Η φοβερή οικονομική κρίση που, με αφετηρία την Αμερικανική οικονομική υπερδύναμη, είχε ήδη εξαπλωθεί σε όλες τις χώρες του πλανήτη μας, περιλαμβανομένων εκείνων της Ασίας, της Αυστραλίας και της Ευρώπης, έχει αναδείξει τις τεράστιες αδυναμίες για την ανάληψη μιας κοινής, συντονισμένης και προγραμματισμένης δράσης για την αποτελεσματική αντιμετώπισή της.

Έτσι την αισιοδοξία που επικράτησε στην αρχή, απότοκο της εσφαλμένης αντίληψης σε σχέση με το πραγματικό μέγεθος και το βάθος της κρίσης, έχει διαδεχθεί η απογοήτευση που σε πολλές περιπτώσεις φθάνει τα όρια της απόγνωσης για τις δυνατότητες να αντιμετωπισθεί σύντομα και να επανέλθει η οικονομία στο στάδιο της ανάκαμψης και της προς τα πρόσω πορείας.

Η αναχαίτιση της μεγέθυνσης και της επέκτασης του προβλήματος στόχευσε πρώτα στην στήριξη της χρηματοοικονομίας. Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και οι Κεντρικές Τράπεζες των οικονομικά πιο ισχυρών χωρών όπως της Κίνας, της Ιαπωνίας, της Ελβετίας, της Μεγάλης Βρετανίας και της Ρωσίας, προέβησαν σε τεράστιες ενέσεις ρευστότητας προς το τραπεζικό σύστημα, τρέφοντας την ψευδαίσθηση ότι με τον τρόπο αυτό θα ανέκοπταν την χρηματοοικονομική κατολίσθηση και θα διαφύλασσαν στο απυρόβλητο την πραγματική οικονομία.

Δυστυχώς, η προσπάθεια απέτυχε. Τα δισεκα-τομμύρια των ευρώ και των δολαρίων, των φράγκων και των γεν, των ρουβλίων και των στερλινών, που διοχετεύθηκαν εν τάχει, απεδείχθησαν αδύναμα και ανεπαρκή για να αναχαιτίσουν την προς τα χείρω εξέλιξη και την κατολίσθηση των διεθνών οικονομικών πραγμάτων. Και η κρίση της χρηματοοικονομίας με τις καταρρεύσεις επενδυ-τικών, τραπεζικών και ασφαλιστικών κολοσσών, όχι μόνο δεν ανεκόπη, αλλά και επεκτάθηκε για να ταλανίσει, να κλονίσει και να πλήξει τα ζωτικά κύτταρα της πραγματικής οικονομίας.

Μια νέα γιγαντιαία προσπάθεια άρχισε τότε να αναλαμβάνεται τόσο σε επίπεδο γενικότερης θεώρησης και προσέγγισης, όσο και σε επίπεδο άμεσης δράσης για διάσωση εκπεμπουσών σήματα κινδύνου εθνικών οικονομιών. Η Ισλανδία και η Ουγγαρία, οι χώρες της Βαλτικής, η Πολωνία και η Ρουμανία, η Βουλγαρία και άλλες χώρες των Βαλκανίων και της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, μέλη και μη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ζήτησαν και εξακολουθούν να επιζητούν την έμπρακτη και ουσιαστική βοήθεια και στήριξη της διεθνούς κοινότητας για να αποφύγουν την πλήρη κατάρρευση και για να ανακάμψουν από τα πλήγματα που έχουν δεχθεί.Δυστυχώς, ούτε η Ομάδα των 7, ούτε η Ομάδα των 20, ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο ήρθησαν στο ύψος των περιστάσεων. Και, παρά τις συσκέψεις και διασκέψεις, τις συναντήσεις και τις συνεννοήσεις, δεν έχουν κατορθώσει ούτε σε έγκαιρη και πραγματική διάγνωση του προβλήματος να προβούν, αλλά ούτε και σε καθολικό, ρεαλιστικό και αποτελεσματικό σχέδιο δράσης να καταλήξουν και να το εφαρμόσουν.

Αλλά και οι ΗΠΑ, που πρώτες δοκίμασαν τα επώδυνα οικονομικά και κοινωνικά πλήγματα της κρίσης, για την δημιουργία της οποίας οι ίδιες ευθύνονται, δεν έχουν ακόμη καταφέρει να δράσουν με αποφασιστικότητα, πειστικότητα και αποτελε-σματικότητα. Προφανώς γιατί δυσκολεύονται να αποδεχθούν την αποτυχία της ασυδοσίας του χρηματοοικονομικού τους συστήματος. Και, ακόμη, γιατί ταλαντεύονται και επαμφοτερίζουν μεταξύ της απεριόριστης ελευθερίας και αρρύθμιστης λειτουργίας της οικονομίας της αγοράς και της λελογισμένης ρύθμισης και εποπτείας της.

