Γράφει: Μάριος Βαλιαντής

Ακραία καιρικά φαινόμενα, Οργή ή εξέλιξη;

Τα τελευταία πέντε χρόνια έχουμε βιώσει παράξενα καιρικά φαινόμενα όπως το κύμα καύσωνα στην Ευρώπη το 2003, ο τυφώνας Κατρίνα στην Νέα Ορλεάνη το 2005 και οι καλοκαιρινές πλημμύρες στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2009. Ο απλός λαός ευλόγως διερωτάται για τα αφύσικα της φύσης, ενώ οι επιστήμονες σε όλη την γη μελετούν τις αιτίες και προσπαθούν να προβλέψουν τις επιπτώσεις των καιρικών αυτών φαινομένων στον πλανήτη μας. Είναι αδιαμφισβήτητο το γεγονός ότι στο κέντρο των αιτιών βρίσκεται ο παράγοντας άνθρωπος. Το ερώτημα έτσι καθίσταται πολύ απλό: Μήπως είμαστε απλά θεατές της οργής της φύσης την οποία εμείς προκαλέσαμε, ή θεατές μίας διαδικασίας εξέλιξης την οποία απλώς επιταχύναμε;

Υπάρχουν ενδείξεις ότι τα αλλόκοτα καιρικά φαινόμενα συνέβαιναν προ ετών. Oστόσο από την δεκαετία του 1970 ο πλανήτης μας έχει εκτεθεί σε μια μεγάλη απόκλιση των κλιματικών παραμέτρων, η οποία κίνησε το ενδιαφέρον των επιστημόνων. Τα δύο φαινόμενα τα οποία ανησύχησαν ιδιαίτερα τους επιστήμονες ήταν η «τρύπα του όζοντος» και το «φαινόμενο του θερμοκηπίου». Με την πάροδο του χρόνου έκαναν την εμφάνισή τους τα λεγόμενα «ακραία καιρικά φαινόμενα» όπως οι καύσωνες, οι πλημμύρες, οι ανεμοστρόβιλοι και οι τυφώνες.

Κύματα καύσωνα

Το κύμα καύσωνα είναι μια παρατεταμένη περίοδος κατά την οποία παρατηρούνται εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες (η θερμοκρασία μπορεί να είναι μέχρι και 10 βαθμούς Κελσίου υψηλότερη από την κανονική), συνοδευόμενες από υψηλά επίπεδα υγρασίας. Το κύμα καύσωνα παρατηρείται περισσότερο κατά την θερινή περίοδο και ιδιαίτερα σε περιοχές με θερμά κλίματα, υψηλή πίεση και χαμηλή βροχόπτωση. Οι επιπτώσεις στον πληθυσμό από τις υψηλές θερμοκρασίες μπορεί να διακυμαίνονται από απλή δυσφορία ή θερμική εξάντληση μέχρι και θερμοπληξία. Πιο ευάλωτες είναι οι ευαίσθητες ομάδες του πληθυσμού (παιδιά, ηλικιωμένοι, πάσχοντες από χρόνιες παθήσεις) καθώς και άτομα τα οποία εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους. Το 2003, περισσότεροι από 35.000 άνθρωποι έχασαν την ζωή τους από το κύμα καύσωνα της Ευρώπη. Το καλοκαίρι του 2006 αποτέλεσε ένα ακόμη ρεκόρ καθότι ο υδράργυρος είχε φτάσει σε νέα ύψη σε όλο τον κόσμο.

Πλημμύρες

Οι πλημμύρες συμβαίνουν λόγω ραγδαίων βροχοπτώσεων και ισχυρών καταιγίδων με αποτέλεσμα την αύξηση της στάθμης των ποταμών. Οι πλημμύρες από φυσικά αίτια παρουσιάζουν βραδεία ή ξαφνική εξέλιξη. Οι ξαφνικές πλημμύρες είναι το αποτέλεσμα ατμοσφαιρικών διαταραχών, που συνοδεύονται από ραγδαίες βροχοπτώσεις παράγοντας υψηλά επίπεδα βροχής σε σύντομο χρονικό διάστημα. Οι πλημμύρες που προκαλούνται από την υπερχείλιση των ποταμών είναι μία συνηθισμένη μορφή φυσικών καταστροφών και η έντασή τους τα τελευταία χρόνια έχει δημιουργήσει ιδιαίτερη ανησυχία λόγω των αυξημένων απωλειών σε ανθρώπινες ζωές, αλλά και λόγω των εκτεταμένων οικονομικών ζημιών. Σημαντικό παράδειγμα ήταν οι πλημμύρες που προκλήθηκαν το καλοκαίρι του 1998 στην Κίνα, οι οποίες είχαν επιπτώσεις στο ένα τέταρτο του πληθυσμού της χώρας και κατέστρεψαν εκατομμύρια εκτάρια καλλιεργήσιμης γης, με την οικονομική ζημιά να ανέρχεται σε δισεκατομμύρια δολάρια.

