Γράφει: Μίμης Θεοδότου

ΑΤΑ: Τμήμα του μισθού και όχι εργαλείο δικαιοσύνης

Ο Μίμης Θεοδότου είναι κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος MA Industrial Relations and Health & Safety

 

Επιχειρούμε μια σύντομη ιστορική αναδρομή στην εξέλιξη, τον ρόλο που διαδραμάτισε, την μετεξέλιξη, καθώς και τον τρόπο υπολογισμού της ΑΤΑ μέχρι σήμερα.

Περίοδος 1941-1949

Τον Αύγουστο του 1939 εκδόθηκε για πρώτη φορά ο δείκτης κόστους ζωής και παραχωρήθηκε για πρώτη φορά στις 1/7/1941 στους Δημόσιους υπαλλήλους με την ονομασία «πολεμικό επίδομα», με προκαθορισμένο ποσό.

Το 1944 συνδέθηκε με το επίδομα αυτό η οικογενειακή κατάσταση και το ύψος του μισθού. Αυτός ο τρόπος παροχής καταργήθηκε το 1947.

Η πρώτες τάξεις εργαζομένων, πέραν των κυβερνητικών, που μετά από απεργίες κατάφεραν να εξασφαλίσουν αναπροσαρμογή των ημερομισθίων τους στον ιδιωτικό τομέα, ήταν οι κυβερνητικοί και στρατιωτικοί εργάτες το 1944 και ακολούθησαν οι οικοδόμοι.

Περίοδος 1950-1957

Το 1950 αλλάζει τόσο η ονομασία, όσο και η φιλοσοφία, καθώς και ο τρόπος παροχής. Ο δείκτης μετονομάσθηκε σε δείκτη τιμών λιανικής πώλησης, εγκαταλείφθηκε ο όρος «πολεμικό επίδομα» και υιοθετήθηκε ο όρος «τιμαριθμικό επίδομα», διατηρώντας τον κοινωνικό του χαρακτήρα (λαμβανόταν υπόψη η σύνθεση της οικογένειας). Το 1951 αναθεωρείται ριζικά με την συγχώνευση των μισθών, του βασικού μέρους του τιμαριθμικού επιδόματος και μέρους του οικογενειακού επιδόματος στην δημόσια υπηρεσία και εισάγεται η ποσοστιαία αναπροσαρμογή.

Το Ιανουάριο του 1954 και μετά την αναπροσαρμογή των μισθών στους δημόσιους υπαλλήλους το τιμαριθμικό επίδομα καταργείται για να επαναφερθεί την 1/6/1955, μετά από τη συνεχή αύξηση του δείκτη λιανικών τιμών, με την φόρμουλα 2,25% για κάθε τρεις μονάδες αύξησης του δείκτη.

Περίοδος 1957-1999

Στα σαράντα χρόνια που μεσολάβησαν ο δείκτης τροποποιήθηκε ως προς τον τρόπο υπολογισμού και παροχής (καλάθι οικοκυράς) και έγιναν και δύο ενσωματώσεις μέρους του τιμαριθμικού επιδόματος στον βασικό μισθό και μια αναστολή παροχής (Ιούλιος 1974-Ιούνιος 1977) λόγω της τουρκικής εισβολής και της κατάρρευσης της οικονομίας που την ακολούθησε.

Η αλλαγές αφορούσαν στην συχνότητα παροχής από τρεις σε έξι μήνες, στον τρόπο παροχής από την προαπαιτούμενη κίνηση του δείκτη κατά τρεις μονάδες και την κατά 100% παραχώρηση της διακύμανσης του δείκτη σε ποσοστιαία αναλογία επί των βασικών μισθών δίχως περιορισμούς.

Περίοδος 1999 μέχρι σήμερα

Το 1999, με την σύμφωνο γνώμη ή την ανοχή των εκπροσώπων του κοινωνικού διαλόγου στην Κύπρο, έγινε νέα ρύθμιση ως προς τον τρόπο υπολογισμού της ΑΤΑ με αφαίρεση από τον δείκτη των φόρων κατανάλωσης. Διαφώνησαν μια πλειάδα συνδικαλιστικών οργανώσεων που όμως ήταν εκτός κοινωνικού διαλόγου (ένα κενό του συστήματος). Ακολούθησε μια νέα ενσωμάτωση το 2005.

Οι εργασιακές σχέσεις αποτελούν την ραχοκοκαλιά κάθε κοινωνίας. Στη Κύπρο καταφέραμε μέσα από την τριμερή συνεργασία, που με όραμα, κόπο και αγάπη έκτισαν συνδικαλιστές και εργοδότες (ηγέτες), μαζί με κυβερνητικά στελέχη, να την διαφυλάξουμε για να μπορέσουμε να διασφαλίσουμε την βιωσιμότητα της οικονομίας του τόπου στις δύσκολες αυτές στιγμές.

