Γράφει: Νίκος Γ. Σύκας

Το Image της Κυβέρνησης Χριστόφια, συνιστώσες και προκλήσεις

Ο Νίκος Γ. Σύκας είναι επικοινωνιολόγος

Οι πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις καθώς και οι επόμενες βουλευτικές και προεδρικές εκλογές, τα ψηλά ποσοστά αποχής και μετακινούμενων ψηφοφόρων, τα πολλαπλά κριτήρια των πολιτών, το κυπριακό, οι ρυθμοί υλοποίησης του προγράμματος διακυβέρνησης, η αντιλαμβανόμενη εικόνα για τον Πρόεδρο και τους Υπουργούς, οι θέσεις και η εικόνα όλων των πολιτικών παρατάξεων, η πειστικότητα της αντιπολίτευσης, η δράση των Ευρωβουλευτών, το ευρωπαϊκό και διεθνές περιβάλλον, η οικονομική κρίση, προσομοιάζουν επικοινωνιακά με το σύστημα των συγκοινωνούντων δοχείων, ενώ το αποτέλεσμα της επικοινωνίας είναι σωρευτικό. Στην αξιολόγηση της εικόνας μιας κυβέρνησης μετρά το όλον, το σύνολο της εικόνας, η γενική εντύπωση και όχι η τμηματοποίηση. Η προβολή του κυβερνητικού έργου είναι εξίσου σημαντική με την παραγωγή πολιτικής αφού στην ουσία, για τους πολίτες, η αντιλαμβανόμενη εικόνα είναι η πραγματική (perception is reality). Δεκάδες τα κομμάτια του puzzle που πρέπει να συνδυαστούν σωστά μεταξύ τους, ώστε η εικόνα της Κυβέρνησης να παρουσιάζεται ενισχυμένη (συνοχή, αποτελεσματικότητα). Κάθε κομμάτι όμως του επικοινωνιακού puzzle επηρεάζει, θετικά ή αρνητικά, ολόκληρη την εικόνα και υπάρχει μια συνεχής αλληλεπίδραση.

Μετά από 18 μήνες στην εξουσία, η εικόνα (image) της Κυβέρνησης έχει, ουσιαστικά, σχηματιστεί. Κεντρικό σημείο αναφοράς ο Πρόεδρος Δημήτρης Χριστόφιας ως άνθρωπος, ως πολιτικός, μα πάνω από όλα ως ηγέτης. Όμως σε ένα σύγχρονο, ραγδαία μεταβαλλόμενο και πολυσύνθετο τοπίο, η εικόνα μιας κυβέρνησης, ενός κόμματος ή ενός πολιτικού, δεν μπορεί να είναι στατική/σταθερή, αλλά εξελίσσεται συνεχώς και επηρεάζεται από πολλούς, αλληλεξαρτώμενους παράγοντες. Οι πολίτες προβαίνουν σε συνεχή αξιολόγηση της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας των πολιτικών και των μέτρων που εφαρμόζονται.

Παράγοντες επηρεασμού της εικόνας της Κυβέρνησης και προκλήσεις

Οι παράγοντες που αναμένεται να συνεχίσουν να επηρεάζουν σημαντικά την περαιτέρω εξέλιξη της εικόνας της Κυβέρνησης είναι οι εξής:

1.Ρυθμοί υλοποίησης του Προγράμματος Διακυβέρνησης.

2.Συστηματική προβολή του κυβερνητικού έργου.

3.Εικόνα Υπουργών.

4.Η αξιολόγηση του έργου της κυβέρνησης εκ μέρους των πολιτών είναι συγκριτική και συνεχής, με σημείο αναφοράς το έργο προηγούμενων κυβερνήσεων.

5.Ανάδειξη της πολύπλευρης και πολυσήμαντης προσφοράς της Δημόσιας Υπηρεσίας.

6.Επίσπευση του εκσυγχρονισμού/προώθηση της αποκέντρωσης.

