Property Tc

Property Gc

Κοιτάζοντας τους στόχους και τα συμφέροντα του κάθε «παίχτη» μπορεί κάποιος εύκολα να αντιληφθεί την στρατηγική ανάπτυξη του «παιχνιδιού», όπως επίσης και τα πιθανά αποτελέσματα για την Κύπρο.

Παίχτης 1: Ισραήλ

Το Ισραήλ προσπαθεί να αποδείξει ότι οι κινήσεις του ενάντιων των Παλαιστινίων στην Γάζα δεν είναι παράλογες και ταυτόχρονα να τονίσει ότι η Τουρκία, με τις πράξεις της στην Κύπρο, είναι η τελευταία χώρα που πρέπει να ασκεί κριτική. Ως επακόλουθο, είναι αναμενόμενο ότι η Κύπρος θα χρησιμοποιείται από το Ισραήλ ως «όπλο» για να κτυπήσει πολιτικά την Τουρκία. Ένα πρόσφατο άρθρο ενός (Εβραίου) Αμερικανού ακαδημαϊκού (Dr. Daniel Pipes) στην Jerusalem Post είναι ενδεικτικό για το πώς η Κύπρος μπορεί να βρεθεί στη μέση της όλης Ισραηλινο-τουρκικής κρίσης. Ο Dr. Pipes έθεσε το ερώτημα κατά πόσο οι πράξεις του Ισραήλ στη Γάζα είναι χειρότερες από αυτές της Τουρκίας στην Κύπρο, κάνοντας μια ενδιαφέρουσα και πολυεπίπεδη σύγκριση των δύο περιπτώσεων (π.χ. η χρήση απαγορευμένων όπλων, η κατοχή εδαφών, ο εποικισμός, κτλ). Το συμπέρασμα ήταν (φυσικά) ότι αυτά που κάνει η Τουρκία στην Κύπρο είναι πολύ χειρότερα και ότι καλά θα έκανε η πρώτη να μην ασχολείται με το Ισραήλ.

Το ερώτημα είναι κατά πόσο η Κυπριακή Δημοκρατία θα πρέπει να βοηθήσει το Ισραήλ να πλήξει πολιτικά την Τουρκία ή αν θα πρέπει να κρατήσει μια πιο ουδέτερη στάση. Η απάντηση δεν είναι απλή και η Κυπριακή Δημοκρατία θα πρέπει να πορευτεί πολύ προσεχτικά για τουλάχιστον δύο λόγους:

1. Το Ισραήλ δεν θα διστάσει να μας «πουλήσει» οποιαδήποτε στιγμή αλλάξουν τα συμφέροντά του, γιατί στην πραγματικότητα ουδόλως απασχολεί τους γείτονές μας για την κατάσταση στην Κύπρο και τα προβλήματα που δημιουργεί η Τουρκία. Για αυτούς δεν είμαστε παρά μόνο ένα προσωρινό πολιτικό όπλο που μπορούν να χρησιμοποιήσουν για να αντιμετωπίσουν την υφιστάμενη κρίση με την Τουρκία, αλλά και την κριτική της διεθνής κοινότητας, η σημασία του οποίου αργά ή γρήγορα θα τελειώσει ή τουλάχιστον θα μειωθεί αισθητά. Μόλις περάσει η κρίση και η έντονη κριτική θα είμαστε αυτομάτως αχρείαστοι και η «συμμαχία» μας θα καταρρεύσει άμεσα.

2. Μια συμμαχία με το Ισραήλ εύκολα μπορεί να μας δημιουργήσει εχθρούς στον Αραβικό/Ισλαμικό κόσμο, κάτι που σίγουρα θα εκμεταλλευτεί η Τουρκία. Μέχρι στιγμής η συμπάθεια και συμπαράσταση της Κύπρου προς τον αγώνα των Παλαιστινίων ήταν ασπίδα στις τουρκικές προσπάθειες για αναγνώριση της «ΤΔΒΚ» από Ισλαμικά κράτη. Μια ανοιχτή συμμαχία με το Ισραήλ θα υποβοηθούσε τις τουρκικές προσπάθειες.

Παίχτης 2: Τουρκία

Η Τουρκία έχει θέσει ως έναν από τους βασικούς της στόχους την ανάπτυξη της χώρας σε περιφερειακή και παγκόσμια δύναμη. Η ανάπτυξη της οικονομίας της (16^η μεγαλύτερη στον κόσμο), η γεωστρατηγική της θέση, ιδιαίτερα όσο αφορά θέματα ενέργειας, αλλά και ο ρόλος της ως μοντέλο ισλαμικού αλλά και ταυτόχρονα δημοκρατικού κράτους, την οδήγησαν στην επίτευξη (σε μεγάλο βαθμό) του πρώτου στόχου και την έβαλαν στην σωστή πορεία για το δεύτερο. Σε σύγκριση με το παρελθόν, η μεγαλύτερη διαφορά είναι ότι για να πετύχει τους στόχους της, η Τουρκία, νιώθοντας τώρα πολύ πιο δυνατή, δεν διστάζει να ρισκάρει τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ ή οποιαδήποτε άλλη «φιλική» χώρα (όπως π.χ. το Ισραήλ). Δεν είναι τυχαίο που για πρώτη φορά στην ιστορία της η Τουρκία επέλεξε πλευρές στο μεγαλύτερο πρόβλημα της Μέσης Ανατολής, όταν απείλησε ουσιαστικά το Ισραήλ να λάβει μέτρα για χαλάρωση του εμπάργκο στη Γάζα ή να ρισκάρει να δεχθεί τις (απροσδιόριστες) συνέπειες. Τυχαίο δεν είναι ούτε το γεγονός ότι δεν διστάζει να φέρει στα άκρα τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ, που είναι ιδιαίτερα τεταμένες για πολλούς λόγους όπως είναι οι απειλές κατά του Ισραήλ, η υποστήριξη προς την Χαμάς, η διαχείριση των πυρηνικών του Ιράν, αλλά και για τον ρόλο που έχουν τα στρατεύματά της στο Αφγανιστάν.

Έχοντας αυτά τα δεδομένα υπόψη, το μόνο σίγουρο είναι ότι η Τουρκία δεν πρόκειται να αφήσει το Ισραήλ να ενδυναμώσει την θέση του και να αποδυναμώσει την δική της, χρησιμοποιώντας την Κύπρο ως «όπλο». Ακριβώς το αντίθετο. Το πιο πιθανό είναι να ζητήσει ακόμη πιο έντονα την βοήθεια άλλων Ισλαμικών κρατών να αντιμετωπίσουν το Ισραήλ σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου και αυτού της Κύπρου. Για τα πλείστα αραβικά κράτη, που διαχρονικά αγωνίζονται ενάντιων του Ισραήλ, η πιθανή βοήθεια της Τουρκίας σε αυτό τον αγώνα έχει σίγουρα πολύ περισσότερη σημασία από την κατάσταση της Κύπρου ή την όποια συμπάθεια τρέφουμε για τον Παλαιστινιακό αγώνα. Η «θυσία» της Κύπρου είναι πολύ πιο πιθανή τώρα παρά πριν την διάλυση των σχέσεων της Τουρκίας με το Ισραήλ και είναι εδώ που πρέπει να προσέξει η δική μας πολιτική ελίτ να μην προσφέρει περαιτέρω λόγους στα ισλαμικά κράτη να βοηθήσουν τις προσπάθειες της Τουρκίας για αναγνώριση της «ΤΔΒΚ».

Παίχτης 3: ΗΠΑ

Όπως προαναφέραμε, οι σχέσεις των ΗΠΑ και της Τουρκίας κάθε άλλο παρά ρόδινες είναι. Παρόλα αυτά, ούτε οι ΗΠΑ ούτε η Τουρκία είναι σε θέση να φέρουν σε ολική ρήξη τις σχέσεις τους. Η Τουρκία ακόμη χρειάζεται τις ΗΠΑ για στρατιωτικούς (εξοπλισμός), πολιτικούς και οικονομικούς λόγους, ενώ οι ΗΠΑ χρειάζονται την Τουρκία κυρίως γιατί παραμένει η μόνη μουσουλμανική χώρα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως δυτικό «μοντέλο» ισλαμικής δημοκρατίας, ενώ εξακολουθεί να είναι και η μόνη ουσιαστική «γέφυρα της Δύσης προς τον μουσουλμανικό κόσμο». Οι ΗΠΑ γνωρίζουν επίσης πόσο χρήσιμη μπορεί να είναι η Τουρκία για τον καλύτερο έλεγχο του Καύκασου αλλά και για θέματα ενέργειας στην περιοχή. Με λίγα λόγια, ακόμη και μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου η Τουρκία είναι ακόμη ιδιαίτερα σημαντική για τις ΗΠΑ.

Η ρήξη των σχέσεων Ισραήλ και Τουρκίας έφεραν τους Αμερικανούς σε ακόμη πιο δύσκολη θέση για την διαχείριση του μεσανατολικού. Καλούνται τώρα οι ΗΠΑ να κρατήσουν τις ισορροπίες στην περιοχή με πολύ προσεκτικούς χειρισμούς για να μην ξεφύγει ακόμη περισσότερο η κατάσταση. Δεν πρέπει να μας ξεγελούν οι όποιες προειδοποιήσεις των ΗΠΑ προς το Ισραήλ. Αντιθέτως, πρέπει να θεωρείται δεδομένη η υποστήριξη των πρώτων προς το δεύτερο. Δεδομένο όμως πρέπει να θεωρείται και το γεγονός ότι είναι πολύ δύσκολο για τις ΗΠΑ να απειλήσουν ανοιχτά την Τουρκία. Μάλλον το αντίθετο, αφού φαίνεται ότι επιλέγουν να την «καλοκρατούν». Η καλή συμπεριφορά των ΗΠΑ προς την Τουρκία όμως δεν μπορεί να είναι σε βάρος του Ισραήλ γιατί έτσι θα χαλάσουν ακόμη περισσότερο οι ισορροπίες. Είναι εδώ που υπάρχει ο κίνδυνος η Κύπρος να γίνει το «δωράκι» των ΗΠΑ, αφού η κατάσταση στο νησί είναι σημαντική για την Τουρκία και ασήμαντη ουσιαστικά για το Ισραήλ. Υπάρχει δηλαδή κίνδυνος η Κύπρος να χρησιμοποιηθεί ως πιονάκι για την εξομάλυνση των σχέσεων ΗΠΑ-Τουρκίας ή/και Τουρκίας-Ισραήλ.

