Γράφει: Βάσος Λυσσαρίδης , Ξενής Ξενοφώντος

Βάσος Λυσσαρίδης: Σε πρώτο πλάνο ο συντονισμός εν όψει εξελίξεων στο κυπριακό

Συνέντευξη

Βάσος Λυσσαρίδης, Επίτιμος Πρόεδρος του ΚΣ ΕΔΕΚ

στον Ξενή Ξενοφώντος

Όταν διεξάγεται συζήτηση για το ζήτημα της ενοποίησης του ενδιάμεσου χώρου, η άποψη του Βάσου Λυσσαρίδη, από τους ιστορικούς ηγέτες του χώρου, είναι ιδιαιτέρως βαρύνουσα. Ο γιατρός δίδει έμφαση στο κυπριακό ως πεδίο σύγκλισης των κεντρώων δυνάμεων, προτεραιότητα όμως πιστεύει ότι έχει αυτή την στιγμή ο συντονισμός των δυνάμεων που απέρριψαν το Σχέδιο Ανάν εν όψει εκκολαπτόμενων παρόμοιων σχεδίων.

Γιατρέ, ποια η γνώμη σας για την συνένωση του ενδιάμεσου χώρου;

Θα το΄βαζα κάπως διαφορετικά. Δεν φαίνεται ότι υπάρχουν ακόμα ώριμες συνθήκες για την δημιουργία ενός ευρύτατου σοσιαλδημοκρατικού κινήματος στην Κύπρο, που θα αποτελεί κατά τη γνώμη μου, ίσως και την πρώτη δύναμη. Όμως αυτό που ως πρώτο στάδιο επιβάλλεται, είναι ο συντονισμός όλων των δυνάμεων οι οποίες πρωτοστάτησαν στην απόρριψη του Σχεδίου Ανάν και οι οποίες και σήμερα έχουν μια σωστή τοποθέτηση αναφορικά με τους χειρισμούς και τη λύση του Κυπριακού. Μπορεί να υπάρχουν ιδεολογικές ανομοιότητες. Δεν έχει σημασία. Το πρωταρχικό είναι αυτός ο συντονισμός. Τα άλλα μπορούν να έρθουν σε ένα κατοπινό στάδιο.

Δηλαδή βάζετε κάποιο χρονικό ορίζοντα;

Όχι, εμένα με ενδιαφέρει το πρώτο. Διότι σχέδια εκκολάπτονται από τους ξένους, αυτό είναι φανερό, είναι σαφές. Αυτά τα σχέδια κάποτε θα εκδηλωθούν. Και μάλιστα γίνεται μια προσπάθεια να προπαρασκευάσουν ψυχολογικά το λαό να τα δεχτεί. Πρώτον με την απειλή ότι «αν δεν τα δεχτείτε θα είναι διχοτόμηση» και βεβαια εμείς απαντούμε ότι «αυτά που μας προτείνετε είναι χειρότερα από διχοτόμηση διότι είναι και διχοτόμηση και επικυριαρχία της Τουρκίας στις τώρα ελεύθερες περιοχές». Άρα το επιχείρημα περί διχοτόμησης δεν πείθει, δεν είναι ικανοποιητικό. Και δεύτερον, με την υπονόμευση του εθνικού φρονήματος. Όλα αυτά που γίνονται, δηλαδή να ξαναγραφτεί η ιστορία, ότι οι Σμυρναίοι αλληλοποδοπατήθηκαν, δεν σκοτώθηκαν, δεν σφαγιάστηκαν από τους Τούρκους. Ότι Πόντιοι αυτοπεταλώθηκαν και μπήκαν μόνοι τους εις τα στρατόπεδα εξόντωσης. Ότι οι Κωνσταντινουπολίτες επροκάλεσαν τον τουρκικό όχλο, ότι η Oθωμανική Αυτοκρατορία είχε μεγάλες ηθικές αξίες, ότι οι γενίτσαροι πρέπει να ήταν ευτυχείς διότι τους επήραν από τα φτωχόσπιτα και τους έκαναν στρατιώτες του σουλτάνου. Καταλάβατε, είναι πράγματα τόσο εξωφρενικά! Ότι η ΕΟΚΑ ήταν άντρο αφελών. Όταν ένας ολόκληρος λαός ζήλευε τους μελλοθάνατους, και αυτό που λέω το λέω συνειδητά, και όταν ολόκληρη η ανθρωπότητα στεκόταν σε προσοχή μπροστά στα κατορθώματα της ΕΟΚΑ και όταν τα εθνικοα-πελευθερωτικά κινήματα της Αφρικής ουσιαστικά έπαιρναν έναυσμα για δράση από την ΕΟΚΑ.

