Γράφει: Μαρία Μιχαήλ

Το χρονικό της απόφασης της Επιτροπής Ανταγωνισμού: 42 εκατομμύρια το πρόστιμο στις εταιρίες πετρελαιοειδών

Η Μαρία Μιχαήλ είναι πτυχιούχος Εφαρμοσμένης Πληροφορικής, ΜΒΑ

Στις 20/10/2005 η Επιτροπή Προστασίας του Ανταγωνισμού(ΕΠΑ) αποφάσισε την διενέργεια αυτεπάγγελτης έρευνας στην αγορά των πετρελαιοειδών για πιθανή παράβαση της νομοθεσίας που διέπει τον ανταγωνισμό, ο οποίος απαγορεύει «όλες τις συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων και κάθε εναρμονισμένης πρακτικής που έχει ως αντικείμενο ή αποτέλεσμα την παρακώλυση, τον περιορισμό ή την νόθευση του ανταγωνισμού».

Μήνες μετά, στις 20/3/2007, σε συνεδρία της η ΕΠΑ διαπίστωσε κατά πλειοψηφία ότι οι τέσσερις εταιρίες πετρελαιοειδών (Petrolina, Lykoil, Ελληνικά Πετρέλαια και Exxon Mobil) που δραστηριοποιούνται στην Κύπρο, εκ πρώτης όψεως, παρέβησαν τον νόμο αυτό. H Επιτροπή απέστειλε έκθεση αιτιάσεων στις εταιρίες τις οποίες κάλεσε να εμφανιστούν ενώπιον της, πραγματοποιώντας αριθμό συνεδριάσεων και ακροάσεων.

Ωστόσο, λόγω αλλαγής στην σύνθεση της ΕΠΑ, με τον διορισμό νέου προέδρου στις 20/9/2007, η υπόθεση τέθηκε εκ νέου ενώπιον της Επιτροπής με νέο γύρο συνεντεύξεων με τις εταιρίες. Αλλά ακόμη μια καθυστέρηση έρχεται να προστεθεί στην διαδικασία αυτή, όταν στις 4/12/2007 το Ανώτατο δικαστήριο κρίνει την συμμετοχή του προέδρου στην Επιτροπή παράνομη. Ακολούθησαν οι ακόλουθες εξελίξεις:

•11/2/2008: Η ΕΠΑ ανακαλεί την απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2005 για διεξαγωγή αυτεπάγγελτης έρευνας και όλες τις ακόλουθες αποφάσεις που έλαβε επ’ αυτής, εξετάζοντας από την αρχή την υπόθεση. Αποφάσισε ωστόσο να κάνει χρήση του υπάρχοντος υλικού εξετάζοντας έτσι το ίδιο διάστημα, από 1/10/2004 μέχρι και τις 22/12/2006, για την αμόλυβδη βενζίνη 95 και 98 οκτανίων καθώς και του πετρελαίου κίνησης στην νέα έρευνά της.

Στις 31/10/2008 και εν μέσω όλων αυτών των καθυστερήσεων, ενώ οι τιμές των καυσίμων στην Κύπρο παρέμεναν ψηλές, ο πρόεδρος της επιτροπής κ. Χριστοφόρου ξεκαθάριζε ότι ο ρόλος της ΕΠΑ είναι καθαρά θεσμικός και δεν διαδραματίζει ρόλο αγορανομίας.

•14/11/2008: Η ΕΠΑ διατύπωσε δύο αιτιάσεις εναντίον των τεσσάρων εταιριών. Η πρώτη αφορούσε πιθανή παράβαση του νόμου λόγω της υιοθέτησης εναρμονισμένης πρακτικής που συνίστατο στον έμμεσο καθορισμό της λιανικής τιμής πώλησης των καυσίμων μεταξύ των εταιριών. Η δεύτερη αφορούσε πιθανή παράβαση διατάξεων του νόμου λόγω συμφωνίας με τους πρατηριούχους της τιμής πώλησης των καυσίμων. Η Επιτροπή κάλεσε τις εταιρίες ενώπιον της, στις 18 Δεκεμβρίου 2008, για να εκφράσουν τις δικές τους θέσεις επί του θέματος .

•18/12/2008: Οι εκπρόσωποι των εταιριών πετρελαιοειδών ζήτησαν πίστωση χρόνου από την ΕΠΑ προκειμένου να τοποθετηθούν στις «κατηγορίες» της και να τεθούν ενώπιον της Επιτροπής γραπτώς μέχρι τις 23 Ιανουαρίου 2009.

•9/2/2009: Ξεκίνησε η ακροαματική διαδικασία με τους δικηγόρους των τεσσάρων εταιριών εισαγωγής πετρελαιοειδών να ενημερώνουν την ολομέλεια της ΕΠΑ για τις γραπτές απαντήσεις που είχαν ήδη καταθέσει στις 23 Ιανουαρίου.

•6/5/2009: Τον Μάρτιο ολοκληρώθηκε η ακροαματική διαδικασία από την ΕΠΑ αλλά το πόρισμα, που αναμενόταν να είναι έτοιμο τον Ιούνιο, καθυστερεί λόγω της έλλειψης προσωπικού στην Επιτρο-πή και ενώ ο κόσμος αντιδρά για τις ανοδικές πορείες που ακολουθούν οι τιμές των καυσίμων.

