του Παντελή Μιτσή

Ενώ η ανεργία ξανακάνει αισθητή την εμφάνισή της στην κυπριακή πραγματικότητα (ως απειλή, έστω), το καμπανάκι του πληθωρισμού συνεχίζει να χτυπά δυνατά (μαζί με την καρδιά του Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας) και το Υπουργείο Οικονομικών πηγαίνει από την μια μείωση της αναμενόμενης οικονομικής μεγέθυνσης στην άλλη, εμείς συνεχίζουμε ακάθεκτοι να βαρυφορτώνουμε τις πιστωτικές μας κάρτες. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της JCC, οι συναλλαγές των Κυπριών με την χρήση των πιστωτικών καρτών συνεχίζουν να είναι ιδιαίτερα αυξημένες, παρά την διεθνή οικονομική κρίση. Χαράς ευαγγέλια δηλαδή για τις εμπορικές τράπεζες, αφού η χρήση του «πλαστικού» χρήματος αποτελεί μια από τις πιο κερδοφόρες πηγές εισοδημάτων τους (ειδικά τώρα που τα δάνεια πάνε να γίνουν είδος πολυτελείας).

Ανεργία στην Κύπρο;

Στην Κύπρο συνηθίσαμε να αναφερόμαστε ως ανεργία σε ένα μικρό ποσοστό (3%) που αντιστοιχεί κυρίως στην μερίδα του πληθυσμού που είναι απλά στην διαδικασία εύρεσης εργασίας και που εντέλει θα εργοδοτηθεί (σκεφτείτε τις ορδές των αποφοίτων λυκείων, κολλεγίων και πανεπιστημίων που παρακάθονται κάθε έτος τις κυβερνητικές εξετάσεις). Οι πλείστοι όμως από αυτούς τους νέους και νέες έχουν και άλλες ευκαιρίες εργοδότησης (πχ στο γραφείο του μπαμπά ή στο κομμωτήριο της μαμάς), αλλά προτιμούν να δοκιμάσουν τις δυνατότητές τους στην εκπλήρωση του «Cyprian Dream» (να βρουν μια κυβερνητική δουλειά σε οποιοδήποτε πόστο και να κάααθονται όλοι μέρα…), εξαργυρώνοντας έτσι τα χρόνια, τους κόπους και τα λεφτά του μπαμπά που θυσίασαν στις σπουδές τους (ο παράγοντας «μέσον» δε θα αναλυθεί στα πλαίσια αυτού του άρθρου).

Έτσι η ανεργία που παρατηρείται μέχρι τώρα στην Κύπρο δεν αποτελεί και την μεγαλύτερη ανησυχία ως προς την οικονομική μας ευημερία. Αποτελεί δε αυτό που οι οικονομολόγοι αποκαλούν «ανεργία τριβής», δηλαδή την ανεργία που αντικατοπτρίζει άτομα στην διαδικασία πρόσληψης ή που βρίσκονται μεταξύ δουλειών. Ωστόσο, η ανεργία προβλέπεται να αυξηθεί ελαφρά μέσα στο 2009 (το Υπουργείο οικονομικών αναφέρει 4.5%, άρα αναμένεται να είναι πολύ ψηλότερη) και η Κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι προτίθεται να προωθήσει μια σειρά μέτρων για την διατήρησή της σε σχετικά χαμηλά επίπεδα. Αυτά τα μέτρα περιλαμβάνουν την εντατικοποίηση των προσπαθειών της Δημόσιας Υπηρεσίας για τοποθέτηση ανέργων σε θέσεις εργασίας, την αναθεώρηση της στρατηγικής απασχόλησης αλλοδαπών από τρίτες χώρες και την πάταξη της παράνομης απασχόλησης (τις καημένες τις καλλιτέχνιδες…). Επίσης συζητείται η εισαγωγή νέου έκτακτου σχεδίου επιμόρφωσης ανέργων και προγραμμάτων συνεχιζόμενης κατάρτισης για εργοδοτούμενους που ενδέχεται να υποα-πασχολούνται.

