Παρουσίαση

(Συνέχεια από το προηγούμενο τεύχος)

της Σοφίας Πατσέλλη

Η συνέχεια του αφιερώματος στο Αναγνωστήριο της Αγιάσου αφορά σε άλλους τομείς πολιτισμού, τους οποίους ακούραστοι και γεμάτοι μεράκι και ζήλο υπηρετούν οι Αγιασώτες. Υπό την σκέπην του Αναγνωστηρίου, προσπαθούν να αποτρέψουν τα σημεία των καιρών να προσβάλουν την παράδοση και την τέχνη τους.

Τι να πει κανείς για την συγκίνηση που προκαλούν τα σαντούρια τους! Για τους δεξιοτέχνες του βιολιού και του κλαρίνου! Για τον τρόπο που καθένα από τα έξι μουσικά όργανα μιας πλήρους παραδοσιακής αγιασώτικης κομπανίας (βιολί, σαντούρι, κλαρίνο, τρομπόνι, μπάσο και κορνέτα) γίνεται συνέχεια του σώματός τους. Εκεί έχουν κρύψει τους «μουσικούς θησαυρούς του Αιγαίου», και κάποιους από αυτούς τους φανέρωσαν με το ομώνυμο συλλεκτικό cd, που κυκλοφόρησε το 2003 και περιέχει είκοσι μία σπάνιες ηχογραφήσεις παραδοσιακών τραγουδιών από διάφορες περιοχές του Αιγαίου. Στην μουσική αρχειοθήκη του Αναγνωστηρίου υπάρχουν καταγεγραμμένες (από την δεκαετία του 1960) ηχογραφήσεις διακοσίων περίπου μουσικών κομματιών, που χαρακτηρίζουν και αποτελούν ολόκληρη την μουσική παράδοση της Αιολίδας. Αυτή την παράδοση υπηρετούν ακόμα και τα παιδιά του χωριού, που πασχίζουν να μυηθούν στα μυστικά της μουσικής με την καθοδήγηση των σπουδαίων δασκάλων τους.

Τα λόγια για να περιγράψουν τους χορευτές της Αγιάσου τα βρήκαν οι Θανάσης Παπα-κωνσταντίνου και Διονύσης Σαββόπουλος, που στην πρόσφατη δουλειά τους, τον Σαμάνο, αναφέρονται «στους γέροντες από την Αγιάσο που χορεύουν σιωπηλοί». Όχι όμως μόνο οι γέροντες, αλλά και οι νιοι και οι νιες του χωριού, λες και μπαίνουν σε άλλη διάσταση, όταν τα όργανα ηχήσουν και μπουν στον χορό. Ακόμα μπορούν να εκστασιάζονται στον ρυθμό του καρσιλαμά και του μπάλου και εύκολα παρασέρνουν μικρούς και μεγάλους σε αυτή την έκσταση. Οι Αγιασώτες δεν τραγουδούν πάνω στον χορό. Ως προς την προέλευση, είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς τους λεσβιακούς από τους μικρασιάτικους σκοπούς. Ο πιο δημοφιλής σκοπός, από τον οποίο ξεκινούν και όλα τα μαθήματα στα χορευτικά τμήματα του Αναγνωστηρίου, είναι τα ξύλα.

Με την ψυχή που κινεί τα πόδια τους, με την ίδια αυτή ψυχή τραγουδάνε τους αμανέδες, αναστενάζοντας τα βάρη της ανθρώπινης ύπαρξης. Όσοι μπορούν να νιώσουν αυτόν τον πόνο καταλαβαίνουν ότι ο τραγουδιστής του αμανέ δεν τραγουδάει αλλά ζει μέσα στο τραγούδι τόσο τον δικό του όσο και τον ξένο πόνο. Όχι μόνο τις συμφορές αλλά και τις χαρές τους τις ζουν στα τραγούδια τους. Παραδοσιακά και κυρίως σμυρναίικα συνοδεύουν όλες τις εκφάνσεις της ζωής τους. Το Αναγνωστήριο δηλώνει φυσικά την παρουσία του και σε αυτό τον τομέα. Με την χορωδία βυζαντινής και παραδοσιακής μουσικής παίρνει μέρος σε πολλούς διαγωνισμούς εντός και εκτός του νησιού και κερδίζει πολλές διακρίσεις.

Οι Αγιασώτες, με την οξυδέρκεια και την θυμοσοφική διάθεση που τους διακρίνει, επιδίδονται επάξια και στην σάτιρα. Με το καρναβάλι τους (λαϊκό δρώμενο με έντονα θεατρικά στοιχεία, σε ανοιχτό δημόσιο χώρο, που συνδυάζει τον έμμετρο σατιρικό λόγο με την εμφάνιση αρμάτων), σατιρίζουν, καυστηριάζουν, ασκούν κριτική σε πρόσωπα και καταστάσεις. Δεν είναι σεμνότυφοι. Δεν διστάζουν να μιλήσουν τολμηρά και αθυρόστομα, στην τοπική ντοπιολαλιά, για να ξυπνήσουν τις συνειδήσεις του λαού. Οι ρίζες του καρναβαλιού βρίσκονται στο έθιμο της «πατινάδας»: Πρόκειται για την βόλτα των παλικαριών στις γειτονιές του χωριού, όπου γινόταν το νυφοπάζαρο και τραγουδούσαν παραδοσιακά τραγούδια. Το Αναγνωστήριο ενδιαφέρθηκε για το καρναβάλι ήδη από τα χρόνια της τουρκοκρατίας. Στις αρχές του 19ου αι. οι παραστάσεις τους ήταν αυτοσχέδιες κυρίως από τους χωρατατζήδες του χωριού. Μετά το 1922 εμφανίζονται νέοι λαϊκοί ποιητές, τα μπαρου-τοκαπνισμένα παλικάρια της Αγιάσου, που γυρίζουν από το μέτωπο, και με την σάτιρά τους εκφράζουν το αίτημα για ειρήνη, δικαιοσύνη και κοινωνική αλλαγή. Ο καρνάβαλος του 1944 προέβλεψε την ήττα του γερμανικού φασισμού, ενώ κάποια από τα καλύτερα δείγματα σάτιρας εμφανίζονται την περίοδο της δικτατορίας και της μεταπολίτευσης. Σήμερα την οργανωτική ευθύνη των καρναβαλιών την έχει ο πολιτιστικός σύλλογος «Ο Σάτυρος», σε συνεργασία πάντα με το Αναγνωστήριο.

Εν συντομία, αναφέρονται το Λαογραφικό Μουσείο του Αναγνωστηρίου, σε αίθουσα του οποίου στεγάστηκε και πινακοθήκη με έργα Λέσβιων ζωγράφων και το Καστέλι, πευκόφυτος λόφος με το ξωκλήσι το αφιερωμένο στον Ταξιάρχη και τα ερείπια μεσαιωνικού κάστρου, για την συντήρηση και αξιοποίηση των οποίων μεριμνά το Αναγνωστήριο.

Ίσως σε κάποιους να φαντάζει υπερβολικό το εγκώμιο του Αναγνωστηρίου και των κατοίκων της ορεινής και ιδιόρρυθμης Αγιάσου. Σπεύδω να παραδεχτώ την συναισθηματική εμπλοκή λόγω κοινής καταγωγής και να προκαλέσω τους δύσπιστους σε ιδίοις όμμασι επιτόπιο έλεγχο.

http://www.anagnostirio.gr/index.php

http://www.agiasos.gr/