Γράφει: Θάλεια Νεοφύτου

Τα δέντρα που πληγώνουμε…και το πληρώνουμε!

Η ξηρασία

Η ξηρασία θεωρείται σήμερα η υπ΄ αριθμόν ένα αιτία καταστροφής των δέντρων και των δασών της Κύπρου. Σύμφωνα με στοιχεία του Τμήματος Δασών, τα έτη 2007-2008 το 6,37% των δασών της Κύπρου ξεράθηκαν ή επηρεάστηκαν αρνητικά από την ανομβρία. Στην Λευκωσία έχει επηρεαστεί το 16% των δασών. Η έκταση των ξηράνσεων ήταν μεγάλη στην περιοχή του Δάσους Μαχαιρά, στο Σταυροβούνι και στα Νέα Δάση της Λάρνακας. Ο Εκπρόσωπος Τύπου του Τμήματος Δασών Γιώργος Παττίχης, μιλώντας στην «ΣΑ», εξέφρασε φόβους ότι οι συνεχιζόμενη κλιματική αλλαγή θα οξύνει το πρόβλημα στις χαμηλές περιοχές της Κύπρου με αποτέλεσμα κάποιες δασώδεις περιοχές να ερημοποιηθούν. Ιδιαίτερα επίφοβο είναι το δάσος του Μαχαιρά που υπολογίζεται ότι θα είναι το πρώτο που θα ξεραθεί.

Ο κ. Παττίχης ανέφερε μάλιστα ότι ένας Ισραηλινός καθηγητής υπολόγισε ότι η έρημος στο Ισραήλ θα προχωρήσει κατά 100 χλμ. βορειότερα μέχρι το 2100. Δεδομένου ότι η Κύπρος βρίσκεται στον ίδιο παράλληλο με το Ισραήλ υπολογίζεται ότι τα χαμηλά μέρη της Κύπρου όπως η Μεσαορία, θα ερημο-ποιηθούν σε 90 χρόνια.

Ο Επίτροπος Περιβάλλοντος Χαράλαμπος Θεοπέ-μπτου μας επεσήμανε ακόμα μια παράμετρο: Την υπεράντληση των υπογείων υδάτων. Οι πολλές διατρήσεις δηλαδή έχουν ως αποτέλεσμα να χάνεται από τα χαμηλά στρώματα του εδάφους η πολύτιμη για τα δέντρα υγρασία.

Για την αντιμετώπιση του προβλήματος δεν φαίνεται να μπορούν να γίνουν πολλά. Μεταξύ άλλων προγραμματίζεται η αντικατάσταση ευαίσθητων στην ξηρασία ειδών, χωρίς όμως κάτι τέτοιο να αποτελεί πανάκεια. Το ενδεχόμενο να ποτιστούν τα δάση μοιάζει ουτοπικό σε μια περίοδο που το νερό δεν φτάνει ούτε για τις βασικές ανάγκες. Θορυβημένο από την έκταση του προβλήματος, το Τμήμα Δασών ετοιμάζει ένα βραχυπρόθεσμο σχέδιο για αντιμετώπιση της ανομβρίας για το 2009-2010.

Τα μεγάλα κατασκευαστικά έργα

Στην Λεωφόρο Αρχαγγέλου στην Λευκωσία, στην Κυριάκου Μάτση, και στην είσοδο της Λευκωσίας μεγάλα, ώριμα δέντρα βρέθηκαν στο στόχαστρο.

Για τις ανάγκες του νέου δρόμου εξαπλής κυκλοφορίας, από την είσοδο της Λευκωσίας μέχρι τη Λάρνακα, ο οποίος θα φτάνει τα 22 χιλιόμετρα, θα θυσιαστούν κάπου 1000 πεύκα και κυπαρίσσια ηλικίας περίπου 20 χρονών. Από τα 1100 δέντρα που υπάρχουν στην περιοχή θα γλιτώσει μόνο το 18%, δηλαδή 195 δέντρα κατόπιν παρεμβάσεων του Τμήματος Δασών. Βέβαια οι αρμόδιοι δεσμεύονται ότι θα φυτέψουν άλλα στην θέση τους μετά την ολοκλήρωση του δρόμου. Τα οποία βέβαια θα χρειαστούν τουλάχιστον 20 χρόνια για να αντικαταστήσουν τα παλιά, ενώ θα πρέπει να επι-βιώσουν μέσα στις διαρκώς επιδεινούμενες συνθήκες ανομβρίας που μαστίζουν την Κύπρο. Αν και τα σχέδια για την κατασκευή του αυτοκινητόδρομου υπήρχαν από παλιά, δεν έγινε καμιά μελέτη για να αποδειχθεί σε ποιο βαθμό ο νέος δρόμος θα βοηθήσει πραγματικά στην αποσυμφόρηση από το κυκλοφοριακό.

