Γράφει: Χριστόδουλος Χριστοδούλου
Ενόψει των επιπτώσεων της παγκόσμιας κρίσης στην πραγματική μας οικονομία
του Χριστόδουλου Χριστοδούλου
Είναι γεγονός ότι για λόγους, που έχουν επανειλημμένα τονισθεί, η κυπριακή οικονομία, χρηματοοικονομική και πραγματική, έχει κατορθώσει μέχρι σήμερα να παραμείνει εν πολλοίς αλώβητη και ανεπηρέαστη από την διεθνή κρίση, με ελάχιστες ή επουσιώδεις δυσμενείς επιπτώσεις. Τούτο, μάλιστα, σε αντίθεση με άλλες, πολύ ισχυρές οικονομίες μεγάλων χωρών, οι οποίες έχουν υποστεί σοβαρότατα πλήγματα τόσο στο χρηματο-οικονομικό τους σύστημα όσο και στις πραγματικές τους οικονομίες. Επιπτώσεις δυσμενείς και επενέργειες επώδυνες, οι οποίες είτε εξασθένησαν ή κλόνισαν, κυριολεκτικά, τραπεζικά, επενδυτικά και ασφαλιστικά ιδρύματα και επηρέασαν δραστικά τους ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης, τα δημόσια οικονομικά και την απασχόληση.
Δεν είναι, άλλωστε, ούτε τυχαίο ούτε συμπτωματικό που οικονομικά μεγαθήρια, όπως οι ΗΠΑ, η Βρετανία, η Γερμανία, η Ιαπωνία και αυτή ακόμη η Κίνα και η Ρωσία έχουν τεθεί σε συναγερμό και έχουν επιστρατεύσει έκτακτα μέτρα με βάση ειδικά σχέδια και προγράμματα είτε για να ελαχιστοποιήσουν τις δυσμενείς επιπτώσεις της κρίσης, ή για να αναζωογονήσουν την οικονομική ανάπτυξη είτε, ακόμη, για να μειώσουν δραστικά τις οδυνηρές κοινωνικοοικονομικές συνέπειες από την αύξηση της ανεργίας και την μείωση του βιοτικού επιπέδου των πολιτών τους.
Είναι, μάλιστα, και περιπτώσεις χωρών, όπως οι ΗΠΑ και η Μεγάλη Βρετανία, που επέλεξαν επιθετική πολιτική ελλειμμάτων, χαμηλών επιτοκίων και αυξημένης και ελκυστικής ρευστότητας για αναζωογόνηση της οικονομίας τους, σε αντίθεση με την ανελαστική και, υπό τις περιστάσεις, άτεγκτη και συντηρητική οικονομική πολιτική, που διαχέει από τη Φραγκφούρτη στις Βρυξέλλες η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, δηλαδή της εν παντί εμμονής στη νομισματική σταθερότητα, ακόμη και τώρα που ο πληθωρισμός έχει υποχωρήσει αισθητά και η ύφεση έχει διεισδύσει σε όλες σχεδόν τις χώρες της Ευρωζώνης.
Στην περίπτωση της δικής μας χώρας, όπως έχει ήδη λεχθεί, οι δυσμενείς επιπτώσεις της κρίσης καθυστέρησαν να επέλθουν, άρχισαν, όμως, να προειδοποιούν για την επέλευσή τους. Θα αποτελούσε τεράστιο σφάλμα να επαναπαυθούμε και να αρκεσθούμε στην πρόβλεψη του Κοινοτικού Επιτρόπου κ. Αλμούνια ότι η συμπεριφορά της κυπριακής οικονομίας θα είναι συγκριτικά καλύτερη από εκείνη των άλλων χωρών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωζώνης. Θα ήταν, επίσης, ακόμη μεγαλύτερο σφάλμα να αποτάξουμε τις προειδοποιήσεις και τις παραινέσεις προς τους κυβερνητικούς αρμοδίους και ιδιαίτερα προς τον Υπουργό Οικονομικών και τον Πρόεδρο Χριστόφια για έγκαιρη λήψη αποτρεπτικών μέτρων και εφαρμογή πολιτικής θωράκισης της οικονομίας, αναθεματίζοντάς τις ως ζημιογόνες κινδυνολογίες.
Έχοντας υπόψη τα ανωτέρω και το γεγονός ότι άρχισαν ήδη να εμφαίνονται τα πρώτα ανησυχητικά κρούσματα στον κατασκευαστικό και τον τουριστικό κλάδο με διαφαινόμενη κλιμάκωσή τους, αλλά και στην μείωση των κρατικών εσόδων και στην σταδιακή αύξηση της ανεργίας, εκείνο που τώρα προέχει είναι η άμεση λήψη μιας σειράς πρακτικών μέτρων. Μέτρων ενταγμένων στα πλαίσια συγκεκριμένου σχεδίου ή προγράμματος δράσης, ώστε να ελαχιστοποιήσουμε τις επιπτώσεις και να μειώσουμε τις δυσμενείς κοινωνικοοικονομικές παρενέργειες.
