Γράφει: Μιχάλης Κοντός
Πολιτικώς εσφαλμένον: ΗΠΑ και Λατινική Αμερική – Κάτι άλλαξε. Για πόσο όμως;
Πρόκειται για την έκρηξη ενός πολιτικού ηφαιστείου που σιγόβραζε για αρκετούς μήνες στην χώρα αυτή της Καραϊβικής, από της εκδήλωσης της πρόθεσης του Προέδρου να αναθεωρήσει το σύνταγμα με απώτερο σκοπό την εξασφάλιση δικαιώματος επανάληψης της θητείας του. Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι το γεγονός ότι το πραξικόπημα συντελέστηκε από τον στρατό, με τις ευλογίες του Ανωτάτου Δικαστηρίου και του Κογκρέσσου (!), ο πρόεδρος του οποίου, προερχόμενος από το ίδιο κόμμα με τον Ζελάγια, ανέλαβε την προεδρία της «μεταβατικής κυβέρνησης».
Πρόκειται για το δεύτερο συνεχόμενο πραξικόπημα στην Λατινική Αμερική το οποίο κατά τα φαινόμενα- δεν ενορχηστρώθηκε από τον πανίσχυρο γείτονα, κατά την συνήθη πρακτική του Ψυχρού Πολέμου. Είχε προηγηθεί αυτό του 2002 στην Βενεζουέλα για την ανατροπή του Προέδρου Ούγο Τσάβεζ. Αν και ο ίδιος ο Τσάβεζ υποστηρίζει με θέρμη ότι η αποτυχημένη αυτή ενέργεια ήταν έργο των «γιάνκηδων», εν τούτοις τα στοιχεία μέχρι σήμερα- δεν συνηγορούν σε αυτό. Και σε εκείνη την περίπτωση, αν και όψιμα και μετά από μια ατυχέστατη θετική πρώτη αντίδραση στο άκουσμα της είδησης, η κυβέρνηση Μπους έσπευσε να καταδικάσει το πραξικόπημα. Είναι θετικό το γεγονός ότι η αδιαμφισβήτητα μεγαλύτερη δύναμη του Δυτικού Ημισφαιρίου δεν ευνοεί πλέον τις βίαιες ανατροπές δημοκρατικά εκλελεγμένων κυβερνήσεων στην Κεντρική και Νότια Αμερική. Συνιστά όμως αυτό μια ριζική αλλαγή αντιλήψεων, ή μια πρόσκαιρη μεταστροφή;
Κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου η στρατηγική ανάσχεσης της «παγκόσμιας κομμουνιστικής συνομωσίας» είχε διαμορφώσει μια κατάσταση, με την οποία τα πριμοδοτούμενα από τις ΗΠΑ στρατιωτικά πραξικοπήματα και οι ενορχηστρωμένες εξεγέρσεις κατά των αριστερίζοντων ηγετών είχαν καταστεί συχνό φαινόμενο στην αμερικανική ήπειρο. Ο φόβος της διείσδυσης της Σοβιετικής Ένωσης στην αμερικανική γειτονιά, με βλέψεις αναθεώρησης του περιφερειακού status quo, ωθούσε τις ΗΠΑ σε δυναμικές ενίοτε υστερικές- αντιδράσεις. Αυτό έπαψε να συμβαίνει την επομένη της κατάρρευσης του αντίπαλου δέους, οπόταν οι ΗΠΑ έκαναν στροφή προς την προώθηση του εκδημοκρατισμού.
Ο Ζελάγια δεν υπήρξε ιδιάιτερα φιλικός προς τις ΗΠΑ. Αντίθετα, ακολουθούσε την γραμμή του Τσάβεζ και μαζί με τον Έβο Μοράλες της Βολιβίας και, φυσικά, την οικογένεια Κάστρο, συνιστούσαν μια ομάδα διαμαρτυρομένων ηγετών κατά της αμερικανικής ηγεμονίας. Εν τούτοις, ο Πρόεδρος Ομπάμα από την πρώτη στιγμή της εκδήλωσης του πραξικοπήματος στήριξε τον Ζελάγια, θεωρώντας τον ως τον νόμιμο Πρόεδρο της Ονδούρας. Συντάχθηκε δε με τον Οργανισμό Αμερικανικών Κρατών, ο οποίος απέπεμψε από τις τάξεις του την χώρα μετά το πραξικόπημα. Η Υπουργός Εξωτερικών Χίλαρι Κλίντον χαρακτήρισε την πραξικοπηματική κυβέρνηση «ντε φάκτο καθεστώς». Ζήτησε δε από τον Πρόεδρο Ζελάγια να μην έρθει σε σκληρή αντιπαράθεση με τους πραξικοπηματίες, αλλά να προτιμήσει την οδό του διαλόγου μαζί τους, διατρανώνοντας την μεταψυχροπολεμική έφεση των ΗΠΑ προς την αποφυγή εντάσεων στην περιοχή.
Η εξέλιξη αυτή ήρθε δύο μόλις μήνες μετά την ελπιδοφόρα συνάντηση των αρχηγών των αμερικανικών κρατών στο Τρινιτάντ και Τομπάκο για το μέλλον της μεταξύ τους συνεργασίας, αλλά και την χαλάρωση του εμπάργκο κατά της Κούβας. Από κάθε άποψη, η στροφή των ΗΠΑ προς τον διάλογο και την συνεργασία, σε μια περιοχή την οποία είχαν κυριολεκτικά ρημάξει με τον παρεμβατισμό τους κατά τον 20ο αιώνα, πρέπει να θεωρείται ευχάριστη εξέλιξη. Αυτό βέβαια από μόνο του δεν σημαίνει ότι αποδέχονται και αλλαγή ρόλων ή υπονόμευση των συμφερόντων τους στην περιοχή. Θα εξακολουθήσουν να τηρούν αυτή την στάση και στην περίπτωση που θα εμφανιστεί ένας νέος επίδοξος ηγεμόνας με αναθεωρητικές προθέσεις, που θα αμφι-σβητήσει την αμερικανική κυριαρχία (π.χ. μια πιο απαιτητική Κίνα); Δυστυχώς η ειρήνη και η σταθερότητα δεν είναι ανεξάρτητες από τα συμφέροντα των ειρηνοποιών.