Τα συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης είναι μια μεθοδολογία συστηματοποίησης των διεργασιών μιας επιχείρησης ή γενικά ενός φορέα, με σκοπό την βελτίωση των περιβαλλοντικών και οικονομικών της επιδόσεων. Σκοπός των συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης είναι να διατηρήσουν τους φυσικούς πόρους, να ελαττώσουν τις εκπομπές των ρύπων και των περι-βαλλοντικών κινδύνων και να παράσχουν έναν ασφαλή χώρο τόσο για τους εργαζόμενους, όσο και για αυτούς οι οποίοι απολαμβάνουν τις υπηρεσίες του φορέα ή της εταιρίας που εφαρμόζει το σύ-στημα. Τα δύο παγκοσμίως κυρίαρχα Συστήματα Περιβαλλοντικής Διαχείρισης είναι το πρότυπο ISO 14001 (International Organization of Standardization) και ο κανονισμός EMAS (Eco-Management and Audit Scheme).

Η σειρά προτύπων ISO 1400 εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1996 από τον Διεθνή Οργανισμό Τυποποίησης. Από αυτά το πρότυπο ISO 14001 αποτελεί ένα ολοκληρωμένο μοντέλο για ένα σύστημα περιβαλλοντικής διαχείρισης το οποίο μπορεί να αξιολογηθεί και να πιστοποιηθεί από διαπιστευμένους φορείς πιστοποίησης. Σύμφωνα με το πρότυπο αυτό εντοπίζονται όλες εκείνες οι διαδικασίες μιας εταιρίας ή ενός οργανισμού, οι οποίες δύνανται να επιβαρύνουν το περιβάλλον, καθορίζονται οι στόχοι που οδηγούν στην μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, ποσοτικοποιούνται και ορίζονται οι απαραίτητες διαδικασίες των οποίων η διαρκής εφαρμογή εξασφαλίζει την επίτευξή τους. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το Κοινοτικό Σύστημα Οικολογικής Διαχείρισης και Ελέγχου, γνωστό και ως Κανονισμός EMAS, είναι ένα δημόσιο σήμα ποιότητας για εθελοντική περιβαλλοντική διαχείριση και επικοινωνία. Είναι ένα σύστημα σύγχρονης διαχείρισης περιβάλλοντος, διαφάνειας και συμμετοχής. Η διαχείρισή του γίνεται από τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Σήμερα, ισχύει ο αναθεωρημένος Κανονισμός (761/2001) με τον οποίο καταργήθηκε η πρώτη του έκδοση (1836/93).

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο υπάρχει σήμερα μια οργανωμένη προσπάθεια για Εισαγωγή Συστήματων Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, με βάση το Ευρωπαϊκό Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου-EMAS και όχι μόνον. Στην Γερμανία για παράδειγμα το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Περιβάλλοντος (Bundesministerium fόr Umwelt) έχει προχωρήσει στην ανάπτυξης μιας αρχής για την ολοκληρωμένη πολιτική προϊόντων. Η πολιτική αυτή στηρίζεται σε ένα εγκαθιδρυμένο σώμα εθνικών δράσεων για τα απόβλητα, τις ουσίες και τα οικολογικά σήματα, συμπεριλαμβανομένου του Προγράμματος Μπλε Άγγελος, το οποίο, για πάνω από 25 χρόνια, έχει σημαδεύσει τα προϊόντα με την καλύτερη περιβαλλοντική απόδοση. Η προσέγγιση αυτή στρέφεται καθαρά στην αγορά, με συνεργασία μεταξύ πολιτικής και βιομηχανίας, με ισχυρή συμμετοχή των εμπλεκόμενων φορέων. Οι θεω-ρήσεις για παράδειγμα της Ανάλυσης Κύκλου Ζωής (Life Cycle Analysis) ενσωματώνονται με υπάρχοντα μέτρα που αφορούν στα απόβλητα, στα χημικά και στην σήμανση. Έχουν αναπτυχθεί πρωτοβουλίες Πράσινης Προμήθειας, συμπεριλαμβανομένης και μιας υπηρεσίας για πληροφορίες βασισμένες στο διαδίκτυο σχετικά με την περιβαλλοντικά συμβατή προμήθεια, που περιλαμβάνει επίσης και μια βάση δεδομένων για προϊόντα. Στα πλαίσια αυτά υπάρχουν επίσης πολλά φόρουμ διαβουλεύσεων που αφορούν στην πολιτική για τα προϊόντα και τα οποία περιλαμβάνουν ομάδες εργασίας προτύπων μέσα στο πλαίσιο του Προγράμματος Μπλε Άγγελος. (Πηγή: http://www.blauer-engel.de/, τελευταία ανάκτηση, 24/04/09).

Στην Κύπρο, και παρά τις φιλότιμες προσπάθειες της Υπηρεσίας Περιβάλλοντος του Υπουργείου Γεωργίας, το γεγονός της απουσίας σχετικής νομοθεσίας η οποία να επιβάλλει την εφαρμογή περιβαλλοντικών συστημάτων, έχει καταστήσει την υιοθέτησή τους ως είδος πολυτέλειας για την μέση επιχείρηση, εν μέσω μάλιστα καιρού οικονομικής κρίσης. Η υιοθέτηση και η λειτουργία των συστημάτων ποιότητας ISO 9000:2001 και το σύστημα ασφάλειας και υγιεινής των τροφίμων (HACCP), αποτελεί σήμερα σε πολλές περιπτώσεις προϋπόθεση για την λειτουργία ή και την συμμετοχή εταιριών σε κυβερνητικούς διαγωνισμούς. Αντίθετα, στην περίπτωση του ISO 14000:2004 αλλά και του EMAS, η ύπαρξή τους δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση προαπαιτούμενο από την πολιτεία. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι εταιρίες να μην προχωρούν στην υιοθέτηση του προτύπου, καθώς στην απλοϊκή αντίληψη ότι αυτό συνεπάγεται «αχρείαστα» έξοδα για τα οποία δεν θα υπάρχει κανένα πρακτικό όφελος. Έτσι παρατηρείται το φαινόμενο οι μόνοι οργανισμοί, οι οποίοι να έχουν περιβαλλοντικά συστήματα σήμερα σε πλήρη λειτουργία, να είναι οι μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες, καθώς αυτό απαιτείται από μεγάλα ταξιδιωτικά γραφεία και ατζέντηδες του εξωτερικού (tour operators).

Τα συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης αποτελούν μια πρώτης τάξης ευκαιρία για τον ιδιωτικό αλλά και τον δημόσιο τομέα για την βελτιστοποίηση τόσο των προϊόντων τους όσο και των παρεχόμενων υπηρεσιών τους, με γνώμονα πάντα το περιβάλλον. Η υιοθέτηση εκείνων των πρακτικών οι οποίες ελαχιστοποιούν τις αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον μέσα από τα κατάλληλα συστήματα διαχείρισης, είναι ένας μηχανισμός ο οποίος μπορεί να εγγυηθεί σε μεγάλο βαθμό υψηλό επίπεδο ζωής, να εξασφαλίσει την αειφόρο ανάπτυξη και να διασφαλίσει την ποιότητα ζωής των μελλοντικών γενεών.