1)Γιατί βρήκε τρόπο να εντάξει τον Έλληνα ποδοσφαιριστή, με το πενιχρό ταλέντο και τα συγκεκριμένα σωματικά του προσόντα, μέσα σε ένα στυλ παιχνιδιού που, με σκληρή δουλειά και ψηλά επίπεδα ομαδικότητας, έβαλε την εθνική Ελλάδος στον παγκόσμιο ποδοσφαιρικό χάρτη.

2)Γιατί, παρά τα χρόνια του, δούλεψε σκληρά. Εκμεταλλεύτηκε τον γερμανικό του εργασιακό ζήλο με τον καλύτερο τρόπο και δεν έκανε ποτέ εκπτώσεις στο πλάνο του και στον τρόπο με τον οποίο εκείνος ήθελε να δουλεύει, παρά την κριτική που κατά καιρούς δεχόταν.

3)Γιατί αποτέλεσε όλα αυτά τα χρόνια μια αξιαγάπητη φιγούρα, η οποία προκαλούσε -θέλοντας και μη- την συμπάθεια του φιλάθλου.

4)Γιατί έβαλε την Ελλάδα στα τελικά του Euro 2004 στην Πορτογαλία, προκρινόμενη πρώτη πάνω από την Ισπανία, την οποία και κέρδισε στα προκριμα-τικά εκτός έδρας.

5)Γιατί οδήγησε την Ελλάδα στην μεγαλύτερη επιτυχία στην ιστορία του ελληνικού αθλητισμού και στην μεγαλύτερη έκπληξη στην ιστορία του ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου: Στην κατάκτηση του ευρωπαϊκού τροπαίου το 2004.

6)Γιατί αμέσως μετά την κατάκτηση του ευρωπαϊκού είπε όχι σε δελεαστικότατη πρόταση της γερμανικής ομοσπονδίας για να αναλάβει την εθνική ομάδα της χώρας του, προτιμώντας να συνεχίσει στην Ελλαδίτσα, η οποία χάρη σε αυτόν μετατράπηκε σε Ελλαδάρα.

7)Γιατί οδήγησε την Ελλάδα στα τελικά του Euro 2008 στα γήπεδα της Αυστρίας και της Ελβετίας. Παρά τα κακά αποτελέσματα, προκρινόμενη για 2η συνεχόμενη φορά σε τελική φάση, η εθνική Ελλάδος απέδειξε ότι υπήρχε μια ισχυρή τάση σταθεροποίησής της στην ευρωπαϊκή ποδοσφαιρική ελίτ. Η εποχή του φτωχού συγγενή έδειχνε να παρέρχεται.

8)Γιατί οδήγησε την Ελλάδα στα τελικά του Μουντιάλ του 2010 στην Ν. Αφρική, επιβεβαιώνοντας την πιο πάνω τάση.

9)Γιατί στην Ν. Αφρική η εθνική πέτυχε τα πρώτα της τέρματα και την πρώτη της νίκη σε Μουντιάλ, νικώντας την Νιγηρία με 2-1, μετά από πολύ καλή εμφάνιση.

10) Γιατί και να θέλει ο Έλληνας να ξεχάσει τον Ρεχάγκελ, οι μαγικές μέρες του Ιουλίου του 2004 και ιαχές όπως «σήκωσέ το» και «δεν σταματώ να τραγουδώ ποτέ» θα του τον θυμίζουν για πάντα!

Ο Ρεχάγκελ, κατά την άποψή μου, θα μπορούσε να κριθεί για δύο πράγματα. Το πρώτο είναι η παροιμιώδης εμμονή του σε συγκεκριμένους ποδοσφαιριστές, ακόμη και αν υπήρχαν άλλοι καλύτεροι, ακόμη και αν τα «αγαπημένα του παιδιά» δεν είχαν καλή απόδοση στις ομάδες τους ή δεν είχαν καν ομάδες. Το δεύτερο είναι το γεγονός ότι οκτώ τόσα χρόνια στην Ελλάδα και δεν έμαθε γρι ελληνικά, γεγονός που τον καθιστούσε εξαρτώμενο από τον Γιάννη Τοπαλίδη.

Τι είναι αυτά τα μικρά όμως μπροστά στην προσφορά του Γερμανού στο ελληνικό ποδόσφαιρο και στην εθνική υπερηφάνεια του Έλληνα; Από τα βάθη της καρδιάς μας, όλοι όσοι παρακολουθήσαμε όλα αυτά τα χρόνια την πορεία της εθνικής, οφείλουμε ένα μεγάλο danke sehr στον αρχιτέκτονα του σύγχρονου ελληνικού θαύματος. Άλλωστε, από τον Ιούλιο του 2004 έχουμε να σηκώσουμε κεφάλι…

Ο τρόπος με τον οποίο έγινε η επιλογή των χρυσών ενδεκάδων, ανά δεκαετία και ανά θέση (με σύστημα 4-4-2, δηλαδή 1 τερματοφύλακας, 4 αμυντικοί, 4 μέσοι και 2 επιθετικοί), βοήθησε ώστε η επιλογή που έγινε να ανταποκρίνεται, σε μεγάλο βαθμό, στην επιθυμία για ανάδειξη των κορυφαίων μορφών που ανέδειξε το ελληνικό ποδόσφαιρο. Σίγουρα μπορεί κάποιος να επιχειρηματολογήσει ότι ορισμένοι από τους απόντες θα δικαιούνταν θέση στις χρυσές ενδεκάδες. Πιο κραυγαλέες απουσίες είναι μάλλον αυτές του θρυλικού «ευρωπαίου» κανονιέρη, Αντώνη Αντωνιάδη και του Καίσαρα του ΠΑΟΚ Σταύρου Σαράφη, ενώ προσωπικότητες όπως ο Φουλίδης, ο Μποτίνος, ο Τερζανίδης, ο Σκαρτάδος, ο Κασάπης, ο Γιαννακόπουλος, ο Ζάετς πιθανώς να είχαν θέση στους κορυφαίους. Εντούτοις, σε γενικές γραμμές οι χρυσές ενδεκάδες είναι όντως χρυσές.

Στην δεκαετία του 1960, ο Παναθηναϊκός κατέκτησε έξι πρωταθλήματα (1960-1962, 1964-1965, 1969), ενώ Ολυμπιακός (1966-1967) και ΑΕΚ (1963, 1968) από δύο. Αδιαμφισβήτητος άσος ο Τάκης Οικονομόπουλος, βασικός τερματοφύλακας του Παναθηναϊκού, ο οποίος κράτησε, μεταξύ άλλων, ανέπαφη την εστία του για 1088 συνεχή λεπτά. Μαζί του στην άμυνα ο Αριστείδης Καμάρας και ο Τάκης Λουκανίδης, επίσης του Παναθηναϊκού, καθώς και δύο παίκτες του Ολυμπιακού, ο Γιάννης Γκαϊτατζής και ο Κώστας Πολυχρονίου που μάρκαρε τον Πελέ το 1961 στο φιλικό με την Σάντος. Μέσοι, ο «έμπαινε Γιούτσο», παίκτης του Ολυμπιακού Νίκος Γιούτσος, ο Θανάσης Σαραβάκος που οδήγησε τον Πανιώνιο στον τελικό του κυπέλλου Ελλάδας το 1961 και δύο ακόμα ποδοσφαιριστές του Παναθηναϊκού, ο Ανδρέας Παπαεμμανουήλ και ο αρχηγός της ομάδας και ζωντανός θρύλος του ελληνικού ποδοσφαίρου, Μίμης Δομάζος. Ο στρατηγός που οδήγησε το 1971 τον Παναθηναϊκό στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών στο Γουέμπλεϊ απέναντι στον Άγιαξ. Στην επίθεση, ο πέντε φορές πρώτος σκόρερ με την φανέλα της ΑΕΚ, Κώστας Νεστορίδης και ο τρεις φορές πρώτος σκόρερ με την φανέλα του Ολυμπιακού, Γιώργος Σιδέρης. Προπονητής, ο κόουτς του χρυσού Παναθηναϊκού, Στέφαν Μπόμπεκ.

Στην δεκαετία του 1970, Ολυμπιακός (1973, 1974, 1975), Παναθηναϊκός (1970, 1972, 1977) και ΑΕΚ (1971, 1978, 1979) κατέκτησαν από τρία πρωτα-θλήματα, ενώ το πρωτάθλημα του 1976 κατέκτησε ο ΠΑΟΚ. Από τον ΠΑΟΚ προέρχεται ο αρχηγός της ομάδας, ο Μεγαλέξανδρος Γιώργος Κούδας. Μαζί του ως μέσοι επιλέγηκαν ο ποδοσφαιριστής του Ολυμπιακού Γιώργος Δεληκάρης και οι παίκτες της ΑΕΚ Μίμης Παπαϊωάννου και Χρήστος Αρδιζόγλου. Δύο ακόμα ποδοσφαιριστές της ΑΕΚ επιλέχθηκαν ως επιθετικοί, ο Ντούσαν Μπάγεβιτς που σε 106 αγώνες σκόραρε 65 φορές και ο τέσσερις φορές πρώτος σκόρερ και πρώτος σκόρερ στην ιστορία του ελληνικού πρωταθλήματος, Θωμάς Μαύρος. Από την ΑΕΚ προέρχεται και ένας αμυντικός, ο Λάκης Γούναρης, ενώ δύο συμπαίκτες του Γιώργου Κούδα, οι Γιάννης Γούναρης και Κώστας Ιωσηφίδης και ένας του Παναθηναϊκού, ο Άνθιμος Καψής, συμπληρώνουν την αμυντική γραμμή. Τερματοφύλακας επιλέχθηκε ο γκολκίπερ του Ολυμπιακού Παναγιώτης Κελεσίδης. Κόουτς της ομάδας επιλέχθηκε και πάλι προπονητής του Παναθηναϊκού, ο Λάκης Πετρόπουλος.