Στην λεωφόρο Αρχαγγέλου «κρίθηκε αναγκαία» η διαπλάτυνση και κόπηκαν εκατοντάδες δέντρα, κάποια από τα οποία ήταν εκεί για 50-100 χρόνια και θα χρειαστούν άλλα τόσα χρόνια για να αναπληρωθούν. Ο Υπουργός Συγκοινωνιών δεσμεύτηκε ότι για κάθε ένα δέντρο που κόβεται θα φυτευτούν πέντε στην θέση του. Φανταζόμαστε αυτό θα γίνει όταν θα ολοκληρωθούν τα έργα και αν μέχρι τότε δεν αλλάξουν υπουργοί, πολιτικές και υποσχέσεις.

Τα μεγάλα δέντρα στην Κυριάκου Μάτση κρίνονται επικίνδυνα για την κυκλοφορία. Οι αρμόδιοι αντί να βάλουν προστατευτικά κιγκλιδώματα σκέφτηκαν να τα κόψουν για να διαπλατύνουν το δρόμο. Ετσι οι οδηγοί θα διέρχονται πιο γρήγορα με τον κίνδυνο ατυχημάτων να αυξάνεται, όσο αυξάνονται οι ταχύτητες. Σε ένδειξη καλής θέλησης για τα δέντρα που πρέπει να κοπούν φυτεύτηκαν πιο πίσω δέντρα, τα οποία αφέθηκαν στο έλεός τους από τις αρμόδιες δημοτικές αρχές και παραμένουν τώρα μικρά και καχεκτικά.

Οι πυρκαγιές

Αρκετά δέντρα χάνονται κάθε χρόνο στις πυρκαγίες. Τα στατιστικά για τα έτη 2000-2008 δείχνουν ότι κάθε χρόνο εκδηλώνονται 60 με 80 πυρκαγιές. Τα τελευταία 8 χρόνια κάηκαν κάπου 4002 εκτάρια. Περίπου το 0,7% των δασών της Κύπρου καίγεται ετησίως, ποσοστό που όπως μας αναφέρθηκε από την αρμόδια υπηρεσία δεν είναι μεγάλο σε σύγκριση με τις πυρκαγιές σε άλλες χώρες της Μεσογείου. Ωστόσο δεν είναι καθόλου αμελητέο αν προστεθεί στο ποσοστό των υπόλοιπων καταστροφών από τις οποίες απειλούνται τα δέντρα στην Κύπρο.

Και βέβαια δεν μπορεί να υποτιμάται ο ενδεχόμενος κίνδυνος για τα δάση από καταστροφικές πυρκαγιές, όπως αυτή που εκδηλώθηκε πριν από δύο χρόνια στον Σαϊτά, στις οποίες κάηκαν 1397 εκτάρια, δηλαδή πάνω από το ένα τέταρτο των εκτάσεων που κάηκαν τα τελευταία 8 χρόνια.

Τσεκούρι στις πόλεις

Η Κύπρος είναι από τις τελευταίες χώρες της Ευρώπης όσον αφορά στο ποσοστό πρασίνου στις πόλεις. Ο Εκπρόσωπος του Τμήματος Δασών μας εξηγεί ότι στις πόλεις υπάρχουν με βάση την νομοθεσία κάποιοι μικροί χώροι πρασίνου, οι οποίοι ωστόσο δεν αξιοποιούνται όπως θα έπρεπε. Οι περισσότεροι Δήμοι δεν ασχολούνται με αυτούς και συχνά καταλήγουν να είναι χώροι με υποτυπώδες πράσινο και σκύβαλα.