Τα προγράμματα εκπαίδευσης των ανέργων και των υποαπασχολουμένων ακούγονται σίγουρα ελπιδοφόρα, αλλά όσον αφορά στον περιορισμό στην παράνομη απασχόληση και ιδιαίτερα των αλλοδαπών, πιστεύω ότι αποτελούν περισσότερο κινήσεις προς την ικανοποίηση του λαϊκού αισθήματος παρά την πάταξη της ανεργίας. Κατά κανόνα οι αλλοδαποί στην Κύπρο τις τελευταίες δεκαετίες προσλαμβάνονται σε εργασίες που κανένας ιθαγενής (Κύπριος εννοώ) δε θα σκεφτεί καν να αιτηθεί για αυτές. Εκτός εάν οι ανησυχίες της Κυβέρνησης είναι ότι εντός του 2009 οι Κύπριοι θα αρχίζουν να ενδιαφέρονται για τις εργασίες που τώρα κατακρατούν αλλοδαποί. Τότε τα πράγματα αναμένονται πολύ χειρότερα από ό,τι νομίζουμε. Αν υπάρχει το ενδεχόμενο ο νεαρός Κύπριος επιστήμονας να ενδιαφερθεί να εργαστεί στα χωράφια ή στα κτίσματα και η νεαρή σπουδασμένη Κυπρία να καθαρίσει σπίτια ή να σερβίρει ποτά σε μπαρ (μαζί με άλλες ευφάνταστες υπηρεσίες), τότε ναι τα πράγματα παραείναι άσχημα!

Ανησυχεί και ο πληθωρισμός

Η ανεργία μαζί με τον πληθωρισμό αποκαλούνται από τους οικονομολόγους «το δικέφαλο τέρας της οικονομίας». Η πρώτη μειώνει το προσωπικό μας εισόδημα, ενώ ο δεύτερος μειώνει την αγοραστική του αξία. Τα καλά νέα είναι ότι συνήθως αυτά τα μεγέθη τα συνδέει αρνητική σχέση. Δηλαδή αν υπάρχει το ένα σε μεγάλο βαθμό τότε το άλλο είναι σχεδόν ανύπαρκτο. Τα κακά νέα είναι ότι στην Κύπρο υπάρχει το ενδεχόμενο εντός του 2009 να έχουμε και τα δύο! Ωστόσο, τα τελευταία νέα για τον πληθωρισμό είναι ενθαρρυντικά (για την ώρα), εφόσον ο ετήσιος εναρμονισμένος πληθωρισμός στην Κύπρο το Δεκέμβριο περιορίστηκε στο 1.8%, ακολουθώντας την σημαντική υποχώρηση που παρατηρήθηκε στην Ευρωζώνη και στην υπόλοιπη ΕΕ. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία της Eurostat, o πληθωρισμός μειώνεται για τέταρτο συνεχόμενο μήνα και σαφώς κάτω από το θεωρητικό στόχο της ΕΚΤ. Αν και υπάρχουν χώρες με καλύτερη επίδοση από την Κύπρο (Λουξεμβούργο 0.7%, Πορτογαλία 0.8% και Γερμανία 1.1%), μπορούμε να παρηγορηθούμε από την κατάσταση στη συναφή μας Μάλτα (5.0%) και τις διψήφιες και καθόλου επιθυμητές επιδόσεις των Βαλτικών Δημοκρατιών (Λετονία 10.4%, Λιθουανία 8.5%, Εσθονία 7.5%).

Τα νέα αυτά χαροποίησαν ως φυσικό και τον Υπουργό Οικονομικών, εφόσον ο πληθωρισμός ήδη θεωρείται από τον κ. Σταυράκη ως ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα της Κύπρου. Κατ’ ακρίβεια, αυτή μας η ανησυχία αποτελεί ένα από τα λίγα μας κοινά με τους φίλτατους Τουρκοκυπρίους, εφόσον με βάση το ευρωβαρόμετρο ο πληθωρισμός κατέχει την δεύτερη θέση ανάμεσα στα θέματα που ιεραρχικά απασχολούν και ανησυχούν τους Τ/Κ, αμέσως μετά την άσχημη οικονομική κατάσταση που έχει ζώσει εδώ και μήνες τα κατεχόμενα (το κυπριακό βρίσκεται μόλις στην πέμπτη θέση).

