TOP 10 – Μεγάλοι Έλληνες: Μια κριτική

10. Η ψηφοφορία αρχίζει

Στα βήματα του BBC, ο τηλεοπτικός σταθμός Σκάι διοργάνωσε τον Απρίλιο του 2008 ψηφοφορία με σκοπό να επιλεγούν οι 100 μεγαλύτεροι Έλληνες όλων των εποχών. Τον Φεβρουάριο του 2009, η καταμέτρηση άρχισε: οι 100 μεγαλύτεροι Έλληνες ξεκίνησαν να παρουσιάζονται με αντίστροφη σειρά κατάταξης από το 100 μέχρι και το 11. Στην συνέχεια οι δέκα επικρατέστεροι τέθηκαν σε ψηφοφορία, η οποία έχει ως σκοπό να επιλέξει τον μεγαλύτερο Έλληνα όλων των εποχών. Κατά την διάρκεια της ψηφοφορίας, οι δέκα μεγαλύτεροι Έλληνες θα παρουσιαστούν σε ντοκιμαντέρ, κατά τα οποία ένας «υποστηρικτής» θα εξηγήσει τους λόγους για τους οποίους αυτοί θα πρέπει να ψηφιστούν ως οι μεγαλύτεροι.

9. Τι σημαίνει «Μεγάλοι Έλληνες»;

Ο ορισμός του «Μεγάλου Έλληνα» είναι δύσκολο να καθοριστεί με ακρίβεια. Ο Γεώργιος Παπαδόπουλος, δικτάτορας της επταετίας 1967 – 1974, ο οποίος ανήλθε στην 62η θέση (μια θέση μπροστά από τον Αλέξανδρο Παναγούλη που προσπάθησε να τον δολοφονήσει), με ποια ακριβώς κριτήρια μπορεί να χαρακτηρισθεί ως «μεγάλος Έλληνας»; Παρόμοια απορία μπορεί να τεθεί σε σχέση με τον πατριάρχη του ελληνικού αποκρυφισμού Νικόλαο Μαργιωρή, ο οποίος τερμάτισε στην 60η θέση. Με ποια κριτήρια εξάλλου χαρακτηρίζονται ως Έλληνες ο γερμανικής καταγωγής Όθωνας ή ο Ιλλυρικής καταγωγής Ιουστινιανός;

8. Αυτοί είναι οι Μεγαλύτεροι Έλληνες όλων των εποχών;

Διερωτάται κάποιος πώς μπορεί να έχει θέση στους μεγαλύτερους Έλληνες όλων των εποχών ο Λάκης Λαζόπουλος, ο οποίος τερμάτισε 83ος. Χωρίς να αμφισβητεί κάποιος την δημοφιλία του, είτε στους Δέκα Μικρούς Μήτσους, είτε στο Αλ Τσαντίρι, πώς μπορεί στα σοβαρά να τερματίζει πιο ψηλά στην κατάταξη από τον 84ο Ηρόδοτο, τον πατέρα της ιστορίας, ο Λάκης Λαζόπουλος. Τι σχέση έχει με τους 100 μεγαλύτερους Έλληνες όλων των εποχών η Έλενα Μουζάλα; Κανένας δεν αμφισβητεί την καταξίωσή της ως σύγχρονης πιανίστριας. Αλλά είναι αδύνατο να αντιληφθεί κάποιος πώς και από ποιους ψηφίστηκε στους 100 μεγαλύτερους Έλληνες όλων των εποχών. Μάλιστα το να παρακολουθεί κάποιος την καθ’ όλα συμπαθή Μουζάλα να θεωρείται ως μεγαλύτερη Ελληνίδα από τον Φίλιππο της Μακεδονίας, την Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, τον Θαλή τον Μιλήσιο και τον Πραξιτέλη, μάλλον θυμηδία προξενεί.

