Γράφει: Σωτήρης Σιώκος

ΠΟΡΤΡΑΙΤΟ: Hanns Eisler (1898-1962)

Από τους επιφανέστερους Γερμανούς συνθέτες. Συνεργάτης του Μπ. Μπρέχτ. Με την μουσική του κάλυψε ανάγκες του εργατικού κινήματος, υιοθετώντας στοιχεία της τζαζ (μουσική μορφή, συχνά αυτοσχεδιαζόμενη, η οποία αναπτύχθηκε από τους Αφροαμερικάνους και επηρεάστηκε τόσο από την ευρωπαϊκή αρμονική δομή όσο και από την αφρικάνικη ρυθμική πολυπλοκότητα. Αυτή η μουσική μεταφυτεύθηκε στα χωράφια, τους σιδηρόδρομους και στα ποτάμια των νοτίων πολιτειών των ΗΠΑ, όπου εργάζονταν οι δούλοι, βρίσκοντας παρηγοριά στις πολιτιστικές μνήμες του παρελθόντος) και της σύγχρονης μουσικής. Διώχθηκε από τους Ναζί, εγκαταστάθηκε στις ΗΠΑ, όπου διετέλεσε μουσικός για τις ταινίες του Τσάρλυ Τσάπλιν και δίδαξε στα αμερικάνικα πανεπιστήμια. Εδιώχθη και από τις ΗΠΑ και εγκαταστάθηκε στο Ανατολικό Βερολίνο.

Ο συνθέτης ήταν ένας «δεξιοτέχνης των αντιφάσεων» σύμφωνα με τους ερευνητές. Το 1927-1928 γράφει μια σειρά από δηκτικές επιφυλλίδες για την εφημερίδα «Κόκκινη Σημαία», όπου καταδικάζει την αστική όπερα, ενώ ταυτόχρονα δουλεύει μια δική του όπερα, κοινωνικής κριτικής βέβαια, αλλά εντελώς συμβατική από απόψεως μορφής, στην οποία μάλιστα δίνει και κανονικό αριθμό έργου. Χαρακτηρίζει, προς το τέλος της ζωής του, την σύνθεση συμφωνιών ως ανοησία, λίγο μόλις μετά την παγκόσμια πρώτη της εκτεταμένης ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΤΟΥ την οποία συνέθεσε κατά το μεγαλύτερο μέρος τα χρόνια της εξορίας.

Η στρατευμένη μουσική του Eisler ένα σημαντικό, αλλά μικρό κομμάτι του συνολικού του έργου, γραμμένο ουσιαστικά μεταξύ 1928-1937 ως άμεση ανταπόκριση στα αιτήματα της εποχής, είναι υπεύθυνη για το ακόλουθο παράδοξο στην μοίρα του συνθέτη: Ακριβώς επειδή σφράγισε το είδος με τα υψηλής ποιότητας έργα του, έπεσε θύμα, κατά την διάρκεια του ψυχρού πολέμου, μιας, κατά αξιοθαύμαστο τρόπο, κοινής και στα δύο στρατόπεδα στάσης, η οποία ήθελε να περιορίσει το «ουσιώδες» του έργου του στον χώρο της στρατευμένης μουσικής.

Ο Hanns Eisler έδωσε δείγματα του πολιτικού του πορτραίτου και στις ΗΠΑ όταν τον ανέκρινε η επιτροπή αντιαμερικάνικων ενεργειών, η οποία τον αποκάλεσε «Καρλ Μαρξ της Μουσικής» και αυτός απάντησε: «Είναι πολύ κολακευτικό για μένα. Θαυμάζω φιλοσοφικά τον Hegel και τον Μαρξ και είναι χαρά μου ο αντίλογος». Επίσης συγκρούστηκε για θέματα αισθητικής με τους εκπροσώπους της σταλινικής πολιτικής στον πολιτισμό.

Αξίζει να κατεβάσουμε τα σκονισμένα πορτραίτα του Eisler από τον τοίχο, ν’ αφήσουμε το φως να φανερώσει τις λευκές κηλίδες οι οποίες έχουν στο μεταξύ εξαφανιστεί. Ο συνθέτης δεν έχει ανάγκη να τον «σώσουμε» αλλά να τον αποκαλύπτουμε πάντα από την αρχή και να τον νιώθουμε σαν αγκάθι στα πλευρά των εφησυχασμών μας.

 

Ο Σωτήρης Σιώκος είναι μέλος του Δ.Σ. Ιδρύματος Ιστορικών Κοινωνικών Ερευνών «Σταύρος Καλλέργης»