Και οι πιστωτικές κάρτες ευημερούν

Κι όμως, μέσα σε ένα περιβάλλον με ανησυχίες για οικονομική κρίση, εκτεταμένη ανεργία και αγοραστική δύναμη του χρήματος συνεχώς μειούμενη, στην Κύπρο υπάρχει και χώρος για καταναλωτικά όργια και μάλιστα πληρωθέντα με πλαστικό χρήμα! Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της JCC, οι συναλλαγές με πιστωτικές κάρτες που σημειώθηκαν στις αρχές του έτους είναι κατά 11% περισσότερες από ό,τι ήταν το περασμένο έτος, ενώ ο μέσος όρος συναλλαγής με πιστωτικές κάρτες ανήλθε σημαντικά. Πιο συγκεκριμένα, οι αγορές των Κυπρίων σε εμπόρους στο νησί κατέγραψαν αύξηση σε ποσοστό 21% σε σχέση με πέρυσι. Την ίδια εξάλλου τάση ακολούθησαν και οι αναλήψεις μετρητών με πιστωτικές κάρτες από Κυπρίους στο εξωτερικό, με αύξηση του επιπέδου 12 εκ. ευρώ.

Από αυτήν την κατάσταση (όπως πολλές φορές στην Κύπρο) οι μόνοι σίγουροι κερδισμένοι είναι οι εμπορικές τράπεζες. Το μερίδιο που παίρνουν από τις εν λόγω συναλλαγές είναι διόλου ευκαταφρόνητο και το γεγονός ότι έχουν αρχίσει να θέτουν τέρμα σε καταναλωτικά κι επενδυτικά δάνεια, κάνει τις απολαβές από το πλαστικό χρήμα το κυριότερό τους εισόδημα (το ποιος πληρώνει εντέλει τη νύφη είναι προφανές…).

Τι μας κάνει όμως εμάς τους Κυπρίους να καταξοδευόμαστε σε μια τέτοια περίοδο ισχνών αγελάδων; Τώρα είναι καιρός που θα έπρεπε οι δαπάνες να περιορίζονται στα απαραίτητα και η κατανάλωση να μειώνεται για να αυξηθεί η αποταμίευση (το κατά παράδοση κυριότερο μέτρο ως προς την οικονομική αβεβαιότητα). Αντί αυτού όμως παρατηρείται το φαινόμενο να πηγαίνουμε τη μια βδομάδα να ψωνίσουμε από το Carrefour για να εξοικονομήσουμε 10 ευρώ και την επομένη να πετάμε στην Ελβετία για να κάνουμε σκι, πληρώνοντας φυσικά με την πιστωτική κάρτα μας που ήδη αναστενάζει. Μήπως όμως αυτή η ραγδαία αύξηση στις συναλλαγές με πλαστικό χρήμα σηματοδοτεί το πόσο άσχημα πάνε τα πράγματα; Αρκετοί από εμάς ίσως να χρησιμοποίησαν τις πιστωτικές κάρτες όχι για ευκολία, αλλά αναγκαστικά λόγω της έλλειψης ρευστότητας. Εύκολα μπορεί να φανταστεί κανείς κάποια στρώματα του πληθυσμού όπου το κύριο μηνιαίο τους εισόδημα είναι μια σύνταξη της τάξης των 400 ευρώ (που εξανεμίζονται πριν το μέσο του μηνός) να σκέφτονται: «Ευτυχώς που υπάρχουν και οι πιστωτικές κάρτες. Βέβαια, έρχεται μια στιγμή που πρέπει να τα πληρώσεις μαζεμένα. Μα έχει ο Θεός…».

Μα μόνον ο Θεός ξέρει τι μπορεί να γίνει όταν η ρευστότητα («πλαστική» ή όχι) στην Κύπρο θα έχει εκλείψει, οι εμπορικές τράπεζες θα αρνούνται να δανείσουν περαιτέρω λόγω της γενικής αβεβαιότητας και επιπρόσθετα θα έχουν στερέψει οι ζωογόνες ενέσεις από την Κυβέρνηση…