του Αχιλλέως Αιμιλιανίδη

Σχεδίασμα Α΄

Ας φανταστούμε μια αιγυπτιακή πυραμίδα. Ένα έργο που για να πραγματοποιηθεί, απαιτεί από πλευράς του απειραρίθμου εργατικού δυναμικού, άφθονες νταμιτζάνες υπερπλήρεις από ιδρώτα. Ας αναλογιστούμε ακόμα ένα κομμάτι χαρτί, που για να ολοκληρωθεί ως σύγγραμμα, αναζητεί ένα εγγράμματο μέλος της ανθρώπινης φυλής, με ένα στυλό να χορεύει στις προεκτάσεις της παλάμης του. Τα εξαγόμενα από την σύγκριση πορίσματα φανερώνουν από την μια, ένα απρόσωπο, χρονοβόρο κατασκεύασμα, ανίκανο να φανερώσει τον δημιουργό του (θα μπορούσε ίσως να αποκαλύψει στον φίλεργο αρχαιολόγο την μούμια κάποιου φαραώ, αλλά ουδέποτε έστω και ένα από τους κτίστες της) και από την άλλη, μια δημιουργία πνεύματος σε απεικόνιση, της οποίας η κάθε λέξη χαρακτηρίζει τον συγγραφέα.

Στην Επτάνησο υπάρχει ένας θρύλος, που ορισμένα στοιχεία μας κάνουν να πιστεύουμε ότι είναι αληθινός. Ας τον αποκαλέσουμε λοιπόν «θρύλο των αξέχαστων ανωνύμων Επτανησίων». Λέγεται πως οι λόγιοι στην Επτάνησο ασχολούνταν με ένα θέμα για όλη την ζωή τους. Αυτοί λοιπόν οι Επτανήσιοι μελετητές, ξεκινούσαν σε κάποια ώριμη ηλικία να γράφουν για κάποιο θέμα που τους απασχολούσε μια διεξοδική και περιεκτική μονογραφία. Εκπονούσαν κατά κάποιο τρόπο μια διδακτορική διατριβή. Και κάποια μέρα, αν η ζωή στεκόταν τίμια και στοργική έναντι τους, ολοκλήρωναν το έργο τους. Φαντάζομαι πως εκείνη την στιγμή θα ένοιωθαν όπως κάθε επιστήμονας που κατορθώνει να περατώσει κάποιο έργο. Αυτό που αδυνατούσα πάντοτε να κατανοήσω πλήρως είναι την συνέχεια. Όταν, ικανοποιημένοι διάβαζαν το έργο ζωής τους μια φορά, ώστε να μπορούν να σιγουρευτούν ότι έπραξαν όσα έπρεπε να πράξουν, ακολούθως το έκαιγαν. Κανένας δεν θα μάθαινε ποτέ την αληθινή αξία του έργου τους. Μια ολόκληρη ζωή είχε αυτοκαταστραφεί με τον πιο παράδοξο τρόπο.

Όταν πρωτάκουσα αυτόν τον θρύλο, ήμουν ακόμα έφηβος. Πίστευα πως υπέρτατος στόχος του ανθρώπου είναι να προσφέρει στο σύνολο, σε αυτό που έχουμε μάθει να αποκαλούμε κοινωνία. Και ομολογουμένως, θεωρούσα τους αυτοκατα-στροφικούς Επτανήσιους παντελώς ανώφελους για την κοινωνία. Δειλούς και ατομιστές. Χρόνια αργότερα εξέδωσα το πρώτο μου βιβλίο. Και μέσα στην προσωπική αυταρέσκεια και ικανοποίηση της δημοσίευσης, διερωτήθηκα για πρώτη φορά μήπως οι Επτανήσιοι δεν ήταν παράφρονες. Μήπως ήταν απλώς απαλλαγμένοι από τις ανθρώπινες φιλοδοξίες που μας υποχρεώνουν να αναμένουμε την κρίση των άλλων για το έργο μας, προτού νοιώσουμε την αξία του. Άραγε οι πιο μεγάλοι ποιητές μας στέρησαν από την ποίησή τους, γιατί μας ένιωσαν ανάξιους να τους κρίνουμε ή μήπως ανάξια λόγου έργα χάθηκαν διότι δεν άντεξαν την βάσανο της κριτικής;

Μέσα σε μια κοινωνία στην οποία η ανεξάρτητη κρίση αγκομαχεί μπροστά στις εφήμερες απολαύσεις των δημοσίων σχέσεων, δεν μπορούμε παρά να αισθανθούμε συμπάθεια για τους άξιους επιστήμονες που λυγίζουν καθημερινά μπροστά σε στημένες εκ των προτέρων κρίσεις. Εργάτες του λόγου, της έρευνας και της επιστήμης που απορρίπτονται και αποσύρονται, διότι αδυνατούν να συμβαδίσουν με την ανάγκη για καθεστωτική αναθεώρηση της ιστορικής γνώσης και για βόλεμα των κομματικών ημετέρων.

