Φυσική Επιλογή: Αποσπάσματα από το έργο του Δαρβίνου
Μετάφραση: Στέφανος Αγγελίδης
Το κύριο μέρος της εισήγησης του Δαρβίνου για την ιδέα της «φυσικής επιλογής», βρίσκεται στο 4ο κεφάλαιο του βιβλίου «The origin of species by means of natural selection, or the preservation of favoured races in the struggle for life». Παρουσιάζουμε αποσπασματικά τις πιο χαρακτηριστικές παραγράφους από την 6η έκδοση του βιβλίου, μέσω των οποίων ο Δαρβίνος εξηγεί τον όρο και παράλληλα απαντά σε κριτικές που διατυπώθηκαν με τις προηγούμενες εκδόσεις του βιβλίου.
Πώς θα λειτουργήσει ο αγώνας για ύπαρξη, που συζητήθηκε εν συντομία στο τελευταίο κεφάλαιο, όσον αφορά στην βιολογική παραλλαγή; Μπορεί η αρχή της φυσικής επιλογής, την οποία είδαμε πως είναι ιδιαίτερα ισχυρή στα χέρια του ανθρώπου, να εφαρμοστεί στην φύση; Πιστεύω πως θα δούμε πως δρα με την μέγιστη αποτελεσματικότητα. Σκεφτείτε τον ατέλειωτο αριθμό των ελαφριάς μορφής παραλλαγών και ατομικών διαφορών που λαμβάνουν χώρα στον χώρο των οικιακών παραγωγών και, σε μικρότερο βαθμό, αυτών που συμβαίνουν στην φύση και προσθέστε την δύναμη της κληρονομικής τάσης. Στον τομέα της εξημέρωσης, μπορεί να λεχθεί πως ολόκληρο το φάσμα των ειδών μετατρέπεται κατά ένα βαθμό σε πλαστό.
(…) Επίσης, αναλογιστείτε πόσο άπειρα πολύπλοκοι και στενά σχετισμένοι είναι όλοι οι οργανικοί οργανισμοί, καθώς και οι φυσικές συνθήκες μέσα στις οποίες εξελίσσονται και, συνεπώς, πώς μπορούν οι άπειρα μεταλλασσόμενες ποικιλίες δομής να φανούν χρήσιμες η μία για την άλλη υπό το καθεστώς των διαφορο-ποιήσεων των συνθηκών ζωής. Μπορεί λοιπόν να θεωρηθεί απίθανο, βλέποντας ότι βιολογικές παραλλαγές χρήσιμες για τον άνθρωπο έχουν αναμφισβήτητα λάβει χώρα, άλλες βιολογικές παραλλαγές χρήσιμες με κάποιο τρόπο για το κάθε πλάσμα στην μεγάλη και πολύπλοκη μάχη για επιβίωση, να συμβούν με την πάροδο διαδοχικών γενεών; Αν τέτοιου είδους παραλλαγές όντως συμβαίνουν, μπορούμε να αμφισβητήσουμε το γεγονός (θυμούμενοι ότι γεννιούνται πολύ περισσότερα άτομα από όσα μπορούν να επιβιώσουν) ότι τα άτομα που έχουν οποιοδήποτε πλεονέκτημα, όσο μικρό κι αν είναι έναντι άλλων, έχουν πιο πολλές πιθανότητες επιβίωσης και αναπαραγωγής του είδους τους; Από την άλλη, μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι οποιαδήποτε παραλλαγή που είναι έστω και στον ελάχιστο βαθμό επιβλαβής, θα καταστραφεί με πάσα βεβαιότητα. Έχω ονομάσει αυτή τη διατή-ρηση των ευνοϊκών ατομικών διαφορών και παραλλαγών και την καταστροφή των επιβλαβών, Φυσική Επιλογή, ή Επιβίωση του Ισχυρότερου. Και οι ευνοϊκές και οι επιβλαβείς για τα άτομα βιολογικές παραλλαγές επηρεάζονται από την φυσική επιλογή και οδηγώντας είτε σε διακύμανση και αυξομείωση των παραλλαγών, όπως μπορούμε να δούμε να συμβαίνει με μερικά πολυμορφικά είδη, ή εν τέλει θα σταθεροποιηθεί, σύμφωνα με την φύση του οργανισμού και την φύση των συνθηκών περιβάλλοντός του. Διάφοροι συγγραφείς έχουν παρερμηνεύσει ή αντιτεθεί στον όρο Φυσική Επιλογή. Μερικοί έφτασαν ακόμα και στο να φανταστούν πως η φυσική επιλογή επιφέρει παραλλαγές και μεταβλητότητα. Τουναντίον, ο όρος φυσική επιλογή προτείνει την διατήρηση τέτοιων παραλλαγών καθώς αυτές εκδηλώνονται, εφόσον είναι χρήσιμες για το είδος