Μελέτιος Αποστολίδη v. Όραμς: Μια υπόθεση σταθμός για την Κύπρο

Η απόφαση του Δικαστηρίου Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στην υπόθεση Apostolides v. Orams επιβεβαιώνει για μια ακόμα φορά ότι το κράτος δικαίου είναι ακόμα ζωντανό. Σε πείσμα όσων επανειλημμένα προσπαθούν εκ των έσω να αποδυναμώσουν τις κυπριακές θέσεις, σε πείσμα όσων προσπαθούν να πλαστογραφήσουν την ιστορία αδιαφορώντας για τα γεγονότα, σε πείσμα όσων χλευάζουν τις νομικές προσεγγίσεις, για μια ακόμα φορά ένα διεθνές δικαστικό όργανο στρέφεται προς την πλευρά του δικαίου και όχι προς την πλευρά του αδίκου. Το ΔΕΚ εξέδωσε μια απόφαση, που εκτός από την τεράστια πολιτική της σημασία και το γεγονός ότι αποθαρρύνει την αγοραπωλησία ελληνοκυπριακών περιουσιών στα κατεχόμενα, λειτουργεί ως υπενθύμιση: Υπενθύμιση ότι τα σιδεροκέφαλα κοτσάνια θα χαθούν μόνο την μέρα που εμείς θα τα ξεπουλήσουμε από φόβο, από ηλιθιότητα ή απλώς από απληστία.

Ένα από τα πιο περίεργα επιχειρήματα στο κυπριακό υπήρξε ανέκαθεν το ακόλουθο: Δεν πρέπει να διεκδικούμε εφαρμογή των ατομικών δικαιωμάτων, διότι με τον τρόπο αυτό διώχνουμε την Τουρκία από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Σύμφωνα με την λογική αυτή, ο ορθός τρόπος αντίδρασης στην επεκτατική πολιτική της Τουρκίας, είναι να μην διεκδικείς την εφαρμογή των ατομικών δικαιωμάτων των πολιτών σου. Η λογική αυτή οδήγησε βέβαια τον κυπριακό ελληνισμό στην υποβολή του τερατώδους σχεδίου Ανάν. Μέσα στην προσπάθεια να πείσουμε την Τουρκία να διαπραγματευθεί, παύουμε να ενδιαφερόμαστε για την ουσία της διαπραγμάτευσης και το σημαντικότερο: Δεν διαθέτουμε εναλλακτικές μεθόδους πίεσης προς την Τουρκία, διότι τις θυσιάζουμε με σκοπό να πείσουμε την Τουρκία να διαπραγματευθεί.

Η πραγματικότητα όμως είναι πως πίεση προς την Τουρκία προξενούν μόνο οι ενέργειες ισχυροποίησης της Κυπριακής Δημοκρατίας και όχι οι ενέργειες αποδυνάμωσής της. Πίεση προξενεί η ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην ΕΕ, πίεση προξενεί η διεκδίκηση των ατομικών δικαιωμάτων των Ελληνοκυπρίων προσφύγων με δικαστικά μέσα, πίεση προξενεί η εξασφάλιση ισχυρών ψηφισμάτων από τα διάφορα κοινοτικά όργανα, πίεση προξενεί η συνεχής διαφώτιση και ενημέρωση των εταίρων αναφορικά με το κυπριακό πρόβλημα, πίεση προξενεί η άρνηση υποχώρησης στο θέμα του απευθείας εμπορίου. Αντίθετα δεν δημιουργεί πίεση προς την Τουρκία και δεν βοηθά την επίλυση του κυπριακού προβλήματος, ούτε η παραφιλολογία περί τελευταίων χαμένων ευκαιριών, ούτε τα κροκοδείλια ψευτοδάκρυα περί κινδύνου διχοτομήσεως του νησιού, ούτε οι παραινέσεις προς ξένες δυνάμεις να μας πιέσουν ώστε να συμμορφωθούμε, ούτε τα κλειστά συνέδρια που στοχεύουν στην εύρεση μεθόδων για να ξεγελαστούν οι Ελληνοκύπριοι, ούτε και η πλαστογράφηση της ιστορίας με σκοπό να την καταστήσουμε πιο αρεστή στην Τουρκία.