7. Το πειρατικό και η Στέλλα

Ο Ζαγοράκης υπήρξε αρχηγός της Εθνικής Ελλάδας που στο Euro χάρισε υπέροχες στιγμές. Αρκεί όμως αυτό το γεγονός για να δικαιολογήσει 48η θέση όλων των εποχών, πάνω από τον Σόλωνα ή τον Κοσμά των Αιτωλό; Αναμφίβολα η Μελίνα υπήρξε μια λαμπερή Ελληνίδα, αν και το έργο της ως πολιτικού υπήρξε ιδιαίτερα αμφιλεγόμενο. Πώς μπορεί όμως να δικαιολογηθεί με οποιοδήποτε τρόπο η 13η θέση της Μελίνας, της οποίας η μεγαλύτερη κληρονομιά είναι η αναζήτηση των Μαρμάρων του Παρθενώνα, όταν ο Φειδίας είναι απλώς 51ος; Πώς μπορεί να δικαιολογηθεί η 57η θέση του Νίκου Μπελογιάννη ή η 31η του Άρη Βελουχιώτη, πάνω από τον Κλεισθένη και τον Επίκουρο;

6. Αιτιολογείται η λίστα;

Πώς μπορεί να δικαιολογηθεί η 55η θέση του Μανόλη Αν-δρόνικου, του οποίου η σημαντικότερη ανακάλυψη είναι ο τάφος του Φιλίππου, όταν ο ίδιος ο Φίλιππος είναι στην 96η θέση, κάτω από την Βουγιουκλάκη, τον Βέγγο, τον Καζαντζίδη, αλλά και τους Σημίτη και Χαρίλαο Φλωράκη; Πώς μπορεί να αιτιολογηθεί με οποιοδήποτε τρόπο η 16η θέση του Οδυσσέα Ελύτη, την στιγμή που στην 17η θέση βρίσκεται ο Όμηρος (ναι ο Όμηρος!). Δηλαδή ο Ελύτης είναι μεγαλύτερος ποιητής από τον Όμηρο; Κανένας δεν αμφισβητεί την αξία του Σεφέρη, του Ελύτη, του Ρίτσου ή του Καβάφη. Αλλά πάνω από τους Αισχύλο, Ευρυπίδη, Σοφοκλή και Αριστοφάνη; Ο ίδιος ο Κοραής θα αγανακτούσε, αν μάθαινε ότι ψηφίστηκε πάνω από τους τρεις τραγικούς ποιητές.

5. Σύγχρονοι εναντίον πατέρων

Ένα από τα μεγάλα προβλήματα της σύγκρισης, είναι η αδυναμία σύγκρισης της σημασίας σύγχρονων Ελλήνων, με τους ανθρώπους που δημιούργησαν τις αντίστοιχες επιστημονικές κοινότητες. Κανένας δεν αμφισβητεί το επιστημονικό μέγεθος του Γιώργου Παπανικολάου, του ‘Παπ τεστ’, ο οποίος μάλιστα συμπεριλήφθηκε στους δέκα μεγαλύτερους Έλληνες όλων των εποχών. Αλλά στην ίδια λίστα υπήρχε ο πατέρας της ιατρικής, ο Ιπποκράτης. Ο άνθρωπος στον οποίο ορκίζεται κάθε ιατρός. Σημαντικότατος μαθηματικός ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή και γνωστή η φιλία του με τον Αϊνστάιν. Αλλά 12ος, εννιά θέσεις πάνω από τον πατέρα των μαθηματικών και θεμελιωτή του Πυθαγορείου θεωρήματος, τον Πυθαγόρα, δώδεκα θέσεις πάνω από τον Αρχιμήδη και τριανταδυό θέσεις πάνω από τον Ευκλείδη, τον άνθρωπο που δημιούργησε την γεωμετρία;