Στην δεκαετία του 1980 ο Ολυμπιακός κυριάρχησε με 5 πρωταθλήματα (1980-1983, 1987), δύο κατέκτησε ο Παναθηναϊκός (1984, 1986), και από ένα οι ΑΕΚ (1989), ΠΑΟΚ (1985) και Λάρισα (1988). Ο αρχηγός της ομάδας, Βασίλης Χατζηπαναγής, δεν κατέκτησε πρωτάθλημα, αν και κατέκτησε ένα κύπελλο το 1976 με τον Ηρακλή. Είχε όμως ψηφιστεί το 2003 ως ο κορυφαίος Έλληνας ποδοσφαιριστής της ιστορίας από την Ελληνική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία. Πρωτάθλημα δεν είχε κατακτήσει ούτε και ο δεύτερος μέσος ομάδας της Θεσσαλονίκης, η σημαία του Άρη, Ντίνος Κούης. Ο τρίτος μέσος, ο Λάκης Παπαϊωάννου, υπήρξε συμπαίκτης τόσο του Χατζηπαναγή στον Ηρακλή, όσο και του Κούδα στον ΠΑΟΚ, αν και ξεκίνησε από τον Πιερικό. Ο μοναδικός «Αθηναίος» στους μέσους είναι ο ποδοσφαιριστής του Παναθηναϊκού Χουάν Ραμόν Ρότσα, ενώ στην επίθεση επιλέχθηκαν οι σημαίες των δύο αιωνίων, Νίκος Αναστόπουλος και Δημήτρης Σαραβάκος. Τερματοφύλακας δεν θα μπορούσε να είχε βέβαια επιλεγεί άλλος από τον θρυλικό Νίκο Σαργκάνη του Παναθηναϊκού, με θητεία και στον Ολυμπιακό. Μαζί του στην άμυνα ένας άλλος Παναθηναϊκός, ο Νικος Καρούλιας, οι Νίκος Βαμβακούλας και Γιάννης Κυράστας οι οποίοι είχαν διαπρέψει σε αμφότερους τους αιώνιους αντιπάλους και ο αδικοχαμένος άσος της Λάρισας Γιώργος Μητσιμπόνας. Προπονητής ο, διατελέσας κόουτς και του ΑΠΟΕΛ, Γιάτσεκ Γκμοχ.

Στην δεκαετία του 1990 ο Παναθηναϊκός κατέκτησε τέσσερα πρωταθλήματα (1990-1991, 1995-1996), ενώ Ολυμπιακός (1997-1999) και ΑΕΚ (1992-1994) από τρία. Στην θέση του τερματοφύλακα επιλέχθηκε ο Πολωνός πορτιέρο του Παναθηναϊκού, Γιόζεφ Βάντσικ, ενώ αρχηγός ο συμπατριώτης του, επιθετικός Κρίστοφ Βαζέχα, επίσης του Παναθηναϊκού. Μαζί του στην επίθεση ο ποδοσφαιριστής της ΑΕΚ και του Ολυμπιακού, Αλέκος Αλεξανδρής. Δύο παίκτες της ΑΕΚ βρίσκονται επίσης στο μέσο της ομάδας, οι Τόνι Σαβέφσκι και Βασίλης Τσιάρτας, ενώ μαζί τους εκλέχθηκαν δύο ποδοσφαιριστές του Ολυμπιακού, οι Βασίλης Καραπιάλης και Σάββας Κωφίδης, οι οποίοι πάντως είχαν διαπρέψει και με τις φανέλες της Λάρισας και του Ηρακλή αντίστοιχα. Στην άμυνα επιλέχθηκαν δύο ακόμα ποδοσφαιρι-στές του Παναθηναϊκού, οι Στράτος Αποστολάκης και Γιάννης Καλιτζάκης, ο Στέλιος Μανωλάς της ΑΕΚ και ο Γρηγόρης Γεωργάτος του Ολυμπιακού. Όντας απόλυτος κυρίαρχος της δεκαετίας του 1990 προπονητικά, τόσο με την ΑΕΚ, όσο και με τον Ολυμπιακό, ο Ντούσαν Μπάγεβιτς είναι ο μοναδικός που επιλέγεται τόσο ως παίκτης (στην δεκαετία του 1970), όσο και ως προπονητής.

Απόλυτος κυρίαρχος στην δεκαετία του 2000 ο Ολυμπιακός με εννιά τίτλους (2000-2003, 2005-2009), με μόνο τον Παναθηναϊκό να αμφισβητεί το απόλυτο σερί το 2004, χρονιά κατά την οποία η Ελλάδα κατέκτησε το Euro. Ο αρχηγός της ομάδας του Euro και του ΠΑΟΚ, Θοδωρής Ζαγοράκης είναι ο αρχηγός της ομάδας, ενώ μαζί του στους μέσους είναι ο αναπληρωματικός αρχηγός Πρέντραγκ Τζόρτζεβιτς, ο Βραζιλιάνος θρύλος του Ολυμπιακού (και της ΑΕΚ) Ριβάλντο και ο ποδοσφαιριστής του Παναθηναϊκού Γιώργος Καραγκούνης. Στην επίθεση, βρίσκεται άλλος ένας θρυλικός Βραζιλιάνος άσος του Ολυμπιακού, ο Τζιοβάνι, μαζί με τον Ντέμη Νικολαΐδη της ΑΕΚ. Τερματοφύλακας είναι φυσικά ο Αντώνης Νικοπολίδης, γκολκίπερ αρχικά του Παναθηναϊκού και στην συνέχεια του Ολυμπιακού, ενώ στην άμυνα επιλέχθηκαν δύο ακόμα ποδοσφαιριστές που διέπρεψαν με τον Ολυμπιακό, οι Νίκος Νταμπίζας και Παρασκευάς Άντζας, ο Μιχάλης Καψής της ΑΕΚ και ο Ρενέ Χένρικσεν του Παναθηναϊκού. Ως προπονητής επιλέχθηκε ο Φερνάντο Σάντος του ΠΑΟΚ.

55 ποδοσφαιριστές και πέντε προπονητές, με τους δύο αιώνιους να έχουν την μερίδα του λέοντος και από κοντά την ΑΕΚ, αν και εκπροσώπηση υπάρχει και για τις ομάδες της Θεσσαλονίκης. Ονόματα που έχουν σημαδέψει μια ολόκληρη εποχή: Δομάζος, Σιδέρης, Νεστορίδης, Κούδας, Χατζηπαναγής, Κούης, Δεληκάρης, Μαύρος, Παπαϊωάννου, Ανα-στόπουλος, Σαραβάκος, Σαργκάνης, Βαζέχα, Ζαγοράκης, Τζόρτζεβιτς, Καραπιάλης, Νικοπολίδης, Ντέμης, Μπάγεβιτς και όλοι οι υπόλοιποι, υπενθυμίζουν ότι το ελληνικό ποδόσφαιρο είχε δυνατότητες για πολύ μεγαλύτερα πράγματα από την λογική της παράγκας, του χουλιγκανισμού και της βίας στα γήπεδα.

Στην αρχή της λαμπερής ευρωπαϊκής διαδρομής της κυπριακής ομάδας όλοι είχαμε σπεύσει να παρατηρήσουμε ότι, στο τέλος της, σημασία δεν θα είχε τόσο το αποτέλεσμα, όσο αυτή η συμμετοχή. Ότι ο προορισμός δεν θα ήταν τόσο σημαντικός, όσο το ίδιο το ταξίδι. Εν τέλει, η ιστορία μας διέψευσε…

Το ΑΠΟΕΛ κληρώθηκε σε έναν όμιλο που δεν άφηνε πολλές πιθανότητες διάκρισης. Προσωπικά, έχοντας υπόψη τα μεγάθη που θα έβρισκε μπροστά του, θεώρησα, με το άκουσμα της κλήρωσης, ότι το ρεαλιστικό σενάριο συγκομιδής βαθμών θα ήταν 0-2 βαθμοί. Ας μην θεωρήσει κανείς ότι το γεγονός ότι συγκέντρωσε εν τέλει τρεις βαθμούς δεν σημαίνει παταγώδη διάψευση των «ρεαλιστικών» μου προσδοκιών. Κάθε άλλο: Σε αυτό το επίπεδο, ένας βαθμός σημαίνει πολλά. Και αυτό, στην περίπτωση του ΑΠΟΕΛ, για δύο λόγους:

1.Με τους τρεις βαθμούς που συνέλεξε, το ΑΠΟΕΛ αποκόμισε ένα επιπλέον οικονομικό όφελος του ύψους των 1,2 εκ. ευρώ. Με απλά λόγια, αυτό σημαίνει ότι έχει να ξοδέψει αυτά τα λεφτά, επιπλέ-ον από το αρχικό ελάχιστο υπολογισμένο όφελος. Μιλάμε για ένα ποσό που, για τα κυπριακά δεδομένα, δεν είναι και μικρό. Μπορεί να μεταφραστεί από το ετήσιο συμβόλαιο τριών-τεσσάρων παικταράδων από το «πάνω ράφι», μέχρι μια γερή προκαταβολή για ένα καινούριο προπονητικό κέντρο.

2.Το ΑΠΟΕΛ βρέθηκε μόλις ένα τέρμα από την πρόκρισή του στην επόμενη φάση του Europa League μέσω της κατάληψης της 3ης θέσης. Και αυτό θα συνέβαινε αν η Ατλέτικο δεν ισοφάριζε στο 92′ την Τσέλσι ή αν το ΑΠΟΕΛ δεν ισοφαριζόταν από την Ατλέτικο στο ΓΣΠ ή αν ισοφάριζε την Πόρτο ή την Τσέλσι στο μεταξύ τους παιχνίδι στην κυπριακή πρωτεύουσα. Ένα μόλις τέρμα μακριά από την μεγαλύτερη διάκριση στην ιστορία του κυπριακού αθλητισμού και από μια ακόμη μεγαλύτερη οικονομική ένεση.

Πέραν της βαθμολογικής συγκομιδής και του «παρά λίγο», υπάρχουν και μερικά συμπεράσματα για την αγωνιστική παρουσία του ΑΠΟΕΛ. Ας τα δούμε εν τάχει:

1.Το δυνατό σημείο του ΑΠΟΕΛ ήταν, σχεδόν σε όλα τα παιχνίδια, το πλεονέκτημα του αιφνιδιασμού. Μπαίνοντας στα παιχνίδια, κυρίως με Ατλέτικο εκτός και εντός, με Πόρτο εκτός και με Τσέλσι εκτός, ο ΑΠΟΕΛ ξεκινούσε τον αγώνα τουλάχιστον σαν ίσος προς ίσον. Το γεγονός ότι δεν είχε διάρκεια σε αυτή του την απόδοση , με αποτέλεσμα να δέχεται στην συνέχεια πίεση, συνιστά φυσιολογικό αποτέλεσμα της ποιοτικής του διαφοράς από τους αντιπάλους του.

2.Το αδύνατο σημείο του ΑΠΟΕΛ υπήρξε (για όλους τους αγώνες πλην του τελευταίου στο Λονδίνο) το σκοράρισμα. Αν και αμυντικά στάθηκε αρκετά καλά, αν και στο κέντρο έκανε κουμάντο για μεγάλα διαστήματα σε όλα τα παιχνίδια (πλην αυτού με την Πόρτο στο ΓΣΠ), εν τούτοις δεν δημιούργησε πολλές σημαντικές ευκαιρίες για γκολ. Αυτό οφείλεται στο αγωνιστικό στυλ που έχει δώσει ο Γιοβάνοβιτς στην ομάδα από πέρυσι: Πολύ «πάσιγκ-γκέιμ» και κυκλοφορία της μπάλας, λίγες ευκαιρίες και νίκη με στενό σκορ. Ένα αγωνιστικό στυλ που έδωσε το πρωτάθλημα στο ΑΠΟΕΛ διά περιπάτου, δεν ήταν όμως αρκετό για να «απογειώσει» την ομάδα σε επίπεδο ομίλων Τσάμπιονς Λιγκ.