Ενδεικνυόμενοι χειρισμοί

Πώς πρέπει εμείς να διαχειριστούμε την κατάσταση; Σίγουρα τα πράγματα δεν είναι απλά για τον Πρόεδρο Χριστόφια και την Διπλωματική Υπηρεσία και η κάθε μας κίνηση πρέπει να είναι πολύ μελετημένη για να μην βρεθούμε προ εκπλήξεως. Η χαμηλή και αθόρυβη στάση του Προέδρου είναι ενδεχομένως η καλύτερη λύση για να αντιμετωπίσουμε την κατάσταση.  Δεν μπορούμε φυσικά να εναντιωθούμε του Ισραήλ γιατί εναντιώνεται στην Τουρκική εισβολή και κατοχή. Αυτό θα ήταν διπλωματικό “αυτογκόλ”. Από την άλλη όμως δεν χρειάζεται να γίνουμε και οι πιο ένθερμοι οπαδοί του για τους λόγους που προαναφέρθηκαν. Μπορεί δηλαδή η ΚΔ να αφήσει το Ισραήλ να μιλά εναντίον της Τουρκίας χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα την Κύπρο, χωρίς όμως εμείς να παίρνουμε θέση ανοιχτά υπέρ του Ισραήλ. Με λίγα λόγια, στόχος πρέπει να είναι να πάρουμε όσα περισσότερα πολιτικά οφέλη μπορούμε από την τουρκοϊσραηλινή κρίση, χωρίς να βάλουμε τους εαυτούς μας σε μπελάδες με τα αραβικά κράτη υποστηρίζοντας ανοιχτά το Ισραήλ (έτσι και αλλιώς το Ισραήλ θα χρησιμοποιεί την Κύπρο ως παράδειγμα είτε είμαστε είτε δεν είμαστε ανοιχτά υπέρ του). Εξίσου σημαντική είναι και η ενδυνάμωση των σχέσεών μας με «ήσυχο» τρόπο με τους Παλαιστίνιους και άλλα αραβικά κράτη, έτσι ώστε να δυσκολέψουμε τις όποιες προσπάθειες της Τουρκίας να εκμεταλλευτεί την κρίση με το Ισραήλ.

Όσο αφορά την στάση της Αμερικής, δεν υπάρχουν και πολλά πράγματα που μπορούμε να κάνουμε ή να μην κάνουμε πέραν από το προσπαθούμε να διαβάζουμε ορθά τις κινήσεις στην διεθνή πολιτική σκακιέρα και να προσπαθούμε να είμαστε ένα βήμα μπροστά, ή τουλάχιστον να μην είμαστε ένα βήμα πίσω.

Σίγουρα αυτά σας ακούγονται κάπως παρατραβηγμένα. Δυστυχώς όμως δεν απέχουν και πολύ από την πραγματικότητα. Μια πραγματικότητα που είδε το φώς της δημοσιότητας την 7^η του περασμένου Ιουλίου, επιβεβαιώνοντας τους φόβους των Ευρωπαίων πολιτών. Το όνομα αυτής: «Πράσινη Βίβλος για τις Συντάξεις». Πρόκειται για ένα έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που σκοπό έχει την προώθηση προβληματισμού και την έναρξη διαβούλευσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο για το πώς μπορούν να διασφαλιστούν επαρκείς, βιώσιμες και ασφαλείς συντάξεις. Η διαβούλευση αυτή, η οποία θα κρατήσει για τέσσερις μήνες, θα οδηγήσει στην υιοθέτηση Λευκής Βίβλου, προκειμένου να αποτελέσει πηγή κοινοτικής δράσης. Αν κρίνουμε όμως από το περιεχόμενο του συγκεκριμένου εγγράφου και από το κύμα αντιδράσεων που έχει ήδη προκαλέσει, μάλλον θα τολμούσε να πει κανείς ότι οδηγούμαστε με μαθηματική ακρίβεια σε μια «Μαύρη Βίβλο» …

Πράσινη Βίβλος και … πράσινα άλογα

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα τελευταία 50 χρόνια το προσδόκιμο ζωής στην Ευρώπη αυξήθηκε κατά μέσον όρο κατά πέντε χρόνια. Υπολογίζεται δε ότι μέχρι το 2060 το προσδόκιμο ζωής θα αυξηθεί κατά επτά χρόνια. Και αυτά βέβαια εν μέσω αυξημένων ποσοστών υπογεννητικότητας. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, ενώ το 2008 υπήρχαν τέσσερις άνθρωποι σε ηλικία εργασίας (15-64 ετών) για κάθε ένα πολίτη της ΕΕ άνω των 65 ετών (4:1), η αναλογία αυτή υπολογίζεται να μειωθεί σε 2:1 μέχρι το 2060. Με πιο απλά λόγια, οι συνταξιούχοι σε σχέση με τους εργαζόμενους αναμένεται να διπλασιαστούν στο διάστημα αυτό. ‘Η με πιο “αλατοπιπεράτα” λόγια –σε αυτά που αρέσκεται άλλωστε η ΕΕ– «…οι γηράσκοντες πληθυσμοί σε όλα τα Κράτη Μέλη ασκούν μεγάλη πίεση στα συνταξιοδοτικά συστήματα».

Έτσι, όπως το θέτει η Επιτροπή, διά στόματος Λάζλο Άντορ, «η επιλογή που έχουμε είναι, ή φτωχότερους συνταξιούχους και ψηλότερες (συνταξιοδοτικές) εισφορές, ή περισσότερους εργαζόμενους για μεγαλύτερο διάστημα». Με αυτό το φαινομενικά τόσο απλό «ψευτοδίλημμα», ο Ούγγρος Επίτροπος  (αρμόδιος για θέματα απασχόλησης, κοινωνικών υποθέσεων και κοινωνικής συνοχής) θέτει ως αναγκαίο «μονόδρομο» την παράταση του εργασιακού βίου.

Με την πλήρη στήριξη των συνεργών του, Όλι Ρεν (οικονομικές και νομισματικές υποθέσεις) και Μισέλ Μπαρνιέ (εσωτερική αγορά και υπηρεσίες), ο Άντορ υπογραμμίζει ότι, «…η σημερινή κατάσταση πολύ απλά δεν είναι βιώσιμη». «Για να αντιμετωπιστεί αυτή η πρόκληση», συνεχίζει, «πρέπει να εξεταστεί προσεκτικά η ισορροπία μεταξύ του χρόνου στην εργασία και του χρόνου στην σύνταξη». Και αν με τα όμορφα αυτά λόγια δεν καταλάβατε τι θέλει πει ο ποιητής, τότε ας το θέσουμε λίγο πιο ωμά: Σκοπεύετε να ζήσετε περισσότερο; Τότε δουλέψτε περισσότερο!

«Εργασία και χαρά»

Υπό την πίεση των υπερβολικών ελλειμμάτων που αντιμετωπίζουν, πολλά κράτη μέλη της ΕΕ έχουν ήδη αρχίσει κινητοποιήσεις για σημαντική αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης. Ενώ η Ισπανία εξετάζει, για παράδειγμα, το ενδεχόμενος αύξησης του ορίου στο 67^ο έτος, η Γερμανία το έχει ήδη θέσει αυτό ως στόχο μέχρι το 2029. Υπολογίζεται δε ότι για να αντιμετωπιστεί η «ασφυξία» στο συνταξιοδοτικό, ένας Ευρωπαίος θα πρέπει να εργάζεται κατά την διάρκεια των 2/3 της ενεργού του ζωής και να είναι στην σύνταξη το τελευταίο 1/3. Αυτή είναι η κατά τα άλλα «σωστή χρονική ισορροπία» μεταξύ εργασίας και σύνταξης, την οποία προτείνει η Επιτροπή. Με άλλα λόγια, «εργασία και χαρά»…

Η ερώτηση του ενός εκατομμυρίου

Αν είναι να δούμε βέβαια και την δημοσιονομική πραγματικότητα, κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει το τεράστιο πρόβλημα που δημιουργείται από τα δημογραφικά δεδομένα που παρατηρούμε. Η βιωσιμότητα των συνταξιοδοτικών ταμείων σε όλες σχεδόν της χώρες της ΕΕ τίθεται υπό αμφισβήτηση, ενώ η χρηματοδότησή τους είναι ακόμα πιο ανέφικτη σήμερα, ελέω της χρηματοπιστωτικής κρίσης που πλήττει όλα τα κράτη μέλη. Έτσι αξίζει έστω να αναγνωρίσουμε στους Λάζλο-Ρεν-Μπαρνιέ την αναγκαιότητα μιας τέτοιας πρωτοβουλίας, που στόχο έχει την αναχαίτιση των συνταξιοδοτικών ταμείων.

Τότε εντάξει, ας το δεχτούμε… ας πούμε ότι είναι πολύ καλά όλα αυτά για την αντιμετώπιση του συνταξιοδοτικού. Ρωτάμε όμως: Τα ταμεία ανεργίας ποιος θα τα γεμίσει τώρα; … μμμ…

Η γενιά καγκουρό

Την έχουν αποκαλέσει γενιά των 700 (ή G-700), των 800 –ακόμα και των πλην 700. Σε κάθε χώρα έχουν το δικό τους προσωνύμιο. Στην Γαλλία, για παράδειγμα, είναι η γενιά του CPE, του Συμφώνου Πρώτης Πρόσληψης, ενώ στην Ισπανία ονομάζονται οι Χιλιάριδες. Ο χαρακτηρισμός όμως που τους δίνεται από πολλούς κοινωνιολόγους είναι η γενιά καγκουρό. Είναι οι νέοι της γενιάς αυτής που παρόλα τα διπλώματά τους και τα χρόνια σπουδών τους, συνεχίζουν να ζουν με τη μαμά (όπως τα καγκουρό).