4. Το βάρος των αρχαίων Ελλήνων

Οι αρχαίοι Έλληνες υπήρξαν για 2.500 χρόνια οι άνθρωποι στους οποίους στηρίζεται ο σύγχρονος κόσμος, ίσως ο μεγαλύτερος πολιτισμός της ιστορίας. Ο δυτικός και ανατολικός κόσμος γνωρίζουν και εμπνέονται από τον Αριστοτέλη, τον Πλάτωνα, τον Σωκράτη και τους υπόλοιπους αρχαίους Έλληνες. Είναι νοητικά αδύνατο να προβείς σε σύγκριση με τους νεώτερους Έλληνες, όσο αξιόλογοι και αν είναι αυτοί. Τα μεγέθη είναι πολύ διαφορετικά. Δεν ευθύνονται για αυτό οι Νεοέλληνες. Αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα.

3. Όλοι στο ίδιο τσουβάλι

Η έλλειψη κριτηρίων οδηγεί σε προφανή προβλήματα στην αξιολόγηση του όλου εγχειρήματος. Η παρουσία του Κωνσταντίνου Καραμανλή στην δεκάδα και το ερώτημα κατά πόσο αυτός είναι ο μεγαλύτερος Έλληνας όλων των εποχών πάνω από τον Περικλή, είναι εκ των πραγμάτων τραγελαφική, ακόμα και για εκείνους που θαυμάζουν το έργο του Καραμανλή. Το ίδιο και η 14η θέση του Ανδρέα πάνω από τον Λεωνίδα, τον άνθρωπο που είναι σε όλο τον κόσμο σύμβολο αντίστασης εδώ και μερικές χιλιετίες ή τον Θεμιστοκλή, που οδήγησε την δύση στην νίκη επί της ανατολής στην κρισιμότερη μάχη του αρχαίου κόσμου.

2. Το ζητούμενο η δημοφιλία

Ζητούμενο επομένως είναι η δημοφιλία και μάλιστα η δημοφιλία μεταξύ των τηλεθεατών που έβλεπαν Σκάι και έτυχε να ψηφίσουν στην συγκεκριμένη διοργάνωση. Ο Αlexis Παπαχελάς, παρουσιαστής των ντοκιμαντέρ, δεν διαφέρει στην ουσία από τον Sakis Ρουβά που παρουσίασε το X-Factor. Αντί όμως να αποχωρούν ο Λούκας, ο Νικόλας ή τα Κόκκινα Χαλιά, εδώ αποχωρούν ο Κολοκοτρώνης, ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Καποδίστριας. Ο μπάρμπα Όμηρος δεν τα κατάφερε να διαγωνιστεί στον τελικό γύρο, στην πιο εμφατική απουσία. Ίσως το τραγούδι που είχε επιλέξει να μην του πήγαινε. Ίσως πάλι και να μην είχε επιμεληθεί σωστά το ντύσιμό του ο Μουρατίδης.

1. Ο μεγαλύτερος Έλληνας όλων των εποχών

Δέκα Έλληνες λοιπόν έχουν απομείνει στην κούρσα για τον τίτλο του μεγαλύτερου Έλληνα όλων των εποχών, όπως θα τον χορηγήσει η τηλεοπτική μας εποχή. Ο Περικλής, ο Σωκράτης, ο Πλάτωνας, ο Αριστοτέλης και ο Μέγας Αλέξανδρος θα αναμετρηθούν με τους Βενιζέλο, Καραμανλή, Καπο-δίστρια, Κολοκοτρώνη και Παπανικολάου, με την ψήφο του τηλεοπτικού κοινού να καθορίζει το μεγαλείο. Το τηλεοπτικό κοινό μπορούμε να νοιώθουμε σίγουροι από τώρα ότι θα επιλέξει τον Μέγα Αλέξανδρο. Αν πρέπει πάντως να επιλέξουμε αυθαίρετα κάποιον ως μεγαλύτερο Έλληνα όλων των εποχών και με πλήρη επίγνωση της υποκειμενικότητας της επιλογής, δηλώνουμε υποστηρικτές του Αριστοτέλη.