3.Στα αξιοσημείωτα περνάει και το γεγονός ότι το ΑΠΟΕΛ δεν γεύτηκε την ήττα με πάνω από ένα γκολ διαφορά στα δώδεκα ευρωπαϊκά παιχνίδια που έδωσε φέτος. Αυτό οφείλεται σε τρεις παράγοντες: Στην κατοχή της μπάλας για μεγάλα χρονικά διαστήματα, στην οποία αναφερθήκαμε πιο πάνω, στο πολύ δυνατό κέντρο της άμυνάς του και στον Σάκη Χιώτη.

4.Κατά την προσωπική μου άποψη, πέραν του Χιώτη, ο ποδοσφαιριστής που διακρίθηκε στην φάση των ομίλων (χωρίς αυτό να σημαίνει υστέρησε κάποιος), με κριτήριο την διάρκεια στην απόδοσή του σε όλα τα ματς των ομίλων, είναι ο Χέλιο Πίντο. Ο Πορτογάλος, παρά το αργό του σκαρί, κατάφερε και έβαλε όλη την τεχνική του να δουλέψει μέσα στο ευρωπαϊκό γκαζόν, κράτησε μπάλα, ελευθέρωσε τους επιθετικούς και έδωσε πολύτιμες βοήθειες τόσο στα άκρα, όσο και στον άξονα του κέντρου, επιθετικά και ανασταλτικά.

5.Σε αυτή την φάση των ομίλων το ΑΠΟΕΛ κατόρθωσε και πέτυχε το, κατά την άποψή μου πάντα, μεγαλύτερο αποτέλεσμα στην ιστορία του κυπρι-ακού ποδοσφαίρου σε επίπεδο συλλόγων: Το «Χ» με την Τσέλσι στο Στάμφορντ Μπριτζ. Η αξία αυτού του αποτελέσματος έγκειται κυρίως στο γεγονός ότι η λονδρέζικη ομάδα είναι αυτή την περίοδο η πιο φορμαρισμένη ομάδα στην Αγγλία και, κατά πάσα πιθανότητα, σε όλη την Ευρώπη. Πρόκειται για μια καλοκουρδισμένη μηχανή που αγωνίστηκε σχεδόν πάνοπλη, παρά το γεγονός ότι είχε την πρώτη θέση στο τσεπάκι, η οποία δεν θυμόταν πότε είχε δεχτεί για τελευταία φορά δύο γκολ στο γήπεδό της. Και το ΑΠΟΕΛ της υπενθύμισε το συναίσθημα!

Σε αυτά τα ολίγα συνοψίζεται η τελευταία γεύση που μας άφησε στα χείλη το ταξίδι του ΑΠΟΕΛ στα αστέρια. Και, αν και κινδυνεύω να χαρακτηριστώ γραφικός και επαναλαμβανόμενος, κλείνω με το χιλιοειπωμένο: Το κυπριακό ποδόσφαιρο δεν είναι πλέον ο φτωχός συγγενής της Ευρώπης. Έχει ανέβει επίπεδα και έχει αφήσει πίσω του άλλα, υποδεέστερα πλέον, πρωταθλήματα. Και δεν έχω αμφιβολία ότι η ανοδική του πορεία θα συνεχιστεί.

Υπάρχουν πολλοί αθλητές με σπουδαίες καριέρες. O Πορτογάλος Εουζέμπιο, ο Ρώσος τερματοφύλακας Λεβ Γιασίν, οι Βραζιλιάνοι Γκαρίντσα και Ζίκο και ο Άγγλος Σερ Μπόμπι Τσάρλτον είναι μερικοί από αυτούς που θα άξιζαν μια θέση στην κορυφαία δεκάδα του αθλήματος. Ο Βορειοιρλανδός Τζορτζ Μπεστ φαίνεται εκ πρώτης όψεως μια παράδοξη επιλογή. Όπως όμως λένε και στην Βόρεια Ιρλανδία «Maradona good, Pele better, George Best». Παίκτης της χρονιάς για το 1968, χρονιά κατά την οποία κατέκτησε το κύπελλο Ουέφα, πρωταθλητής Αγγλίας με την Μάντσεστερ Γιουνάιτετ, ο Μπεστ αγωνίστηκε με την Εθνική Βορείου Ιρλανδίας, χωρίς να έχει εκ των πραγμάτων συμμετάσχει στην θρυλική κατάκτηση του 1966 από την Αγγλία. Προβλήματα αλκοολισμού χαρακτήρισαν την καριέρα ενός από τους πιο χαρισματικούς παίκτες που ανέδειξε το παγκόσμιο ποδόσφαιρο.

9. Φαν Μπάστεν

Δύο ευρωπαϊκά πρωταθλήματα συλλόγων με την Μίλαν, κύπελλο Ουέφα με τον Άγιαξ, πρωταθλήματα Ολλανδίας και Ιταλίας. O Μάρκο Βαν Μπάστεν όμως συνεπήρε τα πλήθη όταν στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα του 1988, ένα από τα καλύτερα της ιστορίας, πέτυχε χατ τρικ απέναντι στην Αγγλία, πέτυχε το νικητήριο γκολ στον ημιτελικό απέναντι στην Γερμανία και ένα εκπληκτικό τέρμα στον τελικό απέναντι στην Σοβιετική Ένωση, χαρίζοντας στην Ολλανδία τον τίτλο.

8. Ζιντάν

Τρεις φορές ποδοσφαιριστής της χρονιάς, παγκόσμιος πρωταθλητής το 1998 με την Γαλλία και πρωταθλητής Ευρώπης το 2000, κύπελλο Ουέφα με την Ρεάλ το 2002, πρωταθλητής Ιταλίας με την Γιουβέντους και Ισπανίας με την Ρεάλ, 122 γκολ σε 689 αγώνες, ο Ζινεντίν Ζιντάν είναι η επιτομή του σύγχρονου ποδοσφαιριστή. Σκοράροντας δύο φορές στον τελικό του Παγκοσμίου Πρωταθλήματος του 1998, συντρίβοντας την μεγάλη Βραζιλία του Ρονάλντο, το μεγάλο αντίο του Ζιντάν ήλθε σε ένα ακόμα Παγκόσμιο Πρωτάθλημα, αυτό του 2006. Αποκλείοντας μόνος του την Ισπανία και την Βραζιλία, ο Ζιντάν σκόραρε στον τελικό απέναντι στην Ιταλία, ανακηρύχθηκε παίκτης της διοργάνωσης και ετοιμάστηκε να πανηγυρίσει ένα ακόμα τρόπαιο. Η μοίρα το έφερε ώστε το αντίο του μεγάλου Ζιντάν να έλθει αντικρίζοντας την κόκκινη κάρτα του αποκλεισμού μετά από μια αψυχολόγητη κεφαλιά στον Ιταλό Ματεράτσι, λίγο προτού η Γαλλία λυγίσει τελικά στην διαδικασία των πέναλτι.

7. Ντι Στέφανο

Οκτώ πρωταθλήματα Ισπανίας με την Ρεάλ Μαδρίτης και πέντε πρωταθλήματα Ευρώπης, περιλαμβάνονται στο παλμαρέ του εκπληκτικού Ισπανοαργεντινού ποδοσφαιριστή των δεκαετιών του 1950 και 1960, ο οποίος σκόραρε 216 γκολ σε 282 αγώνες του ισπανικού πρωταθλήματος και συνολικά 377 σε 521 αγώνες.

6. Πλατινί

Το 1984 η Γαλλία του Πλατινί κατέκτησε το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα, ενώ το 1982 και το 1986 έφθασε στους ημιτελικούς του Παγκόσμιου Πρωταθλήματος. Με 312 γκολ σε 580 αγώνες, ο Πλατινί διέπρεψε τόσο στο γαλλικό, όσο και στο ιταλικό πρωτάθλημα, ως ηγέτης της Γιουβέντους. Έλαβε την Χρυσή Μπάλα για τρεις συνεχόμενες χρονιές, από το 1983 μέχρι το 1985. Με την Γιουβέντους κατέκτησε το κύπελο Ουέφα το 1984 και το κύπελο πρωταθλητριών το 1985 (στον αιματηρό τελικό του Χέιζελ με την Λίβερπουλ), καθώς και δύο πρωταθλήματα Ιταλίας. Το 2007 ο Πλατινί εκλέχθηκε Πρόεδρος της Ουέφα, νικώντας τον Σουηδό Γιόχανσεν με 27 ψήφους έναντι 23. Παρά το γεγονός ότι ο Πλατινί αγωνιζόταν στην θέση μέσου, παρέμενε μέχρι πρόσφατα ο κορυφαίος σκόρερ στην ιστορία της Εθνικής Γαλλίας, μέχρι που τον ξεπέρασε ο Τιερί Ανρί.

5. Πούσκας

Ο καλπάζων ταγματάρχης σκόραρε 514 γκολ σε 529 αγώνες και 84 γκολ σε 85 αγώνες με την εθνική ομάδα της Ουγγαρίας. Χρειάζεται να πούμε κάτι άλλο; Έξι φορές πρωταθλητής Ουγγαρίας, πέντε φορές πρωταθλητής Ισπανίας, τρεις φορές πρωταθλητής Ευρώπης σε επίπεδο συλλόγων και δύο φιναλίστ, ολυμπιονίκης με την Ουγγαρία το 1952 και φιναλίστ στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του 1954, όταν τραυματισμένος έχασε στον τελικό από την Δυτική Γερμανία την οποία λίγες μέρες προηγουμένως η Ουγγαρία είχε κερδίσει με 8-3. Ως προπονητής οδήγησε τον Παναθηναϊκό στον τελικό του ευρωπαϊκού πρωταθλήματος το 1971.

4. Μπεκενμπάουερ

Η Γερμανία ανέδειξε αρκετούς κορυφαίους ποδοσφαιριστές. Μόνο ένας όμως αποκλήθηκε «αυτοκράτορας». Ο Κάιζερ Φραντς Μπεκενμπάουερ κυριάρχησε στα γήπεδα του ποδοσφαίρου, όντας ο πιο πετυχημένος αμυντικός στην ιστορία του αθλήματος. Το 1974 κατέκτησε τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή με την Δυτική Γερμανία και δύο χρόνια προηγουμένως το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα, ενώ με την Μπάγερν Μονάχου κατέκτησε τρεις σερί τίτλους Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος συλλόγων από το 1974 ως το 1976.

3. Κρόιφ

Ο πλέον αντιπροσωπευτικός εκπρόσωπος του ολοκληρωτικού ποδοσφαίρου, ο Γιόχαν Κρόιφ, σάρωσε στις ψηφοφορίες για κορυφαίος Ευρωπαίος ποδοσφαιριστής του 20ου αιώνα. Με τον Άγιαξ, ο Κρόιφ κατέκτησε τρεις συνεχείς χρονιές το ευρωπαϊκό πρωτάθλημα συλλόγων (1971-1973), ενώ εκλέχθηκε τρεις φορές Ευρωπαίος ποδοσφαιριστής της χρονιάς. Σκοράροντας 371 γκολ σε 663 αγώνες, ο Κρόιφ ηγήθηκε της καλύτερης ομάδας που δεν κέρδισε ποτέ παγκόσμιο τίτλο, της Εθνικής Ολλανδίας του 1974 και του 1978. Ο «Πυθαγόρας με μπότες» τελειοποίησε την κίνηση «στροφή του Κρόιφ», με την οποία αντί να κλωτσήσει την μπάλα, προέβαινε σε εναλλαγές με τα δυο του πόδια και στρέφοντας το κορμί 180 μοίρες, απέφευγε τον αντίπαλο αμυντικό.