Πιο συγκεκριμένα, ο μέσος όρος ηλικίας αποχώρησης των νέων από τις οικογενειακές τους εστίες υπολογίζεται στα 27 έτη στην Ελλάδα, την Ισπανία και την Πορτογαλία και στα 30 στην Ιταλία. H γενιά των bamboccioni κατά την ιταλική (δηλαδή παιδιά της μαμάς), είναι αυτή που ζει σήμερα στην αβεβαιότητα, αφού τα ποσοστά ανεργίας που την μαστίζουν έχουν ανέβει κατακόρυφα, ενώ οι μισθοί είναι πενιχροί.

Ας συλλογιστούμε για λίγο: Πώς περιμένουμε να αυξηθούν τα ποσοστά γεννητικότητας και να λυθούν έτσι τα δημογραφικά μας προβλήματα, εν μέσω όλης αυτής της αβεβαιότητας που πλήττει την νέα γενιά;

Ρωσική ρουλέτα η μόνη λύση

Τα πράγματα σίγουρα δεν είναι σήμερα και τόσο ρόδινα. Δύσκολοι καιροί για νέους, αλλά και για τους γηραιότερους (ιδιαίτερα βέβαια για αυτούς που προέρχονται από τον ιδιωτικό τομέα). Αναμφισβήτητα, κανείς δεν θέλει να ζει σε μια κοινωνία όπου η νέα γενιά είναι συνώνυμο της ανεργίας, της ετεροαπασχολήσης, των χαμηλών μισθών και της έλλειψης οράματος. Διότι πράγματι μια πολύ μεγάλη μερίδα των νέων της μικρής και μικρομεσαίας αστικής τάξης μαστίζεται από τις συνέπειες των νέων αυτών δεδομένων και διερωτάται σήμερα πού πήγε η εποχή του «ζαμάν φου» και του «Μπάμπη του φλου».

Από την άλλη, κανείς δεν θέλει να ζει και σε μια κοινωνία όπου τα γηρατειά είναι συνώνυμο της φτώχειας, διότι ο «γηράσκων πληθυσμός» έχει και αυτός τις δικές του ανησυχίες. Αγωνιά για τα παιδιά και τα εγγόνια του μέσα στο νέο αυτό γίγνεσθαι, αλλά φοβάται  κιόλας μην πεθάνει στη ψάθα, έτσι που στερεύουν τα συνταξιοδοτικά ταμεία.

Μήπως τελικά η λύση να μην βρίσκεται μέσα σε πράσινες, λευκές ή μαύρες βίβλους, αλλά μέσα σε μια πιο απλή λογική; Εμείς πάντως προτείνουμε μια η οποία, όσο μακάβρια κι αν φαντάζει, ίσως να είναι η μοναδική μέσα σε αυτό το «μονόδρομο», όπως τον χαρακτηρίζει η ΕΕ, που έχουμε μπει:

Με τα όμορφα στατιστικά και ποσοστά του 4:1 που μας παρουσιάζουν οι Ευρωφωστήρες, η λύση μας εμάς βασίζεται σε απλά μαθηματικά. Γιατί δεν λέμε ότι σε κάθε τέσσερεις συνταξιούχους σήμερα αντιστοιχεί μία σύνταξη και ένα όπλο με τρεις σφαίρες; Και ας ονομάσουμε την λύση αυτή η «Ρωσική Ρουλέτα του Συνταξιοδοτικού»!

στους Μιχάλη Κοντό και Χριστίνα Ιωάννου

Με τον Πρύτανη του Πανεπιστημίου Λευκωσίας κ. Μιχάλη Ατταλίδη συζητήσαμε για την κρίση την οποία διέρχεται η ΕΕ, για το μέλλον της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, αλλά και για τις προσδοκίες ημών των Κυπρίων από την ένταξή μας στην ΕΕ.

Γίνεται πολύς λόγος για την σχέση της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης με την διεύρυνση της Ένωσης. Μήπως η διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης έχει φτάσει στο όριό της και μήπως η διεύρυνση σκοτώνει την εμβάθυνση;

Κατά την γνώμη μου η διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης υπήρξε ανέκαθεν μία πορεία η οποία προχωρούσε σε σημείο που δεν μπορούσε να προβλεφθεί  στο προηγούμενο στάδιο της ιστορικής της εξέλιξής. Γι’ αυτό και δεν νομίζω ότι μπορεί να απαντηθεί εκ των προτέρων το κατά πόσον η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση έχει φτάσει στο όριό της. Το ερώτημα που μπορεί να τεθεί είναι ποια ζητήματα εγείρονται σε αυτό το στάδιο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Επειδή όμως πιστεύω ότι αυτά τα θέματα πρέπει να προσεγγίζονται και σε ιστορική προοπτική, σπεύδω να διευκρινίσω ότι δεν είναι η πρώτη φορά που η ΕΕ βρίσκεται φαινομενικά ενώπιον μιας κρίσης ως προς την εξέλιξη της ολοκλήρωσης. Μάλλον, από τον καιρό της δημιουργίας της, οι κρίσεις είναι συνήθη φαινόμενα. Ας θυμηθούμε π.χ. το γεγονός ότι αμέσως μετά την δημιουργία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα, το επόμενο βήμα, που ήταν η προσπάθεια της δημιουργίας μιας Ευρωπαϊκής Αμυντικής Κοινότητας, εξελίχθηκε σε μια μεγάλη αποτυχία η οποία όμως, κατά παράξενο τρόπο, δεν επηρέασε την ανάπτυξη των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων διότι αμέσως μετά έγινε το βήμα της δημιουργίας της Ευρώπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας. Όμως σε μεταγενέστερο στάδιο υπήρξαν πραγματικές κρίσεις οι οποίες είχαν διάρκεια και φαίνονταν να σηματοδοτούν το τέλος του εγχειρήματος. Π.χ. η κρίση της πολιτικής της “άδειας καρέκλας” επί Ντε Γκωλ. Ολόκληρη σχεδόν την δεκαετία του ’70 η ΕOK βρισκόταν σε αδιέξοδο, εν μέρει για λόγους παρόμοιους με αυτούς που ισχύουν σήμερα, δηλαδή εξ’ αιτίας μιας γενικότερης οικονομικής κρίσης που ακολούθησε τον πόλεμο της Μέσης Ανατολής. Τα οικονομικά προβλήματα οδήγησαν σε μια προσπάθεια επανεθνικοποίησης των πολιτικών των Κρατών Μελών, σε βαθμό μάλιστα που, το 1982, ο Economist διακήρυσσε ότι είχε λήξει η πορεία της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας.  Κυκλοφόρησε με μια ταφόπετρα στο εξώφυλλό του, δηλώνοντας “ένθαδε κείται η ΕΟΚ”. Το λέω αυτό για να υποστηρίξω ότι δεν μπορεί να πει κανείς ότι είναι άνευ προηγουμένου η κρίση την οποία διέρχεται σήμερα η ΕΕ.

Εν τούτοις,  όντως  η Ε.Ε. διέρχεται σήμερα κρίση. Και βλέπω ότι δύο ή τρία ζητήματα  συγκλίνουν για να συντείνουν σε αυτή την κρίση: Το ένα είναι ασφαλώς η παγκόσμια οικονομική κρίση. Αν και την ανέφερα πρώτη δεν την θεωρώ  κατ’ ανάγκη ως τον πιο σημαντικό παράγοντα,  διότι η κρίση στα της ΕΕ προϋπήρχε της έλευσης της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, απλώς η τελευταία έχει καταστήσει τον χειρισμό των πραγμάτων πιο δύσκολο. Το δεύτερο είναι η παγκοσμιοποίηση, ο παγκόσμιος ανταγωνισμός και η πίεση πάνω στις οικονομίες των Κρατών Μελών της ΕΕ, αλλά και η πίεση πάνω στα κοινωνικά τους συστήματα. Αυτές οι πιέσεις, σε συνδυασμό με την γήρανση του πληθυσμού, δημιουργούν πολύ μεγάλα ζητήματα για το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο –το οποίο στην πραγματικότητα δεν είναι μοντέλο της ΕΕ, αλλά μια κοινή συνισταμένη των προσπαθειών των ευρωπαϊκών κρατών , στα ιδιαίτερα πλαίσια της Ευρωπαϊκής κοινωνικής, οικονομικής και πολιτικής ιστορίας, να έχουν ένα σύστημα κοινωνικής μέριμνας. Όσον αφορά στην οικονομική πίεση, αυτή προέρχεται από την μετανάστευση των βιομηχανιών της Ευρώπης προς τις αναδυόμενες οικονομίες. Υπάρχει τέλος ένα τρίτο ζήτημα, το οποίο οφείλεται σε κάποια φαινόμενα επανεθνικοποίησης που παρατηρούνται στα ευρωπαϊκά κράτη. Ως ένα τέτοιο φαινόμενο θα μπορούσε να σημειωθεί π.χ. η συμπεριφορά της γερμανικής κυβέρνησης σε σχέση με την στήριξη της Ελλάδας, μία ρηξικέλευθη  αντίδραση  για την Γερμανία, που συνέτεινε στο να ενταθούν τα προβλήματα γύρω από το ζήτημα  αυτό.