7.Αποτελεσματικότητα κρατικής μηχανής.

8.Αξιοποίηση ευρωπαϊκών προγραμμάτων/κονδυλίων.

9.Εμπέδωση της κοινωνικής δικαιοσύνης και συνοχής.

10.Ισότιμη μεταχείριση πολιτών/αξιοκρατία.

11.Ευαισθησία/ανταπόκριση στα δίκαια αιτήματα κοινωνικών ομάδων.

12.Αύξηση της ανάπτυξης και της απασχόλησης.

13.Αναβάθμιση της ποιότητας ζωής.

14.Σύζευξη/συμπληρωματικός ρόλος δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

15.Ενεργός συμμετοχή και αξιοποίηση των δυνατοτήτων/ευκαιριών στο ευρωπαϊκό/διεθνές περιβάλλον.

16.Διαχείριση του κυπριακού επί της ουσίας καθώς και σε επικοινωνιακό επίπεδο.

17.Μέτρα κατά της οικονομικής κρίσης.

18.Προετοιμασία για την Προεδρία Ε.Ε. 2012.

19.Συνοχή/ενιαίος λόγος κομμάτων συγκυβέρνησης.

20.Βελτίωση της εικόνας της Κύπρου διεθνώς.

21.Εικόνα του Προέδρου εντός και εκτός συνόρων.

22.Η εικόνα και η πειστικότητα της αντιπολίτευσης.

Παράλληλα, ας σκιαγραφήσουμε το puzzle των πιο σημαντικών επικοινωνιακών προκλήσεων που συνθέτουν την εικόνα του ίδιου του Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Δ. Χριστόφια:

1.Βασικοί άξονες αξιολόγησης η ηγετικότητα και η αποφασιστικότητα.

2.Η πνοή του προγράμματος διακυβέρνησης είναι η δημιουργική ηγεσία και οι καινοτόμες πρακτικές.

3.Ενεργός συμμετοχή και αξιοποίηση των δυνατοτήτων/ευκαιριών στο ευρωπαϊκό / διεθνές περιβάλλον.

4.Πρωτοβουλιακή διπλωματία με στόχο να πεισθεί ο διεθνής παράγοντας να πιέσει την Τουρκία να συνεργαστεί για μια σωστή λύση στο κυπριακό.

5.Επαναπροσέγγιση, βελτίωση της επικοινωνίας/ επαφής Ε/κ και Τ/κ, καλλιέργεια αισθήματος εμπιστοσύνης.

6.Η εικόνα του Προέδρου εντός και εικόνα εκτός συνόρων πρέπει να είναι είναι μια, μοναδική και ενιαία.

7.Ανάδειξη συνεκτικών αξιών, εμπιστοσύνη, σταθερότητα, αξιοπιστία, κρίση, ευελιξία/προσαρμοστικότητα, διορατικότητα, πρωτοβουλία, συνεργασία.

8.Το τελευταίο και πιο σημαντικό κομμάτι του puzzle: «Πρόεδρος όλων των πολιτών-ενότητα».

Οι Υπουργοί

Βασικός πυλώνας της επικοινωνιακής πολιτικής της Κυβέρνησης είναι η προβολή του έργου και η εικόνα που εκπέμπουν οι Υπουργοί (ως σύνολο αλλά και ο καθένας ξεχωριστά). Η δημοτικότητα ενός Υπουργού έχει τρεις συνιστώσες: Καλός πολιτικός, καλός manager και επικοινωνιακός. Εξετάζοντας διαχρονικά το κεφάλαιο «κυβερνητικό έργο και δημοτικότητα Υπουργών» παρατηρείται ότι: (α)Δεν υπάρχουν εύκολα και δύσκολα Υπουργεία. Ο Υπουργός, ως ηγέ-της και ως καλός manager, μπορεί να πετύχει σε οποιοδήποτε Υπουργείο. (β)Η προβολή του έργου ενός Υπουργείου είναι εξίσου σημαντική με την παραγωγή πολιτικής. (γ)Η αξιολόγηση εκ μέρους των πολιτών είναι συγκριτική και συνεχής. Το πλαίσιο σύγκρισης είναι οι Υπουργοί της ίδιας κυβέρνησης, αλλά και οι Υπουργοί προηγούμενων κυβερνήσεων σε αντίστοιχα Υπουργεία. (δ) Η επικοινωνία είναι δίκοπο μαχαίρι. Η προβολή του έργου ενός Υπουργείου δεν είναι θέμα υπερβολικής ή ελάχιστης προβολής, αλλά θέμα σωστής προβολής. Δεν είναι θέμα συχνότητας αλλά δημοσιότητας όταν πρέπει, εκεί που πρέπει και με τον τρόπο που πρέπει.

