Γράφει: Δημήτριος Ηλιάδης
Παταγονία, στα πέρατα του κόσμου
Είναι άραγε έμφυτη η περιέργεια στον άνθρωπο να πατήσει το πόδι του στα πιο απομακρυσμένα μέρη του πλανήτη, ακόμη κι αν αυτά τα «πέρατα του κόσμου» είναι πλασματικά; Χωρίς να έχουμε μια απάντηση στο ερώτημα, για κάποιο ανεξήγητο λόγο η Παταγονία συνεπαίρνει την φαντασία των ανθρώπων σαν ένας τόπος άγριος, εξωτικός, σχεδόν μαγικός, γιομάτος ανεξερεύνητα μυστικά, μια νέα terra incognita. Ακόμη και το όνομα, Παταγονία, παραπέμπει στους μυθικούς πανύψηλους και άγριους Παταγόνες, τους ανθρώπους με τα μεγάλα πόδια, οι οποίοι «γυμνοί με ξύλινους φαλλούς τριγύρω απ’ το λαιμό», με τόξα, «έσπρωχναν στη θάλασσα» τον Νίκο Καββαδία.
Η καθέλκυση για το ταξίδι έγινε στο κοσμοπολίτικο Μπουένος Άιρες, την πόλη των καλών ανέμων, ως βάπτισμα στην πολυτάραχη ιστορία της Αργεντινής, στους «πορτένιος», στους αυτόχθονες, στο τσάι «μάτε», στο αισθησιακό τανγκό. Σημείο εκκίνησης η πρωτεύουσα, για ένα αεροπορικό ταξίδι προς το κέντρο της Παταγονίας. Από ψηλά, απλώνονταν δρόμοι ατέρμονοι, για εκατοντάδες χιλιόμετρα. Πού να καταλήγουν άραγε; Ενδιάμεση προσγείωση στην Ουσουάγια, την πιο νότια πόλη του κόσμου, στην Γη του Πυρός, που γειτονεύει μονάχα με την Ανταρκτική. Πολλοί ηλικιωμένοι ταξιδιώτες, που φαίνεται πως είχαν ήδη γυρίσει ολάκερο τον κόσμο, κατέβηκαν εκεί. Να είναι άραγε η δικιά τους Ιθάκη;
Ξανά απογείωση προς τον προορισμό μας, το Ελ Καλαφάτε, μια πρόχειρη πόλη ενός αιώνα ζωής, μέσα στην ερημική στέπα, ίσα-ίσα για να αποτελεί εφαλτήριο των επισκεπτών-εξερευνητών. «Εκεί θα φάτε εξαιρετική parrilla», μας είχαν πει πριν ξεκινήσουμε, αλλά σίγουρα αυτή η ανάμνηση, αν και επιβεβαιωμένη, είναι το λιγότερο που μπορείς να βιώσεις εκεί.
Με ένα μικρό λεωφορείο, αρχίσαμε να ανηφορίζουμε τις Άνδεις, μέχρι που αντικρίσαμε το «μέγα θαύμα» της φύσης, τον παγετώνα «Περίτο Μορένο». Με δέος, πλησιάσαμε ένα τεράστιο όγκο από συμπυκνωμένο χιόνι, αιχμηρό και ανομοιογενές, μήκους 30 χιλιομέτρων και ύψους 75 μέτρων. Το λευκό και το γαλάζιο στον πάγο αρχικά γαληνεύουν τον θεατή, μέχρι να συνειδητοποιήσει πως ο Περίτο Μορένο είναι ζωντανός! Μια τεράστια ενέργεια είναι κρυμμένη μέσα στον πάγο, για να μας θυμίσει πως δεν είναι ο άνθρωπος μονάχα που δαμάζει τη γη. Ο Περίτο Μορένο, με αργά βήματα μετακινεί τον τεράστιο όγκο του 2 μέτρα την ημέρα, αλλά χωρίς να φτάνει ποτέ πουθενά, αφού κάθε μέρα καταστρέφονται 2 μέτρα από τα άκρα του, συνοδευόμενα από ηχηρούς κρότους.
Επόμενος σταθμός το Τόρρες ντελ Πάινε, στη Χιλή. Η Παταγονία μοιράζεται άνισα στην Αργεντινή και στη Χιλή, αλλά μάλλον ούτε η μια ούτε η άλλη μπορούν πραγματικά να καυχηθούν την κυριότητά της. Ποιος μπορεί άλλωστε να δαμάσει τους ασταμάτητους παγετώνες και τις αχανείς στέπες; Ακολουθώντας ένα ατελείωτα μοναχικό δρόμο ανάμεσα στην έρημο και αφού αποσυνδεθήκαμε (άθελά μας) με ο,τιδήποτε μας ένωνε με τον «πολιτισμό», φτάσαμε στα σύνορα… «Τσίπρε; Μάρκος Παγδάτης», αναφώνησε με χαρά ο φρουρός, φύλακας της νοερής διαχωριστικής γραμμής που χωρίζει την Αργεντινή με τη Χιλή.
Μετά από αρκετή ώρα ταξιδιού, η πανίδα ξεπροβάλλει, αρχικά οι αγέλες από γουανάκο (άγρια λάμα), τα οποία αμέριμνα γευμάτιζαν τους χαμηλούς θάμνους, ενώ οι φαλακροί κόνδορες βολιδοσκοπούσαν το έδαφος. Μια μικρή ζορρό (αλεπού), άφοβη, ήρθε και στάθηκε δίπλα μας – η ανθρώπινη παρουσία είχε μηδαμινή επίδραση σε αυτή τη περιοχή του πλανήτη. Τελικά φτάσαμε στον προορισμό μας, χρονοβόρο για τα σύγχρονα μέτρα. Υπάρχει όμως περιπέτεια σε ένα σύντομο περίπατο; Λίμνες κρυστάλλινες, ποτάμια, παγετώνες, απόκρημνες κορφές, η ανταμοιβή για τον επίμονο ταξιδιώτη.
Ο άνθρωπος είναι μικρός παρατηρητής, ανίκανος να διασαλέψει έστω και στο ελάχιστο τις ισορροπίες της φύσης στην Παταγονία. Εδώ και χιλιετίες, η φύση βασιλεύει στην Παταγονία, ενώ εμείς θα παραμείνουμε για πάντα, ταπεινοί θεατές.