•10/7/2009: Ενώ οι αντιδράσεις για την αργοπορία του πορίσματος εντείνονται, ο πρόεδρος της ΕΠΑ κ. Χριστοφόρου δηλώνει ότι η υπηρεσία Ανταγωνισμού και Προστασίας του Καταναλωτή του Υπουργείου Εμπορίου, και ο διευθυντής της, κάθε άλλο παρά χέρι βοηθείας τείνουν στην ΕΠΑ.

•12/8/2009: Η ΕΠΑ, μετά από όλες τις νόμιμες διαδικασίες και την πάροδο του χρονικού διαστήματος που αυτές απαιτούν, ολοκλήρωσε την έρευνά της και ειδοποίησε τις επηρεαζόμενες εταιρίες για την πρόθεσή της να επιβάλει διοικητικό πρόστιμο, ενημερώνοντάς τις για τους λόγους που την οδήγησαν στην απόφαση αυτή.

•25/9/2009: Πρόστιμο μαμούθ ύψους 42.904.000 ευρώ επέβαλε η ΕΠΑ στις τέσσερις εταιρίες πετρελαιοειδών. Κρίθηκε ότι οι εταιρίες συνεννοούνταν άτυπα (οριζόντια σύμπραξη), χωρίς δηλαδή να έχουν φτάσει σε στάδιο σύναψης συμφωνίας για τον καθορισμό λιανικών τιμών, με τρόπο που έπληξε τα συμφέροντα των καταναλωτών και επιπλέον ότι οι εταιρίες επέβαλλαν λιανικές τιμές στα πρατήρια καυσίμων (κάθετη σύμπραξη), μέσω εγκυκλίων και ανακοινώσεων με προτεινόμενες ή ανώτατες τιμές, αφαιρώντας έτσι την δυνατότητα στους πρατηριούχους να αγοράζουν και να πωλούν τα καύσιμα με ελεύθερη βούληση, με αποτέλεσμα να εκμηδενίζεται ο ανταγωνισμός. Αυτό διασφάλιζε στις εταιρίες σίγουρα και εύκολα κέρδη εις βάρος των καταναλωτών, κάτι για το οποίο φώναζε όλη η Κύπρος εδώ και χρόνια.

Η παράβαση έχει να κάνει με περιπτώσεις στις οποίες δεν υπάρχουν συγκροτημένα στοιχεία αλλά οικοδομούνται στην βάση του περιστασιακού υλικού και αφορούν σε σύμπραξη, με αποτέλεσμα να υπάρχει προσυνεννόηση ή συνεννόηση για καθορισμό τιμών μεταξύ των εταιριών. Οι περιπτώσεις αυτές εμπίπτουν στην κατηγορία της εναρμονισμένης πρακτικής, ένα σκαλί πριν τη δημιουργία καρτέλ.

Αξίζει βέβαια να σημειώσουμε ότι οι εταιρίες δήλωσαν ότι όλα είναι καθαρά και διάφανα αφού τα τιμολόγιά τους τίθενται κάθε φορά ενώπιον της αρμόδιας επιτροπής του Υπουργείου Εμπορίου και ότι θα εξαντλήσουν κάθε νομικό δικαίωμα που τους παρέχεται προσφεύγοντας και στο Ανώτατο Δικαστήριο. Υποστηρίζουν μάλιστα ότι το πρόστιμο επιβλήθηκε για να καλυφθούν τα κρατικά ελλείμματα.

Δικαιωμένοι μόνο στα χαρτιά είναι δηλαδή οι καταναλωτές, αφού το βαρύ πρόστιμο των 42 εκατομμυρίων ευρώ θα καταλήξει στα κυβερνητικά ταμεία για να κλείσουν οι δημοσιονομικές τρύπες. Το πρόστιμο όμως που καλούνται να πληρώσουν οι εταιρίες το έχουν ήδη πληρώσει οι καταναλωτές το διάστημα των τεσσάρων χρόνων από την έναρξη της έρευνας μέχρι την ολοκλήρωσή της! Και αυτό την ώρα που η κυβέρνηση κωλυσιεργεί εγκληματικά για την δημιουργία ενεργειακού κέντρου που θα συμβάλει στην εισαγωγή και άλλων παικτών στην αγορά των καυσίμων, γεγονός που θα ενέτεινε τον ανταγωνισμό και θα μείωνε τις τιμές. Συγκεκριμένα, η ασυγχώρητη διαχρονική καθυστέρηση στην δημιουργία τερματικού σταθμού αποθήκευσης των πετρελαιοειδών στο Βασιλικό μας οδήγησε σε ανεπιθύμητη κατάσταση ολιγοπωλίου, αφού χωρίς τέτοιο αποθηκευτικό σταθμό είναι πρακτικά αδύνατο να έρθουν και νέες εταιρίες στην Κύπρο για να ανταγωνισθούν τις υφιστάμενες. Επίσης, το κράτος δαπανά εκατομμύρια για αποθήκευση των αναγκαίων αποθεμάτων πετρελαιοειδών στο εξωτερικό. Εκατομμύρια χάνονται και από το γεγονός ότι η Κύπρος μπορούσε να γίνει εφοδιαστικός σταθμός για τα πλοία που διέρχονται την περιοχή μας.

Επιπρόσθετα, αναμένουμε από την κυβέρνηση να δημιουργήσει επιτέλους τον θεσμό του Επιτρόπου Καταναλωτή και να αξιοποιήσει τα εκατομμύρια του προστίμου προς όφελος του καταναλωτή, μέσω της ανάπτυξης δημόσιων μέσων μεταφοράς, ποδηλατοκίνησης, πεζοκίνησης και ανάπτυξης εναλλακτικών πηγών ενέργειας.