Στην νέα εποχή πολιτικής επικοινωνίας τα προσόντα, το έργο, η προσωπικότητα και οι ξεχωριστές ηγετικές ικανότητες ενός Υπουργού (πείρα, κύρος, αξιοπιστία, πρωτοβουλία, κοινωνική τόλμη, αποτελεσματικότητα, ευελιξία, προσαρμοστικότητα, διορατικότητα, έμπνευση, χάρισμα) αποκτούν μια ιδιαίτερη βαρύτητα. Η ειλικρίνεια και η «πρόσωπο με πρόσωπο» επικοινωνία του Υπουργού με τους πολίτες (προσιτός και ανθρώπινος) είναι καθοριστικής σημασίας. Κλειδί ο επικοινωνιακός άξονας απλότητα αμεσότητα. Ο Υπουργός είναι δίπλα στους πολίτες για επιτόπου εξέταση προβλημάτων και πραγματοποιεί τακτικές συναντήσεις με κοινωνικές ομάδες αλλά και με το ίδιο το προσωπικό του Υπουργείου του. Ο πολιτικός προϊστάμενος ενός Υπουργείου έχει όραμα και εμπνέει τους υφιστάμενούς του. Κατανοεί την διαφορετικότητα των ανθρώπων σε προσόντα, ταλέντα και ικανότητες και προσφέρει τις κατάλληλες ευκαιρίες, ώστε οι υπάλληλοι να μεγιστοποιήσουν την απόδοσή τους. Ο Υπουργός ενεργεί με βάση τις αρχές της ισονομίας και της ισοπολιτείας, είναι δίκαιος, αντικειμενικός και προωθεί την αξιοκρατία. Ο συντονισμός των Τμημάτων ενός Υπουργείου και η συνεργασία με άλλα Υπουργεία, επίσης αποτελεί σημαντικό κριτήριο αξιολόγησης του έργου ενός Υπουργού.

Το ζητούμενο για την πολιτική και τους πολιτικούς είναι η ανάπτυξη καινοτόμων πρακτικών και λύσεων που θα οδηγούσαν σε πιο συμμετοχική δημοκρατία και θα τόνωναν το ενδιαφέρον του πολίτη για την πολιτική. Η αίσθηση του πολίτη είναι ότι δεν μετέχει στην λήψη αποφάσεων, βρίσκεται έξω ή στο περιθώριο του πολιτικού συστήματος. Θα πρέπει λοιπόν να προσπαθήσουμε να μπούμε στην σκέψη του μέσου πολίτη και μάλιστα του μη έντονα κομματικοποιημένου. Οι πολίτες αυτοί άλλωστε αποτελούν την πλειοψηφία του εκλογικού σώματος, ενώ είναι ταυτόχρονα και εκείνοι που (ακριβώς επειδή οι απόψεις τους δεν είναι παθιασμένες) παίρνουν αποστάσεις από το χώρο της πολιτικής. Εάν θέλουμε να εξασφαλίσουμε στην επικοινωνιακή προσέγγιση με τους πολίτες προοπτική, συνέχεια και αποτελεσματικότητα, τότε αυτή θα πρέπει σίγουρα να συνδεθεί με μακροχρόνια στρατηγική αντιμετώπιση, μια μακροχρόνια σχέση με τις διάφορες κοινωνικές ομάδες. Οι σύγχρονες τάσεις της πολιτικής επικοινωνίας επιτάσσουν την στοχευμένη και συνεχή επικοινωνία σε βάθος χρόνου ώστε να επιτευχθεί το επιθυμητό αποτέλεσμα. Η συνεχής ενημέρωση των πολιτών, τα κανά-λια αμφίδρομης επικοινωνίας και η αρχή του «συναποφασίζουμε» είναι εκ των ων ουκ άνευ, αφού σήμερα τα πάντα αλλάζουν.

