Γράφει: Γιώργος Κέντας
Η φοβία του Γ. Παπανδρέου
Η νίκη του ΠΑΣΟΚ και η εκλογή του Γ. Παπανδρέου στην πρωθυπουργία της Ελληνικής Δημοκρατίας προκάλεσε μεγάλες προσδοκίες, τόσο στο εσωτερικό όσο και διεθνώς. Η ενεργός εμπλοκή του στην διαδικασία επίλυσης του κυπριακού είναι ίσως μια από τις μεγαλύτερες προσδοκίες που γεννήθηκε μετά τις εκλογές. Ο απερχόμενος Πρωθυπουργός τήρησε μια στάση «χαλαρής ουδετερότητας» από την αρχή της εκλογής του στην πρωθυπουργία της Ελλάδας το 2004 έως και το 2009. Παρόλα αυτά, η προσδοκία τρίτων μερών, όπως των ΗΠΑ, της Βρετανίας, της Γραμματείας του ΟΗΕ και της Διεύθυνσης Διεύρυνσης της ΕΕ για παρέμβαση του Γ. Παπανδρέου στο κυπριακό βασίζεται σε πρόχειρους και ίσως επιπόλαιους υπολογισμούς, οι οποίοι πρέπει να εξεταστούν.
Το χρονικό μιας «νέας εποχής»
Αρχικά δεν πρέπει να λησμονούμε ότι τον Ιανουάριο του 2004 ο κ. Σημίτης «προκάλεσε» εκλογές επικαλούμενος τις εξελίξεις στο κυπριακό. Ταυτόχρονα παραιτήθηκε από την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ και έχρησε τον Γ. Παπανδρέου ως διάδοχό του και άξιο διεκδικητή της λαϊκής εντολής για τον χειρισμό των μεγάλων εθνικών θεμάτων. Φυσικά, ο κ. Καραμανλής δεν κέρδισε τις εκλογές με την υπόσχεση ότι θα χειριστεί καλύτερα το κυπριακό και τα ελληνοτουρκικά, αλλά με την υπόσχεση ότι θα επανιδρύσει το κράτος και θα πατάξει την διαφθορά και την διαπλοκή. Κατά την διάρκεια της προεκλογικής περιόδου το κυπριακό δεν ήταν ποτέ το κύριο θέμα συζήτησης, όπως επίσης καμιά μέτρηση δεν κατέγραψε τα εθνικά θέματα ανάμεσα στα βασικά κριτήρια επιλογής κόμματος ή υποψηφίων.
Η στάση του κ. Καραμανλή στο κυπριακό είναι πολύ καλά γνωστή. Λαμβάνοντας πολύ σοβαρά υπόψη τις συμβουλές του κ. Μολυβιάτη και του κ. Βαληνάκη, οι οποίοι του υπενθύμισαν τα «παθήματα» του θειου του, αποφάσισε να τηρήσει στάση ουδετερότητας, παραμονές του δημοψηφίσματος στην Κύπρο. Παρόλο που σε κλειστές συσκέψεις εκφράστηκε υπέρ του σχεδίου Ανάν, εντούτοις έκανε μια «χλιαρή» δήλωση με την οποία υποστήριξε ότι τα οποιαδήποτε αρνητικά στοιχεία του σχεδίου θα μπορού-σαν να αντιμετωπιστούν στο πλαίσιο της συμμετοχής της Κύπρου στην ΕΕ. Παρόλα αυτά, όμως, δεν κάλεσε τους Κύπριους να υποστηρίξουν το σχέδιο Ανάν. Όπως είναι καλά γνωστό, ο Γ. Παπανδρέου υποστήριξε δημόσια το σχέδιο Ανάν και κάλεσε τους Κύπριους να το υπερψηφίσουν.