βάσει των συνθηκών ζωής που το περιβάλλουν. Κανείς δεν αμφισβητεί τα λεγόμενα των γεωπόνων περί των ισχυρών επιδράσεων των επιλογών του ανθρώπου και σε αυτή την περίπτωση, οι ατομικές διαφορές προωθούνται από την φύση και οι παραλλαγές που ο άνθρωπος επιλέγει ως χρήσιμες για αυτόν, πρέπει πρώτα να λάβουν χώρα λόγω ανάγκης για επιβίωση του οποιουδήποτε είδους. Άλλοι διαφωνούν πως ο όρος επιλογή υποδηλώνει συνειδητή επιλογή των ζώων που διαφοροποιούνται. Έχει επίσης υποστηριχθεί πως, καθώς τα φυτά δεν διαθέτουν άσκηση ελεύθερης βούλησης, η φυσική επιλογή δεν είναι εφαρμόσιμη σε αυτά! Στην κυριολεκτική του έννοια, χωρίς αμφισβήτηση, ο όρος φυσική επιλογή είναι λανθασμένος. Ποιος όμως έχει ποτέ διαφωνήσει με τους χημικούς όταν μιλούν για την επιλεκτική συγγένεια των διάφορων στοιχείων; Κι όμως, ένα οξύ δεν μπορεί να λεχθεί ότι κυριολεκτικά επιλέγει την βάση με την οποία κατά προτίμηση ενώνεται. Έχει λεχθεί πως μιλώ για την φυσική επιλογή σαν μια ενεργή δύναμη ή θεότητα. Όμως ποιος διαφωνεί με ένα συγγραφέα που μιλά για την έλξη της βαρύτητας ως την δύναμη που κρύβεται πίσω από την κίνηση των πλανητών; Ο καθένας γνωρίζει τι εννοείται και τι υποδηλώνεται μέσα από τέτοιες μεταφορικές εκφράσεις, οι οποίες έτσι και αλλιώς είναι σχεδόν απαραίτητες για λακωνικότητα και συνοπτικότητα. Έτσι, είναι δύσκολη η αποφυγή της προσωποποίησης της λέξης Φύση. Όμως με την λέξη Φύση, εννοώ μόνο την συνολική δράση και παραγωγή πολλών φυ-σικών νόμων, και με την λέξη νόμοι εννοείται η επαλληλία αποτελεσμάτων όπως διαπιστώνεται από εμάς. Με λίγη εξοικείωση τέτοιες επιφανειακές ενστάσεις θα πάψουν να αποτελούν θέμα.
Θα καταλάβουμε καλύτερα την πιθανή διαδικασία της φυσικής επιλογής, παίρνοντας ως παράδειγμα μια χώρα που υφίσταται μια μικρή φυσική αλλαγή, για παράδειγμα, του κλίματός της. Οι αναλογικοί αριθμοί των κατοίκων της θα υποστούν σχεδόν αμέσως μια αλλαγή και κάποια είδη πιθανότατα να εξαφανιστούν. Μπορούμε να συμπεράνουμε, από τον μύχιο και πολύπλοκο τρόπο με τον οποίο οι κάτοικοι της κάθε χώρας συνδέονται ο ένας με τον άλλο, ότι οποιαδήποτε αλλαγή στις αριθμητικές αναλογίες των κατοίκων, ανεξάρτητα από την ίδια την κλιματική αλλαγή, θα επηρέαζε σοβαρά τους άλλους. Αν η χώρα θα ήταν ανοιχτή στα σύνορά της, σίγουρα θα μετανάστευαν εκεί νέες μορφές, και αυτό θα επηρέαζε παρομοίως σοβαρά τις σχέσεις ανάμεσα σε μερικούς από τους παλαιότερους κατοίκους. Απλώς θυμηθείτε πόσο ισχυρή υπήρξε η επιρροή ενός και μόνο νέου δέντρου ή θηλαστικού μέσα από την ιστορία. Όμως στην περίπτωση ενός νησιού, ή μια χώρας που περικυκλώνεται μερικώς από σύνορα, στην οποία νέες και καλύτερα προσαρμοσμένες μορφές δεν θα μπορούσαν να εισέλθουν ελεύθερα, μερικά φυσικά φάσματα θα γεμίζονταν καλύτερα, αν μερικοί από τους αρχικούς κατοίκους μεταλλάσσονταν κατά κάποιο τρόπο. Αν η πρόσβαση στην περιοχή θα ήταν ελεύθερη για μετανάστες, θα καταλαμβανόταν από εισβολείς. Σε τέτοιες περιπτώσεις ελαφριές τροποποιήσεις, οι οποίες θα ωφελούσαν με οποιονδήποτε τρόπο τα άτομα οποιουδήποτε είδους, βοηθώντας τα να προσαρμοστούν καλύτερα στις αλλαγμένες συνθήκες, θα παρουσίαζαν τάσεις διατήρησης του είδους και η φυσική επιλογή θα είχε ελεύθερο πεδίο να εργαστεί για τη βελτίωση.