2. Πελέ

Ο Έντσον Αράντες Ντο Νασιμέντο έγινε γνωστός ανά το παγκόσμιο ως Πελέ. Σε 92 εμφανίσεις με την Εθνική Βραζιλίας ο Πελέ σκόραρε 77 γκολ, δώδεκα εκ των οποίων σε παγκόσμια πρωταθλήματα. Συνολικά σκόραρε 1281 γκολ σε 1363 αγώνες. Με την Σάντος, την ομάδα του στην Βραζιλία, ο Πελέ σκόραρε 589 γκολ σε 605 επίσημους αγώνες του πρωταθλήματος. Με την Σάντος κατέκτησε σειρά από πρωταθλήματα στην Βραζιλία, ενώ προς το τέλος της καριέρας του, όταν μετέβη στην Κόσμος της Νέας Υόρκης, ο Πελέ κατέκτησε, όπως αναμενόταν, το αμερικανικό πρωτάθλημα, έστω και αν πλησίαζε πλέον τα 40 έτη. Στην καριέρα του ο Πελέ κατέκτησε 31 συνολικά τίτλους, με σημαντικότερα βέβαια τα τρία παγκόσμια πρωταθλήματα που κατέκτησε με την Εθνική Βραζιλίας το 1958, το 1962 και το 1970. Και αν το 1962 ήταν τραυματίας στον πάγκο, το 1958 και το 1970 ήταν ο ηγέτης της μεγάλης Βραζιλίας, αναγκάζοντας στον τελικό του 1970 τον προσωπικό του αντίπαλο να ομολογήσει: «Νόμιζα πως είχε δέρμα και κόκαλα, όπως όλοι οι άνθρωποι, αλλά είχα λάθος».

1. Μαραντόνα

Όταν στο τέλος της προηγούμενης χιλιετίας η FIFA οργάνωσε ψηφοφορία στο διαδίκτυο για τον κορυφαίο ποδοσφαιριστή του αιώνα, ο Ντιέγκο Αρμάντο Μαραντόνα δεν δυσκολεύθηκε να επικρατήσει. Η FIFA, συγκάλεσε άμεσα μια επιτροπή ειδικών για να απονείμει τον τίτλο στον Πελέ και απένειμε το βραβείο του κορυφαίου ποδοσφαιριστή εξ ημισείας. Ο Πελέ ήταν πάντα η επιλογή των ειδικών, των δημοσιογράφων, ο άνθρωπος που συμβόλιζε την Βραζιλία που ερχόταν κοντά στον Δυτικό κόσμο. Ο Μαραντόνα αντιπροσώπευε αντίθετα την ατίθαση Αργεντινή, την αθυρόστομη, την ταλαιπωρημένη από την κοκαϊνη και τις καταχρήσεις, εκείνη που δεν δίσταζε να παραβεί τους κανονισμούς για να νικήσει. Ο Πελέ δεν θα σκόραρε ποτέ με το χέρι. Ο Μαραντόνα το έκανε απέναντι στον πιο μισητό αντίπαλο κάθε Αργεντινού, τους Άγγλους. Ο Πελέ μετέβη στη Νέα Υόρκη για να λάβει χρήματα, εδραιώνοντας την φήμη του. Ο Μαραντόνα μετέβη στην πάμφτωχη Νάπολι για να κατακτήσει τον κόσμο. Το δεύτερο γκολ του Μαραντόνα απέναντι στην Αγγλία το 1986 ήταν το γκολ του αιώνα, ενός παίκτη που κατέκτησε με την Αργεντινή το παγκόσμιο πρωτάθλημα σχεδόν μόνος και που οδήγησε την Νάπολι σε δύο πρωταθλήματα και ένα κύπελλο Ιταλίας και ένα κύπελλο Ουέφα.

Ένα από τα πιο γνωστά αμερικανικά αρκτικόλεξα είναι το The GOAT. Goat στα αγγλικά είναι η κατσίκα, αλλά στον χώρο του αθλητισμού η λέξη χρησιμοποιείται για να υποδηλώσει την έννοια του Greatest Οf All Time (του μεγαλύτερου όλων των εποχών). Στα περισσότερα γκάλοπ στο τέλος της προηγούμενης χιλιετίας, δύο αθλητές χαρακτηρίστηκαν, περισσότερο από κάθε άλλο, ως GOAT: ο Μάικλ Τζόρνταν και ο Μοχάμεντ Αλί. Κοινό γνώρισμα και των δύο τους πέραν της θέλησης για νίκη, υπήρξε και ότι η καριέρα τους σημαδεύθηκε από μεγάλες επιστροφές.

Ο Τζόρνταν, ένας αθλητής που διακρίθηκε όσο κανένας άλλος για την θέλησή του να νικά, ήταν ίσως ο μοναδικός αθλητής στην ιστορία της καλαθόσφαιρας που διακρίθηκε κατά την ίδια χρονική περίοδο, τόσο ως ο κορυφαίος επιθετικός παίκτης, όσο και ως ο κορυφαίος αμυντικός παίκτης του αθλήματος. Διάσημος ως clutch player (παίκτης του τελευταίου σουτ), ανεπανάληπτος στην επιθετική του δεινότητα (χαρακτηρίστηκε από τον ίδιο τον Λάρι Μπερντ ως ο Θεός που παίζει μπάσκετ), αποφάσισε μετά την κατάκτηση του θριπιτ (τριών διαδοχικών πρωταθλημάτων NBA) κατά την τριετία 1991-1993 με τους Σικάγο Μπουλς, να αφυπηρετήσει για να παίξει γκολφ. Οι Μπουλς, χωρίς τον Τζόρνταν δεν ήταν πια ομάδα που μπορούσε να διεκδικήσει τον τίτλο.

Στις 18 Μαρτίου 1995 όμως ο Τζόρνταν ανακοίνωσε το «I’m back» προς τέρψη των χιλιάδων φίλων του αθλήματος. Πολλοί αμφισβήτησαν κατά πόσο μπορούσε να επιστρέψει στο ίδιο επίπεδο. Διαψεύστηκαν. Ο Τζόρνταν κατέκτησε και δεύτερο θριπιτ από το 1996-1998, τερματίζοντας με τους Σικάγο Μπουλς την χρονιά με το καλύτερο ρεκόρ στην ιστορία του NBA (72-10), κατακτώντας κατά την επιστροφή του τρεις επιπρόσθετες φορές τον τίτλο του πολυτιμότερου παίκτη στην σειρά των τελικών, καθώς και δύο τίτλους του πολυτιμότερου παίκτη κατά την κανονική διάρκεια της σεζόν. Το αντίο του στον τελικό του 1998 απέναντι στην Γιούτα Τζαζ των μεγάλων Στόκτον και Μαλόουν, θα μείνει στην ιστορία, ιδιαίτερα για τα τελευταία ανεπανάληπτα σαράντα δευτερόλεπτα, στα οποία ο Τζόρνταν υπενθύμισε σε όλους ότι είναι ο GOAT.

Ο Αλί γεννήθηκε ως Κάσιους Κλέι, όνομα που εγκατέλειψε οριστικά ανακοινώνοντας την προσχώρησή του στον μουσουλμανισμό, αμέσως μετά την ανακήρυξή του σε παγκόσμιο πρωταθλητή και τη νίκη του επί του Σόνι Λίστον. Είρωνας και συχνά υπερόπτης προς τους αντιπάλους του, υιοθετώντας για τον εαυτό του το προσωνύμιο «Μέγας» και συνηθίζοντας να προβλέπει πριν από τον αγώνα τον γύρο στον οποίο θα έριχνε νοκ άουτ τον αντίπαλο πυγμάχο, ο Αλί υπήρξε ένας χορευτής των ρινγκ, ένας πυγμάχος που κινούσε το σώμα ώστε να αποφεύγει τα χτυπήματα, αντί να αγωνίζεται στην βάση της μέχρι τότε καθιερωμένης παθητικής άμυνας.

Ο Αλί ανακηρύχθηκε παγκόσμιος πρωταθλητής στις 25 Φεβρουαρίου του 1964 νικώντας τον Σόνι Λίστον, τον οποίο συνέτριψε στον επαναληπτικό αγώνα του επόμενου έτους από τον πρώτο γύρο (αναγκάζοντας πολλούς να θεωρήσουν ότι ο Λίστον είχε στήσει το ματς). Στις 14 Νοεμβρίου 1966 ο Αλί, μετά από συνεχιζόμενες νίκες επί πυγμάχων όπως ο Πάτερσον, ο Κούπερ και ο Λόντον, έκανε τον αγώνα της ζωής του απέναντι στον Κλίβελαντ Γουίλιαμς, τον οποίο εξόντωσε κυριολεκτικά επιφέροντας περισσότερα από εκατό κτυπήματα κατά την διάρκεια των τριών γύρων τους οποίους διήρκεσε η αναμέτρηση. Τον Απρίλιο του 1967 όμως ο Αλί αρνήθηκε να καταταγεί στον πόλεμο του Βιετνάμ, δηλώνοντας πως δεν έχει καμιά διένεξη με τους Βιετκόγκ, γεγονός που οδήγησε στην αφαίρεση του τίτλου του πρωταθλητή. Μέχρι το 1970 ο Αλί ήταν αποκλεισμένος από τα ρινγκ, με τον τίτλο του πρωταθλητή να ανήκει πλέον στον Τζο Φρέιζερ. Μετά από αγώνα δεκαπέντε γύρων, ο Αλί ηττήθηκε για πρώτη φορά στην καριέρα του από τον Φρέιζερ το 1971.

Και ενώ ο Αλί φαινόταν πια αρκετά γέρος απέναντι σε νεώτερους αντιπάλους, το 1974, δέκα χρόνια μετά την πρώτη φορά που ανακηρύχθηκε παγκόσμιος πρωταθλητής, ο Αλί ρίχνει νοκ άουτ τον γιγάντιο Τζορτζ Φόρμαν (ο οποίος είχε κατεδαφίσει δύο χρόνια προηγουμένως τον Φρέιζερ, κατακτώντας τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή), εφαρμόζοντας μια νέα τακτική εκμετάλλευσης της κούρασης του αντιπάλου του, ώστε να χτυπήσει την κατάλληλη στιγμή. Η αναμέτρηση που έγινε στην ζούγκλα του Ζαίρ και έμεινε γνωστή ως Rumble in the Jungle (βροντή στη ζούγκλα) σηματοδότησε την επιστροφή του θρυλικότερου πυγμάχου που ανέδειξε η ιστορία.

