Γράφει: Μάριος Χριστοφόρου

«Γρίπη των χοίρων»: Η επιδημία της υποκρισίας μας

Το σενάριο παγκόσμιας εξάπλωσης της γρίπης των χοίρων με τη μορφή της πανδημίας, από την οποία θα μολυνθεί ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού της γης, αιχμαλωτίζει τα φώτα της δημοσιότητας. Μοιάζει αλήθεια με καταστροφολογικό σενάριο του Χόλιγουντ και αυτό το καθιστά και ένα ειδησεογραφικό θέμα που πουλάει αφάνταστα. Πολλοί υποστηρίζουν ότι ο πανικός που δημιουργείται από τα ΜΜΕ είναι χρήσιμος στον βαθμό που αυξάνει την παγκόσμια κινητοποίηση κατά της ασθένειας. Η επιστήμη, η ειδησεογραφία, η οικονομία, φαίνεται να κάνουν τα πάντα στον βωμό της πρόληψης της ασθένειας. Μιας ασθένειας ωστόσο που οι ίδιες δημιούργησαν ως οι κινητήριες δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης.

Η παγκοσμιοποίηση έφερε στον τομέα της κτηνοτροφίας μεγάλες αλλαγές. Οι μικρές παραδοσιακές μονάδες σχεδόν έχουν εξαφανιστεί, δίνοντας την θέση τους σε μεγάλες αλυσίδες εταιριών, οι οποίες περιλαμβάνουν μεγάλες χοιροτροφικές μονάδες και σφαγεία, ενώ παράλληλα προωθούν απευθείας τα προϊόντα τους στον καταναλωτή. Οι μεγάλες αυτές εταιρίες του εξωτερικού έχουν ως κύριο μέλημά τους να μειώσουν το κόστος και να παράγουν όσο το δυνατό ποιο φτηνό κρέας, σε συνθήκες πολύ διαφορετικές από ό,τι υπάρχουν στις παραδοσιακές κτηνοτροφικές μονάδες. Συνήθως μεγάλος αριθμός ζώων στοιβάζεται μαζικά σε μικρό χώρο, καθιστώντας πανεύκολη την μετάδοση και ανακύκλωση ασθενειών.

Η κατάσταση βέβαια στον ευρωπαϊκό χώρο δεν είναι ανεξέλεγκτη. Η ΕΕ έχει θεσπίσει κάποιες σοβαρές ασφαλιστικές δικλίδες για το πως πρέπει να λειτουργούν οι κτηνοτροφικές μονάδες. Οι πολλαπλές ευρωπαϊκές νομοθεσίες έχουν αφενός ως στόχο τον σεβασμό της ευημερίας και ευζωίας τους, αλλά και την παράγωγη υγιεινού κρέατος. Παράλληλα έχουν προστεθεί νέες νομοθεσίες που αφορούν στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τα χοιρολύματα, με τις μεγάλες χοιροτρόφικες μονάδες να υποχρεούνται να κατασκευάσουν μονάδες επεξεργασίας χοιρολυμάτων. Αντίστοιχες νομοθεσίες υπάρχουν και σε άλλες προηγμένες χώρες, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο Καναδάς και η Αυστραλία. Ωστόσο, όλες αυτές οι νομοθεσίες, σε συνδυασμό με το αυξημένο εργατικό κόστος στις δυτικές χώρες, καθιστούν την παραγωγή κρέατος «ακριβή υπόθεση».

Όλα αυτά οδήγησαν πολλές εταιρίες να σκεφτούν την μεταφορά των μονάδων τους σε χώρες που έχουν ένα πιο χαλαρό αν όχι ανεξέλεγκτο νομοθετικό πλαίσιο. Μεγάλες εταιρίες από τις Ηνωμένες Πολιτείες επέλεξαν την πόλη Περοτέ του Μεξικού και την μετέτρεψαν σε «πόλη των χοίρων». Σε αυτήν συγκεντρώθηκαν σε μεγάλη πυκνότητα χοιροτροφικές μονάδες, στις οποίες δεν ίσχυαν οι κανόνες για την υγιεινή και ευημερία του ζωικού πληθυσμού, όπως εφαρμόζονται στις προηγμένες χώρες. Από την άλλη οι εργάτες είναι κυρίως ανειδίκευτοι και δεν έχουν την απαίτηση να εργάζονται σε ένα ασφαλές υγειονομικό περιβάλλον. Κανένας περιορισμός δεν επιβάλλεται στην περιβαλλοντική επιβάρυνση που προκαλείται σε αυτές τις περιοχές.