Για όλους αυτούς λοιπόν τους λόγους θα έλεγα ότι πράγματι η ΕΕ διέρχεται μια κρίση, η οποία σε κάποιο βαθμό επιτείνεται από ένα φαινόμενο το οποίο αποκαλώ έλλειψη ηγεσίας. Θεωρώ ότι η σημερινή ευρωπαϊκή ηγεσία δεν έχει αρθεί στο ύψος των περιστάσεων. Για να γίνω πιο συγκεκριμένος: Δεν έχουμε ανθρώπους του πολιτικού εκτοπίσματος του Φρανσουά Μιτεράν και του Χέλμουτ Κολ, οι οποίοι όχι μόνο διέθεταν το πολιτικό ανάστημα  που τους επέτρεπε να είναι πρωταγωνιστές στην  διαδικασία της  ευρωπαϊκής ενοποίησης, αλλά και η συνεργασία τους δημιούργησε μια κινητήριο δύναμη, αυτό που αργότερα ονομάστηκε γαλλογερμανικός άξονας. Σήμερα δυστυχώς δεν υπάρχει τίποτα το ισοδύναμο. Ούτε ως ατομικό πολιτικό ανάστημα, ούτε σε επίπεδο γαλλογερμανικής συνεργασίας για να αναβιώσει η ατμομηχανή της ΕΕ. Αντίθετα, βλέπουμε κάτι άλλο: Την εθνική πολιτική σε κάθε Κράτος Μέλος να κάνει το παν για να αποδώσει τα αρνητικά της σημερινής, δύσκολης οικονομικής συγκυρίας, στην ΕΕ. Αντίθετα, ηγέτες όπως οι Μιτεράν και Κόλ αναλάμβαναν ρίσκα στην εθνική τους πολιτική ζωή για να προωθήσουν την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

Πέραν του ατομικού, σε θεσμικό επίπεδο, η καθιέρωση θέσεων Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και Υπάτου Εκπροσώπου Εξωτερικής Πολιτικής από την Συνθήκη της Λισαβόνας δεν έχει επιφέρει κάποια βελτίωση στο ζήτημα της διαχείρισης των εσωτερικών ζητημάτων της ΕΕ; Επιπλέον, πώς σχολιάζετε την επιλογή των ατόμων;

Η αρχή της πορείας προς την Συνθήκη της Λισαβόνας και η κατάληξή της ανήκουν σε διαφορετικά στάδια της ιστορίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Η αρχή της σημειώθηκε  σε μια εποχή κατά την οποία μπορούσε να γίνεται λόγος για απαρχή της πολιτικής ενοποίησης της Ευρώπης, αφού είχε επιτευχθεί κάποιος βαθμός οικονομικής ενοποίησης.  Έχουμε π.χ. την ομιλία του τότε Γερμανού Υπουργού Εξωτερικών, Γιόσκα Φίσερ, στο Πανεπιστήμιο Humboldt to 2000,  ο οποίος είχε πει ότι φτάσαμε στο στάδιο κατά το οποίο πρέπει να δημιουργήσουμε την ευρωπαϊκή ομοσπονδία. Και αυτό διότι εν όψει της διεύρυνσης  που διαφάνηκε μετά την πτώση του τοίχους του Βερολίνου, το νέο, μεγάλο οικοδόμημα δεν μπορούσε να βασιστεί στους θεσμούς και τις διαδικασίες που υπήρχαν εκείνη την στιγμή. Επρόκειτο για μια πολύ σωστή διάγνωση. Η ομιλία εκείνη σημείωνε την απαρχή στις  διεργασίες που κατάληξαν στην συζήτηση για το μέλλον της Ευρώπης, στην Ευρωπαϊκή Συνέλευση, στην Συνταγματική Συνθήκη  και, τέλος, στην Συνθήκη της Λισαβόνας. Πράγματι, η προσπάθεια ήταν να επινοηθούν  οι θεσμοί που ήταν αναγκαίοι για την νέα ΕΕ των 27 Κρατών Μελών, χωρίς να έχει ακόμα ολοκληρωθεί η διεύρυνση. Έγινε μια σοβαρή προσπάθεια προς αυτή την κατεύθυνση, η οποία δεν μπορεί να υποτιμάται. Αντίθετα, θα έλεγα ότι έδωσε πάρα πολλά εφόδια στην ΕΕ τα οποία ήταν αναγκαία εν όψει της νέας μεγάλης διεύρυνσης. Σαφώς και η αποτελεσματικότητα των θεσμών έχει αυξηθεί: Ο αριθμός των αποφάσεων που λαμβάνονται με σταθμισμένη πλειοψηφία και όχι με ομοφωνία έχει αυξηθεί κατά πολύ, έχουν δωθεί στην Ένωση θεσμοί με τους οποίους μπορεί να έχει μια πιο ισχυρή διεθνή παρουσία, έχουν δωθεί θεσμοί με τους οποίους μπορεί να είναι πιο ευέλικτη, όπως π.χ. η ενίσχυση της αρχής της επικουρικότητας, η δυνατότητα συνεργασιών μεταξύ κάποιων Κρατών Μελών για την αποσπασματική προώθηση της ολοκλήρωσης κ.α. Κατά συνέπεια, η Συνθήκη της Λισαβόνας έχει συνεισφέρει σε πολύ μεγάλο βαθμό στο να ενδυναμώσει την Ένωση και να επιλύσει μερικά από τα προβλήματα που διαφαίνονταν εν όψει της διεύρυνσης.

Όμως, θα ήθελα να σημειώσω κάποια ζητήματα: Κατ’ αρχάς, η νέα Συνθήκη πάσχει και από κάποιες αγκυλώσεις. Ο Άγγλοι λένε μερικές φορές ότι “η καμήλα είναι ένα άλογο το οποίο έχει σχεδιαστεί από μια επιτροπή”. Παρομοίως, αυτές τις Συνθήκες τις έχουν σχεδιάσει πολλές επιτροπές.  Αποτελεί ένα νομικό κείμενο το οποίο δημιουργήθηκε μέσα από συμβιβασμούς συμφερόντων, ανάγκη για ομοφωνία κ.λπ. Θα μπορούσε ενδεχομένως κανείς να το χαρακτηρίσει ως αγκυλωμένο, σε ότι αφορά στην μορφή της ηγεσίας που έχει δημιουργηθεί. Έχουμε πράγματι τώρα τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, τον Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, την Ύπατο Εκπρόσωπο και έχουμε και τις ομαδικές προεδρίες των τριών χωρών, καθώς και την εθνική προεδρία. Η πληθώρα αυτή των προεδριών φαίνεται, πρακτικά, να δημιουργεί κάποια ζητήματα σε ό,τι αφορά στην εφαρμογή της Συνθήκης της Λισαβόνας. Πάντως αυτά φαίνεται να επιλύονται επί του πρακτέου, δεν υπάρχει όμως αμφιβολία ότι έχει προστεθεί ακόμα μια διάσταση στο ανορθόδοξο του τρόπου οργάνωσης της ΕΕ  συγκρινόμενου με τον αντίστοιχο ενός ομοσπονδιακού κράτους. (Όχι πως υπάρχει σήμερα πολιτική στήριξη για μια ομοσπονδιακή κατεύθυνση.)

Ως προς τα άτομα που επιλέγηκαν για αυτά τα αξιώματα, διαφαίνεται και εδώ μια προσπάθεια να μην υπερτονιστεί η νέα ηγεσία, γι’ αυτό και επιλέγηκαν άτομα χαμηλών τόνων. Δεν είναι βέβαια και εύκολο να φανταστεί κανείς το αντίθετο, εάν αυτοί που θα επιλεγούν δεν θα έχουν αποδείξει σε μακροχρόνια βάση την ευρωπαϊκή τους εμπειρία και τον ευρωπαϊκό τους προσανατολισμό. Π.χ., εάν ο Χέλμουτ Κολ βρισκόταν εκείνη την στιγμή στο τέλος της θητείας του ως Καγκελλάριος της Γερμανίας, θα μπορούσε κανείς να τον φανταστεί στην θέση του Βαν Ρόμπεϊ. Εκείνος όμως ο ηγέτης υψηλού προφίλ που ήταν διαθέσιμος εκείνη την στιγμή ήταν ο Τόνι Μπλερ, του οποίου ο διορισμός στην υποτιθέμενη πιο ισχυρή θέση της ΕΕ θα ήταν κάπως παράδοξος, νοουμένου ότι υπήρξε ο αρχηγός μιας χώρας που με συνέπεια ακολουθεί ευρωσκεπτικιστική πορεία.

Υπάρχει λοιπόν ζήτημα ηγεσίας. Πρέπει όμως να σημειώσουμε ότι όσο πιο έντονη και δραστήρια θα ήταν η ηγεσία που θα διοριζόταν, τόσο πιο πολύ θα υποβάθμιζε τις εθνικές ηγεσίες στις διεθνείς σχέσεις, κάτι που νομίζω ότι, σε αυτό το στάδιο,  μόνο λίγοι  στην ΕΕ επιθυμούσαν. Είναι και αυτό κάτι που εμπίπτει στις τάσεις επανεθνικοποίησης για τις οποίες μίλησα προηγουμένως.

Επίσης, οι επιλογές αυτές έχουν διασφαλίσει την αποφυγή  συγκρούσεων. Πράγματι, αυτή η πληθώρα των προεδριών και γενικά οι νέοι θεσμοί που δημιουργούνται όπως η Ευρωπαϊκή Διπλωματική Υπηρερσία, που είναι ένας πολύ σημαντικός νέος θεσμός, παρά τις δυσκολίες, τις καθυστερήσεις και τις νέες αποφάσεις που έπρεπε να ληφθούν, διαμορφώθηκαν χωρίς συγκρούσεις.