Τα τρίτα μέρη που εμπλέκονται στο κυπριακό δεν έκρυψαν ποτέ την δυσαρέσκεια τους για τη στάση του Έλληνα Πρωθυπουργού, τόσο πριν όσο και μετά το δημοψήφισμα. Προσδοκούσαν ότι η Ελληνική Κυβέρνηση θα πίεζε τον Τ. Παπαδόπουλο και την πολιτική ηγεσία της Κύπρου. Έτσι, δεν έκρυψαν την ικανοποίησή τους όταν ο κ. Παπανδρέου εξελέγη Πρωθυπουργός. Περιμένουν ότι ο κ. Παπανδρέου θα ασκήσει πίεση στον Δ. Χριστόφια να κρατήσει μια πιο «δημιουργική» στάση στο κυπριακό και στην ενταξιακή πορεία της Τουρκίας. Αυτή την προσδοκία δεν την εκφράζουν μόνο σε κλειστές συναντήσεις, αλλά και δημόσια. Λησμονούν, όμως, μια πιθανή φοβία του Γ. Παπανδρέου, η οποία ίσως λειτουργήσει ως ανασταλτικός παράγοντας στην εξέλιξη των πραγμάτων.
Η γέννηση της φοβίας
Ο Γ. Παπανδρέου ήταν για πολλούς ένας επιτυχημένος Υπουργός Εξωτερικών. Όταν ο κ. Σημίτης κάλεσε τον ελληνικό λαό σε εκλογές στις 7 Μαρτίου 2004, έθεσε μια ατζέντα που ταίριαζε στο προφίλ του κ. Παπανδρέου. Ζήτησε από τους Έλληνες να εκλέξουν για Πρωθυπουργό τον πολιτικό εκείνο που απέδειξε ότι μπορεί να χειριστεί τα εθνικά θέματα. Αν αναλύσουμε το αποτέλεσμα των εκλογών του 2004 με τον τρόπο που ανέλυσαν τα αποτελέσματα των εκλογών του 2009 οι αναλυτές ξένων πρακτορείων ειδήσεων, τότε τόσο η ατζέντα Σημίτη-Παπανδρέου όσο και το προφίλ του δεύτερου απορρίφθηκαν από τον ελληνικό λαό. Αυτή η ανάλυση, όμως, θα μας οδηγούσε σε παραπλανητικά συμπεράσματα.
Ο Γ. Παπανδρέου έχει πολύ καλά χαραγμένες στο μυαλό του δύο ιστορικές στιγμές, οι οποίες στιγμάτισαν τη σταδιοδρομία του ως πολιτικού. Το φθινόπωρο του 2001, ο κ. Παπανδρέου επισκέφθηκε την Κύπρο. Ήταν λίγο καιρό μετά που είχε χορέψει το γνωστό ζεϊμπέκικο κάτω από τις επευφημίες του Τούρκου ομολόγου του Ισμαήλ Τζεμ. Μια ομάδα Κύπριων φοιτητών τον περίμενε έξω από το Προεδρικό Μέγαρο στη Λευκωσία, διαμαρτυρόμενοι για το ζεϊμπέκικο με τον κατακτητή, όπως έγραφε ένα από τα πανό τους. Ακολουθώντας μια τακτική που τον χαρακτηρίζει ως άνθρωπο και ως πολιτικό, ο Γ. Παπανδρέου κατέβηκε για να συνομιλήσει με τους φοιτητές. Προς έκπληξή του όμως, οι φοιτητές αρνήθηκαν να συνομιλήσουν μαζί του, με αποκο-ρύφωμα την άρνηση του επικεφαλής της εκδήλωσης να ανταποκριθεί στο κάλεσμα του για χειραψία. Την επόμενη μέρα οι ελληνικές εφημερίδες ασχολήθηκαν με το θέμα. Ανάμεσα σε άλλα, μια εφημερίδα μεγάλης κυκλοφορίας αφιέρωσε ένα μονόστηλο με τίτλο «Τσαλάκωσαν το προφίλ του Γιώργου οι Κύπριοι φοιτητές».