Από την άλλη υπάρχει η πολιτική κοπής δέντρων στις πόλεις, κυρίως από πεζοδρόμια, για ανάπτυξη έργων. Η δικαιολογία είναι συνήθως οι καταστροφές που προκαλούν οι ρίζες των δέντρων σε παρακείμενα καταστήματα και υπηρεσίες ή η ανάγκη διαπλάτυνσης δρόμων. Το Τμήμα Δασών είχε εισηγηθεί παλαιότερα σε διάφορα Τμήματα, τα οποία ασχολούνται με την ανάπτυξη των οδών μέσα στις πόλεις, να τοποθετήσουν τις διάφορες υπηρε-σίες εντός των δρόμων και όχι στα πεζοδρόμια. Ετσι τα πεζοδρόμια θα έμεναν ελευθέρα για να φυτευτούν δέντρα. Δυστυχώς η πρακτική αυτή θεωρήθηκε πολυδάπανη.

Όπως μας εξηγεί ο Επίτροπος Περιβάλλοντος κ. Θεοπέμπτου στην Κύπρο υπάρχει μια πολεοδομική ρύθμιση οργανωμένη για να εξαφανίσει το πράσινο από την πόλη. Δεν υπάρχουν νόμοι που να επιβάλλουν σε κάποιον να φυτέψει δέντρα μπροστά από το σπίτι του ή μέσα στο σπίτι του. Η πολεοδομία δίνει το δικαίωμα για υπόγεια που φτάνουν μέχρι το σύνορο του οικοπέδου, ενώ από την μπροστινή πλευρά του δρόμου συνήθως μπαίνει μπετόν που διευκολύνει την διέλευση των αυτοκινήτων στους χώρους στάθμευσης.

Ο κ. Θεοπέμπτου μας μίλησε παράλληλα για την τάση που υπάρχει σε ορισμένους δήμους να μειώνεται σιγά-σιγά ο χώρος πρασίνου για να γίνει χώρος στάθμευσης. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι στον Δήμο Πολεμιδιών στην Λεμεσό, όπου ο χώρος πρασίνου δίπλα από εκκλησία δίνει σιγά-σιγά την θέση του σε χώρο στάθμευσης για τους πιστούς. Αλλά και στο ΤΕΠΑΚ υπάρχουν σχεδιασμοί να γίνει υπόγειος χώρος στάθμευσης για χάρη του οποίου θα κοπούν πολλά μεγάλα δέντρα.

Ενδιαφέροντα στοιχεία

Το 32% ολόκληρης της Κύπρου καλύπτεται από δάση και άλλη δασώδη βλάστηση. Από αυτό το ποσοστό περίπου το 18% στις ελεύθερες και κατεχόμενες περιοχές θεωρείται κρατική γη, ενώ τα υπόλοιπα είναι ιδιωτική ή χαλίτικη γη. Με βάση τον νόμο ένας ιδιώτης μπορεί ανά πάσα στιγμή να αναπτύξει την γη του, αφού το Σύνταγμα προστατεύει ιδιαίτερα την ιδιωτική περιουσία. Το Τμήμα Δασών μπορεί να επιβάλει περιορισμούς ώστε να μην κοπούν όλα τα δέντρα ή να επιβάλει κάποιο πρόστιμο εάν κοπούν. Βέβαια σε αναπτύξεις εκατομμυρίων το πρόστιμο που τυχόν να επιβληθεί από το Τμήμα Δασών για το κόψιμο μερικών δέντρων είναι αμελητέο. Τα τελευταία τρία χρόνια η νομοθεσία αναθεωρείται ώστε να προστατεύονται περισσότερο τα ιδιωτικά δάση, εντούτοις δεν μπορεί να υπάρχει απόλυτος έλεγχος από το κράτος.

Σύμφωνα με το Τμήμα Δασών η δασική έκταση στην Κύπρο αυξήθηκε τα τελευταία χρόνια, διότι αναδασώνονται χαλίτικες εκτάσεις οι οποίες κηρυχτήκαν από το κράτος «γυμνές». Παράλληλα πολλή γεωργική γη στα βουνά έχει εγκαταλειφθεί από τους ιδιοκτήτες της με αποτέλεσμα να έχει μετατραπεί σε δάσος. Από το 2006 προβλέπεται στο Σχέδιο Αγροτικής Ανάπτυξης, δάσωση γεωργικής ή μη γης.