Απαιτείται, εν πρώτοις, σοβαρή υποκίνηση της επιχειρηματικής εν γένει δραστηριότητας σε όλους τους ζωτικούς τομείς της οικονομίας με την εξασφάλιση, μέσω του τραπεζικού συστήματος, επαρκούς αλλά και, κυρίως, χαμηλού κόστους χρήματος. Ικανοποιητική τραπεζική ρευστότητα και χαμηλά δανειστικά επιτόκια είναι το πρώτο ζητούμενο σήμερα, χωρίς θεωρητικές επινοήσεις, υπεκφυγές και ταλαντεύσεις.
Πρωταγωνιστικό ρόλο στην οικονομική ανα-θέρμανση και επιχειρηματική υποκίνηση θα πρέπει να διαδραματίσει το ίδιο το κράτος, το οποίο δεν πρέπει να συνεχίσει να αναμασά την αυτάρεσκη αλλά δυνητικά επικίνδυνη θέση ότι θα επιταχυνθεί η εκτέλεση των αναπτυξιακών έργων σε ποσοστό υλοποίησης που θα υπερβαίνει το 15% σε σύγκριση με εκείνο των προηγουμένων ετών. Η πρόθεση είναι ειλικρινής αλλά η πρακτική της υλοποίησης επισφαλής και αμφίβολη. Η κρατική γραφειοκρατία, σε συνάρτηση με την γραφειοκρατία των Βρυξελλών, δεν αφήνουν, δυστυχώς, αρκετά περιθώρια αισιοδοξίας. Το πρόσφατο παράδειγμα της επιχειρηθείσας επίσπευσης της διαδικασίας δημιουργίας πλωτής μονάδας αφαλάτωσης θα έπρεπε τουλάχιστον να προβληματίσει τους κυβερνώντες.
Πέραν τούτου, το κράτος οφείλει να αυξήσει τα έσοδά του και να ενισχύσει ουσιαστικά τα δημόσια οικονομικά με την εισαγωγή πρόσφορων και αποτελεσματικών μέτρων, όπως είναι η πολεοδομική αμνηστία, η οποία θα μπορούσε να αποφέρει μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ στα κρατικά ταμεία, αν επιχειρηθεί με πρακτικό τρόπο, όπως είναι η απευθείας δια νόμου ρύθμιση και με πλήρη παράκαμψη του χελωνοκίνητου Συμβουλίου Πολεοδομικών Παρεκκλίσεων.
Σημαντικό και επιβεβλημένο είναι, επίσης, να προβεί αμέσως η κυβέρνηση σε δραστική περικοπή των μη παραγωγικών κρατικών δαπανών και να ορθοτομήσει και ορθοστοχεύσει τις οποιεσδήποτε επιβεβλημένες κοινωνικές παροχές και βοηθήματα. Είναι, τώρα, η ώρα του κρατικού οικονομικού εξορθολογισμού, της δημοσιονομικής περισυλλογής και της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Κομματικές προκαταλήψεις και μονοδρομικές εμμονές σε παρωχημένες πολιτικές και αποτυχημένες ιδεοληψίες δεν έχουν θέση στην σύγχρονη οικονομική μας πραγματικότητα.
Να το αντιληφθούν οφείλουν πρωτίστως οι κυβερνώντες, οι οποίοι φέρουν και την κύρια ευθύνη να διατηρήσουν και να προασπίσουν τους βασικούς θεσμούς πάνω στους οποίους εδράστηκε το μέχρι τώρα κυπριακό οικονομικό θαύμα.
Επιτέλους ας συσταθεί, άτυπα, έστω, μια ολιγομελής συντονιστική ομάδα αρμόδιων Υπουργών και ικανών τεχνοκρατών, περιλαμβανομένου του Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας και τεχνοκρατών συνεργατών του, η οποία να συνέρχεται κάθε εβδομάδα, να εξετάζει και να αξιολογεί τις εξελίξεις και να εισηγείται ή να προβαίνει στην άμεση λήψη μέτρων χειρισμού της κατάστασης.
Η τεχνογνωσία υπάρχει, ο ιδιωτικός τομέας είναι και ικανός και πρόθυμος να βοηθήσει και η εμπειρία του παρελθόντος είναι πολύτιμη. Οι αρμόδιοι οφείλουν να δράσουν. Η Κύπρος μπορεί και πρέπει να εξέλθει με τις λιγότερες δυνατές δυσμενείς επιπτώσεις μέσα από την επερχόμενη και σ’ αυτή διεθνή οικονομική κρίση.
Ο Χριστόδουλος Χριστοδούλου είναι πρώην Υπουργός Οικονομικών και Εσωτερικών και τέως Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας Κύπρου