Ο γέρο Φόρμαν και η μαμά Κιμ

Μετά την ήττα του από τον Αλί ο ύψους 191 Φόρμαν, παρέμεινε ανενεργός μέχρι το 1975. Στην συνέχεια επέστρεψε και πέτυχε σημαντικές νίκες ενάντια σε πυγμάχους όπως ο Φρέιζερ και ο Λάιλ, αλλά το 1977, πριν προλάβει να διεκδικήσει την επιστροφή του στον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή, έχασε από τον Jimmy Young και βρέθηκε στα αποδυτήρια άρρωστος και απογοητευμένος, να αφιερώνει την υπόλοιπη ζωή του στον χριστιανισμό ως ιερέας, αστειευόμενος για το υπόλοιπο της ζωής του ότι ο Young κατάφερε να γρονθοκοπήσει τον διάβολο μακριά από το κορμί του. Το 1987 όμως, δέκα χρόνια μακριά από τα ρινγκ, ο γέρο Φόρμαν αποφασίζει να επιστρέψει στην ηλικία των 38 ετών, ώστε να μαζέψει λεφτά για το κέντρο νεότητας που είχε ιδρύσει. Αγωνιζόμενος για αρκετά χρόνια, κατάφερνε παρά το ότι είχε χάσει την κινητικότητα των νεανικών του χρόνων, να επιβιώνει χάρη στην δύναμη και την αποφασιστικότητά του.

Το 1994 ο Μάικλ Μούρερ νίκησε τον Εβάντερ Χόλιφιλντ. Ο Μούρερ δέχθηκε ως επόμενο αντίπαλό του τον γέρο Φόρμαν, θεωρώντας ότι θα ήταν εύκολος αντίπαλος. Ο Φόρμαν όμως, σε ηλικία 45 ετών, φορώντας τα ίδια ρούχα με τα οποία είχε χάσει τον τίτλο από τον Αλί είκοσι χρόνια προηγουμένως, ξανάγινε παγκόσμιος πρωταθλητής, όντας ο μεγαλύτερος σε ηλικία παγκόσμιος πρωταθλητής στην ιστορία του αθλήματος.

Μια μαμά, η Κιμ Κλάιστερς ξάφνιασε τους πάντες όταν στο τελευταίο Αμερικανικό Όπεν νίκησε διαδοχικά τις δύο αδελφές Γουίλιαμς για να προκριθεί στον τελικό και να κατακτήσει τον τίτλο, νικώντας την Δανέζα Caroline Wozniacki. Η Κλάιστερς, μια από τις πιο συμπαθείς παίκτριες, κατέκτησε πέντε φορές το βραβείο αθλητοπρέπειας του Women Tennis Association. Στην καριέρα της είχε καταφέρει να κατακτήσει μόνο μια φορά τίτλο σε τουρνουά Grand Slam, και πάλι στο Αμερικανικό Όπεν το 2005, ενώ υπήρξε Ν. 1 στην παγκόσμια κατάταξη. Η αποχώρησή της όμως λόγω τραυματισμών το 2007 την βρήκε κουρασμένη και ανήμπορη σχεδόν να αγωνιστεί στο υψηλό επίπεδο που είχε συνηθίσει τους φίλους της. Κανένας δεν πίστευε ότι στο πρώτο τουρνουά υψηλού επιπέδου μετά την επιστροφή της, η Κιμ θα κατάφερνε το απίστευτο. Αυτή όμως τους διέψευσε όλους.

Allez Justine

Η Justine Henin, η κορυφαία αθλήτρια της γενιάς της, πρόλαβε σε πέντε χρόνια να κατακτήσει επτά τουρνουά grand slam, να τερματίσει τρεις χρονιές στο Ν. 1 και κυρίως να καταστεί σύμβολο της μαχητικότητας, της αγωνιστικότητας και της αντιμετώπισης των κακουχιών με σκληρή δουλειά. Η αποχώρησή της από το άθλημα σε ηλικία 25 μόλις ετών, όταν δεν αισθανόταν πια την ψυχική ορμή να συνεχίσει, άφησε το άθλημα φτωχότερο παρά ποτέ άλλοτε. Αυτό τον Ιανουάριο όμως, μετά από μια απουσία σχεδόν δύο ετών, κατά την οποία το γυναικείο τένις στερήθηκε υψηλού συναγωνισμού και γνώρισε Ν. 1 τενίστριες, οι οποίες δεν μπορούν να δικαιολογήσουν την κατάταξή τους στα μεγάλα τουρνουά (όπως οι Σάφινα, Ιβάνοβιτς, Γιάνκοβιτς), η Henin επιστρέφει για να αναμετρηθεί και πάλι με την αιώνια αντίπαλο Κλάιστερς, τις αδελφές Γουίλιαμς και ίσως την ανανεωμένη Μαρία Σαραπόβα, αλλά και την νέα φουρνιά παικτριών. Επιτέλους το γυναικείο τένις ξαναγίνεται ενδιαφέρον.

Ο Τζόρνταν, ένας αθλητής που διακρίθηκε όσο κανένας άλλος για την θέλησή του να νικά, ήταν ίσως ο μοναδικός αθλητής στην ιστορία της καλαθόσφαιρας που διακρίθηκε κατά την ίδια χρονική περίοδο, τόσο ως ο κορυφαίος επιθετικός παίκτης, όσο και ως ο κορυφαίος αμυντικός παίκτης του αθλήματος. Διάσημος ως clutch player (παίκτης του τελευταίου σουτ), ανεπανάληπτος στην επιθετική του δεινότητα (χαρακτηρίστηκε από τον ίδιο τον Λάρι Μπερντ ως ο Θεός που παίζει μπάσκετ), αποφάσισε μετά την κατάκτηση του θριπιτ (τριών διαδοχικών πρωταθλημάτων NBA) κατά την τριετία 1991-1993 με τους Σικάγο Μπουλς, να αφυπηρετήσει για να παίξει γκολφ. Οι Μπουλς, χωρίς τον Τζόρνταν δεν ήταν πια ομάδα που μπορούσε να διεκδικήσει τον τίτλο.

Στις 18 Μαρτίου 1995 όμως ο Τζόρνταν ανακοίνωσε το «I’m back» προς τέρψη των χιλιάδων φίλων του αθλήματος. Πολλοί αμφισβήτησαν κατά πόσο μπορούσε να επιστρέψει στο ίδιο επίπεδο. Διαψεύστηκαν. Ο Τζόρνταν κατέκτησε και δεύτερο θριπιτ από το 1996-1998, τερματίζοντας με τους Σικάγο Μπουλς την χρονιά με το καλύτερο ρεκόρ στην ιστορία του NBA (72-10), κατακτώντας κατά την επιστροφή του τρεις επιπρόσθετες φορές τον τίτλο του πολυτιμότερου παίκτη στην σειρά των τελικών, καθώς και δύο τίτλους του πολυτιμότερου παίκτη κατά την κανονική διάρκεια της σεζόν. Το αντίο του στον τελικό του 1998 απέναντι στην Γιούτα Τζαζ των μεγάλων Στόκτον και Μαλόουν, θα μείνει στην ιστορία, ιδιαίτερα για τα τελευταία ανεπανάληπτα σαράντα δευτερόλεπτα, στα οποία ο Τζόρνταν υπενθύμισε σε όλους ότι είναι ο GOAT.

Ο Αλί γεννήθηκε ως Κάσιους Κλέι, όνομα που εγκατέλειψε οριστικά ανακοινώνοντας την προσχώρησή του στον μουσουλμανισμό, αμέσως μετά την ανακήρυξή του σε παγκόσμιο πρωταθλητή και τη νίκη του επί του Σόνι Λίστον. Είρωνας και συχνά υπερόπτης προς τους αντιπάλους του, υιοθετώντας για τον εαυτό του το προσωνύμιο «Μέγας» και συνηθίζοντας να προβλέπει πριν από τον αγώνα τον γύρο στον οποίο θα έριχνε νοκ άουτ τον αντίπαλο πυγμάχο, ο Αλί υπήρξε ένας χορευτής των ρινγκ, ένας πυγμάχος που κινούσε το σώμα ώστε να αποφεύγει τα χτυπήματα, αντί να αγωνίζεται στην βάση της μέχρι τότε καθιερωμένης παθητικής άμυνας.

Ο Αλί ανακηρύχθηκε παγκόσμιος πρωταθλητής στις 25 Φεβρουαρίου του 1964 νικώντας τον Σόνι Λίστον, τον οποίο συνέτριψε στον επαναληπτικό αγώνα του επόμενου έτους από τον πρώτο γύρο (αναγκάζοντας πολλούς να θεωρήσουν ότι ο Λίστον είχε στήσει το ματς). Στις 14 Νοεμβρίου 1966 ο Αλί, μετά από συνεχιζόμενες νίκες επί πυγμάχων όπως ο Πάτερσον, ο Κούπερ και ο Λόντον, έκανε τον αγώνα της ζωής του απέναντι στον Κλίβελαντ Γουίλιαμς, τον οποίο εξόντωσε κυριολεκτικά επιφέροντας περισσότερα από εκατό κτυπήματα κατά την διάρκεια των τριών γύρων τους οποίους διήρκεσε η αναμέτρηση. Τον Απρίλιο του 1967 όμως ο Αλί αρνήθηκε να καταταγεί στον πόλεμο του Βιετνάμ, δηλώνοντας πως δεν έχει καμιά διένεξη με τους Βιετκόγκ, γεγονός που οδήγησε στην αφαίρεση του τίτλου του πρωταθλητή. Μέχρι το 1970 ο Αλί ήταν αποκλεισμένος από τα ρινγκ, με τον τίτλο του πρωταθλητή να ανήκει πλέον στον Τζο Φρέιζερ. Μετά από αγώνα δεκαπέντε γύρων, ο Αλί ηττήθηκε για πρώτη φορά στην καριέρα του από τον Φρέιζερ το 1971.

Και ενώ ο Αλί φαινόταν πια αρκετά γέρος απέναντι σε νεώτερους αντιπάλους, το 1974, δέκα χρόνια μετά την πρώτη φορά που ανακηρύχθηκε παγκόσμιος πρωταθλητής, ο Αλί ρίχνει νοκ άουτ τον γιγάντιο Τζορτζ Φόρμαν (ο οποίος είχε κατεδαφίσει δύο χρόνια προηγουμένως τον Φρέιζερ, κατακτώντας τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή), εφαρμόζοντας μια νέα τακτική εκμετάλλευσης της κούρασης του αντιπάλου του, ώστε να χτυπήσει την κατάλληλη στιγμή. Η αναμέτρηση που έγινε στην ζούγκλα του Ζαίρ και έμεινε γνωστή ως Rumble in the Jungle (βροντή στη ζούγκλα) σηματοδότησε την επιστροφή του θρυλικότερου πυγμάχου που ανέδειξε η ιστορία.

