του Αντώνη Στ. Στυλιανού

Η τρομοκρατία αποτελεί την ακραία (και λανθασμένη) έκφανση της αντίδρασης στο κατεστημένο που ορίζει την τάξη πραγμάτων σε μια συγκεκριμένη πολιτικοκοινωνικοοικονομική κατάσταση. Αποτελεί, επίσης, καταδικαστέα πράξη απονενοημένων ενεργειών παράνομων συνόλων που δρουν έξω από το σαφές πλαίσιο ευνομούμενων κοινωνιών και έχει ως στόχο να επιφέρει πλήγματα σε αθώους πολίτες ή την περιουσία τους. Είναι, τέλος, μια παρεξηγημένη έννοια χωρίς σαφή προσδιορισμό, γεγονός που υποδηλώνει την αδυναμία των κρατών και της διεθνούς κοινότητας στην αποτελεσματική αντιμετώπισή της και πάταξη του φαινομένου της τρομοκρατίας.

Η σπασμωδική αντίδραση της διεθνούς κοινότητας στον απόηχο των πολυαίμακτων τρομοκρατικών κτυπημάτων της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής ανέδειξε, εν τέλει, σωρεία προβλημάτων που έγκεινται στην αδυναμία των κρατών στο να ορίσουν, και συνεπώς να αντιληφθούν, τα πραγματικά αίτια της τρομο-κρατίας και άρα να προτείνουν σαφή μέτρα για την επαρκή αντιμετώπισή της. Αν και το φαινόμενο της τρομοκρατίας αποτελεί υπαρκτό πρόβλημα από την απαρχή της ανθρωπότητας, τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου έφεραν στο φως το μέγεθος της καταστροφικής δύναμης της τρομοκρατίας. Έτι χειρότερα, τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου ανέδειξαν και την αρνητική δράση-αντίδραση της διεθνούς κοινότητας, ειδικότερα όσον αφορά σε συγκεκριμένες πράξεις στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας και τον περιορισμό, σε μικρό ή σε πιο μεγάλο βαθμό, θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαι-ωμάτων και ελευθεριών στ’ όνομα της κατα-πολέμησης της τρομοκρατίας.

Οι τρομοκρατικές επιθέσεις στις Η.Π.Α, την Μαδρίτη το Λονδίνο και αλλού στο ξεκίνημα του 21ου αιώνα επέφεραν, γενικά, μια αλλαγή στην κοσμοθεωρία και την φιλοσοφία των δυτικών, κυρίως, κρατών και άνοιξαν, ουσιαστικά, τους ασκούς του Αιόλου, με ανεξέλεγκτες συνέπειες, που αγγίζουν όλες τις πτυχές και το ευρύ φάσμα της σημερινής κοινωνικής και νομικής διάταξης. Η ουσιώδης πρόκληση σήμερα σε σχέση με τον αγώνα κατά της τρομοκρατίας οριοθετείται στην εξεύρεση της ιδανικής ισορροπίας μεταξύ ασφάλειας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σε αρκετά μεγάλο βαθμό η διεθνής κοινότητα απέτυχε να εξεύρει την χρυσή τομή και έδωσε ιδιαίτερη σημασία στην ασφάλεια πάρα στην προστασία, τον σεβασμό και την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η ασφάλεια προϋποθέτει, φυσικά, την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η θεμελιώδης αρχή που ορίζει την πιο πάνω δήλωση αναφέρεται σε μια απλουστευμένη λογική: Τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι βασικές ελευθερίες πρέπει να τυγχάνουν σεβασμού και προστασίας, ούτως ώστε οι πολίτες να είναι (και να νιώθουν) ασφαλείς, να μπορούν να διάγουν τον βίο τους ειρηνικά και να έχουν την δυνατότητα να αναπτυχθούν στα πλαίσια της δημοκρατικής διακυβέρνησης της χώρας τους. Με το αξίωμα αυτό διασφαλίζεται η ανθρώπινη ύπαρξη, η ειρηνική συνέχιση της κοινωνικής εξέλιξης και ανέλιξης, ο σεβασμός στην αξιοπρέπεια και την ισότητα, το κράτος δικαίου και εν συνεπεία η προσωπική ασφάλεια, η εθνική ασφάλεια και η διεθνής ασφάλεια.

Οι ευθύνες της διεθνούς κοινότητας, των διάφορων κυβερνήσεων και της κοινωνίας των πολιτών προσδιορίζονται ως οι ευθύνες για διαφύλαξη και προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η επαρκής αντιμετώπιση της πραγματικής τρομο-κρατίας με μέτρα που δεν ξεφεύγουν από τις αρχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αυτό πρέπει να είναι το όραμα των κρατών και αυτό πρέπει να ορίζει τις πράξεις και τις ενέργειές μας. Δυστυχώς, όμως, ο παρεξηγήσιμος ορισμός της απειλής οδήγησε και οδηγεί σε επικίνδυνες ατραπούς για την παγκόσμια ειρήνη.

