Γράφει: Μιχάλης Κοντός

Μετά τον πόλεμο των άστρων, ο πόλεμος των κομπιούτερς

Από το 2007 και κάθε χρόνο οι εκπρόσωποι της Χαμάς στο Ιράν προκηρύσσουν «διαγωνισμούς», στα πλαίσια των οποίων παροτρύνουν χάκερς να επεμβαίνουν σε ιστιοχώρους σκληροπηρυνικών ισραηλινών οργανώσεων, με στόχο την πρόκληση φθοράς. Μάλιστα η Χαμάς ορίζει και χρηματικά ποσά ως «δώρα» για τους χάκερς που θα επιτύχουν σε αυτή την αποστολή, τα οποία φτάνουν μέχρι και τα 2000 δολάρια. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι οι διοργανωτές θεωρούν ότι οι πρωτοβουλίες τους εμπίπτουν στα πλαίσια της ειρήνης και ότι δεν εμπεριέχουν βία. Πρόκειται δε για κινήσεις που προέκυψαν ως πράξεις αντεκδίκησης, αφού κατηγόρησαν Ισραηλινούς χάκερς για εισαγωγή πορνογραφικού υλικού, αλλά και του εθνικού ύμνου του Ισραήλ σε δικούς τους ιστιοχώρους μερικά χρόνια προηγουμένως.

Το πιο πάνω περιστατικό είναι σύνηθες και έχει παρατηρηθεί και σε πολλές άλλες περιπτώσεις. Π.χ. πριν από μερικά χρόνια Τούρκοι χάκερς παρενέβησαν στην ιστοσελίδα της Ελληνικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας, παραμονές ποδοσφαιρικού αγώνα μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Υπάρχει δε και η πάγια δραστηριότητα τρομοκρατικών οργανώσεων, οι οποίες εκμεταλλεύονται το «κρυπτόν» του διαδικτύου για να παραβιάσουν ιστιοχώρους και να περάσουν τα μηνύματά τους. Τι γίνεται όμως όταν η δραστηριότητα αυτή περιέρχεται στην σφαίρα των διακρατικών σχέσεων, αποκτώντας έτσι έναν επίσημο χαρακτήρα; Σε μια τέτοια περίπτωση θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για μια μορφή ηλεκτρονικού πολέμου, με σοβαρότατες συνέπειες για τα εμπλεκόμενα κράτη.

Πριν από ένα περίπου χρόνο, διακομματική επιτροπή του Αμερικανικού Κογκρέσου κατέληγε στο συμπέρασμα ότι η Κίνα ανέπτυσσε ικανότητες επιθετικής δραστηριότητας εις βάρος την ΗΠΑ μέσω διαδικτύου και ότι είχε ήδη την δυνατότητα να καθυστερήσει την ανάπτυξη αμερικανικών στρατευμάτων οπουδήποτε στον κόσμο. Πιθανότατα δε, σύμφωνα με την ίδια επιτροπή, το γεγονός αυτό να της παρείχε συγκριτικό πλεονέκτημα σε περίπτωση έκρηξης ένοπλης σύγκρουσης με τις ΗΠΑ. Όπως κατά λέξη αναφέρεται στην σχετική έκθεση της επιτροπής, η ικανότητα της Κίνας στο να διεξάγει ηλεκτρονικό πόλεμο είναι πλέον «τόσο προχωρημένη, ώστε οι ΗΠΑ να καθίστανται ίσως ανίκανες να αντιδράσουν, ή ακόμα και να εντοπίσουν τέτοιες προσπάθειες». Συνεχίζοντας η έκθεση τονίζει ότι μια επίθεση στις διαδικτυακές υποδομές της χώρας θα μπορούσε να «παραλύσει τις Ηνωμένες Πολιτείες». Οι ΗΠΑ βρίσκονται αντιμέτωπες με διαδικτυακές επιθέσεις από την Κίνα ήδη από το 2002. Οι περισσότερες από αυτές παρουσιάζονται ως ιδιωτικές πρωτοβουλίες, ενώ οι αμερικανικές αρχές δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο να υποθάλπονται από την κινεζική Κυβέρνηση. Σε κάθε περίπτωση πάντως, η νέα αυτή στρατηγική διάσταση των σινοαμερικανικών σχέσεων δεν μπορεί να είναι άσχετη με το γεγονός ότι η Κίνα προβάλλει ως μια νέα παγκόσμια δύναμη, με προοπτικές ανάπτυξης ενός διεθνούς status ανάλογου, ή και ανώτερου των ΗΠΑ.

