά, συμμετέχοντας μέχρι και στις δημοπρασίες των Γραμματίων του Δημοσίου της ΚΤΚ.

Από τα πιο πάνω καθίσταται σαφές ότι οι εμπορικές τράπεζες δεν πρέπει να περιορίσουν τον κύριο ρόλο που έχουν στην οικονομία, δηλαδή την παροχή ρευστότητας: Εμπορικές Τράπεζες = Επαγγελματική Ρευστότητα, αν Ρευστότητα από Τράπεζες = 0, τότε Οικονομία = ;

Θα ωφελέσει το σχέδιο στήριξης της Κυβέρνησης;

Εν όψει δυσμενών επιπτώσεων από ενδεχόμενη έλλειψη ρευστότητας στις εμπορικές τράπεζες, όπως αυτές που περιγράφονται πιο πάνω, η κυβέρνηση έσπευσε να ανακοινώσει το προαναφερθέν σχέδιο στήριξης. Τί όμως μπορεί να το προκάλεσε αυτό; Το μόνο σίγουρο είναι ότι αυτή η κίνηση δεν βρίσκει απόλυτα σύμφωνη την Κεντρική Τράπεζα, ο Διοικητής της οποίας, κ. Αθανάσιος Ορφανίδης, εξέφρασε την άποψη ότι το σχέδιο θα έπρεπε να ήταν περισσότερο μακροπρόθεσμο όσον αφορά στον χρονικό του ορίζοντα. Ο κ. Ορφανίδης σημείωσε ότι αντιλαμβάνεται πως το σχέδιο που έχει ανακοινώσει ο Υπουργός Οικονομικών θα δημιουργήσει, βραχυπρόθεσμα τουλάχιστον, κάποια ρευστότητα που θα διατεθεί στις τράπεζες. Συμπλήρωσε όμως ότι η ρευστότητα που θα προσφερθεί στις τράπεζες θα έπρεπε να είναι πιο μακροχρόνια, εφόσον μια τράπεζα δεν μπορεί να προβεί σε δανειοδότηση αν έχει μόνο βραχυπρόθεσμες καταθέσεις. Η δε αντι-πολίτευση δεν δίστασε να εκφράσει την άποψη ότι το μέτρο αυτό αντί να βοηθήσει την ρευστότητα θα έχει μια τόσο βραχυχρόνια επίπτωση, έτσι ώστε κανένας ουσιαστικά μικροεπιχειρηματίας ή νοικοκυριό δεν θα μπορέσει να εξασφαλίσει δάνειο ή διευκόλυνση, αλλά το μόνο καλό θα είναι ότι θα μπορέσει η κυβέρνηση να καλύψει προσωρινά τις δικές της ανάγκες.

Τί πρέπει να γίνει;

Όλες οι πλευρές συμφωνούν πως ο τραπεζικός τομέας στην Κύπρο παραμένει εύρωστος, με τις τράπεζες να παρουσιάζουν καλούς δείκτες προληπτικής ρευστότητας και να λειτουργούν κάτω από το αυστηρό εποπτικό πλαίσιο της ΚΤΚ. Επίσης, η περιορισμένη ρευστότητα που οδήγησε την κυβέρνηση στην ανακοίνωση σχεδίου τόνωσης των εμπορικών τραπεζών δεν μπορεί να οδηγήσει σε δραστικές κινήσεις (όπως π.χ. απόλυση προσωπικού), λόγω της δυνατής παρουσίας του συνδικαλισμού στην Κύπρο. Αυτό που μπορεί να γίνει και έχει ήδη παρατηρηθεί είναι ο περιορισμός στην πρόσληψη νέου προσωπικού από τις τράπεζες. Ωστόσο, αυτό δεν αποτελεί από μόνο του απειλή για την οικονομία. Αυτό που μπορεί να αποτελέσει απειλή είναι ο περιορισμός της ρευστότητας από τις ίδιες τις τράπεζες. Όπως έχει ήδη αναφερθεί, είτε οι τράπεζες χρησιμοποιήσουν το σχέδιο της κυβέρνησης είτε όχι και είτε αυτό θα έχει μόνο βραχυχρόνιο χαρακτήρα είτε όχι, θα πρέπει η δανειοδότηση από τις εμπορικές τράπεζες να συνεχιστεί (ακόμη και αν αναγκαστούν να καταφύγουν σε αυξημένο δανεισμό από την ΚΤΚ για να αντεπεξέλθουν στην ζητούμενη ρευστότατα). Αλλιώς, η οικονομική κρίση θα γίνει πραγματικότητα και (όπως έγινε στην Αμερική) η αφετηρία της θα είναι το τραπεζικό σύστημα.