«Οι αγορές μπορούν να παραμείνουν παράλογες για μεγαλύτερο διάστημα από ότι μπορεί κανείς να παραμείνει φερέγγυος». Αυτό είχε πει κάποτε, επί εποχής Bretton Woods, ο σπουδαίος οικονομολόγος Τζον Μέιναρντ Κέυνς. Έχοντας πλήρη αντίληψη του τρόπου λειτουργίας των αγορών και της τότε πραγματικότητας. Σήμερα πολλοί σπεύδουν να δηλώσουν ότι οι αγορές δεν συμπεριφέρονται λογικά, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τις σχετικές πρόσφατες δηλώσεις του Ζαν Κλωντ Τρισέ. Το ερώτημα είναι ποιος είναι τελικά ο παραλογισμός της σημερινής εποχής; Η συμπεριφορά των αγορών ή όλοι αυτοί που (α λα Τρισέ) αποτυγχάνουν να αντιληφθούν τις πραγματικότητες του σημερινού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο αυτές λειτουργούν;

«Ζητείται ελπίς»

Το τελευταίο διάστημα οι οικονομικοί τίτλοι εφημερίδων μοιάζουν να είναι γραμμένοι για τον επικήδειο του ευρώ. Κάνουν λόγο για συνεχιζόμενη επίθεση κατά του νομίσματος, για την κλονισμένη του «υγεία», για την σφοδρή δοκιμασία την οποία έχει περάσει και για τον κίνδυνο να μην ανακάμψει. Αρκετοί πολιτικοί (και οικονομολόγοι) σκιαγραφούν μια μάλλον τραγική εικόνα της κατάστασης στην οποία έχει επέλθει η ευρωπαϊκή οικονομία, με ένα νόμισμα που παραμένει μονίμως τον τελευταίο καιρό στην εντατική. Αυτές οι προσεγγίσεις δεν αφήνουν ιδιαίτερα περιθώρια ελπίδας. Την βγάζει ή δεν την βγάζει (το ευρώ και η ευρωζώνη), διερωτάται ο αναγνώστης… Αλλά κι αν την βγάζει (αν επιβιώσει δηλαδή), ποια θα είναι η εικόνα του αύριο; Η εικόνα ενός ευρώ που βρίσκεται σε καταστολή;

Είναι όντως γεγονός ότι η επίθεση σπέκουλας κατά του ευρώ συνεχίζεται με ξέφρενους ρυθμούς, με τον Βέμπερ να προειδοποιεί για πρωτοφανή φαινόμενα ταχείας θανατηφόρας μετάδοσης των δημοσιονομικών προβλημάτων σε όλα τα Μέλη της ευρωζώνης. Στο στόχαστρο βρίσκονται πρωτίστως οι χώρες του Ευρωπαϊκού νότου, αφού μετά την κατάρρευση της Ελληνικής οικονομίας -χώρα στην οποία η κατάσταση παραμένει έκρυθμη στο στόχαστρο- τώρα βρίσκονται οι χώρες της Ιβηρικής Χερσονήσου και η Ιταλία. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι το πέμπτο μέλος των γνωστών PIIGS, η Ιρλανδία, έχει βγει από τον βούρκο του χρέους, αφού και εκεί τα πράγματα παραμένουν χλωμά.

Τα μέτρα λιτότητας πάντως δίνουν και παίρνουν στις «γουρουνο-οικονομίες» της Ευρώπης, με την Ισπανία να ανακοινώνει μάλιστα τα σκληρότερα μέτρα που έχουν ληφθεί ποτέ στην χώρα. Το πάγωμα μισθών και συντάξεων και οι περικοπές κοινωνικών επιδομάτων και μισθών δημοσίων υπαλλήλων, είναι μόνο μερικά από τα μέτρα που έχει ήδη εξαγγείλει η ισπανική Κυβέρνηση, σε μια ύστατη προσπάθειά της να μειώσει τις δημοσιονομικές δαπάνες στο 3% του ΑΕΠ μέχρι το 2013. Τα νεοφιλελεύθερα προγράμματα λιτότητας έχουν ανάψει φωτιές στις χώρες αυτές, αφού πολλοί είναι αυτοί που νιώθουν ότι τα κοινωνικά δικαιώματα και κεκτημένα παραμερίζονται όλο και πιο πολύ. Τα χειρότερα όμως ίσως να είναι ακόμα πίσω μας.