Πιστεύετε ότι ΕΔΕΚ και ΔΗΚΟ από μόνα τους, με δεδομένη την μη αλλαγή των ποσοστών τους διαχρονικά, μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο;

Κοιτάχτε, γι’αυτό είπα ότι αυτό ήταν και το όνειρό μου, η δημιουργία ενός μεγάλου σοσιαλδη-μοκρατικού, πατριωτικού κινήματος, το οποίο θα συγκέντρωνε έστω και ελαφρώς ανομοιογενείς δυνάμεις στην αρχή, αλλά μέσα στο χωνευτήρι της κοινής δράσης θα είχαμε και την κοινή ιδεολογική προσέγγιση. Όμως, παρόλο που έχετε δίκαιο σ΄ αυτό, εμένα με ενδιαφέρει πρωτίστως τώρα ο χειρισμός του Κυπριακού. Είναι πολύ πιο επείγον θέμα, διότι αν χάσουμε χρόνο σε συζητήσεις χωρίς να γίνεται οτιδήποτε, θα χάσουμε ίσως την ευκαιρία κοινής δράσης, έστω χωριστά, ως ΔΗΚΟ, ΕΥΡΩΚΟ, ΕΔΕΚ, Πράσινοι αλλά με κοινή δράση πολλών άλλων εκτός αυτών των χώρων και όχι μόνο. Ο λόγος που θέλω την κοινή δράση είναι γιατί, για να πετύχουμε ανατροπή των σχεδίων που εκκολάπτονται, χρειαζόμαστε ένα μεγάλο μέρος της Δεξιάς. Να σκεφτούμε το Σχέδιο Ανάν. Το 75% της Δεξιάς απέρριψε το Σχέδιο Ανάν παρά την προτροπή της ηγεσίας τους. Δεν πειθάρχησαν στην ηγεσία, όπως και το ΑΚΕΛ: Ένα μεγάλο ποσοστό απ’ ότι γνωρίζω είχαν πει “Όχι”. Αυτές τις δυνάμεις πρέπει να τις προσεγγίσουμε.

Πιστεύετε ότι ένα μεγάλο κόμμα θα έδινε και μια διέξοδο σε κάποια άτομα τα οποία μπορεί όντως να είναι εγκλωβισμένα σε αυτό που ονομάζουμε Δεξιά;

Μπορεί, αλλά σας λέω ότι προτεραιότητά μου είναι άλλη αυτή τη στιγμή.

Διεξάγεται κάποιος διάλογος αυτή τη στιγμή μεταξύ των κομμάτων;