Είτε η εγωπάθεια των κρατούντων ή η απληστία της οικονομικής ολιγαρχίας δεν επέτρεψαν ακόμη στους Αμερικανούς παντοκράτορες να αντικρύσουν προσγειωμένα την πραγματικότητα, να κατα-νοήσουν τα αληθινά και κραυγαλέα αίτια της κρίσης και να δράσουν απερίσπαστα, χρησιμο-ποιώντας τις τεράστιες, σχεδόν απεριόριστες, δυνατότητές τους. Με αποτελέσματα οδυνηρά τόσο στις ίδιες τις ΗΠΑ όσο και στις άλλες χώρες της υφηλίου. Τελευταία ελπίδα παραμένει το στρατηγικό σχέδιο διάσωσης των 787 δισεκατομμυρίων δολαρίων του Προέδρου Ομπάμα, το οποίο διαπνέεται από κοινωνικοοικονομική έγνοια και ισορροπημένη προσέγγιση της ανάγκης για ανακούφιση των ασθενεστέρων και τόνωση της ανάκαμψης της οικονομίας και έξοδο από την δεινή κρίση.

Στο μεταξύ, με την πάροδο του χρόνου, χωρίς να ανακόπτεται η κατολίσθηση και να τιθασεύεται η κρίση, πληθαίνουν οι φωνές για πρόσφορα μέτρα και αποτελεσματική κοινή δράση της διεθνούς κοινότητας. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, αφού ξύπνησε από τον βαθύ του λήθαργο, προειδοποιεί τώρα για δραματική χειροτέρευση της παγκόσμιας οικονομίας αν δεν ληφθούν αμέσως γενναία και τελεσφόρα μέτρα. Η Παγκόσμια Τράπεζα, η οποία μέχρι τώρα παρέμενε απαθής και αποστασιο-ποιημένη από τα τεκταινόμενα, προβάλλει τώρα με αγωνία τον κίνδυνο για ντόμινο καταρρεύσεων στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και προβαίνει σε δραματική «έκκληση να μην αφεθεί η Ευρώπη να διαιρεθεί ξανά». Ταυτόχρονα ο Πρόεδρός της κ. Ρόμπερτ Ζέλικ δηλώνει ότι η Τράπεζα επεξεργάζεται κοινό σχέδιο με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο για να στηρίξει τις οικονομίες της περιοχής.

Από δικής της σκοπιάς προσεγγίζοντας το πρόβλημα των χωρών αυτών, η σύνοδος κορυφής των ηγετών των 27 χωρών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που συνήλθε στις Βρυξέλλες στις 28 Φεβρουαρίου, υιοθέτησε τις απόψεις των Γερμανών και των Γάλλων για ξεχωριστή προσέγγιση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει κάθε κράτος της περιοχής, καθώς ορισμένα από αυτά είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και άλλα όχι και επίσης γιατί η οικονομία κάθε χώρας έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες. Η προσέγγιση αυτή συνάδει με την όλη πολιτική και φιλοσοφία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία μέχρι τώρα απέτυχε ή δεν θέλησε να καταλήξει σε ένα συγκεκριμένο, πρακτικά προσανατολισμένο σχέδιο καθολικής δράσης, το οποίο να βοηθήσει, ανάλογα με την κάθε περίπτωση, τις χώρες μέλη της να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις της κρίσης και της ύφεσης, που άρχισε να παρατηρείται σε αυτές και περιορίζεται μόνο σε εύστοχες επισημάνσεις και εξαγγελίες, χωρίς ουσιαστικά αποτελέσματα.

Οι συνταγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς τις κυβερνήσεις των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης για περικοπές δημόσιων δαπανών με μειώσεις των μισθών και των αντιπαραγωγικών εξόδων δεν φαίνεται να εξαρκούν για να αποφύγουν οι ασθενείς οικονομίες των εν λόγω χωρών τον κίνδυνο της κατάρρευσης. Χρειάζονται οι χώρες αυτές γενναιόδωρη οικονομική και ουσιαστική τεχνοκρατική στήριξη και τούτο οφείλουν και μπορούν να το πράξουν οι πλουσιότερες χώρες της Ευρωπαϊκής οικογένειας, με προεξάρχουσα τη Γερμανία.

Οπωσδήποτε εκούσια ή άκουσια η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αναγκαστεί να προσεγγίσει ορθόδοξα και πραγματιστικά την κατάσταση, γιατί ενδεχόμενη κατάρρευση των κεντρικοανατολικών και βαλκανικών οικονομιών της Ευρώπης θα επιφέρει καίριο πλήγμα και στην ισχύ και αξιοπιστία του ευρώ και στην σύνολη ευρωπαϊκή οικονομία, σκιάζοντας επικίνδυνα τις προοπτικές της.

Στην απόμερη πλευρά, η Ένωση των χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας συνήλθε πρόσφατα στην Θαϋλάνδη και αποφάσισε την λήψη μιας σειράς μέτρων δημοσιονομικής και μακροοικονομικής υφής για την αντιμετώπιση και την έξοδο των χωρών της περιοχής από την ύφεση.

Κι ενώ οι συσκέψεις και οι συναντήσεις κορυφής συνεχίζονται, ασταμάτητα συνεχίζεται και η κρίση. Και το ερώτημα παραμένει: πόσο απέχουμε ακόμη από τον τερματισμό της και πότε αρχίζει η ανάκαμψη; Αυτό κανείς δεν μπορεί με βεβαιότητα να το απαντήσει. Σίγουρα, όμως, μια συλλογική, παγκόσμια δράση, με πρόγραμμα και συντονισμό, και πολύ πιθανή είναι πλέον και σε αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της κρίσης αναμένεται ότι θα συμβάλει.

Ο Χριστόδουλος Χριστοδούλου είναι πρώην Υπουργός Οικονομικών και Εσωτερικών και τέως Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας Κύπρου