Οι περισσότεροι θα έχετε ακούσει ή θα έχετε με κάποιο τρόπο αντιληφθεί μια νέα τάση η οποία φαίνεται να προωθείται στον χώρο της κυπριακής βιολογικής καλλιέργειας: Η σαλιγκαροεκτροφή. Αρκετές αναφορές για το επικερδές του εγχειρήματος έχουν κατακλύσει τα αυτιά των Κυπρίων τους τελευταίους μήνες, με αποτέλεσμα όλο και μεγαλύτερος αριθμός επαγγελματιών αλλά και ερασιτεχνών γεωργοκτηνοτρόφων να αναζητά περισσότερες πληροφορίες σε σχέση με την εκτροφή αυτή. Η αναφορά αυτή επιδιώκει να παρέχει σύντομα στον αναγνώστη σημαντικές πληροφορίες σε σχέση με την σαλιγκαροεκτροφή, να υποδείξει κάποιες ανησυχίες οι οποίες εκφράζονται σχετικά με την νέα αυτή εναλλακτική ανάπτυξη και να σκιαγραφήσει το μέλλον της στην Κύπρο.

Η ιστορία και η χρήση του σαλιγκαριού

Το σαλιγκάρι αποτελεί ένα από τους αρχαιότερους οργανισμούς ο οποίος διατηρείται στην ίδια κατάσταση, σύμφωνα με εκτιμήσεις παλαιοντολόγων, εδώ και 60 περίπου εκατομμύρια χρόνια. Υπάρχουν δεκάδες αναφορές στην αρχαία ελληνική γραμματεία οι οποίες αφορούν στην παρουσία του σαλιγκαριού τόσο στον ελληνικό όσο και στον μεσογειακό χώρο. Οι αναφορές αυτές θέλουν το σαλιγκάρι να αποτελεί ανέκαθεν τόσο μέρος της μεσογειακής κουζίνας, όσο και έναν οργανισμό με θεραπευτικές ικανότητες, καθώς σκευάσματα από σαλιγκάρια χρησιμοποιήθηκαν στο παρελθόν και εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται για την κατασκευή φαρμάκων. Η αλήθεια είναι ότι η παρουσία του σαλιγκαριού δεν περιορίζεται μόνο στον Μεσογειακό χώρο αλλά εξαπλώνεται σε κάθε γωνιά του πλανήτη, καθώς τα σαλιγκάρια μπορούν να επιβιώνουν σε ακραίες καιρικές συνθήκες.

Σήμερα το σαλιγκάρι αποτελεί ένα έδεσμα το οποίο σερβίρεται σε όλο τον κόσμο. Μεγάλες βιομηχανίες κονσερβοποίησης και εμπορίας σαλιγκαριών απαντώνται σε αρκετά δυτικοευρωπαϊκά κράτη, με την Γαλλία και την Γερμανία να έχουν την μερίδα του λέοντος. Τα σαλιγκάρια, ως έδεσμα, αποτελούν ένα από τα πιο εκλεκτά φαγητά, όπου κανείς συναντά και διάφορες άλλες εκδοχές όπως γεμιστά σαλιγκάρια, σαλιγκαρόσουπα κ.α. Η βιομηχανία του σαλιγκαριού, σύμφωνα με τα οικονομικά της δεδομένα, δε φαίνεται σε κανένα βαθμό να είναι κορεσμένη αλλά υπάρχει μεγάλη ανάγκη σε παραγωγή, η οποία κατά τα φαινόμενα δεν καλύπτεται πλήρως. Στην λογική αυτή προχώρησε και η ιδέα της εκτεταμένης καλλιέργειας σαλιγκαριού στην Κύπρο. Ήδη στην Κύπρο σήμερα, σύμφωνα πάντα με τα μητρώα του Υπουργείου Γεωργίας, φαίνεται ότι υπάρχουν γύρω στους 70 σαλιγκαροεκτροφείς οι οποίοι διατηρούν ολοκληρωμένες μονάδες παραγωγής σημαντικού αριθμού σαλιγκαριών. Δυστυχώς, λόγω έλλειψης τεχνογνωσίας, το Υπουργείο αδυνατούσε μέχρι σήμερα να στηρίξει τους παραγωγούς αυτούς. Η αδυναμία αυτή παρουσιάστηκε ακόμη πιο έντονα στην περίπτωση του Σχεδίου Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013, όπου ακριβώς λόγω αυτής της έλλειψης το Υπουργείο δεν περιέλαβε την σαλιγκαροεκτροφή στις επιδοτούμενες δραστηριότητες. Εντούτοις, το Υπουργείο Γεωργίας, αναγνωρίζοντας την στροφή σημαντικού αριθμού παραγωγών στην σαλιγκα-ροτροφία, προχώρησε στην αποστολή λειτουργού στο Πανεπιστήμιο του Βόλου, ο οποίος αυτή την εποχή εκπαιδεύεται σε σχετικά θέματα, με απώτερο σκοπό την μελλοντική στήριξη των παραγωγών.

