Γράφει: Ανδρέας Θεμιστοκλέους

Η αξιοκρατία στην Κύπρο: Ο δημόσιος τομέας

Ο Ανδρέας Θεμιστοκλέους είναι βουλευτής ΔΗΣΥ

Το ζήτημα θα μπορούσε να ήταν η αξιοκρατία στην Κύπρο ή και ακριβώς το αντίθετο: Η αναξιοκρατία στην Κύπρο.

1.Οι βασικότεροι παράγοντες που ανέκαθεν επηρέαζαν και πάντοτε θα επηρεάζουν την αξιοκρατία σε μια χώρα, είναι το πολίτευμα και η πολιτική κατάστασή της, ο πλούτος και το πληθυσμιακό και γεωγραφικό μέγεθός της, η δομή και το μέγεθος της κρατικής μηχανής και συνακόλουθα οι ανάγκες διοικήσεως της και βεβαίως οι μεγάλοι εθνικοί προσανατολισμοί της.

2.Η Κυπριακή Δημοκρατία, ως άμεσο αποτέλεσμα μιας εθνικοαπελευθερωτικής επαναστάσεως, ήταν πολιτικά και κοινωνικά αναμενόμενο και εν πολλοίς επιβαλλόμενο ότι θα στελεχωνόταν ως επί το πλείστον και επαναστατικώ δικαίω από τους δημιουργούς της. Η αξιοκρατία στην φάση αυτή βασιζόταν στην συμμετοχή και την διάκριση στον αγώνα της ΕΟΚΑ. Αν εξαιρέσουμε τις θέσεις που απαιτούσαν πτυχίο πανεπιστημίου, όπως γιατροί, δικαστές, εκπαιδευτικοί, όλοι σχεδόν οι υπόλοιποι έμπαιναν στο δημόσιο γιατί είχαν την έξωθεν καλή μαρτυρία, ή ακόμα και την βεβαίωση από τους τότε παντοδύναμους συνδέσμους αγωνιστών της συμμετοχής τους στον αγώνα αυτόν. Μετά από τα πρώτα χρόνια θα έπρεπε αυτή η έξωθεν καλή μαρτυρία να συνοδεύεται και από μια άλλη έξωθεν καλή μαρτυρία, αυτήν της πίστης και της αφοσίωσης στην εξουσία και το πολιτικό κατεστημένο που αυτή καρκινωματικά δημιουργούσε και που με την σειρά του θα συνέβαλλε στον ένα ή στον άλλον βαθμό στον αδελφοκτόνο διχασμό που θα ακολουθούσε.

3.Ήταν η περίοδος που και με αυτό το καρκίνωμα, της πλήρους πίστης και αφοσίωσης στην εξουσία, θα οδηγείτο ο τόπος στην καθυστέρηση και τις στρεβλώσεις, τις αναστατώσεις, στην απουσία ορθόδοξου πολιτικού βίου, τις προκλητικές και άνισες μεταχειρίσεις και βεβαίως τις διώξεις. Ήταν η περίοδος που κάποιοι θεωρούσαν το κράτος ως κτήμα της παράταξής τους και τις θέσεις σε αυτό, πάνω-κάτω, ως κληροδότημα ή προίκα για την παρέα, την οικογένεια και τους φίλους τους.

4.Αν και η Τουρκική εισβολή επέφερε άμεση ωρίμανση σε πολλούς τομείς της δημόσιας ζωής, εν τούτοις η αναξιοκρατία συνέχιζε αν όχι χειρότερη, τουλάχιστον απτόητη. Και όσες φωνές υπήρξαν καταγγελτικές εναντίον της κατεπνίγοντο μέσα στα έντονα πολιτικά πάθη και την ταραγμένη πολιτική ζωή. Εκατοντάδες δημόσιοι υπάλληλοι έκτισαν καριέρες εκμεταλλευόμενοι τον προσηλυτισμό στην κρατική πολιτική εξουσία, τον φανατισμό της δημόσιας υπερασπίσεώς της και συχνά πυκνά και στην ρουφιανιά εις βάρος συναδέλφων, φίλων, ακόμα και συγγενών.

5.Το πρώτο καθοριστικό βήμα εναντίον της αναξιοκρατίας έγινε με την ίδρυση πολιτικών κομμάτων το 1976 και τις βουλευτικές εκλογές που ακολούθησαν και που ουσιαστικά άρχισε να ανθίζει με την πολυκομματική βουλή που προέκυψε από τις βουλευτικές του 1981. Εδώ θα πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα ότι από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 άρχισαν μαζικά να επιστρέφουν στην Κύπρο οι αναλογικά πολύ περισσότεροι μορφωμένοι σε σύγκριση με την προ του ’74 κατάσταση, πράγμα που ενέτεινε στην κυπριακή κοινωνία ακόμα περισσότερο την ανάγκη αξιοκρατίας.

6.Γεγονότα όπως η ίδρυση πολιτικών κομμάτων, οι ελεύθερες εκλογές, η επάνοδος συνεχώς και περισσότερων μορφωμένων, η πολυκομματική βουλή, η ευρύτερη ανασύνθεση της κυπριακής κοινωνίας, η περισσότερη ανεξαρτησία του τύπου, οι νέες ιδέες, οδήγησαν τα πολιτικά κόμματα στο να αναγάγουν το ζήτημα της αξιοκρατίας ως ένα από τα μόνιμα προτάγματά τους. Και αυτό σε κάθε συζήτηση, σε κάθε συγκέντρωση ή εξόρμηση και πολύ περισσότερο σε κάθε προεκλογική περίοδο.