Σε αυτή την μεξικανική πόλη, λόγω της κακής υγειονομικής κατάστασης, ενδήμησε τελικά ο ιός της «γρίπης των χοίρων» H1N1 και έγινε ακόμα πιο παθογόνος συνδυάζοντας το γονιδιώμά του με ιό της «γρίπης των πουλερικών»-αφού πολλοί κά-τοικοι της περιοχής εκτρέφουν οικόσιτα πουλερικά- και με την εποχιακή γρίπη των ανθρώπων. Το πιο πάνω φαίνεται να είναι το πιο πιθανό σενάριο για το πως ξεκίνησε ο ιός H1N1, αν και για πλήρη εξακρίβωση των ποιο πάνω απαιτούνται ειδικές επιδημιολογικές μελέτες.

Το κατά πόσο μια πανδημία της γρίπης των χοίρων θα έχει τα αποτελέσματα της πανδημίας spanish flu του 1918-1919 , προκαλώντας θάνατο σε αρκετά εκατομμύρια ανθρώπων, εξετάζεται συχνά αλλά θεωρείται μάλλον ένα πολύ απομακρυσμένο σενάριο. Κι αυτό γιατί έχει βελτιωθεί σε τεράστιο βαθμό το επίπεδο υγείας του πληθυσμού των δυτικών χώρων, ενώ η ιατρική διαθέτει σήμερα το όπλο των αντιικών φαρμάκων (Tamiflu). Από την άλλη οι φαρμακοβιομηχανίες θα πιεστούν να κατασκευάσουν νέα εμβόλια «δια τον φόβο των Ιουδαίων». Οι φαρμακοβιομηχανίες θα είναι οι πρώτοι μεγάλοι κερδισμένοι από την πανδημία του πανικού για την γρίπη των χοίρων, οι οποίες θα δουν τα κέρδη τους να φτάνουν σε επίπεδα ρεκόρ και τις μετοχές τους να εκτινάσσονται.

Οι πολιτικές ηγεσίες των δυτικών χωρών είναι επίσης δυνατό να αποκομίσουν τα δικά τους οφέλη από τον φόβο της πανδημίας, δημιουργώντας μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης και προβάλλοντας την ετοιμότητά τους να διαχειριστούν την κρίση, με τα ΜΜΕ να σεκοντάρουν. Ας μην πάμε μακριά και ας πάρουμε παράδειγμα τη χώρα μας, όπου εδώ και καιρό «άρχισαν τα όργανα». Οι αρμόδιες υπηρεσίες προβάλλουν ίσως καθ’ υπερβολή την δυνατότητά τους να αντιμετωπίσουν την κρίση και ο Υπουργός Υγείας δήλωσε σε ιδιωτικό κανάλι ότι θα αναλάβει την πολιτική ευθύνη για να αγοραστούν χωρίς διαγωνισμό προστατευτικές μάσκες.

Και μέσα στον κυκεώνα του ωφέλιμου δήθεν πανικού για σωτηρία των πολιτών τους από την πανδημία, οι προηγμένες δυτικές χώρες ξεχνούν τις υπανάπτυχτες χώρες στις οποίες εναπόθεσαν απερίσκεπτα τα απόβλητα της δικής τους παγκοσμιοποίησης. Στις οποίες θεωρούν ότι δεν ισχύουν οι ίδιοι κανόνες για την υγεία των ζώων και των εργαζόμενων. Και από την άλλη κλείνουν τα μάτια σε πανδημίες που θερίζουν εδώ και χρόνια χώρες της Αφρικής, όπως η ελονοσία και η χολέρα.

Το μεγάλο ζήτημα που θα έπρεπε κατεξοχήν να απασχολήσει τις προηγμένες χώρες με αφορμή τον νέο ιό είναι οι δικές τους ευθύνες στην εξάπλωσή του και όχι τα εκατομμύρια που θα διατεθούν στην δημιουργία αντιγριπικών εμβολίων. Δεν μπορούμε να θεωρούμε τον Τρίτο Κόσμο ή τις μη δυτικές χώρες ως σκουπιδότοπό μας. Όλες αυτές οι χώρες θα λειτουργούν ως μόνιμες εστίες εξάρσεων σοβαρών επιδημιών, οι οποίες αναπόφευκτα κάποια στιγμή θα μας κτυπήσουν την πόρτα.