(…) Ο άνθρωπος, όπως έχει αποδείξει, μπορεί να παράγει, και έχει παράξει, ως αποτέλεσμα των μεθοδικών και των ασυνείδητων επιλογών του. Όλα αυτά όμως επηρεάζονται από την φυσική επιλογή. Ο άνθρωπος μπορεί να δράσει μόνο πάνω σε εξωτερικούς και ορατούς παράγοντες. Η φύση, αν μου επιτρέπεται η προσωποποίηση της φυσικής διατήρησης ή επιβίωσης του ισχυρότερου, δεν ενδιαφέρεται καθόλου για την εμφάνιση, παρά μόνο για το πόσο χρήσιμη είναι αυτή για οποιοδήποτε πλάσμα. Η φύση μπορεί να δράσει πάνω σε οποιοδήποτε εσωτερικό όργανο, ακόμα και στην παραμικρή λεπτομέρεια της δόμησης του σώματος, πάνω σε όλο τον μηχανισμό της ζωής. Ο άνθρωπος κάνει τις επιλογές του με βάση μόνο το δικό του όφελος, ενώ η φύση με βάση το πλάσμα που περιποιείται. Το κάθε επιλεγμένο χαρακτηριστικό έχει τεθεί σε πλήρη δοκιμασία από την ίδια, όπως υποδηλώνεται και από το γεγονός της επιλογής του κάθε χαρακτηριστικού. Ο άνθρωπος κρατά χαρακτηριστικά προερχόμενα από πολλά διαφορετικά κλίματα στην ίδια χώρα. Σπάνια εξασκεί το κάθε επιλεγμένο χαρακτηριστικό με κάποιο ιδιαίτερο και προσαρμόσιμο τρόπο. Ταΐζει ένα περιστέρι με μακρύ ράμφος και ένα περιστέρι με κοντό ράμφος με την ίδια τροφή. Δεν εξασκεί ένα τετράποδο με μακρύ σώμα ή μακριά πόδια με κάποιο ιδιαίτερο τρόπο. Εκθέτει πρόβατα με κοντό και πρόβατα με μακρύ τρίχωμα στο ίδιο κλίμα. Δεν επιτρέπει στα πιο ρωμαλέα αρσενικά να παλέψουν για τα θηλυκά. Δεν καταστρέφει όλα τα κατώτερα ζώα, τα προστατεύει, όμως μόνο με όποιο τρόπο του επιτρέπουν οι δυνάμεις του. Συχνά αρχίζει την επιλογή του μέσω κάποιας μισοτερατώδους μορφής, ή τουλάχιστον, μέσω μιας διαφοροποίησης σημαντικής αρκετά για να τραβήξει την προσοχή ή απλούστατα να είναι χρήσιμη για αυτόν. Στην φύση, οι παραμικρές διαφορές στην δομή και στην κατάρτιση μπορούν να μετατρέψουν μια εξισορροπημένη αναλογία σε ένα αγώνα για επιβίωση. Πόσο προσωρινές είναι οι επιθυμίες του ανθρώπου! Πόσο λίγος είναι ο χρόνος του! Και συνεπώς πόσο φτωχά είναι τα αποτελέσματα των ενεργειών του, όταν συγκρίνονται με αυτά τη φύσης κατά την διάρκεια ολόκληρων γεωλογικών περιόδων! Το ερώτημα λοιπόν, είναι: Θα έπρεπε το έργο τη φύσης να είναι κατά πολύ πιο «αληθινό» από αυτό του ανθρώπου, τα παράγωγά της θα έπρεπε να είναι απείρως καλύτερα προσαρμοσμένα ακόμα και στις πιο πολύπλοκες συνθήκες ζωής και απλούστατα είναι πολύ ανώτερης δεξιοτεχνίας και μαστοριάς;
Μπορεί να λεχθεί μεταφορικά ότι η φυσική επιλογή εξετάζει και διερευνά κάθε μέρα και κάθε ώρα, σε ολόκληρο τον κόσμο, ακόμα και τις πιο λεπτές παραλλαγές, απορρίπτοντας αυτές που είναι αρνητικές, διατηρώντας και προσθέτοντας στις ωφέλιμες, δουλεύοντας σιωπηλά, οποτεδήποτε και οπουδήποτε δίνεται η ευκαιρία, για την βελτίωση του κάθε οργανικού όντος σε σχέση με τις οργανικές και ανόργανες συνθήκες ζωής. Δεν βλέπουμε την εξέλιξη αυτών των αργών αλλαγών, μέχρι που το χέρι του χρόνου αρχίζει να σημαδεύει το πέρασμα των ετών. Η αντίληψή μας για τις περασμένες γεωλογικές εποχές είναι τόσο ατελής, καθώς το μόνο που βλέπουμε είναι πως οι μορφές ζωής είναι τώρα διαφορετικές από ό,τι κάποτε ήταν.
Αν και η φυσική επιλογή μπορεί να λειτουργήσει μόνο μέσω και για το καλό του κάθε πλάσματος, διάφορα χαρακτηριστικά και δομές, τις οποίες θεωρούμε μηδαμινής σημαντικότητας, μπορούν να δράσουν με σημαντικό τρόπο. Όταν βλέπουμε φυλλοφάγα έντομα να έχουν πράσινο χρώμα, τον αλπικό λαγόπους λευκό τον χειμώνα και τον κόκκινο αγριόγαλο στο χρώμα του φυτού ρείκι, πρέπει να σκεφτούμε πως αυτές οι αποχρώσεις εξυπηρετούν εκείνα τα πουλιά και έντομα, προστατεύοντάς τα από τον κίνδυνο. Ο πληθυσμός του αγριόγαλου, αν δεν σκοτωνόταν σε κάποια φάση της ζωής του, θα έφτανε σε υπερβολικά μεγάλους αριθμούς. Είναι γνωστό πως το συγκεκριμένο πτηνό υποφέρει πολύ από τα αρπακτικά πουλιά και τα γεράκια καθοδηγούνται προς την λεία τους μέσω της όρασής τους. Σε διάφορα μέρη της Ηπείρου οι άνθρωποι προειδοποιούνται να μην κρατούν λευκά περιστέρια, καθώς είναι τα πιο ευπαθή, έχοντας πολλές πιθανότητες να καταστούν λεία. Για αυτό τον λόγο, η φυσική επιλογή μπορεί να αποβεί αποτελεσματική, προσφέροντας την κατάλληλη απόχρωση σε κάθε είδος αγριόγαλου, διατηρώντας αυτή την απόχρωση όταν το πτηνό την χρειάζεται. Δεν πρέπει να πιστεύουμε πως η περιστασιακή εξολόθρευση ενός ζώου οποιουδήποτε χρώματος δεν φέρει κανένα αποτέλεσμα ή επίπτωση. Πρέπει να θυμόμαστε πόσο σημαντικό είναι σε ένα κοπάδι λευκών προβάτων να εξολοθρευτούν τα πρόβατα ακόμα και με την παραμικρή υποψία παρουσίας μαύρου στο τρίχωμά τους. Στην Βιρτζίνια, το χρώμα των αρσενικών χοίρων καθορίζει το αν θα ζήσουν ή θα πεθάνουν. Στα φυτά, το πτίλο (χνούδι) και το χρώμα της σάρκας θεωρείται μηδαμινής σημασίας από τους βοτανολόγους. Ωστόσο, ένας εξαίρετος φυτοκόμος, ο Downing, αναφέρει πως στις Ηνωμένες Πολιτείες τα φρούτα με λεία φλούδα υποφέρουν πολύ περισσότερο από ένα είδος σκαθαριού, το Curculio, παρά τα φρούτα που διαθέτουν πτίλο, πως τα βυσσινιά δαμάσκηνα υποφέρουν πολύ περισσότερο από μια συγκεκριμένη ασθένεια παρά τα κίτρινα δαμάσκηνα, και πως, επίσης, μια άλλη ασθένεια επιτίθεται πολύ πιο έντονα και συχνά στα ροδάκινα με κίτρινη σάρκα παρά σε εκείνα που διαθέτουν σάρκα άλλου χρώματος. Αν με την συνδρομή της ανθρώπινης τεχνολογίας αυτές οι μικρές διαφορές παίζουν μεγάλο ρόλο στην καλλιέργεια και στην επιλογή καλλιέργειας διάφορων ποικιλιών, σίγουρα, στο φυσικό περιβάλλον, όπου τα δέντρα θα πρέπει να ανταγωνιστούν άλλα δέντρα και ένα πλήθος εχθρών, τέτοιες διαφορές θα ρύθμιζαν ποια ποικιλία, με λεία φλούδα ή με πτίλο, ένα φρούτο με κίτρινη σάρκα ή ένα με βυσσινιά, θα επιτύγχανε την επιβίωσή του.