Γράφει: Θάλεια Νεοφύτου

ΕΔΥ: Ιστορίες καθημερινής, δημόσιας τρέλας

- Καλημέρα, το όνομά σας;

- Έλενα Χ.

- Εχετε κάποια συγγένεια με τον υπαστυνόμο Χ;

- Οχι.

- Σίγουρα;

- Ε, ναι…

- Ε τότε που ξέρω το όνομα σας;

- Δεν ξέρω.

- Ο πατέρας σας τι δουλειά κάνει;

Μια συνέντευξη στην Επιτροπή Δημόσιας Υπηρεσίας μπορεί να αρχίσει με τον πιο πάνω θεωρητικά ανώδυνο τρόπο και να εξελιχθεί με τρόπους πέραν πάσης φαντασίας, λογικής και αξιοκρατίας. Οι περιπτώσεις που αναφέρονται σε αυτό το άρθρο είναι σχετικά πρόσφατες και σχετίζονται με εμπειρίες υποψηφίων που είτε προσλήφθηκαν, είτε απορρίφθηκαν από την Ε.Δ.Υ. Ονόματα έχουν για ευνόητους λόγους τροποποιηθεί, όμως τα περιστατικά δεν είναι φανταστικά και έχουν απόλυτη σχέση με την πραγματικότητα.

Ποια είναι όμως η ΕΔΥ; Πρόκειται για πενταμελή επιτροπή διορισμένη από την εκάστοτε κυβέρνηση και αποτελούμενη από εκπροσώπους των πολιτικών κομμάτων. Τις περισσότερες φορές τα μέλη της είναι πρώην βουλευτές, υποψήφιοι βουλευτές και στελέχη κομμάτων. Σε αυτήν παραπέμπονται υποψήφιοι για διορισμό σε μόνιμες θέσεις στην δημόσια υπηρεσία, ύστερα από γραπτές ή/και προφορικές εξετάσεις σχετικά με το αντικείμενο της υπηρεσίας στην οποία επιθυμούν να εργοδοτηθούν. Παράλληλα στην ΕΔΥ παραπέμπονται υποψήφιοι για προαγωγές, μεταθέσεις, παραιτήσεις, αποσπάσεις, αναπληρωματικούς διορισμούς, αφυπηρετήσεις, πειθαρχικές υποθέσεις.

Παρόλο που συχνά η λειτουργία της ΕΔΥ καθίσταται προβληματική, όπως π.χ. σε προαγωγές και μεταθέσεις, η Επιτροπή είναι κυρίως γνωστή από τις τραγελαφικές ιστορίες τις οποίες βιώνουν σε αυτήν οι υποψήφιοι για διορισμό. Οι νέοι επιστήμονες που έρχονται ενώπιον της μετά από χρόνια σπουδών και δοκιμασιών μένουν συνήθως με το στόμα ανοιχτό όταν ακούνε τα άσχετα με το αντικείμενό τους μέλη της ΕΔΥ, να προσπαθούν να κρίνουν τόσο την επιστημονική τους επάρκεια όσο και οτιδήποτε άλλο.

Η ΕΔΥ μπορεί αρχικά να μπερδέψει τον υποψήφιο υποβάλλοντας του μια ερώτηση με κρυφή πολιτική σκοπιμότητα. Υποψήφιοι ρωτήθηκαν για παράδειγμα τι ψήφισαν στο σχέδιο Ανάν και γιατί, όπως και κατά πόσο βρίσκουν σωστή την τάδε ή την δείνα πράξη του Αρχιεπίσκοπου Μακάριου του Γ’. Εκεί ο υποψιασμένος μέσος Κύπριος υποψήφιος κομπιάζει, αφού σκέφτεται και διστάζει να πει αυτό που πραγματικά πιστεύει, γιατί δεν ξέρει «πώς θα το πάρουν» οι κομματικοί παράγοντες που καλούνται να τον κρίνουν.

Υπάρχουν βέβαια και οι φιλοσοφικές ερωτήσεις. Στην αρχαιότητα ο όρος «φιλοσοφική ερώτηση» αναφερόταν σε μια ερώτηση στην οποία ο ερωτών δεν περίμενε συγκεκριμένη απάντηση. Κάπως έτσι και στην περίπτωση της ΕΔΥ. Τα μέλη της υποβάλουν ερωτήσεις προς τους υποψηφίους, χωρίς να περιμένουν συγκεκριμένη απάντηση, αφού απλούστατα δεν γνωρίζουν την απάντηση και δεν μπορούν να την κρίνουν. Η ΕΔΥ, χωρίς να έχει τις απαραίτητες γνώσεις, θέτει ερωτήματα επί του αντικειμένου σε ψυχολόγους, κοινωνικούς επιστή-μονες, βιολόγους, ιχθυολόγους, πολιτικούς μηχανικούς, ηλεκτρολόγους και πάει λέγοντας. Και όλα τα νούμερα κερδίζουν! Πολλές φορές οι ερωτήσεις αυτές για συγκεκριμένα αντικείμενα είναι τόσο απλοϊκές και ανόητες, ώστε δεν υπάρχουν συγκεκριμένες απαντήσεις.