Ας επανέλθουμε λίγο στο κοινωνικό κράτος και την οικονομική βιοσιμότητα της ΕΕ, σε μια περίοδο παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. Με δεδομένα τα βεβαρυμένα δημοσιονομικά των Κρατών Μελών, αλλά και το γεγονός ότι το ευρωπαϊκό κοινωνικό κράτος είναι μέρος της ευρωπαϊκής κοινωνικοοικονομικής κουλτούρας, πιστεύετε ότι μπορεί η ΕΕ να ανακάμψει και να επανέλθει δυναμικά; Ή μήπως, χωρίς δραστικές αλλαγές και μεταρρυθμίσεις, θα καταδικαστεί σε μια διαρκή κίνηση σημειωτόν;

Τίποτα δεν είναι διασφαλισμένο, με την εξής έννοια: Στην πραγματικότητα υπάρχουν έντονες πιέσεις πάνω στο ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο. Πρόκειται τόσο για εξωτερικές όσο και – σε κάποιο βαθμό – εσωτερικές πιέσεις. Εξωτερικά, όπως έχουμε ήδη αναφέρει, αντιμετωπίζει τον μεγάλο ανταγωνισμό που δημιουργούν οι νέες, αναδυόμενες οικονομίες στα πλαίσια της παγκοσμιοποίησης. Εσωτερικά, υπάρχει αυτή η ανισορροπία που παρατηρούμε τώρα, μεταξύ της ανάπτυξης στον βορρά – τον οποίο συμβολίζει ιδιαίτερα η Γερμανία – και του νότου – τον οποίο συμβολίζει ιδιαίτερα η Ελλάδα. Κάποιοι θεωρούν ότι η οικονομική ισχύς της Γερμανίας έχει ως αντίβαρο την οικονομική αδυναμία της Ελλάδας και των άλλων Μεσογειακών χωρών της Ένωσης. Με άλλα λόγια, ένας από τους λόγους που η Ελλάδα αντιμετωπίζει το οικονομικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει είναι το γεγονός ότι η Γερμανία έχει την οικονομική ισχύ που έχει, συνεχίζει να παράγει τα βιομηχανικά προϊόντα  που παράγει,  και τα εξάγει με μεγάλη επιτυχία, δεν καταναλώνει ιδιαίτερα και δεν αυξάνει με ραγδαίο ρυθμό τους μισθούς, κάτι που σημαίνει ότι οι χώρες του νότου έχουν την κακότυχη ευκαιρία να κτίσουν  αυτά τα τεράστια ελλείμματα. Δεν μπορεί βέβαια να πει κανείς ότι ευθύνεται η Γερμανία για την κρίση στην Ελλάδα. Μπορεί όμως να υποστηριχθεί ότι και εντός της ΕΕ υπάρχει ένα χάσμα μεταξύ οικονομικά ισχυρών, ανεπτυγμένων χωρών και άλλων που έχουν ακόμη αρκετά χαρακτηριστικά υπανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένων πελατειακών  κρατικών δομών . Η συνύπαρξη των δύο τύπων χωρών σε ένα οικονομικό σύστημα και με ένα νόμισμα είναι δύσκολη και θα μπορούσε να είναι ομαλή μόνο μέσω της δημιουργίας μιας ενισχυμένης οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ.

Οπότε, το οικονομικό μέλλον της Ευρώπης εξαρτάται από δύο στοιχεία: Το πρώτο έχει να κάνει με την απώλεια της βιομηχανίας. Αφού τα ευρωπαϊκά κράτη έχουν σε μεγάλο βαθμό (και με εξαιρέσεις όπως οι βιομηχανίες της Γερμανίας και οι αυτοκινητοβιομηχανίες της Γαλλίας και Ιταλίας) χάσει την βιομηχανία, δεν έχουν άλλη επιλογή από του να υιοθετήσουν πιο νεωτερικούς τρόπους ανάπτυξης, όπως  αυτή που βασίζεται στην έρευνα και στην  τεχνολογία, κάτι που οι ΗΠΑ έχουν κάνει αρκετά επιτυχώς. Το μέλλον της Ευρώπης θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσον θα μπορέσει να ακολουθήσει αυτή την πορεία. Οι στόχοι της Λισαβόνας δεν έχουν επιτευχθεί, οπότε χρειάζεται μια ανανεωμένη και πιο αποτελεσματική προσπάθεια προς αυτή την κατεύθυνση. Το δεύτερο στοιχείο είναι φυσικά το κοινωνικό κράτος. Προσωπικά συμφωνώ ότι αποτελεί μέρος του ευρωπαϊκού πολιτισμού.  Ωστόσο χρειάζεται  να  επινοηθούν πολιτικές  έτσι ώστε να μπορεί να συνδυαστεί με μια αποτελεσματική και ανταγωνιστική οικονομία της αγοράς. Αυτό βέβαια δεν είναι εύκολο, ούτε όμως και αδύνατο. Σημειώστε ότι και εντός της Ευρώπης υπάρχουν χώρες, κυρίως οι Σκανδιναβικές, οι οποίες κατάφεραν να συνδυάσουν την ανεπτυγμένα συστήματα  κοινωνικής μέριμνας με αρκετά μεγάλου βαθμού οικονομική επιτυχία.

Τέλος, μια ερώτηση που αφορά στην Κύπρο. Πιστεύετε ότι εκπληρώθηκαν οι προσδοκίες των Κυπρίων από την ΕΕ; Έχουμε θέσει την ΕΕ σε ορθή ερμηνευτική βάση, αναμένουμε αυτά που θα έπρεπε να αναμένουμε από την Ένωση, ή μήπως την έχουμε αγιοποιήσει ή ενοχοποιήσει, αναλόγως του αν κάτι μας αρέσει ή όχι;

Το κυριώτερο που δεν πήραμε από την ΕΕ ήταν αυτό που αναμέναμε για το κυπριακό. Πρόκειται για ένα περίπλοκο ζήτημα αφ’ εαυτού. Προσωπικά, η ανάλυσή μου είναι ότι η στρατηγική του Ελσίνκι που ακολούθησε κυρίως η ελληνική κυβέρνηση ήταν αποτελεσματική και, πράγματι, οδήγησε την Τουρκία στο να μετακινηθεί  κάπως από την απόλυτα άτεγκτη στάση που τηρούσε από το 1974. Αυτή η κίνηση όμως ήρθε  πολύ αργά, μόνο μετά την υπογραφή της Συνθήκης Προσχώρησης της Κύπρου στην ΕΕ, μετά το 2003, οπόταν στην πραγματικότητα η Κύπρος ήταν ήδη Κράτος Μέλος της ΕΕ. Αυτός είναι και ο λόγος που η στρατηγική αυτή οδήγησε μεν στην ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ, χωρίς όμως την λύση του κυπριακού. Υπήρξε συγχρόνως και η εμπειρία του σχεδίου Ανάν και του δημοψηφίσματος, η οποία ήταν ο λόγος για τον οποίο ανακαταλήφθηκε μετά την ένταξη  η στρατηγική του Ελσίνκι. Είχαμε μία συγκυρία κατά την οποία είχαμε, αφ’ ενός, την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ και, αφ’ εταίρου, το σχέδιο Ανάν, το οποίο στην κοινή γνώμη εμφανίστηκε σαν κάτι σύγχρονο, που πήγαζε εξ’ ίσου από την ευρωπαϊκή πορεία της Κύπρου και το οποίο ήταν απορριπτέο. Μια λοιπόν μεγάλη απογοήτευση της Κύπρου σε σχέση με την ΕΕ είναι ότι η ένταξη της Κύπρου στην Ένωση δεν οδήγησε στην λύση του Κυπριακού.

Ένα άλλο ζήτημα είναι το ότι η ίδια η Κύπρος δεν έχει αξιοποιήσει σε μεγάλο βαθμό την ιδιότητά της ως Κράτος Μέλος της ΕΕ. Στην ουσία, η συμμετοχή της Κύπρου στην ΕΕ είναι σε κάποιο βαθμό μονοθεματική. Εξαντλείται δηλαδή στο πώς επηρεάζει ή δεν επηρεάζει το κυπριακό. Δεν έχει στραφεί η κυπριακή πολιτική ζωή προς τα μεγάλα ευρωπαϊκά θέματα, στα οποία αναφερθήκαμε προηγουμένως. Γι’ αυτό πιστεύω ότι από την σκοπιά της Ευρώπης η Κύπρος μπορεί να φαίνεται και λίγο γραφική, μια χώρα η οποία δεν συμμετέχει στα τεκταινόμενα στην Ευρώπη. Εγώ θα προχωρούσα και ακόμα ένα στάδιο, λέγοντας ότι η υπέρμετρη επικέντρωσή μας στο κυπριακό σε σχέση με την ΕΕ, μπορεί να μας αποδυναμώνει ακόμα και στο ίδιο το κυπριακό. Επειδή δεν είμαστε πραγματικοί εταίροι και μέτοχοι στα της ΕΕ.

Σχετικά με το αν σωστά αναμένουμε αυτά που αναμένουμε από την ΕΕ, πιστεύω ότι δεν είναι θέμα επιλογής. Δεν μπορούμε να ανήκουμε αλλού, η ΕΕ είναι ο φυσικός μας χώρος ως ευρωπαϊκή χώρα που είμαστε, με όλες τις αδυναμίες και τις δυσκολίες της. Σε αυτά τα πλαίσια είναι που πρέπει η Κύπρος να χειριστεί το μέλλον της.  Δεν είναι σοβαρή συμπεριφορά η απόδοση φταιξιμάτων  στην Ευρωπαϊκή Ένωση  για τις ελλείψεις της εγχώριας πολιτικής ζωής, ή οι γραφικά ετεροχρονισμένες κριτικές και δυσπιστίες,  οι οποίες  ταυτίζουν την Ένωση  με την μια πλευρά  στις  ανύπαρκτες σήμερα ψυχροπολεμικές διενέξεις του παρελθόντος.  Γενικά δηλαδή πιστεύω ότι η Ένωση έχει περισσότερο δαιμονοποιηθεί  παρά αγιοποιηθεί στο Κυπριακό  πολιτικό σκηνικό.