Η ευρωκατρακύλα

Πρόκειται σίγουρα για την χειρότερη κρίση που έχει βιώσει η Ευρώπη μεταπολεμικά. Οι δείκτες των Ευρωπαϊκών χρηματιστηρίων ανεβοκατεβαίνουν κάπως περίεργα ο ένας μετά τον άλλον. Ο δείκτης ΙΒΕΧ στην Μαδρίτη έκανε ελεύθερη βουτιά και ο οίκος Fitch στην Πορτογαλία προχώρησε σε πιστοληπτική υποβάθμιση. Έχουμε βεβαίως και μερικούς ευρωφωστήρες να κάνουν λόγο για συμπτώματα που παραπέμπουν σε εποχές Lehman Brothers.

Σε κάποιο βαθμό η κατακόρυφη αυτή πτώση υποδηλώνει την έλλειψη εμπιστοσύνης των επενδυτών σε σχέση με το μέλλον του ευρώ. Αυτό από μόνο του όμως δεν μας δίνει μια ολοκληρωμένη εικόνα της κατάστασης. Δεν πρέπει άλλωστε να ξεχνάμε ότι η οικονομική και πολιτική υπονόμευση ενός νομίσματος από τρίτες χώρες είναι πάντα μέρος του διεθνούς παιχνιδιού των αγορών. Στην προκειμένη περίπτωση τα κερδοσκοπικά παιχνίδια από πλευράς Βρετανίας και ΗΠΑ κατά του ευρώ δεν είναι πρωτοφανή φαινόμενα, όπως πολλοί τα αντιμετωπίζουν.

Η γνωστή «αγέλη των λύκων» (wolf pack) αποτελείται από ένα αμάγαλμα κερδοσκόπων οι οποίοι προέρχονται από το αχανές χρηματοπιστωτικό σύστημα της υφηλίου. Είναι, με άλλα λόγια, μια ανομοιογενής ομάδα σπεκουλαδόρων. Όπως λέμε, κάθε καρυδιάς καρύδι. Ο κύριος στόχος των «τζογαδόρων» αυτών, όπως χαρακτηριστικά τους αποκαλεί τελευταίως ο Ελληνικός τύπος, είναι η αποσταθεροποίηση της αγοράς των κρατικών ομολόγων. Μέσω της αύξησης των τιμών των CDS (Credit Default Swap) των κρατικών ομολόγων οι κερδοσκόποι ενισχύουν τα επιτόκια με τεχνητό τρόπο. Αυτό ακριβώς πιστεύεται ότι έγινε και σε πολλές ευρωπαϊκές αγορές. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο που η γερμανική επιτροπή κεφαλαιαγοράς BaFin, επέβαλε πρόσφατα προσωρινή απαγόρευση στο short selling ομολόγων της ευρωζώνης.

…και ο ασκός του Αιόλου άνοιξε

Οι συνέπειες της σημερινής χρηματοπιστωτικής κρίσης έχουν ανοίξει τον ασκό του Αιόλου για την ΕΕ, αφού για ακόμα μια φορά τίθεται υπό αμφισβήτηση ο κεντρικός άξονας λειτουργίας του οργανισμού: Η χωριστή δηλαδή κυριαρχία επί νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής. Το γεγονός ότι η ΕΕ έχει κτιστεί πάνω σε μια νομισματική ένωση, η οποία όμως στερείται δημοσιονομικής ένωσης, είναι και ο κύριος λόγος που την αφήνει μετέωρη. Από την στιγμή δηλαδή που η Ευρώπη βρίσκεται τόσο μακριά από την πολιτική ενοποίηση και δεν μπορεί να ασκήσει ως σύνολο πολιτική κυριαρχία επί των δημοσιονομικών της, η βιωσιμότητα της νομισματικής της πολιτικής είναι μάλλον επίφοβη. Μήπως τελικά η όλη αυτή μεγάλη ιδέα για δημιουργία μιας κοινής νομισματικής πολιτικής που θα μπορούσε να χρησιμέψει και ως μοχλός πίεσης προς την επίτευξη πολιτικής ενοποίησης ήταν όνειρο θερινής νυκτός;

Happy birthday euro…

Σε ένα περιβάλλον όπου οι ευρωπαϊκές οικονομίες αναπτύσσονται με αργούς, σχεδόν αναιμικούς, ρυθμούς, και ενώ τα δημοσιονομικά των 16 Κρατών-Μελών της ευρωζώνης, έχουν το μαύρο τους το χάλι, το ενιαίο μας νόμισμα, το ευρώ, γιορτάζει φέτος τα 11α γενέθλιά του. Οι Ευρωπαίοι πολίτες, ιδιαίτερα οι νέοι αυτοί των 700 ευρώ και οι άλλοι που βρίσκονται στην ανεργία θα αναρωτιούνται, φαντάζομαι, αν αξίζει να του ευχηθούν «και του χρόνου»…