Υπάρχουν και οι άσχετες ερωτήσεις. Για παράδειγμα μέλος της ΕΔΥ ρώτησε υποψήφιο για την θέση κτηνιατρικού λειτουργού ποια ήταν η ημερομηνία θανάτου του Γρηγόρη Αυξεντίου. Κάποιες άσχετες ερωτήσεις μπορούν μάλιστα να παρεκτραπούν και να εισάγουν διακρίσεις με κριτήριο το φύλο. Υποψήφια για την θέση του ακόλουθου στο διπλωματικό σώμα ρωτήθηκε αν είναι παντρεμένη ή αν έχει παιδιά. Όταν απάντησε αρνητικά οι εξεταστές επέμεναν.

«Δηλαδή εσύ τώρα ως κοπέλα δεν θέλεις να παντρευτείς, να κάνεις οικογένεια; Πού να τρέχεις τώρα στο εξωτερικό;»

Ερώτηση βέβαια που δεν θα διατυπωνόνταν με αυτό τον τρόπο για έναν άντρα υποψήφιο. Βέβαια ποτέ δεν ξέρεις. Για την ΕΔΥ μιλάμε. Πάντως η ερώτηση αυτή σηκώνει προσφυγή στη δικαιοσύνη για διάκριση.

Ως γνωστόν η ΕΔΥ είναι το τελευταίο εξεταστικό σώμα πριν από την πρόσληψη κάποιου υποψηφίου στην δημόσια υπηρεσία. Οπότε όσοι «επιτυγχάνουν» σε αυτή την τελευταία εξέταση, ειδοποιούνται άμεσα. Όμως αυτό το άμεσα έχει και τα όριά του. Σε συγκεκριμένη διαδικασία πρόσληψης, 28 υποψήφιοι θα εξετάζονταν από την ΕΔΥ σε δύο συνεχόμενες μέρες για 7 κενές θέσεις στην δημόσια υπηρεσία. Πέρασε η πρώτη μέρα και εξετάστηκαν οι μισοί. Έμεναν οι άλλοι μισοί, οι οποίοι θα εξετάζονταν την επομένη. Πριν όμως ολοκληρωθεί η διαδικασία, πολλοί από τους υποψήφιους της πρώτης μέρας είχαν ήδη ειδοποιηθεί για την πρόσληψή τους. Πόσο θεμιτό είναι αυτό από την στιγμή που θεωρητικά και οι 7 κενές θέσεις θα μπορούσαν να πληρωθούν από υποψηφίους της δεύτερης μέρας;

Όλα τα πιο πάνω περιστατικά, αλλά και πολλά άλλα και ίσως χειρότερα (που σίγουρα υπάρχουν) εγείρουν έντονα τα ερωτήματα: Ποιος ο λόγος ύπαρξης της ΕΔΥ; Μπορεί κάποιος να εξηγήσει στις παραγωγικές ηλικίες αυτού του τόπου γιατί πρέπει να υποβάλλονται σε αυτό το ταπεινωτικό βασανιστήριο πριν από την πρόσληψή τους; Γιατί πρέπει να κομματιάζεται η αξιοπρέπειά τους σε περίπτωση που απορριφθούν και σε περίπτωση που προσληφθούν; Γιατί θα πρέπει πρώτα να κινήσουν γη και ουρανό για να βρουν «το μέσο τους στην ΕΔΥ»; Γιατί αυτός είναι ο κανόνας και φυσικό είναι, από την στιγμή που έχεις να κάνεις όχι με μια επιτροπή ειδικών σε θέματα ανθρωπίνου δυναμικού, όπως θα έπρεπε, αλλά με κομματικά στελέχη.

Κάποιοι θα πουν ότι οι γραπτές εξετάσεις που συχνά προηγούνται της συνέντευξης στην ΕΔΥ εξασφαλίζουν την αξιοκρατία. Δηλαδή όποιος έρθει πρώτος στις εξετάσεις λογικά προσλαμβάνεται. Κι όμως, υπήρξαν περιπτώσεις που δεν έγινε κάτι τέτοιο. Και αφού πάλι υπάρχουν γραπτές, αδιάβλητες εξετάσεις, ή και συνέντευξη επί του αντικειμένου από το αρμόδιο Τμήμα, ποιος ο ρόλος της ΕΔΥ; Θα είχε ίσως κάποιο ρόλο αν αποτελείτο από ειδικούς όπως είπαμε σε θέματα ανθρώπινου δυναμικού. Όμως αυτή την στιγμή δεν μπορεί να ισχυριστεί κανείς και να γίνεται πειστικός, ότι ο ρόλος της συγκεκριμένης επιτροπής είναι οποι-οσδήποτε άλλος από την ρουσφετολογική εξυπηρέτηση και εξάρτηση των πολιτών από τα κόμματα.

Είναι πραγματικά για να τρελαίνεσαι. Από την μια αυτός ο απόλυτα καφκικός θεσμός. Και από την άλλη οι εξαγγελίες της εκάστοτε κυβέρνησης για διασφάλιση της αξιοκρατίας, ιδιαίτερα κατά τις τελετές διορισμών των εκάστοτε ΕΔΥ. Το ίδιο συνέβη και στους τελευταίους διορισμούς για την ΕΔΥ, στους οποίους διορίστηκαν και πάλι γνωστά κομματικά στελέχη. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει βέβαια και με τα διοικητικά συμβούλια των Ημικρατικών Οργανισμών. Ομως αυτό είναι μια άλλη ιστορία…