σας γράφω αναφερόμενος στο άρθρο της 24ης Απριλίου 2010, το οποίο συμπεριλήφθηκε στο τεύχος 24-30 Απριλίου και το οποίο αφορά στο κυπριακό πρόβλημα, υπό τον τίτλο «Enter Eroglu». Κατά την άποψή μου, υπάρχουν μερικά σημαντικά σφάλματα στην ανάλυσή σας, η οποία θα μπορούσε όχι -σκόπιμα- να συμβάλει στην επικράτηση παρανοήσεων ανάμεσα στο αναγνωστικό σας κοινό. Όντας ο ίδιος αναγνώστης και συνδρομητής του «The Economist» για σχεδόν μια δεκαετία, πιστεύω ότι η ιστορία, το κύρος και η αξιοπιστία της σεβαστής εφημερίδας σας θα έπρεπε να υποστηρίζεται από αποκλειστικά ορθά και έγκυρα άρθρα.

Αν και υπάρχουν πολλά συζητήσιμα σημεία στο εν λόγω άρθρο, θα επικεντρώσω τις παρατηρήσεις μου σε τέσσερα από αυτά, τα οποία και θεωρώ ως τα πλέον αδόκιμα:

1. «Το νησί παραμένει διαιρεμένο για πάνω από 35 χρόνια, παρά τους πολλούς γύρους συνομιλιών για επίλυση του προβλήματος».

Είναι αλήθεια πως το νησί είναι διαιρεμένο από το καλοκαίρι του 1974. Ωστόσο, είναι πρωταρχικής σημασίας να τονιστεί ότι αυτή η ντε φάκτο διαίρεση αποτελεί άμεση συνέπεια της στρατιωτικής εισβολής της Τουρκίας, όπως επιμελώς σημειώνεται σε ένα άλλο άρθρο στο ίδιο τεύχος της εφημερίδας σας («A Mediterranean quagmire»). Η Τουρκική εισβολή της 20ης Ιουλίου 1974 εκδηλώθηκε αμέσως μετά το χουντικό πραξικόπημα, το οποίο είχε λάβει χώρα πέντε μέρες νωρίτερα. Η Τουρκία υποστηρίζει ότι, σύμφωνα με την Συνθήκη Εγγυήσεως του 1960, κατείχε το δικαίωμα να παρέμβει στρατιωτικά στην Κύπρο προς αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης, η οποία διαταράχθηκε από το πραξικόπημα. Όσον αφορά στην προαναφερόμενη αξίωση, το άρθρο τέσσερα της Συνθήκης Εγγυήσεως αναφέρει: «Σε περίπτωση παράβασης των διατάξεων της παρούσας Συνθήκης, η Ελλάδα, η Τουρκία και το Ηνωμένο Βασίλειο αναλαμβάνουν την υποχρέωση να διαβουλευτούν μεταξύ τους ως προς το θέμα των παραστάσεων ή των αναγκαίων μέτρων προς εξασφάλιση της τήρησης των διατάξεων αυτών. Σε περίπτωση που η κοινή ή συντονισμένη δράση δεν αποβεί δυνατή, η καθεμιά από τις τρεις εγγυήτριες δυνάμεις διατηρεί το δικαίωμα να αναλάβει δράση με μοναδικό σκοπό την αποκατάσταση της κατάστασης που δημιουργήθηκε από την παρούσα Συνθήκη».

Αν και το άρθρο τέσσερα της Συνθήκης Εγγυήσεως αναφέρεται στο δικαίωμα για παρέμβαση, δεν αναφέρεται σε στρατιωτική παρέμβαση για τον απλό λόγο ότι, σύμφωνα με το Σύνταγμα των Ηνωμένων Εθνών, καμιά χώρα δεν έχει το δικαίωμα να παρέμβει στρατιωτικά σε μια άλλη χώρα χωρίς την συναίνεση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Η κυπριακή Κυβέρνηση πάντοτε υποστήριζε την παραπάνω θέ-ση και κάλεσε την Τουρκία, η οποία αντιτίθετο σε αυτήν, να προσφύγει, μαζί με την Κύπρο, στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης για την λήψη απόφασης για το κατά πόσον η Τουρκία εισέβαλε νόμιμα στην Κύπρο ή όχι. Η Τουρκία, ωστόσο, αρνείται να κάνει κάτι τέτοιο. Ακόμη και αν, υποθετικά μιλώντας για χάριν του επιχειρήματος, η Τουρκία είχε το δικαίωμα να παρέμβει στρατιωτικά στην Κύπρο, εγγυώμενη έτσι -ως εγγυήτρια δύναμη- την εδαφική ακεραιότητα, την ανεξαρτησία, την ενότητα και την συνταγματική τάξη της Κυπριακής Δημοκρατίας, θα έπρε-πε να παρέμβει για να αποκαταστήσει όλες τις παραπάνω αρχές. Αντιθέτως, η εισβολή της Τουρκίας ολοκληρώθηκε με πρόδηλη παραβίαση της Συνθή-κης του 1960, καθώς και του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και της Οικουμενικής Διακήρυξης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Στην πραγματικότητα, αυτό που έκανε η Τουρκία ήταν να καταστήσει το ένα τέταρτο του Κυπριακού πληθυσμού πρόσφυγες, επικαλούμενη την Συνθήκη Εγγυήσεως. Στην ουσία, η Τουρκία εξεδίωξε ένα στους τέσσερις Κύπριους, κατάστρεψε ολοσχερώς την οικονομία, προκάλεσε αμέτρητα προβλήματα και αφόρητο πόνο και στέρησε από όλους τους Κύπριους την θεμελιώδη ελευθερία διακίνησης, εγκατάστασης και το δικαίωμα ιδιοκτησίας.

2. «Τον Μάιο του 2004, η Ευρωπαϊκή Ένωση δέχτηκε αφελώς την (Ελληνοκυπριακή) Δημοκρατία της Κύπρου στους κόλπους της, ασχέτως του ότι οι Ελληνοκύπριοι ψηφοφόροι απέρριψαν το σχέδιο επανένωσης (Ανάν) του ΟΗΕ. Ως Κράτος Μέλος, η Κύπρος έχει παίξει έναν καταστρεπτικό ρόλο, υποσκάπτοντας και τις προσπάθειες της ΕΕ να βοηθήσει τους Τουρκοκύπριους, οι οποίοι ψήφισαν υπέρ του σχεδίου Ανάν, και τις ενταξιακές συνομιλίες με την Τουρκία».

Αν και ο αρθρογράφος αποδίδει αφέλεια στην ΕΕ ως αποτέλεσμα της απόφασής της να δεχτεί την Κυπριακή Δημοκρατία ως πλήρες μέλος, η κίνησή της αυτή δεν ερχόταν κατά κανένα τρόπο σε αντίθεση με το κοινοτικό κεκτημένο, ούτε και με τον πολιτικό και νομικό πολιτισμό της Ένωσης. Η Κύπρος είχε εκπληρώσει όλες τις προϋποθέσεις αρκετά νωρίς, πριν από όλα τα υπόλοιπα υποψήφια προς ένταξη κράτη, τα οποία εντάχθηκαν στην ΕΕ το 2004. Όσο για τις πολιτικές επιπλοκές της ένταξης της Κύπρου, διερωτώμαι κατά πόσον η Ένωση θα μπορούσε να διατηρήσει της αξιοπιστία της εάν απέρριπτε ένα υποψήφιο για πλήρη ένταξη κράτος, απλώς και μόνον για πολιτικούς λόγους, λόγω των ειδικών συμφερόντων ενός (ή μιας ομάδας) από τα Κράτη Μέλη της, ή κάποιου κράτους εκτός ΕΕ. Υποθέτω πως δεν θα ταυτιζόσασταν με αυτή την θέση, καθώς στο ίδιο άρθρο ο αρθρογράφος υπαινίσσεται ότι «η Γαλλία και η Γερμανία, ξεδιάντροπα, χρησιμοποιούν την Κύπρο ως ακόμη μια δικαιολογία για να παραμείνει η Τουρκία εκτός ΕΕ».

Επίσης, θα ήθελα να σχολιάσω το γεγονός ότι αναφέρεστε στην Κυπριακή Δημοκρατία ως «Ελληνοκυπριακή». Σύμφωνα με το ψήφισμα 186 του Συμβουλίου Ασφαλείας, το οποίο και υιοθετήθηκε την 4η Μαΐου του 1964 (αμέσως μετά την έξοδο των Τουρκοκυπρίων από την κυπριακή Κυβέρνηση και την Βουλή ως αποτέλεσμα των δικοινοτικών ταραχών), η Κυπριακή Δημοκρατία παραμένει η μόνη νόμιμη και αναγνωρισμένη αρχή στην Κύπρο και «φέρει την ευθύνη της διατήρησης και αποκατάστασης του νόμου και της τάξης». Αυτή η συμπαγής θέση υιοθετήθηκε και σε μεταγενέστερα, ζωτικής σημασίας ψηφίσματα, όπως για παράδειγμα το 353 της 20ης Ιουλίου του 1974, την ημέρα δηλαδή της Τουρκικής εισβολής, και το 541 της 18ης Νοεμβρίου του 1983, τρεις ημέρες μετά την ανακήρυξη της λεγόμενης «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου». Παρά τις διχοτομικές και αποσχιστικές ενέργειες της Τουρκίας, η μη κατεχόμενη έκταση της Κύπρου όπου Ελληνοκύπριοι πρόσφυγες εξωθήθηκαν από τον Τουρκικό Στρατό το 1974 δεν είναι μόνο η «Ελληνοκυπριακή Ζώνη» (όπως δηλώνετε στον χάρτη που συνοδεύει το υπό συζήτηση άρθρο). Η μη κατεχόμενη έκταση αποτελεί την έκταση της Κυπριακής Δημοκρατίας όπου οι αρχές της Δημοκρατίας ασκούν αποτελεσματικό έλεγχο, ενώ οι υπόλοιπες είναι «οι εκτάσεις στις οποίες η Κυβέρνηση της Δημοκρατίας δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο» (Άρθρο 2, Πρωτόκολλο 10 της Συνθήκης Προσχώρησης στην ΕΕ). Επιπλέον, η Δημοκρατία της Κύπρου ποτέ δεν εμπόδισε τους Τουρκοκύπριους πολίτες να διατηρήσουν την κυπριακή τους ιθαγένεια, ακόμη κι αν ζουν στην κατεχόμενη έκταση και κατέχουν την ιθαγένεια της «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου», νοουμένου ότι όντως πρόκειται για Τουρκοκύπριους και όχι έποικους που παράνομα μεταφέρθηκαν από την Τουρκία στην κατεχόμενη έκταση της Κύπρου, με στόχο την αλλοίωση του δημογραφικού χαρακτήρα του νησιού.