Ανεμοστρόβιλοι

Οι ανεμοστρόβιλοι υποδιαιρούνται σε ανεμοστρόβιλους ξηράς και θάλασσας. Οι ανεμοστρόβιλοι της ξηράς είναι στρόβιλοι αέρα μεγάλων διαστάσεων που εκτείνονται από την βάση ενός καταιγιδοφόρου νέφους μέχρι την επιφάνεια του εδάφους και η δημιουργία τους οφείλεται στην μεγάλη ατμοσφαιρική αστάθεια. Η αστάθεια αυτή προκαλείται όταν ψυχρός και ξηρός αέρας κατά την κίνησή του βρεθεί πάνω από μια περιοχή με θερμό αέρα. Οι ανεμοστρόβιλοι ξηράς μπορεί να συνοδεύονται από καταιγίδες, βροχές και χαλάζι. Οι ανεμοστρόβιλοι της θάλασσας είναι μικρότεροι από αυτούς της ξηράς. Οι συνθήκες για την δημιουργία τους είναι ίδιες με εκείνες των ανεμοστρόβιλων ξηράς και εμφανίζονται συχνότερα στην τροπική ζώνη. Όταν οι ανεμοστρόβιλοι φτάσουν στην επιφάνεια της θάλασσας ή στο έδαφος, παρασύρουν στην πορεία τους τα πάντα: Δέντρα, σπίτια, πλοία, ανθρώπους.

Στο κέντρο ενός ανεμοστρόβιλου οι άνεμοι μπορούν να αναπτύξουν ταχύτητα μέχρι και 600 χλμ. την ώρα. Το 2007, ένας ισχυρός ανεμοστρόβιλος κατάστρεψε 95% της πόλης Greensburg στην πολιτεία του Κάνσας των ΗΠΑ.

Τυφώνες

Ο τυφώνας είναι ένας πολύ ισχυρός τύπος κυκλωνικής καταιγίδας. Οι τυφώνες χαρακτηρίζονται από ταχύτητες ανέμου που είναι συνήθως μεγαλύτερες από 130 χλμ. την ώρα. Αναπτύσσονται πάνω από θερμούς και τροπικούς ωκεανούς όπως τον Ατλαντικό ή ανατολικό Ειρηνικό ωκεανό και αντλούν την ενέργειά τους από την εξάτμιση του θαλασσινού νερού. Γι’αυτό τον λόγο οι τυφώνες εξασθενούν καθώς κινούνται πάνω από σταθερό έδαφος. Επίσης, η ταχύτητα του ανέμου του τυφώνα μειώνεται με την τριβή της ανώμαλης επιφάνειας του εδάφους. Το 2005 ο τυφώνας Κατρίνα που κτύπησε τις νότιες πολιτείες των ΗΠΑ, ήταν ο χειρότερος στην ιστορία των ΗΠΑ. Ο τυφώνας αυτός προκάλεσε τον θάνατο σε περίπου 1800 άτομα και πλημμύρισε το 80% της Νέας Ορλεάνης.

Πώς μπορούμε λοιπόν να ορίσουμε τα «ακραία καιρικά φαινόμενα»; Λαμβάνοντας υπόψη τα προαναφερομενα παραδείγματα ακραίων καιρικών φαινομένων, ένα καιρικό φαινόμενο χαρακτηρίζεται ως ακραίο είτε από την έντασή του, είτε απο την διάρκειά του, ή την συχνότητα επανεμφάνισής του, αλλά και από το αποτέλεσμα των καταστροφών, ή ακόμη και των θανάτων που προκαλεί στην περιοχή εκδήλωσής του. Κάποιοι θα μπορούσαν να χαρακτηρίσουν τα ακραία καιρικά φαινόμενα ως την οργή της φύσης ενάντια στην ανθρώπινη δραστηριότητα που έχει επέμβει και έχει διαταράξει σημαντικά (και ίσως ανεπανόρθωτα) τις οικολογικές ισορροπίες του πλάνητη. Αυτή η παρομοίωση δεν είναι σενάριο επιστημονικής φαντασίας, καθότι έχουν εκπονηθεί διάφορες επιστημονικές μελέτες που υποστηρίζουν ότι στο μέλλον η παγκόσμια κλιματική αλλαγή θα επηρεάσει σημαντικά την συχνότητα, το εύρος και την τοποθεσία εκδήλωσης των ακραίων καιρικών φαινομένων.

Γενικά αναμένονται περισσότερα κύματα καύσωνα, λιγότερες περίοδοι παγετώνων και εντονότερες βροχοπτώσεις που μπορούν να οδηγήσουν σε αυξημένες πλημμύρες. Επίσης έχουν εκπονηθεί μελέτες με πιο καταστροφικά σενάρια, με αύξηση της θερμοκρασίας ανάμεσα στους 2.5 με 10 βαθμούς Κελσίου για τα επόμενα 100 χρόνια, οδηγώντας στην ερημοποίηση σημαντικού ποσοστού της γης, αλλά και σε σημαντική άνοδο της στάθμης της θάλασσας με μοναδικές κατοικήσιμες περιοχές για τον άνθρωπο κοντά στους πόλους.

Κάποιοι άλλοι θα μπορούσαν να αναρωτηθούν εάν αυτά τα ακραία καιρικά φαινόμενα αποτελούν μέρος της εξέλιξης του πλανήτη μας. Εάν δηλαδή, παρ’όλη την καταστροφή του περιβάλλοντος από τις δραστηριότητες του ανθρώπου, τα ακραία καιρικά φαινόμενα οφείλονται εν μέρει στους φυσικούς κλιματικούς κύκλους του πλανήτη που συνέβηκαν και πολλές φορές στο παρελθόν.

Είναι πιθανόν λοιπόν η φύση να μην μας εκδικείται αλλά να αναπτύσσει ένα μηχανισμό για αναπροσαρμογή, αυτοκάθαρση και νέα ισσοροπία. Δυστυχώς στο παρόν στάδιο η επιστήμη δεν μπορεί να δώσει απαντήσεις. Το ερώτημα θα παραμείνει…

 

Ο Μάριος Βαλιαντής είναι Διευθύνων Σύμβουλος σε θέματα Περιβάλλοντος και Ενέργειας