Η έννοια της «τρομοκρατίας» δεν έχει επαρκώς και ικανοποιητικώς οριστεί. Οι διάφορες διεθνείς συμβάσεις που άπτονται θεμάτων «τρομοκρατίας» περιορίζονται στην εξεύρεση συγκεκριμένων ορισμών για εξειδικευμένες πράξεις τρομοκρατίας (αεροπειρατεία, πειρατεία, χρηματοδότηση, υπόθαλψη, υποβοήθηση). Ως εκ τούτου, το γενικό νόημα έχει χαθεί. Έχουμε επίσης αποτύχει στο ν’ αντιληφθούμε πραγματικά τα αληθινά αίτια της τρομοκρατίας, αποποιούμενοι των δικών μας ευθυνών και λαθών και αντιμετωπίζοντας το πρόβλημα με εφήμερες και παρωχημένες τακτικές. Τα διλήμματα που προκύπτουν οριοθετούν και ορίζουν το μεγαλείο της αποτυχίας και επιτείνουν τα καλέσματα για την άμεση αναθεώρηση των δράσεων της διεθνούς κοινότητας σε σχέση με την τρομοκρατία.

Τα κύρια προβλήματα προκύπτουν από την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας για πολιτικούς λόγους και συμφέροντα. Οι διαφωνίες, παραδεί-γματος χάριν, για υιοθέτηση κοινά αποδεκτού ορισμού, εντοπίζονται στην διαφορετικότητα των απόψεων για το τί ακριβώς είναι η τρομοκρατία, ή το τί ακριβώς αποτελεί πράξη ή εκδήλωση τρομοκρατίας. Ορισμένοι κύκλοι χωρών επιμένουν στην άποψη ότι η δράση εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων δεν πρέπει να εμπίπτει στα πλαίσια μιας συνολικής διεθνούς σύμβασης που να ορίζει την «τρομοκρατία» και να παραθέτει τα ακριβή όρια των δράσεων και των πράξεων των χωρών στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας. Άλλα κράτη διαφωνούν, επιδιώκοντας την συμπερίληψη των πράξεων τέτοιων κινημάτων στα πλαίσια του ορισμού της τρομοκρατίας. Άλλο φλέγον ζήτημα αποτελεί η τρομοκρατία που εκδηλώνουν συγκεκριμένα κράτη (ο άξονας του κακού) απέναντι στα υπόλοιπα.

Η εξεύρεση του ιδανικού ορισμού της τρομοκρατίας είναι, αναντίρρητα, ένα ιδιαίτερα επίπονο και δύσκολο έργο. Ο χαρακτηρισμός κάποιου σύνολου, οργάνωσης ή ανθρώπου ως τρομοκρατικός πρέπει να γίνεται με προσεκτικό τρόπο και με μέτρο. Ο συγκλητικός Βρούτος σκότωσε τον φίλο του Ιούλιο Καίσαρα σε μια πράξη τρομοκρατίας στην Αρχαία Ρώμη. Έκτοτε, οι τρομοκρατικές πράξεις συνεχί-στηκαν για ιδεολογικούς και πολιτικούς λόγους μέχρι και τις μέρες μας και ο Μπιν Λάντεν αποτελεί, ίσως, τον πιο γνωστό τρομοκράτη όλων των εποχών, έχοντας ενορχηστρώσει (μεταξύ άλλων) τα τρομοκρατικά κτυπήματα κατά της Αμερικής. Μια απλή ιστορική αναδρομή οδηγεί τον οδοιπόρο προς την πραγματική αλήθεια, τα αίτια και τα αιτιατά του φαινομένου της τρομοκρατίας. Η αντιμετώπισή της απειλής της τρομοκρατίας χρειάζεται συλλογική εργασία, θέληση και προσπάθεια από την διεθνή κοινότητα. Οι οποιεσδήποτε πράξεις μας, όμως, πρέπει να διέπονται από τις βασικές αρχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τον πλήρη σεβασμό τους. Επ’ ουδενί δεν πρέπει να μετριάσουμε τις αξίες και τα ιδανικά των ανθρωπίνων δικαιωμάτων για χάρη του πολέμου κατά της τρομοκρατίας. Χρειάζεται να δημιουργήσουμε ένα ισχυρό νομικό πλαίσιο που να διέπει επακριβώς τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας και να ορίζει τις πράξεις των κρατών στην προσπάθεια για πάταξη ή αντι-μετώπισή της.

Ο Αντώνης Στ. Στυλιανού είναι Λέκτορας Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law Bristol, Ph.D in Law International Law and Human Rights (Kent).