Οι κομματικές ταυτίσεις σε μακροχρόνια βάση τείνουν να αμβλύνονται δεν είναι ίδιες με εκείνες της δεκαετίας του ’70 ή του ’80. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια τάση χαλάρωσης των παραδοσιακών δεσμών στις σχέσεις ψηφοφόρου και κόμματος. Αυτό φυσικά απέχει πολύ από του να θεωρούμε ότι δεν παίζουν ρόλο. Αντιθέτως, φαίνεται ότι παίζουν ρόλο οι κομματικές ταυτίσεις. Η πρωτοφανής όμως ρευστότητα που χαρακτηρίζει το πολιτικό τοπίο (το συνολικό ποσοστό «αποχή+μετακινούμενοι ψηφοφόροι» ξεπερνά το 50% του εκλογικού σώματος) αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση για το πολιτικό μάρκετινγκ. Με δεδομένες τις πολλαπλές όψεις της ψήφου διαμαρτυρίας, το τοπίο παραμένει απολύτως απρόβλεπτο.

Ακραία επικοινωνιακά φαινόμενα

Η σημερινή συγκυρία -η πιο κρίσιμη φάση του κυπριακού- και η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας παράλληλα με την οικονομική ύφεση δημιουργεί ακραία επικοινωνιακά φαινόμενα. Τα φαινόμενα αυτά δεν έχουν παρουσιαστεί ποτέ ξανά στην Κύπρο, η οποία δέχεται πιέσεις και από τους δύο βασικούς άξονες εξωτερική πολιτική και οικονομία. Λόγω του βάθους, της έκτασης, της διάρκειας και της έντασης των ακραίων αυτών φαινομένων, η Κύπρος ως κράτος και η Κυβέρνηση ειδικότερα, βρίσκονται ενώπιον πρωτόγνωρων επικοινωνιακών προκλήσεων. Κατά την κρίσιμη αυτή περίοδο, η διαχείριση του κυπριακού και της οικονομικής ύφεσης επί της ουσίας καθώς και σε επικοινωνιακό επίπεδο αποτελούν τα πλέον σημαντικά κριτήρια αξιολόγησης της Κυβέρνησης και όχι μόνο. Οι θέσεις και οι προτάσεις κάθε πολιτικής παράταξης ξεχωριστά (συγκυβέρνησης και αντιπολίτευσης) στους δύο αυτούς τομείς κυπριακό/ενταξιακή πορεία της Τουρκίας και οικονομική ύφεση θα αποτελέσουν και τα βασικά κριτήρια ψήφου στις Βουλευτικές 2011. Στο βάθος οι Προε-δρικές 2013, οι οποίες συμπληρώνουν το puzzle.

Οι ρυθμοί των αλλαγών σε όλους τους τομείς (πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό τομέα) είναι εντός και εκτός συνόρων πρωτοφανείς. Για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των μεγάλων αυτών μεταβαλλόμενων προκλήσεων, η ηγετικότητα και η αποφασιστικότητα, η πρωτοβουλιακή διπλωματία και η ανάπτυξη καινοτόμων πρακτικών και λύσεων είναι εκ των ων ουκ ανευ. Η στρατηγική επιτυχίας (ουσιαστικά και επικοινωνιακά) κινείται στον άξονα «ενότητα στόχων αποτελεσματικότητα».