Η εκτροφή σαλιγκαριού στην Κύπρο

Ποια είναι όμως τα δεδομένα της σαλιγκαροεκτροφής στην Κύπρο; Με απλά μαθηματικά, η υφιστάμενη εμπειρία αναφέρεται σε μια ετήσια απόδοση της τάξης των 4 τόνων σαλιγκαριών ανά στρέμμα και τιμή πώλησης του παραγωγού 3 ευρώ ανά κιλό, δηλαδή σε ένα τζίρο της τάξης των 12000 ευρώ ανά στρέμμα. Αυτό που κάνει την παραγωγή ιδιαίτερα ελκυστική είναι τόσο ο χαμηλός αριθμός εργατοωρών που απατούνται (γύρω στις 200-250 εργατοώρες ανά έτος), γεγονός που υποδηλώνει ότι ένας παραγωγός μπορεί από μόνος του χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία να φτάσει στην παραγωγή του, ως επίσης και το ιδιαίτερα χαμηλό κόστος συντήρησης μιας τέτοιας καλλιέργειας. Σύμφωνα πάντα με τους ειδικούς, το μόνο απαιτούμενο σε μια τέτοια μονάδα είναι η ύπαρξη τροφής για τα σαλιγκάρια (μαρούλια ή άλλα λαχανικά, τα οποία δεν απαιτούν ιδιαίτερη φροντίδα), η καθαριότητα της μονάδας για την αποφυγή μετάδοσης ασθενειών και η σωστή σύσταση του εδάφους. Ειδικά το έδαφος παίζει καθοριστικό ρόλο στην σωστή ανάπτυξη του πληθυσμού των σαλιγκαριών.

Το μέλλον της σαλιγκαροεκτροφής στην Κύπρο παρουσιάζεται λαμπρό, υπάρχουν εντούτοις κάποιες οικολογικές ανησυχίες οι οποίες σχετίζονται με την εκτροφή αυτή. Συγκεκριμένα τίθεται το ερώτημα των επιπτώσεων ενός ατυχήματος και των επιπτώσεων που αυτό θα μπορούσε να είχε στην βιοποικιλότητα και στην οικολογική πυραμίδα μιας περιοχής. Οι σαλιγκαροεκτροφές πραγματοποιούνται συνήθως σε κλειστές μονάδες. Ποιες θα μπορούσε εντούτοις να είναι οι συνέπειες από εγκαταλελειμμένες μονάδες και από την παρουσία δεκάδων τόνων σαλιγκαριών σε γεωργικές περιοχές; Το σενάριο αυτό αποκτά πολύ πιο δραματική τροπή στην περίπτωση παρουσίας ασθένειας στα σαλιγκάρια. Η περίπτωση αυτή παρουσιάζεται σαφώς απομακρυσμένη, εντούτοις το Υπουργείο, προκειμέ-νου να έχει μια ολοκληρωμένη εικόνα για τα χείριστα σενάρια, οφείλει να εξετάσει και αυτό, και πάνω από όλα οφείλει να καταγράφει με κάθε λεπτομέρεια τις θέσεις και την έκταση όλων των μονάδων. Ένας άλλος ορατός κίνδυνος αφορά στον ανταγωνισμό από αγορές της βορείου Αφρικής (Τυνησία, Μαρόκο), οι οποίες στο παρόν στάδιο προσφέρουν το προϊόν σε τιμή πολύ χαμηλότερη από αυτή που ισχύει στην Κύπρο (0.5 ευρώ έναντι 3 ευρώ). Ο αθέμιτος ανταγωνισμός μπορεί να οδηγήσει στο μέλλον τους κύπριους παραγωγούς στην μείωση της τιμής πώλησης και τέλος στην αποτυχία του εγχειρήματος.

Σε γενικές γραμμές, η σαλιγκαροεκτροφή κρίνεται ως μια πολλά υποσχόμενη μελλοντική καλλιέργεια, την οποία όμως ο κύπριος παραγωγός οφείλει να προσεγγίσει με ιδιαίτερη προσοχή. Μεγάλη σημασία έχει η επιλογή των κατάλληλων συνεργατών, αλλά και η στήριξη του Υπουργείου Γεωργίας, τόσο από το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης, όσο και σε επίπεδο τεχνογνωσίας.