Όχι μεταξύ των κομμάτων, μεταξύ των δυνάμεων που απέρριψαν το Σχέδιο Ανάν. Είναι κάπως διαφορετικό. Δηλαδή, η προτεραιότητα μου αυτή την στιγμή, και το είπα και δημόσια, είναι ο συντονισμός των καλούμενων «απορριπτικών δυνάμεων». Μας λεν «απορριπτικούς», αλλά αν το να απορρίπτουμε κακά σχέδια είναι απορριπτισμός, ο ορός είναι πολύ ευπρόσδεκτος. Αλλά η προσπάθειά μου αυτή τη στιγμή δεν είναι η συνένωσις των κομμάτων, διότι δεν υπάρχουν ώριμες συνθήκες προς αυτή την κατεύθυνση. Υπάρχουν ώριμες συνθήκες όμως για συνεργασία, υπάρχουν φωνές σε όλα τα κόμματα. Δεν θα πω ονόματα όμως γιατί αν πω μερικούς θα παραλείψω άλλους και θα είναι κακό αλλά υπάρχουν, και μέσα στο ΔΗΚΟ και μέσα στη Δεξιά, ακόμα και μέσα στο ΑΚΕΛ δυνάμεις οι οποίες δεν είναι έτοιμες να δεχθούν ένα ψευδεπίγραφο Σχέδιο Ανάν το οποίο θα τεθεί ενώπιον του λαού. Αυτές τις δυνάμεις θέλω να δω να συντονίζονται.

Ποιες ήταν οι ιστορικές στιγμές που ήταν πιο πρόσφορο το έδαφος για ενοποίηση του ενδιάμεσου χώρου;

Κοιτάχτε, ήταν όταν πρωτοανέλαβα αυτή τη πρωτοβουλία και τους κάλεσα όλους. Και το περίεργο ήταν ότι αυτοί που είχαν τις μεγαλύτερες ενστάσεις τότε ήταν το ΔΗΚΟ ενώ ήταν, υποτίθεται το μεγάλο κόμμα. Αργότερα βέβαια ο Κυπριανού είπε «είμαι έτοιμος» αλλά ήταν ολίγον σπασμωδικό, δηλαδή μια μέρα προ των εκλογών. Έχω την εντύπωση ότι δεν πέτυχε λόγω παρεμβάσεων, διότι τα μεγάλα κόμματα, το ΑΚΕΛ αλλά και το ΔΗΣΥ, δεν θα έβλεπαν καθόλου με ευνοϊκό φακό μια τρίτη δύναμη, η οποία θα ήταν ίσως και η μεγαλύτερη δύναμη στο πολιτικό προσκήνιο.

Τι πιστεύετε ότι μπορεί να είναι οι ανασχετικοί παράγοντες; Τι εμποδίζει την ενοποίηση να προχωρήσει;

Είναι πολλοί. Το ΔΗΚΟ αναβάλλει ένα διάλογο γι’ αυτό το θέμα ενώ λέει ότι «θέλουμε να μπούμε στο σοσιαλιστικό κόμμα». Αφού θέλετε να μπείτε στο σοσιαλιστικό κόμμα, γιατί δεν εμπλέκεστε σε διάλογο με το υπάρχον σοσιαλιστικό κίνημα της Κύπρου; Υπάρχει, να μου επιτραπεί μια αντίφαση σ’αυτή την πολιτική, δηλαδή, δεν μπορείς να λες αισθάνομαι σοσιαλιστής αλλά δεν μιλώ με εκείνον που είναι ήδη μέλος της Σοσιαλιστικής Διεθνούς, μέλος του Ευρωπαϊκού Σοσιαλιστικού Κόμματος. Αμέσως τα ελατήρια μπαίνουν υπό αμφισβήτηση. Αυτό το λέω όχι για να κάνω κριτική διότι τους έχουμε ανάγκη στον αγώνα ενάντια σε απαράδεκτα σχέδια. Αλλά είναι μια πραγματικότητα.

Πιστεύετε ότι έγιναν κάποια λάθη ή παραλείψεις από πλευράς ΕΔΕΚ σ’αυτή την προσπάθεια;

Σ’ αυτό; Όχι, δεν νομίζω. Νομίζω ότι η ΕΔΕΚ πήγε με πολύ καλή θέληση ευθύς εξαρχής, και κάναμε και τις πρώτες κινήσεις, μάλιστα κάναμε και μια μεγάλη συγκέντρωση. Αλλά νομίζω ότι μάλλον οι λόγοι τους οποίους είπα πριν είναι που παρενέβησαν και δεν επέτρεψαν.

