Γράφει: Παντελής Π. Κασάπης

Θεωρίες διαφθοράς

Εάν η διαφθορά έχει σημαντική αρνητική επίδραση στην οικονομική ανάπτυξη και τεράστιο κοινωνικό κόστος, τότε γιατί οι χώρες δεν μπορούν να βελτιώσουν τους θεσμούς τους και να ξεριζώσουν τη διαφθορά; Γιατί τόσες πολλές χώρες εμφανίζονται εγκλωβισμένες σε έναν φαύλο κύκλο διάχυτης διαφθοράς και χαμηλής οικονομικής ανάπτυξης, που συχνά συνοδεύεται από πολιτική αστάθεια; Mια πιθανή εξήγηση είναι ότι όταν η διαφθορά είναι γενικευμένη τα άτομα δεν έχουν κίνητρα να την καταπολεμήσουν. Σε ένα σύστημα όπου γενικά κυριαρχεί η εντιμότητα, η πραγματική απειλή τιμωρίας αποθαρρύνει τα άτομα από του να συμπεριφερθούν διεφθαρμένα.

Σχετικές μελέτες έχουν αποδείξει ότι υπάρχει στενή σχέση μεταξύ της διαφθοράς και της βραδείας ανάπτυξης, καθώς και μεταξύ διαφθοράς και πολιτικής αστάθειας. Υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα να βρεθεί μια χώρα σε κατάσταση χαμηλής ανάπτυξης και διαδεδομένης διαφθοράς όταν έχει χαμηλή παραγωγικότητα και μεγάλο δημόσιο τομέα. Οι πλουσιότερες χώρες τείνουν να εμφανίζονται ότι έχουν λιγότερη διαφθορά. Ο διευρυμένος δημόσιος τομέας και η έντονη παρεμβατικότητα της κυβέρνησης συνδέονται με μεγαλύτερη διαφθορά.

Μια θεωρία διαφθοράς υποστηρίζει ότι το κάθε άτομο με πρόθεση και διάθεση να προβεί σε παράνομη δραστηριότητα, θα λάβει την σχετική απόφασή του όχι μόνο με βάση την χαμηλότερη οριακή παραγωγή της εργασίας στις νόμιμες δραστηριότητες (κάθε επιπλέον νόμιμη δραστη-ριότητα οδηγεί σε χαμηλότερη αμοιβή), αλλά και με βάση την υψηλότερη οριακή παραγωγή της κλοπής (κάθε επιπλέον παράνομη δραστηριότητα οδηγεί σε υψηλότερη αμοιβή). Συνεπώς, θα είναι πιο προσοδοφόρο για το κάθε άτομο ξεχωριστά να διαθέσει περισσότερο χρόνο σε παράνομες δραστηριότητες και λιγότερο χρόνο σε παραγωγικές δραστηριότητες.

Μια άλλη θεωρία διαφθοράς θέτει στο προσκήνιο το ζήτημα της πολιτικής σταθερότητας, καθώς και την αλληλεπίδραση της συμπεριφοράς των πολιτικών και την επίπτωση που έχει η διεφθαρμένη συμπεριφορά ενός πολιτικού στην διεφθαρμένη συμπεριφορά κάποιου άλλου πολιτικού. Οι πολιτικοί λαμβάνουν υπόψη τους ότι το αρνητικό αποτέλεσμα της διαφθοράς στην οικονομία μπορεί να μειώσει την πιθανότητα επανεκλογής τους. Όταν οι διε-φθαρμένοι πολιτικοί συνεργάζονται μεταξύ τους, τους δίνεται η ευκαιρία να κρατούν τη διαφθορά σε ένα επίπεδο το οποίο να εξασφαλίζει την επανεκλογή τους.

Οι δύο θεωρίες διαφθοράς είναι συσχετιζόμενες και συμπληρωματικές για την κατανόηση του προβλήματος. Η πρώτη θεωρία δίνει έμφαση στον ρόλο της κλοπής που διενεργούν τα άτομα κατά του δημοσίου. Η δεύτερη θεωρία εστιάζει την προσοχή της στον ρόλο των πολιτικών και των μελών της κυβέρνησης στην διαφθορά.

 

Ο Παντελής Π. Κασάπης είναι οικονομoλόγος και διεθνολόγος