Ο γέρο Φόρμαν και η μαμά Κιμ

Μετά την ήττα του από τον Αλί ο ύψους 191 Φόρμαν, παρέμεινε ανενεργός μέχρι το 1975. Στην συνέχεια επέστρεψε και πέτυχε σημαντικές νίκες ενάντια σε πυγμάχους όπως ο Φρέιζερ και ο Λάιλ, αλλά το 1977, πριν προλάβει να διεκδικήσει την επιστροφή του στον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή, έχασε από τον Jimmy Young και βρέθηκε στα αποδυτήρια άρρωστος και απογοητευμένος, να αφιερώνει την υπόλοιπη ζωή του στον χριστιανισμό ως ιερέας, αστειευόμενος για το υπόλοιπο της ζωής του ότι ο Young κατάφερε να γρονθοκοπήσει τον διάβολο μακριά από το κορμί του. Το 1987 όμως, δέκα χρόνια μακριά από τα ρινγκ, ο γέρο Φόρμαν αποφασίζει να επιστρέψει στην ηλικία των 38 ετών, ώστε να μαζέψει λεφτά για το κέντρο νεότητας που είχε ιδρύσει. Αγωνιζόμενος για αρκετά χρόνια, κατάφερνε παρά το ότι είχε χάσει την κινητικότητα των νεανικών του χρόνων, να επιβιώνει χάρη στην δύναμη και την αποφασιστικότητά του.

Το 1994 ο Μάικλ Μούρερ νίκησε τον Εβάντερ Χόλιφιλντ. Ο Μούρερ δέχθηκε ως επόμενο αντίπαλό του τον γέρο Φόρμαν, θεωρώντας ότι θα ήταν εύκολος αντίπαλος. Ο Φόρμαν όμως, σε ηλικία 45 ετών, φορώντας τα ίδια ρούχα με τα οποία είχε χάσει τον τίτλο από τον Αλί είκοσι χρόνια προηγουμένως, ξανάγινε παγκόσμιος πρωταθλητής, όντας ο μεγαλύτερος σε ηλικία παγκόσμιος πρωταθλητής στην ιστορία του αθλήματος.

Μια μαμά, η Κιμ Κλάιστερς ξάφνιασε τους πάντες όταν στο τελευταίο Αμερικανικό Όπεν νίκησε διαδοχικά τις δύο αδελφές Γουίλιαμς για να προκριθεί στον τελικό και να κατακτήσει τον τίτλο, νικώντας την Δανέζα Caroline Wozniacki. Η Κλάιστερς, μια από τις πιο συμπαθείς παίκτριες, κατέκτησε πέντε φορές το βραβείο αθλητοπρέπειας του Women Tennis Association. Στην καριέρα της είχε καταφέρει να κατακτήσει μόνο μια φορά τίτλο σε τουρνουά Grand Slam, και πάλι στο Αμερικανικό Όπεν το 2005, ενώ υπήρξε Ν. 1 στην παγκόσμια κατάταξη. Η αποχώρησή της όμως λόγω τραυματισμών το 2007 την βρήκε κουρασμένη και ανήμπορη σχεδόν να αγωνιστεί στο υψηλό επίπεδο που είχε συνηθίσει τους φίλους της. Κανένας δεν πίστευε ότι στο πρώτο τουρνουά υψηλού επιπέδου μετά την επιστροφή της, η Κιμ θα κατάφερνε το απίστευτο. Αυτή όμως τους διέψευσε όλους.

Allez Justine

Η Justine Henin, η κορυφαία αθλήτρια της γενιάς της, πρόλαβε σε πέντε χρόνια να κατακτήσει επτά τουρνουά grand slam, να τερματίσει τρεις χρονιές στο Ν. 1 και κυρίως να καταστεί σύμβολο της μαχητικότητας, της αγωνιστικότητας και της αντιμετώπισης των κακουχιών με σκληρή δουλειά. Η αποχώρησή της από το άθλημα σε ηλικία 25 μόλις ετών, όταν δεν αισθανόταν πια την ψυχική ορμή να συνεχίσει, άφησε το άθλημα φτωχότερο παρά ποτέ άλλοτε. Αυτό τον Ιανουάριο όμως, μετά από μια απουσία σχεδόν δύο ετών, κατά την οποία το γυναικείο τένις στερήθηκε υψηλού συναγωνισμού και γνώρισε Ν. 1 τενίστριες, οι οποίες δεν μπορούν να δικαιολογήσουν την κατάταξή τους στα μεγάλα τουρνουά (όπως οι Σάφινα, Ιβάνοβιτς, Γιάνκοβιτς), η Henin επιστρέφει για να αναμετρηθεί και πάλι με την αιώνια αντίπαλο Κλάιστερς, τις αδελφές Γουίλιαμς και ίσως την ανανεωμένη Μαρία Σαραπόβα, αλλά και την νέα φουρνιά παικτριών. Επιτέλους το γυναικείο τένις ξαναγίνεται ενδιαφέρον.

Συγκεκριμένα, στο έντυπο, το οποίο έχει κυκλοφορήσει στα αγγλικά, τα ισπανικά και τα πορτογαλικά, γίνεται αναφορά στην ίδρυση του ΑΠΟΕΛ και στην συμμετοχή αθλητών του στον αγώνα της ΕΟΚΑ, αλλά και στην αντίσταση στην τουρκική εισβολή. Ειδική αναφορά γίνεται στα τετελεσμένα που επέβαλε η Τουρκία στην Κύπρο τα τελευταία 35 χρόνια, στην βεβήλωση της πολιτιστικής κληρονομιάς των κατεχομένων, στην χρήση της Κύπρου ως σταθμό διακίνησης λαθρομεταναστών, αλλά και στην ειδική περίπτωση της κατεχόμενης πόλης της Αμμοχώστου. Επίσης, τονίζεται η ανάγκη σεβασμού από την Τουρκία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του διεθνούς δικαίου στην Κύπρο, προκειμένου να συνεχιστεί απρόσκοπτα η ενταξιακή της πορεία. Τέλος, στο έντυπο γίνεται αναφορά στην ιστορία του ΠΑΝΣΥΦΙ και στην ιδιαιτερότητα της πορτοκαλί περιβολής, η οποία συνιστά το σήμα κατατεθέν των οπαδών της ομάδας της Λευκωσίας.

Έχουμε πολλές φορές στο παρελθόν γίνει μάρτυρες βίαιης και αντικοινωνικής συμπεριφοράς φιλάθλων στα γήπεδα, η οποία καταδικάζεται κατά κανόνα από τους αρμόδιους και από τα ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένης και της «Σύγχρονης Άποψης». Επιπλέον, συχνά στηλιτεύεται ο ρόλος των ποδοσφαιρικών σωματείων στην πολιτική, αλλά και η αντίστροφη σχέση της παρέμβασης πολιτικών δυνάμεων στα ζητήματα που άπτονται του ποδοσφαίρου και του αθλητισμού γενικότερα. Μόλις στο προηγούμενο τεύχος του περιοδικού μας είχαμε δημοσιεύσει σχετική έρευνα, στην οποία γινόταν αναφορά σε αυτά τα ζητήματα. Τέτοιες αναφορές είναι σημαντικές για την καταπολέμηση των επικίνδυνων αυτών φαινομένων που παρασιτούν εις βάρος του αθλητισμού και της κοινωνίας. Εν τούτοις, εξίσου σημαντική είναι και η προβολή ενεργειών με θετικό κοινωνικό και πολιτιστικό πρόσημο. Το ποδόσφαιρο και ο οργανωμένος οπαδισμός δεν είναι εξ’ ορισμού χώροι παραγωγής βίας, αλλά σημεία αναφοράς ιδεών και αξιών και ως τέτοια είναι που, μεσολαβούντων άλλων, εξωαθλητικών παραγόντων, εκτρέπονται σε φορείς σύγκρουσης. Ενέργειες όπως αυτή του ΠΑΝΣΥΦΙ ΑΠΟΕΛ καταδεικνύουν την θετική πλευρά του οπαδισμού, ως κοινωνικής συμπεριφοράς βασισμένης σε ευγενείς αξιακούς κώδικες και ανιδιοτελείς συμπεριφορές και, άρα, κοινωνικά επωφελούς. Ταυτόχρονα, από κοινού με την δύναμη της εικόνας και της τηλεοπτικής προβολής των μεγάλων αθλητικών διοργανώσεων, συντελούν στην προώθηση της υπόθεσης της Κύπρου. Της Κύπρου που δεν αποδέχεται την μετατροπή του «δεν ξεχνώ» σε γραφικό σύμβολο μιας ξεπερασμένης από την ιστορία αντίστασης, αλλά επιμένει στην διεκδίκηση των δύο κορυφαίων στην ιεραρχία των δημόσιων αγαθών μετά την ζωή: Της ελευθερίας και της αξιοπρέπειας.

Εκείνο που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί είναι το ποιοι μπορούν να διεκδικήσουν τον τίτλο του κορυφαίου. Ο Μάικαν και ο Κούζι την δεκαετία του 1950, ο Ουίλτ και ο Ράσελ την δεκαετία του 1960 (και από κοντά ο Όσκαρ, ο Μπέιλορ και ο Ουέστ), ο Καρίμ την δεκαετία του 1970, ο Μάτζικ και ο Μπερντ την δεκαετία του 1980, ο Τζόρνταν την δεκαετία του 1990, ο Σακίλ και ο Ντάνκαν την πρώτη δεκαετία του νέου αιώνα. Αναγκαστικά ένας από αυτούς είναι και ο καλύτερος όλων των εποχών, αν και τα κριτήρια για σύγκριση εποχών μεταξύ τους συχνά διαφέρουν.

Στα ατομικά αγωνίσματα τα πράγματα φαίνονται πιο απλά. Οι τίτλοι καθορίζουν τον καλύτερο. Και πάλι όμως αυτό δεν αρκεί. Ο Φέντερερ κατέκτησε δεκαπέντε τίτλους στα μεγάλα τουρνουά, αλλά οι εξήντα σχεδόν συνολικοί τίτλοι του απέχουν αρκετά από τους 109 του Τζίμμυ Κόνορς, τους 94 του Λεντλ ή τους 77 του Τζόνι Μακ. Ακόμα και αν φέτος ο Ρότζερ τερματίσει πρώτος στην συνολική βαθμο-λογία, αυτή θα είναι η πέμπτη μόλις φορά πίσω από τις έξι του Σάμπρας και του Τίλτεν ή τις οκτώ του Πάντσο Γκονζάλεζ. Οπωσδήποτε ο Φέντερερ μάλλον δεν θα κατακτήσει ποτέ και τους τέσσερις μεγάλους τίτλους σε μια χρονιά (εκτός αν τα καλύτερα μας τα έχει φυλάξει για το τέλος) όπως κατάφερε δύο φορές ο Λαβέρ και μια φορά ο Μπουτζ. Και ακόμα δεν έχει κατακτήσει το χρυσό σλαμ καριέρας όπως ο Άγκασι.

