Γράφει: Γιώργος Κέντας
Διακυβέρνηση Ομπάμα: Η πρόκληση της τρομοκρατίας
Ο πόλεμος κατά της τρομοκρατίας θα συνεχιστεί και στο πλαίσιο της διακυβέρνησης Ομπάμα. Αυτό που αναμένεται να αλλάξει είναι ο τρόπος αντιμετώπισης της τρομοκρατικής απειλής, καθώς επίσης και τα μέσα και οι στόχοι του λεγόμενου πολέμου κατά της τρομοκρατίας. Κατά την διάρκεια της ομιλίας του, στο πλαίσιο της ορκωμοσίας του ως Προέδρου των ΗΠΑ, ο Μπαράκ Ομπάμα μίλησε για την ανάγκη εγκατάλειψης δογμάτων και πολιτικών που οδήγησαν σε αδιέξοδο και σε μεγαλύτερο βαθμό ανασφάλειας. Μια από τις πρώτες προτεραιότητες του αμερικανού Προέδρου είναι ο καθορισμός ενός νέου, αναθεωρημένου δόγματος εθνικής ασφάλειας, στο πλαίσιο του οποίου θα επανακαθοριστεί η έννοια της τρομοκρατίας, τα μέσα που απαιτούνται για την αντιμετώπισή της και οι πολιτικές μέσω των οποίων θα επιδιωχθεί αυτός ο στόχος.
Ο Πρόεδρος Μπους είχε υιοθετήσει μια πολιτική κατά της τρομοκρατίας η οποία αφορούσε έναν πόλεμο κατά μη-κρατικών δρώντων δηλαδή τρομοκρατικών ομάδων καθώς επίσης και κατά κρατών που χρηματοδοτούσαν, εξόπλιζαν ή υπέθαλπαν τρομοκρατικές οργανώσεις. Αυτά τα κράτη θεωρήθηκαν ως κράτη παρίες, κράτη τα οποία παραβίαζαν βασικές αρχές του συστήματος διεθνών σχέσεων. Ταυτόχρονα, ο Πρόεδρος Μπους ενέπλεξε στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας και τον έλεγχο στην διάδοση όπλων μαζικής καταστροφής, δηλαδή χημικών, βιολογικών και πυρηνικών όπλων. Η προηγούμενη διακυβέρνηση θεωρούσε ότι κράτη παρίες, όπως το Ιράκ, το Ιράν και η Βόρειος Κορέα, επεδίωκαν να αποκτήσουν όπλα μαζικής καταστροφής με στόχο να τα διοχετεύσουν σε τρομοκρατικές ομάδες προκειμένου να κτυπήσουν τις ΗΠΑ ή τους συμμάχους τους. Στο πλαίσιο αυτού του σκεπτικού, ο πόλεμος κατά της τρομοκρατίας αφορούσε στην χρήση βίας κατά κρατών που συνεργάζονταν ή μπορούσαν να συνεργαστούν με τρομοκρατικές οργανώσεις. Με αυτό τον τρόπο ο πόλεμος κατά της τρομοκρατίας απέκτησε ένα ιδεολογικό χαρακτήρα, με αποκορύφωμα το δόγμα του προληπτικού πολέμου.
Το «δόγμα Μπους», όπως αλλιώς λέγεται το δόγμα του προληπτικού πολέμου, προνοούσε την χρήση ένοπλης βίας κατά τρομοκρατικών οργανώσεων ή κρατών παριών, στο πλαίσιο μιας ιδιότυπης «νομιμοποιητικής διαδικασίας»: Η υποψία και μόνο ότι κάποια κράτη παρίες επεδίωκαν να συνεργαστούν με τρομοκρατικές οργανώσεις ή να αποκτήσουν όπλα μαζικής καταστροφής θεωρείτο ως μια επαρκής νομιμοποιητική βάση για άσκηση ένοπλης βίας, χωρίς την έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Αυτό το δόγμα διαφοροποίησε τις ΗΠΑ από τους παραδοσιακούς τους συμμάχους και προκάλεσε μια παγκόσμια κρίση.
Ο νέος Πρόεδρος των ΗΠΑ καλείται σήμερα να ανακατασκευάσει το δόγμα εθνικής ασφαλείας της χώρας στο πλαίσιο κάποιων παραμέτρων. Πρώτον, οφείλει να διαχωρίσει τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας από το ζήτημα της διάδοσης όπλων μαζικής καταστροφής ή μέσων κατασκευής τους. Ο κ. Ομπάμα έχει εκφράσει την πρόθεσή του να συνομιλήσει με κράτη που η διακυβέρνηση Μπους θεωρούσε ως κράτη παρίες. Το πρώτο βήμα θα πρέπει να είναι η αντιμετώπιση αυτών των κρατών ως κυρίαρχα κράτη με εθνικά συμφέροντα και ανησυχίες, οι οποίες πρέπει να αντιμετωπιστούν στο πλαίσιο μιας πολυμερούς διεθνούς συνεργασίας και με βάση το διεθνές δίκαιο. Δεύτερο, ο κ. Ομπάμα οφείλει να ξεκαθαρίσει την θέση του έναντι της χρήσης προληπτικής βίας, καθώς και την νομιμοποιητική βάση που θα διέπει τέτοιου είδους ενέργειες. Προεκλογικά έχει δηλώσει ότι δεν θα διστάσει να κάνει χρήση προληπτικής βίας κατά τρομοκρατικών οργανώσεων ή ομάδων που δρουν ανεξέλεγκτα σε γεωγραφικό έδαφος τρίτων κρατών. Τρίτο, θα πρέπει να αναθεωρηθεί η πολιτική της σύλληψης και κράτησης υπόπτων για τρομοκρατία, με τρόπο που να συνάδει με την διεθνή νομιμότητα και τα θέσμια των ΗΠΑ. Το κλείσιμο του Γκουαντάναμο αποτελεί μια συμβολική ενέργεια, η οποία δεν αντιμετωπίζει αποτελεσματικά το πρόβλημα. Τέλος, ο νέος Αμερικανός Πρόεδρος θα πρέπει να αναζητήσει διαύλους επικοινωνίας με τρίτα κράτη. Η αντιμετώπιση της τρομοκρατίας γίνεται με πιο αποτελεσματικό τρόπο όταν γίνεται στο πλαίσιο της διεθνούς συνεργασίας.