Κατανοώ απολύτως την δυσκολία επεξήγησης της διαφοράς ανάμεσα σε μια κατάσταση ντε φάκτο και της κατάστασης όπως αναγνωρίζεται από το διεθνές δίκαιο και την διεθνή κοινότητα, στα πλαίσια ενός μικρού άρθρου. Ωστόσο, λόγω της πολυπλοκότητας και των λεπτών ισορροπιών του κυπριακού προβλήματος, θα πρότεινα όπως παρόμοιες διατυπώσεις να εκφράζονται στο μέλλον με μεγαλύτερη προσοχή.

Όσο για την αρνητική ψήφο του 76% των Ελληνοκύπριων ψηφοφόρων στο Σχέδιο Ανάν, η ανάλυσή σας είναι καταφανώς προκατειλημμένη. Δυστυχώς, υπεραπλουστεύετε την πραγματικότητα, παρουσιάζοντας την απόρριψη του εν λόγω σχεδίου ως μια αποστροφή των Ελληνοκυπρίων ως προς την αναζήτηση λύσης. Εν τούτοις δεν αναφέρεστε στις αιτίες αυτής της απόρριψης, ούτε και στις διατάξεις εκείνες του σχεδίου Ανάν οι οποίες ώθησαν τους Ελληνοκύπριους να το απορρίψουν. Η αναφορά σε αυτές τις αιτίες θα απαιτούσε μια ανάλυση η οποία θα ήταν υπερβολικά μακροσκελής για τα όρια μιας επιστολής. Ωστόσο, είμαι σίγουρος ότι μια απλή και αμερόληπτη ανάγνωση του σχεδίου θα σας βοηθούσε να κατανοήσετε ότι ιδιαίτερα σοβαροί λόγοι που σχετίζονται με ζωτικά συμφέροντα όπως η ασφάλεια, η δικαιοσύνη και η βιωσιμότητα της λύσης, οδήγησαν σε αυτό το αποτέλεσμα.

Τέλος, όσον αφορά στον «καταστρεπτικό ρόλο» που θεωρείτε ότι έπαιξε η Κύπρος στην ενταξιακή πορεία της Τουρκίας στην ΕΕ, υποθέτω ότι τα πράγματα θα ήταν πολύ καλύτερα εάν η Τουρκία αναγνώριζε την Κυπριακή Δημοκρατία, ένα πλήρες Μέλος της Ένωσης. Η αξίωση συμμετοχής σε ένα σύνολο χωρίς την αναγνώριση της ύπαρξης όλων των Μελών του δεν είναι μόνο παράτυπη, αλλά και σε αντίθεση με την κοινή λογική. Διερωτώμαι εάν θα επιμείνατε με τον ίδιο τρόπο όπως το Ισραήλ δεσμευθεί σε ουσιώδεις συνομιλίες με την Χαμάς ή την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, χωρίς πρώτα να έχει εξασφαλίσει μια παραδοχή του δικαιώματός του να υπάρχει.

3. «Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι η Τουρκοκυπριακή πλευρά, αλλά η έλλειψη πίεσης στους Ελληνοκυπρίους για να κάνουν παραχωρήσεις».

Η ένστασή μου σε αυτή την άποψη σχετίζεται με το αν όντως είναι η Ελληνοκυπριακή πλευρά αυτή που πρέπει να κάνει περαιτέρω παραχωρήσεις. Η Ελληνοκυπριακή κοινότητα, ως ένα εκ των δύο μερών στις παρατεταμένες δικοινοτικές συνομιλίες για την επίλυση του κυπριακού προβλήματος, έχει προχωρήσει σε μια σειρά ιδιαίτερα οδυνηρών παραχωρήσεων, τουλάχιστον από το 1977. Έχει συμβιβαστεί με την «διζωνική δικοινοτική» ομοσπονδία, τον παραδοσιακό στρατηγικό στόχο της Τουρκίας, ως το προτιμητέο σύστημα για επανένωση της Κύπρου (παρά το ότι οι πλείστοι Ελληνοκύπριοι ανησυχούν ιδιαιτέρως για τις επιπλοκές που πιθανώς να περιέχει ο τελικός σχηματισμός ενός διακανονισμού αυτής της φύσης), εγκρίνοντας συνεπώς την μετατροπή της ενιαίας μορφής του κράτους, όπως αυτή διαμορφώθηκε από το 1960. Έχει αποδεχτεί τον ηγέτη της λεγόμενης «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου» ως συνομιλητή, αντί της απευθείας αντιπροσώπευσης της Τουρκίας, ενδίδοντας συνεπώς σε μια εξέλιξη που ουσιαστικά εξισώνει την θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας με αυτήν της αποσχιστικής «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου». Υπό τον σημερινό Πρόεδρο Δημήτρη Χριστόφια, έχει συζητηθεί ακόμη και η πιθανότητα να παραμείνει ένας αριθμός εποίκων στην Κύπρο μετά την επίλυση του προβλήματος, αν και η παρουσία τους στην Κύπρο συνιστά έγκλημα πολέμου, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Δεδομένων όλων αυτών, και πολλών άλλων, επίπονων παραχωρήσεων, οι οποίες έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις ανάμεσα στους Ελληνοκυπρίους, διερωτώμαι εάν ακόμη πιστεύετε ότι η Ελληνοκυπριακή πλευρά, το θύμα μιας βίαιης παρέμβασης και μιας συνεχιζόμενης παράνομης κατοχής, είναι η πλευρά που θα πρέπει να υποχωρήσει. Και εάν ναι, ποιες περαιτέρω υποχωρήσεις θα πρέπει να κάνει και ως αντιστάθμιση ποιων αντίστοιχων τουρκοκυπριακών υποχωρήσεων;

4. «Η κυπριακή Κυβέρνηση, από το 2004 μέχρι και σήμερα, έχει παρεμποδίσει την επίτευξη ενός διακανονισμού για να επιτραπεί το απευθείας εμπόριο της ΕΕ με την βόρεια Κύπρο. Τώρα, σύμφωνα με ένα δυσνόητο άρθρο της Συνθήκης της Λισαβόνας, [η υπόθεση αυτή] αναβιώνει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Σε περίπτωση που περάσει, θα μπορούσε να εγκριθεί από μια πλειοψηφία των Κυβερνήσεων της ΕΕ, ανοίγοντας τον δρόμο για τους Τούρκους να εγκαταλείψουν την άρνησή τους να ανοίξουν τα τουρκικά λιμάνια και αεροδρόμια για εμπόριο με τους Ελληνοκυπρίους. Ένας τέτοιος ελιγμός εκ μέρους της ΕΕ θα τερμάτιζε την οικονομική απομόνωση των Τουρκοκυπρίων και θα ασκούσε πίεση στους Ελληνοκυπρίους να προσπαθήσουν εντονότερα για μια διευθέτηση και η μακρόχρονη ιστορία του κυπριακού προβλήματος θα μπορούσε να φτάσει σε ένα ικανοποιητικό τέλος».

Αυτή η πολιτική άποψη είναι αναμφίβολα μονομερής. Συνεπώς, καθώς το άρθρο σας είναι ανυπόγραφο, η εφημερίδα σας θα πρέπει να εκτεθεί σε αυτή την κριτική, καθώς τηρεί φιλοτουρκική στάση, υιοθετώντας τις θεωρήσεις της Τουρκίας επί του θέματος.

Το πρόβλημα με αυτή την άποψη είναι ότι αυτή η πρόταση ανταλλαγής στον τομέα του εμπορίου, η οποία κατατέθηκε αρχικά από την Τουρκία (ήτοι το απευθείας εμπόριο με τους Τουρκοκυπρίους και την ΕΕ και το άνοιγμα των Τουρκικών λιμανιών και αεροδρομίων για τους Ελληνοκυπρίους), ουσιαστικά βρί-σκεται σε σύγκρουση με τις κατευθυντήριες γραμμές που έθεσε η ίδια η ΕΕ. Αυτό γίνεται περισσότερο από εμφανές στην αντιδήλωση από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα Κράτη Μέλη της ως απάντηση στην δήλωση της Τουρκίας, η οποία έγινε κατά την φάση της υπογραφής του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Συμφωνίας της Άγκυρας (21/09/05). Η ανάγκη για άνοιγμα των λιμανιών και των αεροδρομίων της και η αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας, προτάσσονται άνευ όρων ως προϋποθέσεις για την ένταξη της Τουρκίας. Σύμφωνα με την αντιδήλωση, «η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα Κράτη Μέλη της αναμένουν πλήρη, χωρίς διακρίσεις εφαρμογή του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου, καθώς και την άρση όλων των εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, συμπεριλαμβανομένων των περιορισμών στα μέσα μεταφοράς. Η Τουρκία πρέπει να εφαρμόσει το πρωτόκολλο πλήρως, για όλα τα Κράτη Μέλη της ΕΕ». Η αντιδήλωση δεν κάνει καμία αναφορά στην ρύθμιση του εμπορίου ως όρο, όσον αφορά στις κυπροτουρκικές σχέσεις, εν όψει της ένταξης της Τουρκίας. Το θέμα της ρύθμισης του εμπορίου είναι πράγματι σημαντικό, εξ’ ου και η Κυπριακή Δημοκρατία έχει καταθέσει συγκεκριμένες προτάσεις για μια δίκαιη διευθέτηση, χωρίς να εγείρεται ζητήματα απόδοσης ιδιότητας ξεχωριστής οντότητας στην λεγόμενη «ΤΔΒΚ» (οι οποίες και έχουν απορριφθεί από την τουρκοκυπριακή ηγεσία. Προφανώς, ο πραγματικός στόχος του απευθείας εμπορίου με την ΕΕ δεν είναι η ευημερία των Τουρκοκυπρίων, αλλά τα πολιτικά οφέλη που προσδοκούνται από αυτό). Ωστόσο, δεν υπάρχει λόγος (πέραν από τις αντιλήψεις και τα ειδικά συμφέροντα της Τουρκίας) για να ιδωθούν αυτά τα δύο θέματα ως περιεχόμενα του ίδιου πακέτου.