Δυστυχώς όμως η συζήτηση για την ΑΤΑ έχει εκτροχιασθεί και εξηγώ γιατί:

Πρώτο, θα πρέπει να είναι ξεκάθαρο στο μυαλό μας ότι η ΑΤΑ σήμερα δεν είναι εργαλείο άσκησης κοινωνικής πολιτικής (ξεκίνησε ως πολεμικό επίδομα το 1941 στους δημοσίους υπαλλήλους).

Δεύτερο, η ΑΤΑ έχει εξελιχθεί σε συμφωνημένο μέρος του μισθού των εργαζομένων που έχουν συμφωνία με τον εργοδότη τους, είτε ατομική, είτε συλλογική.

Στο εργατικό δίκαιο υπάρχει σοβαρή και εμπεριστατωμένη βιβλιογραφία στην οποία καλό θα ήταν κάποιοι να ανατρέξουν προτού να ασχοληθούν με θέματα για τα οποία δεν είναι πλήρως ενήμεροι. Να μην μας διαφεύγει ότι τα συμφωνηθέντα αναθεωρούνται από αυτούς που τα συμφωνούν και μόνο. Ο μισθός είναι κάτι το οποίο δεν πρέπει να αντικρίζουμε με επιφανειακές προσεγγίσεις και, προπαντός, όχι καιροσκοπικά και μικροπολιτικά.

Για να επανέλθουμε στο θέμα ΑΤΑ και μισθός, παραθέτω τα πιο κάτω από τα πρακτικά της ερευνητικής επιτροπής για την ΑΤΑ1986-1987:

Όταν αναφερόμαστε στον όρο «τιμαριθμική αναπροσαρμογή» εννοούμε τον μηχανισμό με τον οποίο οι μισθοί και τα ημερομίσθια αναθεωρούνται ανάλογα με την διακύμανση ενός δείκτη τιμών.

Συνήθως ως βάση για την τιμαριθμική αναπροσαρμογή των μισθών και ημερομισθίων λαμβάνεται ο εθνικός δείκτης λιανικών τιμών που βασίζεται πάνω στις καταναλωτικές συνήθειες ενός μέσου νοικοκυριού. Ο δείκτης αυτός έχει το πλεονέκτημα ότι εκδίδεται τακτικά από κάποια κυβερνητική αρχή και μπορεί να γίνει εύκολα κατανοητός, πιστευτός και αποδεκτός από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Σε μερικές χώρες για την τιμαριθμική αναπροσαρμογή των μισθών εκδίδονται ειδικοί δείκτες ή γίνεται συνδυασμός του εθνικού δείκτη λιανικών τιμών με άλλους δείκτες τιμών.

3.4. Αν και το υφιστάμενο σύστημα αναφέρεται στο σύνολο του μισθού, στην πράξη οι αριθμητικοί υπολογισμοί περιπλέκονται κάπως, ώστε να διατηρηθεί η ανάλυση του μισθού σε δύο ουσιαστικά μέρη, τον βασικό μισθό και το τιμαριθμικό επίδομα. Η διατήρηση της έννοιας του βασικού μισθού εξυπηρετεί, γιατί οι μισθοδοτικές κλίμακες είναι διατυπωμένες σε βασικούς μισθούς και επειδή, επίσης, ορισμένα άλλα ωφελήματα των εργοδοτουμένων υπολογίζονται με βάση τον βασικό μισθό, μόνο.

1.1.6. Η ΑΤΑ συμβάλει κατά ένα μέρος στις αυξήσεις των μισθών. Δεν διαμορφώνει από μόνη της το επίπεδο των μισθών. Συνεπώς σημασία έχει για την οικονομία η συνολική αύξηση του μισθολογίου σε σχέση με την αύξηση της παραγωγικότητας. Στην περίπτωση της Κύπρου, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία από της ανεξαρτησίας μέχρι το 1985, ο μέ-σος ετήσιος ρυθμός αύξησης των μισθών σε πραγματικούς όρους ήταν περίπου στο ίδιο ύψος με εκείνο της αύξησης της παραγωγικότητας, κάτι που στατιστικά έχει επιβεβαιωθεί και στα 20 χρόνια που ακολούθησαν.

Τα πιο πάνω είναι ιστορικά αποδεκτά από όλους τους εμπλεκόμενους (εργοδότες, συντεχνίες, κυβέρνηση) και αποτελούν την βάση πάνω στην οποία συνεχίζει να λειτουργεί το σύστημα μισθοδοσίας μιας μεγάλης μερίδας εργαζομένων στην Κύπρο.

Αυτά ως μια μικρή συμβολή στο διάλογο, κατά την διάρκεια του οποίου δεν θα πρέπει να πέσουμε στην παγίδα (κάποιοι το έχουν κάνει) να αλληλομαχαιρωθούμε.

Πηγές:

«Αγώνες για τον Τιμάριθμο», έκδοση ΠΕΟ, 1984

Πρακτικά ερευνητικής επιτροπής για την ΑΤΑ 1987

Μ. Ιωάννου, «Οι εργατικοί αγώνες της ΣΕΚ», 2002