Στον βαθμό που τα σύγχρονα κράτη εξαρτώνται άμεσα από τις διαδικτυακές τους υποδομές, και δεδομένης της αδυναμίας διασφάλισης του απρόσβλητου των τελευταίων, ο ηλεκτρονικός πόλεμος μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελεί ήδη μια νέα διάσταση στις υψηλές στρατηγικές των κρατών. Σε θεωρητικό επίπεδο, ο πόλεμος ορίζεται από τον διακεκριμένο στρατηγό και θεωρητικό Carl von Clausewitz ως «μια πράξη βίας που αποσκοπεί στο να εξαναγκάσει τον αντίπαλό μας να εκπληρώσει την θέλησή μας». Εάν αποδώσουμε στην έννοια της βίας ένα διασταλτικό πλαίσιο, τότε η καταστροφή των νευραλγικών υποδομών ενός κράτους (π.χ. υπηρεσίες ηλεκτροδότησης, τραπεζικό σύστημα, υδροδότηση, ενδοστρατιωτική επικοινωνία) μέσω πράξεων ηλεκτρονικού πολέμου, θα μπορούσαν να ερμηνευτούν ως πράξεις βίας. Πράξεις οι οποίες, δεδομένου του εκτοπίσματός τους, θα μπορούσαν να προκαλέσουν σοβαρή ανακατανομή δυνατοτήτων και, συνεπώς, να επηρεάσουν αποφασιστικά τις επιλογές του αμυνόμενου. Επιπλέον, ο Clauzewitz υποστηρίζει ότι «ο πόλεμος δεν είναι απλώς μια πολιτική πράξη, αλλά επίσης ένα πραγματικό εργαλείο πολιτικής, η συνέχιση των πολιτικών δοσοληψιών, μια διεκπαιρέωση των τελευταίων με άλλα μέσα». Με την μνημειώδη αυτή θεωρητική παραδοχή, ο Clauzewitz εντάσσει τον πόλεμο στα πλαίσια μιας κλιμακωτής διαδικασίας, η οποία ξεκινά από την διπλωματία και καταλήγει στην ένοπλη σύγκρουση.

Δεδομένων λοιπόν των πιο πάνω παραδοχών του Clauzewitz, πού θα μπορούσαμε να εντάξουμε τον ηλεκτρονικό πόλεμο στην ευρύτερη κλιμακωτή διά-ταξη της πολιτικοπολεμικής αλυσίδας; Εάν θεωρήσουμε τα προαναφερθέντα περιστατικά ως περι-πτώσεις επί των οποίων θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στοιχεία της κλασικής θεωρίας του πολέμου, τότε καταλήγουμε στα εξής δύο σενάρια:

1)Εάν αποκλείσουμε τις ενέργειες ηλεκτρονικού πολέμου από τον ορισμό της βίας και περιοριστούμε σε έναν στενό ορισμό που αφορά μόνον σε «σκληρά αποτελέσματα», ο ηλεκτρονικός πόλεμος παραμένει σε παράλληλη σχέση με τον πραγματικό πόλεμο, χωρίς να επηρεάζει την κλιμακωτή διαδικασία. Το σενάριο αυτό παραπέμπει στην πρώτη από τις περιπτώσεις που αναφέραμε, αυτήν της άτυπης διαδικτυακής σύγκρουσης μεταξύ χάκερς που πρόσκεινται στην Χαμάς και σε ισραηλινές οργανώσεις αντίστοιχα. Άλλωστε, όπως ήδη αναφέραμε, οι ίδιοι οι μετέχοντες θεωρούν ότι προβαίνουν σε μη βίαιες πράξεις.

2)Εάν αποδεκτούμε την διασταλτική ερμηνεία του όρου «βία» στην οποία προαναφερθήκαμε, τότε οι ενέργειες ηλεκτρονικού πολέμου, επέχοντας πλέον χαρακτήρα επίσημων ενεργειών στα πλαίσια μιας διακρατικής σύγκρουσης, θα πρέπει να ενταχθούν στην πολεμική αλυσίδα. Σε μια τέτοια περίπτωση η θέση τους θα μπορούσε να εντοπιστεί μεταξύ της διπλωματικής και της πολεμικής φάσης της κλιμάκωσης. Θα μπορούσαν δε είτε να επισπεύσουν την κλιμάκωση του γεγονότος προς την ένοπλη σύγκρουση, είτε να ενεργήσουν ως πεδίο απορρόφησης κραδασμών, αποτρέποντας τους εμπλεκό-μενους από του να καταφύγουν στα όπλα, αναλόγως φυσικά της περίπτωσης και των εν εξελίξει γεγονότων. Αυτό το σενάριο παραπέμπει στην δεύ-τερη περίπτωση που αναφέραμε και ανταποκρίνεται στους φόβους που εκφράστηκαν μέσω της προαναφερθείσας έκθεσης της επιτροπής του Κογκρέσου για την επίδραση ενός ηλεκτρονικού πολέμου στις σινοαμερικανικές σχέσεις, εν όψει μιας σύγκρουσης με μέσα πυρός.

Παρά το βάσιμο των πιο πάνω σεναρίων, είναι γεγονός ότι δεν υπάρχουν μαγικές συνταγές και ότι η εξέλιξη μιας ενδεχόμενης ή πραγματικής σύγκρουσης εξαρτάται πάντα από τις ιδιαιτερότητες της κάθε περίπτωσης ξεχωριστά. Αναμφίβολα όμως ο ηλεκτρονικός πόλεμος συνιστά ένα φαινόμενο που είναι ήδη στην ζωή μας και που αποτελεί ήδη μέρος των στρατηγικών επιλογών των κρατών. Η παρακολούθηση της εξέλιξής του θα μας επιτρέψει ίσως στο -όχι πολύ μακρινό- μέλλον να φτάσουμε σε πιο ασφαλή συμπεράσματα.