Η ζωή υπάρχει για να μας παράσχει την απαιτούμενη ψυχική δύναμη, ώστε να πιστέψουμε πως ο Θεός και η Νέα Ζωή δεν υπάρχουν. Μόνο τότε θα μπορούμε να πεθάνουμε ήρεμοι, βέβαιοι πως ζήσαμε σύμφωνα με τις αρχές μας, χωρίς να αναμένουμε ανταμοιβή. Μόνο τότε θα μπορέσουμε να πιστέψουμε πως ο Θεός και η Νέα Ζωή υπάρχουν στην μορφή που ονειρευόμαστε, χωρίς να ενδιαφερόμαστε για το ορθό ή το λαθεμένο της αντίληψής μας. Θα αρκεί η πίστη, η διαχωρισμένη από τον φόβο και το πάθος, η ξεκομμένη από την γνώση και την σκέψη, που πηγάζει αυτούσια από την ψυχή μας.

Σχεδίασμα Β΄

Μέσα στις αντιαισθητικές φανφάρες της ματαιοδοξίας για ανέλιξη που συνεπάγεται τον κατακερματισμό των αξιών και την πλαστογράφηση της ιστορίας, της γνώσης και του μέλλοντος, συμπληρώνονται πενήντα χρόνια από την λήξη του αγώνα της ΕΟΚΑ. Η αντίσταση και ο αγώνας της ΕΟΚΑ δεν μπορεί να ιδωθεί μόνο μέσα στο στενό πλαίσιο του κυπριακού προβλήματος και δεν μπορεί σε καμιά περίπτωση να κριθεί ως αποτυχημένος με μοναδικό κριτήριο τον συμβιβασμό της Ζυρίχης, ο οποίος σε κάθε περίπτωση οδήγησε στην δημιουργία του πρώτου ανεξάρτητου κυπριακού κράτους και στην αποτίναξη του βρετανικού αποικιακού ζυγού. Αντίθετα, θα πρέπει να κριθεί μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της προσπάθειας των λαών για απελευθέρωση και αυτοδιάθεση. Το κόστος που προκλήθηκε στην Βρετανική Αυτοκρατορία από την αντίσταση στην Κύπρο συντέλεσε, στον βαθμό που του αναλογούσε, στην κατάρρευση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, στην παρακίνηση παρόμοιων απελευθερωτικών κινημάτων σε άλλες περιοχές και στην δημιουργία του συστήματος μέσα στο οποίο ζούμε σήμερα.

Κάθε μορφή αντίστασης σε μια περιοχή που καταλαμβάνεται από μια αυτοκρατορία, προκαλεί κλυδωνισμούς και κρίση στο εσωτερικό της ίδιας της αυτοκρατορίας. Είναι μέσα από την αντίσταση των λαών και το αίτημα για απελευθέρωση ή αυτοδιάθεση που κατέρρευσαν αυτοκρατορίες, όπως η Οθωμανική ή η Βρετανική, και είναι εξαιτίας αυτής της αντίστασης που το πολυκρατικό διεθνές σύστημα δεν καταρρέει για να δώσει την θέση του σε ένα νέο διεθνές σύστημα, αποτελούμενο από αυτοκρατορίες.

Η συλλογική αξίωση ελευθερίας αποτελεί το βασικότερο ίσως χαρακτηριστικό της διεθνούς τάξης, εφόσον σε αυτή στηρίζεται ο αγώνας των κρατών και των λαών για επιβίωση και αναγνώριση, μέσα σε ένα διεθνές σύστημα το οποίο παραμένει άναρχο και στηριγμένο στον ανταγωνισμό των κρατικών οντοτήτων. Ο αγώνας επιβίωσης ενός λαού και ακόμα περισσότερο ο αγώνας για κατάκτηση της συλλογικής ελευθερίας αποτελεί επομένως το θεμελιώδες συστατικό και ηθικά νομιμοποιητικό στοιχείο της παγκόσμιας τάξης, κατά τρόπον ώστε ο αγώνας των αγωνιστών της ΕΟΚΑ να είναι όχι μόνο αγώνας για ατομική ελευθερία, αλλά παράλληλα και αγώνας για συλλογική ελευθερία. Η ιδιότητα και το κατόρθωμα των αγωνιστών να υπερβούν τον προσωπικό τους μικρόκοσμο και τις όποιες ατομικές αδυναμίες διαθέτει κάθε ανθρώπινη ύπαρξη και να συνενωθούν στην διεκδίκηση της συλλογικής ελευθερίας αποτελεί πράξη άξια θαυμασμού και παράλληλα ενέργεια ηθικοκανονιστικής συγκρότησης της παγκόσμιας κοινωνίας. Το σημαντικότερο στοιχείο επομένως του αγώνα της ΕΟΚΑ είναι πως αυτός συνιστά την κορυφαία πράξη αντίστασης ενός λαού, ο οποίος ζήτησε την ελευθερία του απέναντι σε μια αυτοκρατορία. Αποτελεί δηλαδή πάνω από όλα μια πράξη αξιοπρέπειας και ηθικού θάρρους, η οποία αξίζει τον σεβασμό και τον θαυμασμό μας.