7. Η όλη υπόθεση, παρά τα σκαμπανεβάσματα που κατά κανόνα παρατηρούνται στα πολιτικά πράγματα, επειδή ακριβώς είχε ως ένθερμους υποστηρικτές τα πλέον δυναμικά και δημιουργικά στοιχεία της κυπριακής κοινωνίας, άρχισε να μπαίνει σε μια πορεία διορθώσεως και βελτιώσεως, που θα κρατούσε όμως 20 σχεδόν χρόνια. Και εδώ είναι να εκτιμήσει κανείς πόσο εδραιωμένη ήταν η νοοτροπία και η αντίληψη της αναξιοκρατίας, του μέσου, της ταπείνωσης κ.α.

8. Ο πρώτος άνεμος και το πρώτο ουσιαστικά βήμα προς τα εμπρός, όσο και αν διαφωνεί κανείς μαζί του στα υπόλοιπα, έγινε με την ανάληψη της εξουσίας από τον Γιώργο Βασιλείου το 1988.

9. Η δεκαπενταετία που ακολούθησε, 10 χρόνια διακυβέρνησης από τον Γλαύκο Κληρίδη και 5 χρόνια από τον Τάσσο Παπαδόπουλο, ήταν η περίοδος που πλέον άρχισε με γρήγορους ρυθμούς και σε αρκετούς τομείς να περιορίζεται δραστικά η αναξιοκρατία, να μπαίνουν μετρήσιμα κριτήρια, να υιοθετούνται διαφανείς και αδιάβλητες διαδικασίες και σιγά σιγά να ανατρέπεται και η κοινωνική αντίληψη ότι παντού υπάρχει μόνον το μέσον και ότι μόνον αν έχεις μέσον μπορείς να γίνεις αστυνομικός, δημόσιος υπάλληλος, υπάλληλος ημικρατικού, διοικητικός, δόκιμος ή υπαξιωματικός.

10. Καταλυτικός παράγοντας που διασφάλισε την αξιοκρατία σε αρκετούς τομείς και εγγυάται κάποια ελπίδα στους υπόλοιπους, υπήρξε βεβαίως και η μεγάλη εθνική ανάγκη της ενταξιακής πορείας της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση και η συνακόλουθη εναρμόνιση της οικονομίας, της αγοράς, της κοινωνίας και του κράτους με τα βασικότερα και κυρίαρχα δεδομένα του απαιτητικού κόσμου που εθελουσίως και πεισματικά θέλαμε να εισέλθουμε.

11. Όμως, σήμερα και μετά από αυτά και παρόλα αυτά, η κατάσταση πόρρω απέχει από το τι ο καθένας ως πολίτης υπευθύνως θα ευχόταν και το τι τα πολιτικά κόμματα ευαγγελίζονται και εξαγγέλλουν. Σήμερα, οι τομείς που πάσχουν με μια σχεδόν αθεράπευτη παθογένεια είναι ο τομέας της αξιολόγησης και της ανέλιξης των δημοσίων υπαλλήλων, της αστυνομίας και του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Είναι ο τομέας των μεταθέσεων, των μετακινήσεων και των αποσπάσεων, είναι ο τομέας των προσλήψεων και της αξιολόγησης στους οργανισμούς δημοσίου δικαίου, δηλαδή στους ημικρατικούς οργανισμούς, την τοπική αυτοδιοίκηση και τα δημόσια κρατικά μας πανεπιστήμια.

12. Η παθογένεια αυτή και ο φαύλος κύκλος που αυτή συνεχώς τροφοδοτεί, δεν οφείλεται ούτε στην έλλειψη ιδεών, ούτε στη απουσία προτάσεων και ούτε βεβαίως γιατί οι πολίτες δεν θα επικροτούσαν σοβαρές προσπάθειες περαιτέρω βελτιώσεως των πραγμάτων. Οφείλεται μόνον σε ένα και μόνον έναν λόγο: Στην απουσία ικανής και αρκετής ισχυρής πολιτικής βούλησης.

13. Ένας από τους σημαντικότερους λόγους για τους οποίους στα πλείστα ζητήματα και προβλήματα απουσιάζει η κατάλληλη ισχυρή πολιτική βούληση είναι η παρακμή της πολιτικής, η οποία ενόσω θα παρακμάζει, αυτή θα περιορίζεται στην λογιστική και την διαχείριση των προβλημάτων και των ζητημάτων, θα περιορίζεται στα ραδιοτηλεοπτικά στούντιο και τις δημόσιες σχέσεις, τις αβρότητες, τις ατάκες και ενίοτε τις αρλούμπες και βεβαίως θα οδηγήσει τα πολιτικά κόμματα στην αποϊδεολογικοποίηση και την μετατροπή τους σε έννομες συμμορίες που θα σύρονται από τα στενόκαρδα και ιδιοτελή συμφέροντα των εκάστοτε ηγετικών τους ομάδων.

14. Στο εναγώνιο ερώτημα, αν μπορεί να υπάρξει διέξοδος η απάντηση είναι : Ναι! Μπορεί να υπάρξει διέξοδος! Αρκεί να επανασυνδέσουμε την πολιτική με την ειλικρίνεια προθέσεων, την αξιοπιστία, την παρρησία, την τόλμη, το όραμα, τον ρεαλισμό και το πρόγραμμα και πρωτίστως, με το αίσθημα της εθνικής, πολιτικής και κοινωνικής ευθύνης.