Κάποιοι θα ισχυριστούν -σωστά- ότι το ταμπλό των ανδρών σήμερα αν και έχει αναμφίβολα μεγαλύτερο βάθος, εντούτοις δεν έχει τον συνωστισμό κορυφαίων ονομάτων που είχε η δεκαετία του ογδόντα με τους Βιλάντερ, Μπέκερ, Έντμπεργκ, Λέντλ, Μάκενρο. Κάποιοι άλλοι θα ισχυριστούν ότι ακόμα και ο Φέντερερ δεν έχει το ταλέντο του Μποργκ, την μαγεία του Πέρι, την συνέπεια του Ρόζγουολ ή την κυριαρχία του Κρέιμερ. Μπορεί κάποιος να θεωρείται εν πάση περιπτώσει ως ο κορυφαίος, άμα έχει αρνητικό ρεκόρ νικών απέναντι στον μεγαλύτερο προσωπικό του αντίπαλο, τον Ράφα Ναδάλ;
Η ώρα του απολογισμού

Ο τίτλος του καλύτερου όλων δεν είναι απλή υπόθεση ακόμα και στα ατομικά αθλήματα. Ο Ρόκι Μαρσιάνο αποχώρησε από τα ριγκ ανίκητος, ενώ ο Σούγκαρ Ρέι Ρόμπινσον ψηφίζεται συχνά από τους φίλους του μποξ ως ο μεγαλύτερος πυγμάχος που έζησε ποτέ. Για το ευρύ κοινό όμως (όπως και για αρκετούς ειδικούς) κανένας δεν θα μπορέσει ποτέ να συγκριθεί με τον Μοχάμετ Αλί, τον άνθρωπο που για πολλούς συμβολίζει όσο κανένας το άθλημα του μποξ. Στο γυναικείο τένις ελάχιστοι θα διαφωνήσουν ότι ο τίτλος της καλύτερης όλων των εποχών ανήκει είτε στην Γκραφ, είτε στην Ναβρατίλοβα, με πιθανές ανθυποψήφιες (ανάλογα με την εποχή), την Λεγκλέν, την Γουίλς, την Κόννολι, την Κωρτ ή την Έβερτ. Μπορεί όμως άραγε να αμφισβητήσει κανείς ότι το σημαντικότερο πρόσωπο που ανέδειξε ποτέ το γυναικείο τένις (ή ίσως και ο γυναικείος αθλητισμός) είναι η Μπίλι Τζιν Κινγκ, της οποίας η πολιτιστική και κοινωνική σημασία εκτός των γηπέδων του τένις μόνο με τον Αλί μπορεί να συγκριθεί;

Οι υποψήφιοι για τον τίτλο του κορυφαίου όλων των εποχών στο αντρικό τένις είναι μετρημένοι. Ο μεγάλος Μπιλ Τίλτεν, ο Μπουτζ, ο Κρέιμερ, ο Πάντσο Γκονζάλεζ, ο Ροντ Λαβέρ και ο Κεν Ρόζγουολ, ο Μπγιορν Μπόργκ, ο Τζίμι Κόνορς, ο Πιτ Σάμπρας και ο Ρότζερ Φέντερερ. Σε ένα άρθρο μας στην «Άποψη» που δημοσιεύθηκε πριν από περισσότερο από δεκαπέντε μήνες, είχαμε καθορίσει τα κριτήρια σύγκρισης των μεγαλύτερων τενιστών όλων των εποχών και καταλήγαμε ως ακολούθως:

«Η θέση του Federer ανάμεσα στους καλύτερους τενίστες όλων των εποχών είναι εξασφαλισμένη, αλλά ο ισχυρισμός ότι αυτός είναι ο καλύτερος όλων των εποχών είναι ακόμα πρόωρος. Με δεδομένο ότι φέτος για πρώτη φορά οι αντίπαλοι παίκτες και ιδιαίτερα οι Nadal και Djokovic φαίνονται ικανοί να κλονίσουν την παντοκρατορία του, ο Federer καλείται να παραμείνει στην κορυφή, κερδίζοντας και πάλι το Wimbledon και το US Open ή -είναι άραγε δυνατόν;- το Roland Garros, ώστε να μπορεί να διεκδικήσει τον ανεπίσημο τίτλο του καλύτερου τενίστα όλων των εποχών».

Η ώρα του απολογισμού έφθασε. Ο Φέντερερ κατέκτησε και πάλι το Γουίμπλεντον και το Αμερικανικό Όπεν και -ναι, είναι δυνατόν- το Ρολάντ Γκαρός. Το σημαντικότερο, κατάφερε μετά από μια περίοδο που απλά φαινόταν ακαταμάχητος, να πέσει λαβωμένος από τον Ναδάλ και να ξανασηκωθεί και να ξαναφανεί ανίκητος. Ο Φέντερερ εξασφάλισε την θέση του στην αθανασία του αθλητισμού, όταν αφού πέρασε προσωρινά από το δέος του ανίκητου στα όρια του ανθρώπινου, επανήλθε μονίμως πλέον στην ονειροφαντασιά του θρύλου, όπως ο Σάμπρας το 2002, η Γκραφ το 1999, η Έβερτ το 1985 και ο Αλί στην συγκλονιστική μάχη στην ζούγκλα απέναντι στον Φόρεμαν. Αν και στον καλύτερο τελικό Γουίμπλεντον όλων των εποχών είχε χάσει από τον Ναδάλ, ο φετινός τελικός απέναντι στον Ρόντικ υπήρξε νικητήριος, βγαλμένος από τα πιο τρελά όνειρα των φίλων του τένις.

Αν ο εικοστός αιώνας υπήρξε ο αιώνας των θρύλων του αθλητισμού, του Αλί και του Τζο Λούις, του Μπέιμπ Ρουθ και του Τσάμπερλεν, της Νάντια Κομανέτσι, του Πελέ και του Μαραντόνα, του Τζέσι Όουενς και του Καρλ Λιούις, του Ζάτοπεκ και του Παάβο Νούρμι, του Ράσελ και του Τζόρνταν, του Κρόιφ και του Πλατινί, του Μάτζικ και του Μπερντ, του Μαρκ Σπιτς και του Τζόνι Βάσμιλλερ, του Σεργκέι Μπούμπκα και του Τζαμπάρ, του Μποργκ, του Τίλτεν, του Σάμπρας και του Λαβέρ, η πρώτη δεκαετία του εικοστού πρώτου αιώνα έχει προσθέσει με ανεξίτηλη μελάνη ένα ακόμα όνομα στις αθάνατες μορφές του αθλητικού γίγνεσθαι. Πάνω από τον Τάιγκερ Γουντς, πάνω από τον Μπάρι Μποντς, πάνω από τον Γιουσείν Μπολτ, πάνω από τον Σακίλ Ο Νιλ, πάνω από τον Μίκαελ Σουμάχερ, πάνω από τον Μάικλ Φελπς, η πρώτη αθλητική δεκαετία του αιώνα μας μπορεί να εκφραστεί με ένα και μόνο όνομα και με μια και μόνο φωτογραφία: Ρότζερ Φέντερερ, ο καλύτερος όλων.

Είναι δύσκολο σήμερα να αποτιμήσει κάποιος την σημασία των διαδοχικών νικών του Κώστα Κεντέρη στους Ολυμπιακούς Αγώνες, στο Παγκόσμιο και στο Ευρωπαϊκό πρωτάθλημα στα 200 μέτρα. Τα γεγονότα που ακολούθησαν το 2004 αμαύρωσαν την εικόνα, όχι μόνο του Κεντέρη, αλλά και ολόκληρου του ελληνικού αθλητισμού και μείωσαν την αξία επιτυχιών που όταν έγιναν, είχαν συγκλονίσει ολόκληρη την Ελλάδα.

9. Ο θρυλικός Τσικλητήρας

Ο Κωνσταντίνος Τσικλητήρας πρωτοεμφανίστηκε στους Αγώνες του Λονδίνου, κατακτώντας δύο αργυρά μετάλλια στα άλματα άνευ φοράς, πίσω από τον μεγάλο Ρέι Έουρι. Τέσσερα χρόνια αργότερα στη Στοκχόλμη, ο Τσικλητήρας κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο στο μήκος άνευ φοράς και το χάλκινο στο ύψος άνευ φοράς, ενώ το 1913 κατατάχθηκε ως εθελοντής στους Βαλκανικούς Πολέμους, όπου και πέθανε από μηνιγγίτιδα σε ηλικία 24 ετών. Μοναδική προσωπικότητα, όχι μόνο για την κατάκτηση του χρυσού ολυμπιακού μεταλλίου, αλλά κυρίως γιατί συμβολίζει όσο κανένας την αγνότητα και αυταπάρνηση του Έλληνα αθλητή, μιας εποχής ρομαντικής, όσο και χαμένης.

8. Μπροστά σε 80.000 κόσμο

Μπροστά σε 80.000 κόσμο στο Παναθηναϊκό στάδιο, σε ένα αριθμό που αποτελεί ακόμα και σήμερα ρεκόρ γκίνες για αγώνα καλαθόσφαιρας, η ΑΕΚ του Τρόντζου, του Αμερικάνου, του Ζούπα και του Βασιλειάδη, άνοιξε τον δρόμο των επιτυχιών σε συλλογικό επί-πεδο, νικώντας την Σλάβια Πράγας στον τελικό του Κυπέλλου Κυπελλούχων το 1968.

7. Στον ναό του ποδοσφαίρου

Στη μεγαλύτερη επιτυχία σε συλλογικό επίπεδο, για το ελληνικό ποδόσφαιρο, ο Παναθηναϊκός του Δομάζου και του Αντωνιάδη, έφθασε το 1971, με προπονητή τον καλπάζοντα ταγματάρχη Φέρεντς Πούσκας, στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών στο στάδιο Γουέμπλεϊ του Λονδίνου. Παρά την ήττα του από τον Άγιαξ του Κρόιφ, μια από τις καλύτερες ομάδες όλων των εποχών, η παρουσία του Παναθηναϊκού στο Γούεμπλεϊ παραμένει αξεπέραστη στιγμή στην ιστορία του ελληνικού ποδοσφαίρου.

6. Η δυναστεία

Έχουν περάσει πια δεκατρία ολόκληρα χρόνια από τότε που μετά τις αποτυχίες του Άρη, του ΠAOK και του Ολυμπιακού, μια ελληνική ομάδα απέδειξε ότι η κορυφή της Ευρώπης δεν είναι όνειρο. Με την λάμψη του Ντομινίκ Ουίλκινς να κατακλύζει το Παρίσι, ο Παναθηναϊκός του Αλβέρτη, του Οικο-νόμου, του Παταβούκα, του Κόρφα, του Γιαννάκη, του προπονητή Μπόζι-νταρ Μάλκοβιτς και του Στόικο Βράνκοβιτς, έφερε για πρώτη φορά το τρό-παιο στην Ελλάδα. Την επόμενη χρονιά θα ακολουθούσε ο Ολυμπιακός του Ρίβερς, ενώ ο Παναθηναϊκός κατέκτησε την Ευρώπη τέσσερις ακόμα φορές, όντας η πρώτη ελληνική ομάδα που εξελίχθηκε σε ευρωπαϊκή δυναστεία.