Αυτό το γεγονός από μόνο του ίσως να μη λέει πολλά πράγματα. Λίγα χρόνια αργότερα, όμως, ο Γ. Παπανδρέου επέτρεψε, άθελα του ίσως, να νοηθεί ότι δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τους Κύπριους όταν νιώθει ότι οι αποφάσεις του τους θίγουν. Το 2007, σε μια κρίσιμη στιγμή για την πολιτική του σταδιοδρομία, ο Γ. Παπανδρέου διεκδικούσε την πρωθυπουργία της Ελλάδας. Κατά την προεκλογική περίοδο το επιτελείο του θεώρησε ότι μια επίσκεψη στην Κύπρο θα ήταν ίσως απαραίτητη. Όπως είναι γνωστό, στην Κύπρο υπάρχουν μερικές χιλιάδες Έλληνες ψηφοφόροι, οι οποίοι είναι δυνατόν να επηρεάσουν το εκλογικό αποτέλεσμα σε κρίσιμες αναμετρήσεις, όπως αυτή του 2007. Όταν, όμως, ο Γ. Παπανδρέου διαπίστωσε πως σε μια πιθανή επίσκεψή του στην Κύπρο θα καλείτο να εξηγήσει την στάση του στο δημοψήφισμα και τους λόγους που επέμενε τόσο έντονα στην υπερψήφιση αυτού του σχεδίου, αποφάσισε να μην επισκεφθεί την Κύπρο.
Ενδεχόμενες επιπτώσεις
Με την αλλαγή του πολιτικού σκηνικού στην Κύπρο και ενόψει του αναμενόμενου θριάμβου στις εκλογές του 2009, ο Γ. Παπανδρέου αποφάσισε να επισκεφθεί το νησί. Με τον αέρα του επερχόμενου Πρωθυπουργού δήλωσε ότι θα σταθεί δίπλα στον Πρόεδρο Χριστόφια και θα στηρίξει τις αποφάσεις του. Μέχρι και σήμερα, ο κ. Παπανδρέου δεν δείχνει καμιά πρόθεση να ακολουθήσει την τακτική της περιόδου 1999-2004 στο κυπριακό. Παρόλο που λαμβάνει καθημερινά μηνύματα από τρίτα μέρη, με τα οποία εκφράζουν την προσδοκία τους για ενεργό-τερη εμπλοκή του στο κυπριακό, εντούτοις διατηρεί μια επιφυλακτική στάση. Θέλει πρώτα να διερευνήσει τις προθέσεις του κ. Χριστόφια και στην συνέχεια να πράξει αναλόγως.
Από το 2004 έχουν αλλάξει πολλά. Η Ελληνική Κυβέρνηση και ιδιαίτερα το Υπουργείο Εξωτερικών προσέχουν ιδιαίτερα τις κινήσεις τους στο κυπριακό. Τώρα ο Γ. Παπανδρέου είναι ταυτόχρονα και Πρωθυπουργός και Υπουργός Εξωτερικών. Τα τρίτα μέρη προσδοκούν ότι θα πιέσει τον Κύπριο Πρόεδρο. Θεωρούν ότι η κουλτούρα συνεργασίας που έκτισαν ο Παπαδόπουλος με τον Καραμανλή μπορεί και πρέπει να ανατραπεί. Ίσως, όμως, να μην είναι τόσο εύκολο όσο φαίνεται.
Τα τρίτα μέρη πρέπει να λάβουν υπόψη δύο πράγματα: Πρώτον, ο Γ. Παπανδρέου δεν διαθέτει την αυτοπεποίθηση που είχε την περίοδο 1999-2004. Μεσολάβησαν γεγονότα που τον επηρέασαν και ως άνθρωπο και ως πολιτικό. Δεύτερον, ίσως βαθιά μέσα του να γνωρίζει ότι δεν θα πρέπει να λάβει μεγάλα ρίσκα στο κυπριακό. Αντίθετα, ίσως στο τέλος της ημέρας να αναγκαστεί να κρατήσει το μομέντουμ του προκατόχου του για να αποφύγει το πολιτικό κόστος.