Γράφει: Αντώνης Στ. Στυλιανού
«Depois da batalha aparecem os valentes»
Ο γενικός σάλος και ορυμαγδός που δημιουργήθηκε από την πρόσφατη απόφαση του Μόνιμου Κακουργιοδικείου Λευκωσίας στις 19 Μαρτίου 2009 στην γνωστή υπόθεση ξυλοδαρμού των δύο φοιτητών τον Δεκέμβριο του 2005, έφερε στην επιφάνεια μιας νοσούσας, σε αρκετά θέματα, κοινωνίας, την ρητή ανάγκη άμεσου εκσυγχρονισμού των θεσμών και των αξιών που διέπουν το νομικό μας σύστημα και συγκεκριμένα το δίκαιο της απόδειξης και την ορθή απονομή της δικαιοσύνης. Όπως έγραψε ο μεγάλος Αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Αριστοτέλης, «δικαιοσύνη εστί σωφροσύνη μετά ανδρείας». Στην αναφορά αυτή του Αριστοτέλη εμπεριέχεται, κοινώς, η έννοια της απόδοσης της δικαιοσύνης στην βάση ορθολογιστικών κριτηρίων αλλά, επίσης, και στην βάση της δικονομικής ανδρείας, η οποία εκφαίνεται σε αποφάσεις δικαστηρίων που πρωτοτυπούν, πρωτοπορούν και ερμηνεύουν το νομικό πλαίσιο όχι τυπολατρικά αλλά δίκαια.
Οι πλείστες κριτικές της εν λόγω απόφασης περιορίστηκαν, φυσικά και φυσιολογικά, στην επισήμανση της παραγνώρισης του κραυγαλέου περί δικαίου αισθήματος επί του προκειμένου από το Κακουργιοδικείο. Το περί δικαίου αίσθημα αφορά, εν ολίγοις, το αίσθημα των πολιτών απέναντι στα κείμενα πολιτικά, κοινωνικά, οικονομικά και άλλα δεδομένα που υφίστανται εντός ενός συνόλου πολιτών. Το περί δικαίου αίσθημα οριοθετεί και πρέπει να οριοθετεί τις υφιστάμενες νομοθεσίες σε ένα ευνομούμενο κράτος. Άλλως πως, το κράτος λειτουργεί έξω από τα απτά όρια της δημοκρατίας και υπεισέρχεται σε επικίνδυνες ατραπούς που το οδηγούν σε αδιέξοδα, ατέρμονες πολιτικές και σε αντίφαση με την ίδια την κοινωνία που εκφράζει.
Υπάρχουν πολλά που μπορούν να γίνουν ή έπρεπε να έχουν γίνει σε σχέση με τα ιδιαίτερα θέματα που έχουν ανακύψει από την υπό αναφορά υπόθεση. Τα θέματα αυτά άπτονται των θεσμών, των αξιών, της ορθής απονομής της δικαιοσύνης, την (μετ)εξέλιξη του δικαιικού μας συστήματος ειδικά όσον αφορά στην απόδειξη, την απομάκρυνση από την αυστηρή τυπολατρία και την ιδιαίτερα νομικίστικη αντίληψη περί του δικαίου και πολλά άλλα.
Χρειάζεται μια νηφάλια αντιμετώπιση του προβλήματος, αλλά και των συνθηκών που έχουν προκύψει. Οι έντονες αντιδράσεις της κοινωνίας, η δυσαρέσκεια που ξεφεύγει από την καθημερινή, η ανάγκη για διασφάλιση του κράτους δίκαιου επιβάλλουν (ριζοσπαστικές) αλλαγές, αναθεώρηση του νομικού μας συστήματος, λήψη πρωτοβουλιών για επίλυση των λανθάνουσων προνοιών του περί δικαίου της απόδειξης νόμου και ανδρεία στην διά παρρησίας υποβολή καινών και όχι κενών εισηγήσεων για να ορθοστατήσει, επιτέλους, η καταβαραθρωθείσα έννοια της δικαιοσύνης.
Πρέπει, τελικά, να συνειδητοποιήσουμε το βάρος που πέφτει στους ώμους μας. Νομικοί, ακαδημαϊκοί και κοινωνία όλοι μαζί να αναλάβουμε τις ευθύνες μας. Να καταθέσουμε τις προτάσεις μας. Να ψέξουμε τα κακώς έχοντα, μή φοβούμενοι εφήμερες απολαύσεις και ψεύτικους συμβιβασμούς. Να διαλαλήσουμε την αντίδρασή μας. Να αγωνιστούμε για το δίκαιο. Να κάνουμε ένα βήμα μπροστά, και όχι δύο πίσω. Να καταπνίξουμε το φαινόμενο της «φουσκωμένης παρειάς», που από αγανάκτηση, αδικία και αδυναμία αντίδρασης συνεχίζει να μεγαλώνει. Να μην «διεκτραγωδούμε» την ορθότητα της απόφασης του Κακουργιοδικείου στην υπόθεση βάναυσου ξυλοδαρμού απλών, άοπλων και ανυπεράσπιστων πολιτών (αυτή, αν υπάρχει, έγκειται μονάχα και μόνο στο λανθασμένο μας νομικό πλαίσιο όσον αφορά τα επιμέρους θέματα). Να μην κρυβόμαστε πίσω από το δάκτυλό μας, δικαιο-λογώντας τα αδικαιολόγητα και στρουθοκαμηλίζοντας σε τσιμεντένια δάπεδα δικαστικών αιθουσών.
Αυτά, πρέπει να τα τονίσουμε και να τα προωθήσουμε. Αλλιώς, δυστυχώς, κατά την πορτογαλική παροιμία στον τίτλο, «θα είμαστε οι γενναίοι που εμφανίζονται μετά την μάχη».
Ο Αντώνης Στ. Στυλιανού είναι Λέκτορας Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας