Γράφει: Χριστόδουλος Χριστοδούλου

Οι προβλέψεις που αγνοήθηκαν και τα προβλήματα που δημιουργήθηκαν και ταλανίζουν την οικονομία

Όπως έχουν εξελιχθεί τα πράγματα και διαμορφωθεί τα δεδομένα περί την κυπριακή οικονομία, δεν χωρούν ούτε οι εύκολες λύσεις, ούτε οι εύηχες συγκρίσεις, μήτε οι κατ’ ευχήν αισιόδοξες προβλέψεις. Δυστυχώς έχουμε επαληθευτεί. Και οι εκτιμήσεις μας επιβεβαιώθηκαν. Δυστυχέστατα οι προειδοποιήσεις μας αποδείχθηκαν βάσιμες.

Εδώ και ενάμισι περίπου χρόνο, μέσω της συστηματικής αρθρογραφίας μας, καταβάλαμε κάθε δυνατή προσπάθεια και μετήλθαμε κάθε έντιμο μέσο και με αντικειμενικό τρόπο για να πείσουμε τους κατά το Σύνταγμα και τους νόμους και τους θεσμούς διαχειριστές της οικονομίας του τόπου μας για τους ελλοχεύοντες κινδύνους. Για τις επερχόμενες δυσχέρειες. Για τα εν δυνάμει κυοφορούμενα προβλήματα. Και για τις μη απεριόριστες δυνατότητες της υγιούς και σταθερής αλλά μικρής και ευαίσθητης σε εξωτερικές επιδράσεις οικονομίας μας. Και τις εξυπακουόμενες δυσμενείς επιπτώσεις στην όλη συμπεριφορά και απόδοσή της, αν δεν λαμβάνονταν εγκαίρως τα ενδεικνυόμενα ή και επιβαλλόμενα προληπτικά και προστατευτικά μέτρα. Δυστυχώς, με προεξάρχουσα την κυβέρνηση αλλά και συνυπεύθυνο τον Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας, η κατάσταση αφέθη να εξελιχθεί επί το χειρότερον. Η διαχείριση της εθνικής μας οικονομίας αποτέλεσε αντικείμενο διαμάχης και ετσιθελικών προσεγγίσεων ή και αποτιμήσεων. Κάποτε και απαξιώσεων όλων όσοι προειδοποιούσαμε. Γιατί, εκληφθήκαμε ότι ανεδαφικώς και αβασίμως κινδυνολογούσαμε.

Και η οικονομία; Η ενιαία πολιτική της αλληλοσυμπλήρωσης και της ομαλής και συγχρονισμένης πλεύσης μεταξύ χρηματοοικονομίας και πραγματικής οικονομίας, μεταξύ χρηματοπιστωτικής και πραγματικοοικονομικής πολιτικής; Αυτά αφέθησαν στον χειρισμό και την ρύθμιση του τυχαίου και του απροσδιόριστου. Ο αγώνας των πολιτικών εντυπώσεων προετάχθη. Η διαμάχη των προσωπικών αρμοδιακών οχυρώσεων και περιχαρακώσεων προετέθη. Και η απόταξη της αντίθετης άποψης ή της απαξίωσης συνετάχθη με την υπεροψία της άγνοιας ή της ατολμίας εκείνων που έπρεπε ή που ήσαν σε θέση να γνωρίζουν.

Ήταν, πριν από δεκαοχτώ μήνες, όταν άρχισαν να εμφανίζονται τα ανησυχητικά σημεία της επερχόμενης δοκιμασίας και της δικής μας οικονομίας. Και εισηγηθήκαμε, επανειλημμένα, την επεξεργασία έκτακτου σχεδίου δράσης για την αντιμετώπιση των προοιωνιζομένων προβλημάτων. Και εισπράξαμε την αόριστη αλλά επίσημη αποδοκιμασία ως αβασίμως και αδικαιολογήτως κινδυνολογούντες. Και την ηχηρή διακήρυξη ότι η κυπριακή οικονομία ούτε κινδυνεύει, ούτε θα κινδυνεύσει. Γιατί είναι πανίσχυρη. Και όταν, απλά για να φανεί, όχι γιατί το πίστευαν, αποφάσισαν να κάνουν σχέδιο δράσης πριν από οχτώ μήνες, μόνο σχέδιο δεν ήταν εκείνο που εξήγγειλαν για εκδαπάνηση 52 εκατομμυρίων ευρώ (40 εκατομμύρια για τον κατασκευαστικό τομέα και 12 εκατομμύρια για τον τουρισμό). Και όταν πριν από τέσσερις μήνες αισθάνθηκαν άμεσα τους κραδασμούς της επελαύνουσας κρίσης και της εισόδου της και δια των πυλών της δικής μας οικονομίας, τότε εδέησαν οι κυβερνώντες, με την συγκατάθεση και του Προέδρου, ο οποίος έχει ενεργό ανάμιξη στα της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής, να καταρτίσουν ένα υποφερτό σχέδιο δράσης 250 εκατομμυρίων ευρώ στους ίδιους προαναφερθέντες τομείς. Και να μας διαβεβαιώσουν ότι θα επισπεύσουν, ταυτόχρονα, τα έργα ανάπτυξης με αύξηση του ρυθμού υλοποίησης κατά 15%. Και επαναπαύτηκαν στις εξαγγελίες. Και το σχέδιό τους και η εξαγγελία τους δεν έχουν επαρκώς εφαρμοσθεί. Άρχισαν αργά και κινούνται βραδύτερα.

Είχαμε όμως και την υπερβολική πρόβλεψη στον κρατικό Προϋπολογισμό που ψηφίστηκε το Δεκέμβριο, δηλαδή πριν από οχτώ μήνες, για ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας 3,5% και για δημοσιονομικό πλεόνασμα 0,7%. Αλλά και για αύξηση των εσόδων κατά 5% και των δαπανών κατά 10% περίπου. Σήμερα, μετά από οκτώ μήνες και μεσούντος του οικονομικού έτους, οι κυβερνητικοί αρμόδιοι, αφού διήλθαν μέσα από μεταπτώσεις και παλινδρομικές αποτιμήσεις, εκτιμούν και αποδέχονται ότι :

- (α) Ο ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας φέτος θα είναι 0,3% (αντί 3,5%).

- (β) Το δημοσιονομικό έλλειμμα 2.5%-3% (αντί πλεόνασμα 0,7%).

- (γ) Τα έσοδα 10% (αντί +5%).

- (δ) Οι δαπάνες πολύ πέραν του 10% που είχαν προϋπολογισθεί.

- (ε) Η ανεργία γύρω στο 5,5% αντί του 4,5% που είχε προβλεφθεί.

Είναι όμως και η Κεντρική Τράπεζα με τον Διοικητή της, ο οποίος από τότε, προ 18 μηνών, είχε εκτιμήσει υπερθέρμανση της κυπριακής οικονομίας, ενώ υπερθέρμανση υπήρχε στον τομέα των κατασκευών και των ακινήτων. Είχαμε επίσης την προειδοποίησή του για υπερβάλλουσα τραπεζική ρευστότητα (με τον Υπουργό Οικονομικών αρχικά να διαφωνεί και στην συνέχεια να συμφωνεί), ενώ στην πραγματικότητα επέκειτο ανεπάρκεια τραπεζικής ρευστότητας με όλα τα δυσμενή επακολουθήσαντα. Με προεξάρχον το μέγα θέμα της επιτοκιακής στρέβλωσης που οδήγησε σε καταθετικό επιτοκιακό τραπεζικό ανταγωνισμό και ανάλογο δανειστικό επιτοκιακό εκτροχιασμό [καταθετικά επιτόκια μέχρι 8% (!) και δανειστικά επιτόκια μέχρι 11% (!)] και την Κεντρική Τράπεζα να παρακολουθεί απαθώς και το Υπουργείο Οικονομικών να υψώνει τας χείρας και να υποδεικνύει την εν προκειμένω καθύλην αρμοδιότητα της αδρανούσας Κεντρικής Τράπεζας.

Σήμερα και το Υπουργείο Οικονομικών και η Κεντρική Τράπεζα, ευρισκόμενοι στο χείριστο αντί στο βέλτιστο σημείο της σύμπνοιας, της συνεργασίας και της κοινής πορείας και διαχείρισης της σύνολης οικονομίας, αδυνατούν να σηκώσουν το φορτίο της ευθύνης τους και να ανταποκριθούν στο ύψος των περιστάσεων. Και επί τούτου επανειλημμένα είχαμε προ πολλού προειδοποιήσει. Η οικονομία είναι ενιαία. Και ενιαία πρέπει να είναι η διαχείρισή της. Και ο πρώτος ο οποίος θα πρέπει να το αντιληφθεί και να δράσει αμέσως και αποτελεσματικώς είναι ο ίδιος ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Χριστόφιας, ο οποίος δεν μπορεί να συμφωνεί ταυτόχρονα και με τον Διοικητή της Κεντρικής και με τον Υπουργό Οικονομικών, ενώ εκείνοι να διαφωνούν και να διαπληκτίζονται επί ουσιωδών σημείων διαχείρισης της οικονομίας. Η πολιτική ευθύνη για την παρούσα απαράδεκτη κατάσταση στην διαχείριση και τις δυσμενείς επιπτώσεις στην δημόσια και την ιδιωτική οικονομία βαρύνει πλέον τον Πρόεδρο Χριστόφια, ως τον ανώτατο άρχοντα του πολιτεύματος. Ο οποίος δεν μπορεί να οχυρώνεται πίσω από το απαραβίαστο του αυτόνομου και του ανεξάρτητου της Κεντρικής Τράπεζας. Η Άγκελα Μέργκελ, σε πολύ πιο ασήμαντη περίπτωση, δεν δίστασε και να μιλήσει και να δημοσιοποιήσει έντονα τη θέση της. Χωρίς να επικριθεί ότι παραβίασε απαραβίαστα και απαράβατα.

Δεν επιθυμούμε να γίνουμε μάντεις κακών. Δυστυχώς, όμως, δεν μπορούμε να μην προειδοποιήσουμε και την Κυβέρνηση και την Κεντρική Τράπεζα και τον λαό, ότι η κυπριακή οικονομία οδεύει προς τα χειρότερα. Όχι τα αναπόφευκτα και αναπόδραστα χειρότερα. Αλλά τα άφευκτα της αδράνειας, της άγνοιας, της ατολμίας και του ευσεβοποθισμού. Αλλά το θέμα είναι πολύ σοβαρό. Είναι μείζονος εθνικής σημασίας. Γι’ αυτό και θα επανέλθουμε. Και για τις άλλες επιμέρους πτυχές του. Όχι για να επικρίνουμε ή να αντιπολιτευθούμε. Αλλά για να εξωθήσουμε προς ορθές κατευθύνσεις. Και να συμβάλουμε προς αποτροπή των χειρότερων. Αδυνατούμε να πιστεύσουμε ότι απευθυνόμαστε σε ώτα μη ακουόντων. Η κυπριακή οικονομία έχει και τις προϋποθέσεις και τις δυνατότητες να αποφύγει τα χειρότερα. Αρκεί να τύχει της σωστής διαχείρισης.

 

Ο Χριστόδουλος Χριστοδούλου είναι πρώην Υπουργός Οικονομικών και Εσωτερικών και τέως Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας Κύπρου