Τι ακριβώς εμποδίζει το ΔΗΚΟ; Πώς θα εξηγούσατε αυτή την άρνηση του ΔΗΚΟ να μπει σ’ ένα διάλογο;

Για να είμαι ειλικρινής δεν θα ήθελα εμπλακώ, γιατί θα ήθελα να αφήσω την πόρτα ανοιχτή.

Η συμμετοχή της ΕΔΕΚ και του ΔΗΚΟ στη σημερινή κυβέρνηση του κ. Χριστόφια, πιστεύετε ότι είναι ανασταλτικός παράγοντας προς την κατεύθυνση της ενοποίησης;

Όχι, αφού είναι και τα δύο κόμματα εκεί. Αλλά, και τα δύο κόμματα πρέπει να παραδεχτούμε, το ένα ίσως πιο έντονα, το άλλο ίσως λιγότερο έντονα, αισθάνονται την ανάγκη να εκφράσουν διαφορετικές απόψεις επί βασικών θεμάτων κυβερνητικής πολιτικής. Είναι σαφές ότι δεν υπάρχει σύμπτωση απόψεων με την κυβέρνηση πάνω σε σωρεία ζητημάτων.

Είδαμε τον κ. Κυπριανού και τον κ. Κάρογιαν να μιλούν για προληπτική πολιτική. Δηλαδή συζήτηση μεταξύ των δύο κομμάτων τους των θεμάτων επί των οποίων προβλέπεται ότι θα υπάρξει κάποια διαφωνία ούτως ώστε να μην υπάρχουν και μετέπειτα αντιδράσεις. Υπήρξε κάποια συζήτηση μεταξύ ΕΔΕΚ και ΔΗΚΟ ούτως ώστε να διαμορφώνουν μια κοινή πολιτική στάση απέναντι στις ενέργειες της κυβέρνησης;

Όχι εξ όσων γνωρίζω. Δεν είμαι «στην κουζίνα». Αλλά εξ όσων γνωρίζω δεν έχει γίνει.

Αν προχωρούσε η ενοποίηση ποια πιστεύετε θα ήταν η κατάλληλη κοινή συνισταμένη;

Κοινή συνισταμένη είναι επί του εθνικού θέματος η γραμμή, την οποία και επίσημα διακηρύσσουν αυτές οι δυνάμεις, και πάνω στα κοινωνικοοικονομικά θέματα ο δημοκρατικός σοσιαλισμός.

Είχατε συζητήσει ποτέ με τον Πρόεδρο Παπαδόπουλο για το θέμα της ενοποίησης;

Το είχαμε αλλά, ομολογώ, ολίγον παρεμπιπτόντως. Αλλά το είχαμε συζητήσει.

Είχα πει ότι ήταν καλή ευκαιρία που ήταν και πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας και θα μπορούσε να συντείνει στην ενοποίηση, κατόπιν διαλόγου και κατόπιν κοινού προγράμματος, γιατί εγώ δεν είμαι υπέρ των ενοποιήσεων μόνο και μόνο για να μεγαλώνει ένας χώρος. Ένας χώρος πρέπει να μεγαλώνει επί τη βάση κοινών τοποθετήσεων και στο εθνικό και στα κοινωνικοοικονομικά θέματα.

Πιστεύετε ότι αν είχε εκλεγεί πριν ένα χρόνο θα ήταν καλύτερες οι συνθήκες προς αυτή την κατεύθυνση;

Ασφαλώς.

Κάτι άλλο Γιατρέ. Επειδή κλείνουμε και ένα χρόνο διακυβέρνησης του κυρίου Χριστόφια, μπορείτε να μας κάνετε μιαν αποτίμηση.