Ούτε βέβαια και εκπλήσσει ο πανικός που προκαλείται, όχι στα κατεχόμενα, αλλά στις ημέτερες δυνάμεις όταν μια απόφαση ευρωπαϊκού δικαστηρίου τείνει να υπενθυμίσει την ανάγκη για εμμονή στο δίκαιο. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μας κάλεσε άμεσα να συλλογιστούμε ότι η απόφαση είναι νομική και όχι πολιτική, ενώ η εφημερίδα Πολίτης ξεκίνησε να προειδοποιεί μήπως και η απόφαση δώσει ερείσματα στους σκληροπυρηνικούς που επιμένουν να μιλούν για ανθρώπινα δικαιώματα και δημοκρατία. Έτσι άλλωστε πετάξαμε στα σκουπίδια και την Τέταρτη Διακρατική Προσφυγή, ένα ακόμα όπλο που έμεινε ανεκμετάλλευτο. Λόγω της αδυναμίας μας να διεκδικήσουμε οτιδήποτε πέραν από την γύμνια της πολιτικής μας ανεπάρκειας.

«32. Με το πρώτο ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ερωτά κατ’ ουσίαν αν η αναστολή της εφαρμογής του κοινοτικού κεκτημένου στο βόρειο τμήμα, την οποία προβλέπει το άρθρο 1, παράγραφος 1, του Πρωτοκόλλου αριθ. 10, εμποδίζει την εφαρμογή του κανονισμού 44/2001 επί αποφάσεως η οποία εκδόθηκε από κυπριακό δικαστήριο εδρεύον στο υπό κυβερνητικό έλεγχο τμήμα, αλλά αφορά ακίνητο το οποίο κείται στο εν λόγω βόρειο τμήμα.
33. Πρέπει εκ προοιμίου να επισημανθεί ότι η Πράξη Προσχωρήσεως ενός νέου κράτους μέλους στηρίζεται κατ’ ουσίαν στην γενική αρχή της άμεσης και πλήρους εφαρμογής των διατάξεων του κοινοτικού δικαίου στο εν λόγω κράτος, παρεκκλίσεις δε επιτρέπονται μόνον κατά το μέτρο που προβλέπονται ρητώς από μεταβατικές διατάξεις.
34. Συναφώς, το Πρωτόκολλο αριθ. 10 συνιστά μεταβατικού χαρακτήρα παρέκκλιση από την αρχή που υπενθυμίστηκε με την προηγούμενη σκέψη, η οποία θεμελιώνεται στην υφιστάμενη στην Κύπρο εξαιρετική κατάσταση.
35. Ωστόσο, όπως επισήμανε η γενική εισαγγελέας με το σημείο 35 των προτάσεών της, οι διατάξεις Πράξεως Προσχωρήσεως οι οποίες επιτρέπουν παρέκκλιση από τους κανόνες της Συνθήκης ΕΚ πρέπει να ερμηνεύονται στενά υπό το πρίσμα των οικείων διατάξεων της Συνθήκης και να περιορίζονται στο απολύτως αναγκαίο μέτρο για την επίτευξη του στόχου της.
36. Στην υπόθεση της κύριας δίκης, η προβλεπόμενη από το Πρωτόκολλο αριθ. 10 παρέκκλιση δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι εμποδίζει την εφαρμογή του κανονισμού 44/2001 στις επίμαχες αποφάσεις που εκδόθηκαν από το κυπριακό δικαστήριο.
37. Ειδικότερα, από την γραμματική ερμηνεία του άρθρου 1, παράγραφος 1, του Πρωτοκόλλου αριθ. 10 προκύπτει ότι η αναστολή την οποία προβλέπει περιορίζεται στην εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου στο βόρειο τμήμα. Ωστόσο, στην υπόθεση της κύριας δίκης, οι επίμαχες αποφάσεις, την αναγνώριση των οποίων ζήτησε ο Μ. Αποστολίδης, εκδόθηκαν από δικαστήριο εδρεύον στο υπό κυβερνητικό έλεγχο τμήμα.
38. Το γεγονός ότι οι αποφάσεις αυτές αφορούν ακίνητο που κείται στο βόρειο τμήμα δεν αντιτίθεται στην κατά την ανωτέρω σκέψη ερμηνεία, καθόσον, αφενός, δεν εξαλείφει την υποχρέωση εφαρμογής του κανονισμού 44/2001 στο υπό κυβερνητικό έλεγχο τμήμα και, αφετέρου, δεν συνεπάγεται ότι ο ως άνω κανονισμός έχει για αυτόν τον λόγο εφαρμογή στο εν λόγω βόρειο τμήμα.
39. Κατόπιν των προεκτεθέντων, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η αναστολή της εφαρμογής του κοινοτικού κεκτημένου στο βόρειο τμήμα, την οποία προβλέπει το άρθρο 1, παράγραφος 1, του Πρωτοκόλλου αριθ. 10, δεν εμποδίζει την εφαρμογή του κανονισμού 44/2001 επί αποφάσεως η οποία εκδόθηκε από κυπριακό δικαστήριο εδρεύον στο υπό κυβερνητικό έλεγχο τμήμα, αλλά αφορά ακίνητο το οποίο κείται στο εν λόγω βόρειο τμήμα».