5. Ξαναβάλτο αγόρι μου

Το 2005 η Εθνική Ελλάδος του Παπαλουκά και του Διαμαντίδη κλήθηκε να επα-ναλάβει τον άθλο του 1987 και τα κατάφερε χάρη σε μια επική ανατροπή στον ημιτελικό με την Γαλλία που ολοκληρώθηκε με ένα αλησμόνητο τρίποντο του Διαμαντίδη που αποτυπώθηκε έκτοτε χάρη στην κραυγή του Βασίλη Σκουντή «βάλτο αγόρι μου». Το 2006 η Εθνική προχώρησε ένα βήμα ακόμα κερδίζοντας στον ημιτελικό τις ΗΠΑ του Λεμπρόν, του Γουέιντ και του Καρμέλο, προτού συντριβεί από την Ισπανία του Γκασόλ στον τελικό. Η επιστροφή της επίσημης αγαπημένης στην κορυφή του κόσμου ήταν πλέον οριστικό γεγονός.

4. Ο νερουλάς από το Μαρούσι μπαίνει στο στάδιο

Ο Σπύρος Λούης, ένας νερουλάς από το Μαρούσι, είχε αποφασίσει να τρέξει στον Μαραθώνιο, κατόπιν παραινέσεων του πρώην Συνταγματάρχη του και νυν αφέτη του Μαραθωνίου της Αθήνας, Παπαδιαμαντόπουλου, ο οποίος γνώριζε τις αντοχές του παλιού του στρατιώτη. Στο Πικέρμι ο Λούης σταμάτησε να πιει ένα ποτήρι κρασί και συνέχισε. Μέχρι και τέσσερα χιλιόμετρα πριν το τέλος στην πρωτιά βρισκόταν ο Τέντι Φλακ, ένας Αυστραλός δρομέας που ήδη είχε κατακτήσει χρυσό μετάλλιο στους δρόμους των 800 και 1500 μέτρων. Κουρασμένος όμως κατέρρευσε, δίδοντας την ευκαιρία στο νερουλά από το Μαρούσι να κατακτήσει την πρωτιά και να καταστήσει το όνομά του τμήμα της ελληνικής γλώσσας.

3. Ο Πύρρος βγάζει τα παπούτσια του

Η Ελλάδα επιθυμούσε όσο τίποτα να διοργανώσει ξανά τους Αγώνες. Παρά τον συνεχή πόλεμο του αγγλόφωνου τύπου, ο οποίος κατηγορούσε την Αθήνα ότι ήταν ανέτοιμη για να διοργανώσει τους Αγώνες και ότι είχε κενά ασφαλείας, η διοργάνωση αποδείχθηκε μια από τις πλέον επιτυχημένες της ιστορίας, σημειώνοντας ρεκόρ συμμετοχών και τηλεθέασης. Η Ελλάδα κατέκτησε έξι χρυσά μετάλλια, έξι αργυρά και τέσσερα χάλκινα, την καλύτερη επίδοση στην ολυμπιακή ιστορία της μετά τους πρώτους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896. Συγκλονιστικότερη στιγμή των Αγώνων υπήρξε η αποθέωση που επιφύλαξαν οι Έλληνες θεατές στον Βορειοηπειρώτη αρσιβαρίστα Πύρρο Δήμα, ο οποίος είχε κατακτήσει τρία διαδοχικά χρυσά μετάλλια από το 1992- 2000 και είναι μια από τις μεγάλες μορφές της ιστορίας των Αγώνων. Αν και ο αθλητής από τη Χιμάρα έκλεισε την καριέρα του με το χάλκινο μετάλλιο, αποθεώθηκε ως αν είχε κερδίσει το χρυσό.

2. Το πειρατικό κατακτά την Πορτογαλία

Ποιος μπορεί αλήθεια να ξεχάσει εκείνες τις στιγμές του 2004; Την νίκη επί της Γαλλίας του Ζιντάν στα προημιτελικά, την κεφαλιά -πρόκριση του Δέλλα στην παράταση του ημιτελικού απέναντι στην Τσεχία και την λύτρωση που πρόσφερε ο Χαριστέας με το γκολ του τελικού απέναντι στην διοργανώτρια Πορτογαλία. Στην μεγαλύτερη έκπληξη στην ιστορία του ποδοσφαίρου, η Ελλάδα κατέκτησε το ευρωπαϊκό στο ποδόσφαιρο σε μια διοργάνωση στην οποία κανένας δεν της έδιδε την παραμικρή πιθανότητα και έβγαλε τους Έλληνες στους δρόμους ξανά και ξανά και ξανά. Ο Ζαγοράκης ψηφίστηκε ο πολυτιμότερος παίκτης της διοργάνωσης, ο Ότο Ρεχάγκελ είδε τον ελληνικό λαό να υποκλίνεται μπροστά του και ο Καραμανλής εξασφάλισε, ίσως χάρη στον απόηχο του πειρατικού, ανανέωση της λαϊκής εντολής μερικά χρόνια αργότερα.

1. Η παρέα του Γκάλη στην κορυφή της Ευρώπης

Περισσότερο από είκοσι χρόνια έχουν περάσει από τον θρίαμβο του 1987 και την ημέρα που η ελληνική κοινωνία ένιωσε ότι ξαναγεννήθηκε. 59 χρόνια ακριβώς μετά την γέννηση του Τσε Γκεβάρα στις 14 Ιουνίου του 1928, η επανάσταση του ελληνικού αθλητι-σμού άρχισε στο ΣΕΦ, επαναπροσδιορίζοντας την θέση της καλαθόσφαιρας, αλλά και της ελπίδας στην ελληνική κοινωνία. Η έκτοτε επίσημη αγαπημένη των Ελλήνων έπεισε τους Έλληνες, για πρώτη φορά μετά τον εμφύλιο, ότι η επιμονή και η συνέχεια ανταμείβονται, ότι η «μικρή Ελλαδίτσα» μπορεί να κερδίζει, όχι διότι παίζει καλή άμυνα ή διότι είναι τυχερή, αλλά διότι είναι η καλύτερη και διότι καταφέρνει να υπερβεί τον εαυτό της. Οι βολές του τίμιου γίγαντα Καμπούρη και οι βολές του Μπέρι Ανδρίτσου που έστειλαν τον αγώνα στην παράταση, οι ηρωισμοί του Μέμου Ιωάννου και του Γιαννάκη, τα τρίποντα του Φάνη και τα παπούτσια Etonic του Φασούλα, ο άτυχος Φιλίππου, ο ψύχραιμος Πολίτης, η Μελίνα, η Μαρινέλα, ο Αντρέας, ο λαθρεπιβάτης του πάγκου Ρόνι Σεϊκέλι και πάνω από όλους ο μεγαλύτερος Έλληνας αθλητής όλων των εποχών, ο συγκλονιστικός ηγέτης Νίκος Γκάλης, μας έκαναν να νιώσουμε ότι βγαίνουμε από το τούνελ και να συνεχίσουμε το ταξίδι. Ήρθανε άλλες εποχές. Ήμασταν πια πρωταθλητές.

H φλόγα των 13ων Αγώνων Μικρών Κρατών Ευρώπης έσβησε στο Στάδιο ΓΣΠ. Θα μείνει όμως για πάντα αναμμένη στην καρδιά των χιλιάδων ανθρώπων που με τις επιδόσεις τους, τον αγώνα τους, το «ευ αγωνίζεσθαι» και το μεράκι τους έδωσε ζωή στην 13η αθλητική διοργάνωση των οκτώ μικρών (με πληθυσμό κάτω του ενός εκατομμυρίου κατοίκων), κρατών της Ευρώπης. Η Κύπρος παρέδωσε την σκυτάλη και την σημαία των Αγώνων στο Λίχτενσταϊν που θα φιλοξενήσει τους 14ους ΑΜΚΕ, στους οποίους θα λάβει για πρώτη φορά μέρος, εκτός απροόπτου και το Μαυροβούνιο.

«Χαρήκαμε τούτο το ταξίδι, ευχηθήκαμε και θέλαμε να μην τέλειωνε ποτέ, όμως φτάσαμε αναπόδραστα στο τέλος του δρόμου και στην αρχή του νέου ταξιδιού που θα έχει τέλος στο Λίχτενσταϊν, το 2011. Κρατούμε λοιπόν τους δεσμούς φιλίας που σφυρηλατήσαμε αυτές τις έξι μέρες. Το άδολο χειροκρότημα που συνόδευσε τις προσπάθειες των αθλητών. Τις επιτυχίες των αθλητών. Τον ζήλο και την συμβολή των εθελοντών. Το δόσιμο ψυχής όλων όσοι ανέλαβαν και έφεραν σε πέρας τούτους τους αγώνες. Δεν είναι τώρα η ώρα του απολογισμού. Είναι μόνο η ώρα του αποχαιρετισμού. Δεν θα διστάσω όμως ή καλύτερα δεν μπορώ να αποκρύψω ότι τούτοι οι 13οι ΑΜΚΕ θα μείνουν στην ιστορία ως οι Αγώνες που έβαλαν τον πήχη ακόμη πιο ψηλά. Οι Αγώνες που βοήθησαν να σηκωθούμε λίγο πιο ψηλά. Σας αποχαιρετώ τώρα που τέλειωσαν οι Αγώνες και σας εύχομαι καλό ταξίδι επιστροφής, ευχόμενος όλοι με υγεία να συναντηθούμε σε δύο χρόνια στο Λίχτενσταϊν, για το επόμενο ταξίδι στο όνειρο», σημείωσε στον αποχαιρετισμό του ο Πρόεδρος της Κυπριακής Ολυμπιακής Επιτροπής, Ουράνιος Ιωαννίδης.

Η τελετή λήξης έλαβε χώρα στο στάδιο ΓΣΠ. Η είσοδος των αθλητών στο γήπεδο, με την συνοδεία της Δημοτικής Φιλαρμονικής Ορχήστρας Λάρνα-κας, δημιούργησε ένα πολύχρωμο μωσαϊκό. Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Ολυμπιακής Επιτροπής, Ουράνιος Ιωαννίδης, αποχαιρέτησε τις αποστολές των ομάδων με περηφάνια για την άρτια διοργάνωση των Αγώνων. Η Ελένη Αρτυματά παρέδωσε την σημαία των Αγώνων στον Ουράνιο Ιωαννίδη ο οποίος με τη σειρά του την παρέδωσε στον Πρόεδρο της Ολυμπιακής Επιτροπής του Λίχτενσταϊν Λίο Κραντζ (Leo Kranz) για την διοργάνωση των 14ων ΑΜΚΕ. Ο Λίο Κραντζ ευχαρίστησε την Κύπρο για «τους ωραίους Αγώνες» και καλωσόρισε τις οκτώ χώρες στο ταξίδι της δικής του πατρίδας. Η φλόγα, στο στάδιο της κυπριακής πρωτεύουσας, έσβησε…