Προτιμώ να τα πω διαφορετικά. Διότι δεν θέλω να είμαι ο αφ’ υψηλού και από καθ’ έδρας, αξιολογών. Εγώ εκεί που διαφώνησα τα είπα. Διαφώνησα με το κοινό ανακοινωθέν. Δεν είναι μυστικό. Διότι δεν δέχτηκα την ύπαρξη κρατών χωριστών, όπως και αν τα ονομάζουμε και το συνεταιρισμό. Υπέδειξα ότι το θέμα του συνεταιρισμού λύθηκε το 1964. Όταν έφυγαν οι Τουρκοκύπριοι από τα πολιτειακά σώματα, είπαν ότι το καθεστώς Ζυρίχης-Λονδίνου ήταν συνεταιρισμός. Και επομένως τώρα η κάθε πλευρά κουβαλάει μαζί της ένα τμήμα του συνεταιρισμού. Ο Μακάριος είναι πρόεδρος των Ελληνοκυπρίων και ο Κουτσιούκ είναι πρόεδρος των Τουρκοκυπρίων. Αλλά ολόκληρη η ανθρωπότητα, ο ΟΗΕ, όλοι, είπαν όχι, ο Μακάριος είναι πρόεδρος όλων των Κυπρίων και όλης της κυπριακής επικράτειας, και αυτό συνεχίστηκε με τους διαδόχους. Άρα δεν τίθεται θέμα… Επίσης δεν συμφωνώ με την εκ περιτροπής προεδρία, πολύ περισσότερο προτού ακόμα συζητηθούν κοινοί εκλογικοί κατάλογοι. Δεν συμφωνώ με το κατάλοιπο εξουσίας και δεν συμφωνώ με νομιμοποίηση του εποικισμού. Θέλω να ελπίζω, διότι, ο στόχος μιας κριτικής δεν είναι για να εδραιώσεις τον άλλον σ’ αυτές τις θέσεις. Δεν συμφέρει στην Κύπρο να κάνω τον Χριστόφια υπέρμαχο αυτών των τοποθε-τήσεων, το αντίθετο: Συμφέρει η απαγκίστρωση και θέλω να ελπίζω ότι υπάρχουν περιθώρια απαγκίστρωσης από αυτές τις τοποθετήσεις. Δεν ξέρω τι ακριβώς γίνεται. Μας μιλούν για τις προτάσεις πάνω στο εδαφικό και δεν έχουμε ιδέα. Ογδόντα σελίδες κι εμείς δεν έχουμε ιδέα. Μιλούν για τα καλάθια των συμφωνηθέντων, των διαφωνιών και των υπό συζήτηση δεν ξέρω εγώ τι, το Εθνικό Συμβούλιο δεν έχει ιδέα. Νομίζω ότι είναι καιρός να υπάρξει πολύ πιο συλλογική αντιμετώπιση των θεμάτων και σ’αυτή τη συλλογική αντιμετώπιση των θεμάτων, είναι ευκολότερο και για τον Πρόεδρο να επανέλθει στις προεκλογικές του τοποθετήσεις και δεσμεύσεις.

Έχετε δηλαδή κάποιο παράπονο από τον τρόπο με τον οποίο ο κ. Χριστόφιας αντιμετωπίζει την ΕΔΕΚ ως συνεργάτες του;

Δεν είναι θέμα παραπόνου. Αλλά για να θεωρείσαι συνυπεύθυνος για μια πολιτική πρέπει να είσαι ενήμερος της πολιτικής, διαφορετικά είναι αδικία. Δηλαδή χωρίς να γνωρίζω κάτι, πώς μπορώ να το εγκρίνω, ακόμα και να το απορρίψω; Γι’ αυτό νομίζω ότι επιβάλλεται ο ρόλος του Εθνικού Συμβουλίου να διαφοροποιηθεί, να είναι πραγματικός. Δεν είναι δυνατόν οι ομάδες εργασίας και οι τεχνικές επιτροπές, οι οποίες αποτελούνται και από πρόσωπα τα οποία στο κάτω κάτω δεν έχουν και μεγάλες πολιτικές ευθύνες και δεν αντιπρο-σωπεύουν μάζες λαού, να είναι ενήμεροι όλων αυτών των καταστάσεων και οι κομματικές ηγεσίες να μην είναι ενήμερες.