Με φιλικούς χαιρετισμούς,΄

Μιχάλης Κοντός

Πολιτικός επιστήμονας, αρχισυντάκτης του πολιτικού περιοδικού «Σύγχρονη Άποψη»

Η πρώτη πρόταση διανομής της Κύπρου μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας υποβλήθηκε από τον ανεξάρτητο Βουλευτή Μαγνησίας, Κικμέτ Μπαγιούρ, τον Φεβρουάριο του 1956 (εφημερίδα «Τζουμ-χουριέτ», 26/2/1956). Ο Βουλευτής του βρετανικού Συντηρητικού Κόμματος, Έλλιοτ, υιοθέτησε την ιδέα με επιστολή του στους «Τάιμς» του Λονδίνου (17/7/1956). Δύο ημέρες αργότερα, με τον συνάδελφό του Ουάλτερ Λέιτς, επανέφεραν την ιδέα στην Βουλή των Κοινοτήτων (Αβέρωφ: 1981, 214-218). Ο τότε Υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας, Ευάγγελος Αβέρωφ-Τοσίτσας, είχε κατηγορηθεί κυρίως από τους Τούρκους όπως και από Έλληνες, ότι πρώτος είχε την πατρότητα της ιδέας. Όμως, στο δίτομο βιβλίο του, «Ιστορία χαμένων ευκαιριών Κυπριακό, 1950-1963» υποστηρίζει ότι επρόκειτο για μηχανεύσεις των Τούρκων. Ύστερα από παραστάσεις της Ελλάδας, με ανακοίνωση του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών (12/6/1958), διασαφηνίστηκε ότι οι Βρετανοί είχαν την πατρότητα της ιδέας, πράγμα που δεν ήταν ορθό αφού, όπως επισημαίνεται πιο πάνω, Τούρκος βουλευτής ήταν ο πρώτος εισηγητής της διανομής-διχοτόμησης της Κύπρου μεταξύ Τουρκίας-Ελλάδας (Αβέρωφ: 1981, ο.π.).

Η διχοτόμηση ήταν, από το 1956, η επίσημη βρετανική και τουρκική πολιτική. Εκδηλώνεται το ίδιο χρονικό διάστημα: Νοέμβριος-Δεκέμβριος 1956. Στις 19/12/1956, ο Βρετανός Υπουργός των Αποικιών, Λέννοξ Μπόιντ, στην Βουλή των Κοινοτήτων, αφού ανέπτυξε τις απαράδεκτες, για την ελληνική πλευρά, συνταγματικές προτάσεις Ράντκλιφ, προέβη στην εκπληκτική δήλωση, ότι, σε περίπτωση που η βρετανική Κυβέρνηση θα παραχωρούσε στην Κύπρο αυτοδιάθεση, το δικαίωμα της εφαρμογής της αρχής αυτής θα το είχαν χωριστά οι Ελληνοκύπριοι και χωριστά οι Τουρκοκύπριοι. ‘Ηταν η πρώτη επίσημη πλέον εξαγγελία της πρόθεσης της Βρετανίας να διχοτομήσει το νησί. Ο Μπόιντ είπε και τα εξής: «… Η Κυβέρνηση της Α.Μ. αναγνωρίζει ότι η άσκηση της αυτοδιάθεσης, σ’ ένα τέτοιο ανάμικτο πληθυσμό, θα πρέπει να συμπεριλάβει και την διχοτόμηση, μεταξύ των πιθανών προϋποθέσεων» (Κρανιδιώτης: 1981, 237-241). Η Τουρκία, διά του Πρωθυπουργού Μεντερές, χαρακτήρισε τις προτάσεις Ράντκλιφ σαν «λογική βάση για συζήτηση» και πρόσθεσε ότι η αποδοχή της διχοτόμησης αποτελούσε «θυσία» για την Τουρκία.

Οι εκθέσεις Ερήμ

Την ίδια περίοδο Νοέμβρης-Δεκέμβρης 1956 τεχνουργούνται και υποβάλλονται στον Μεντερές οι δύο γνωστές εκθέσεις του Τούρκου συνταγματολόγου και μετέπειτα Υπουργού Εξωτερικών και Πρωθυπουργού, Νιχάτ Ερήμ, προς τον Μεντερές, διά των οποίων κωδικοποιείται έκτοτε η διαχρονική εθνική τουρκική πολιτική στο κυπριακό. Ο Ερήμ ισχυρίζεται ότι «η ιδέα της διχοτομήσεως έχει συζητηθεί και μελετηθεί σε ορισμένες μυστικές, επίσημες και ανεπίσημες διαπραγματεύσεις μεταξύ της Τουρκίας, της Ελλάδος, της Αγγλίας και της Αμερικής». Και ότι ο Μεντερές, μιλώντας με τον διευθυντή της CIA, στρατηγό Χολμς, του είπε ότι «η διχοτόμηση της Κύπρου, κατά βάση μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας, ίσως και με την παραχώρηση στην Αγγλία μιας περιοχής για στρατιωτικές βάσεις, σημαίνει την εφαρμογή της αρχής της αυτοδιαθέσεως κατά τρόπον δίκαιον…» (Σαρρής: 1982, 274-336). Στις 20/12/1956, ο Μεντερές, σε επίσημες δηλώσεις του στο πρακτορείο «Ανατολία» και με αφορμή την δήλωση Λέννοξ Μπόιντ, λέγει ότι αυτή «περιλαμβάνει σημεία, από τα οποία εκκινώντας, μπορούμε να εξασφαλίσουμε την τελική ρύθμιση του κυπριακού». Τι εννοούσε με την έκφραση, «τελική ρύθμιση»; Απαντώντας σε επικρίσεις της αντιπολίτευσης (28/12/1956), είπε: «…Εκεί (στην Κύπρο), κρίνουμε αναγκαίο να υπάρχει ένα φυλάκιο των συμφερόντων μας, ένα προκεχωρημένο φυλάκιό μας!» (Σαρρής:1982, ο.π.).

Οι δύο εκθέσεις Ερήμ αποτελούν έκτοτε την βίβλο των τουρκικών εθνικών διεκδικήσεων σε βάρος της Κύπρου. Μεσολάβησαν η τουρκοανταρσία-πραξικόπημα του 1963, η κρίση της Κοφίνου, οι διακοινοτικές, το πραξικόπημα κατά του Μακάριου, η τουρκική εισβολή το 1974 και το 2004 το σχέδιο Ανάν, που θα παρέδιδε την Κυπριακή Δημοκρατία αύτανδρη στην νέα τουρκοκρατία, με βρετανική επίνευση, συγκατάθεση και υποκίνηση. Με την Τριμερή του Λονδίνου, η Βρετανία εισαγάγει για πρώτη φορά την Τουρκία ως ενδιαφερόμενη και συμβαλλόμενη στην επίλυση του κυπριακού. Θα αναχθεί στον σημαντικότερο παράγοντα εξαιτίας της ανεπάρκειας, της αβελτηρίας και της πολυγλωσσίας της ελληνικής πολιτικής, ιδιαίτερα της ελληνικής κυπριακής πολιτικής ηγεσίας.

Ενώ, δηλαδή, παρατηρείται μια ανατριχιαστική διαχρονική συνέπεια στην τουρκική πολιτική έναντι της Κύπρου και του κυπριακού, αντίθετα στην ελληνική πλευρά -Αθήνα και Λευκωσία- σημειώνεται μια εξίσου ολέθρια και καταστροφική ασυνέπεια και σταθερή κατολίσθηση θέσων, που ξεκίνησε απο την Ένωση, κατέληξε στην ανεξαρτησία, πέρασε στο εφικτό και στο ευκταίο, επέστρεψε πάλι στην Ένωση, ενεπλάκη στους μαιάνδρους του δικοινοτικού διαλόγου, ανετράπη από τις φοβερές συνέ-πειες της τουρκικής εισβολής, διεπλάκη στους συναισθηματισμούς του μακροχρόνιου, πελαγοδρόμησε στα κατά καιρούς σχέδια και ιδέες, αλέστηκε στις πρόνοιες του σχεδίου Ανάν και κατέληξε στην Χριστόφεια κυπριοποίηση. Με την πλήρη αποενοχοποίηση της κατοχικής Τουρκίας και με συνεχή προσχώρηση στις τουρκικές θέσεις.

Μόνο διά της υπογραφής μας

Πριν και μετά το σχέδιο Ανάν, η κυρίαρχη απειλή και ο μέγας μπαμπούλας, που επεσείετο και ακόμα επικρεμμάται πάνω από τους Έλληνες της Κύπρου, είναι η διχοτόμηση. Ιδιαίτερα επιρρεπείς στην απειλή της διχοτόμησης είναι το ΑΚΕΛ, ο πρόεδρος Χριστόφιας και ο πρόεδρος του ΔΗΣΥ. Το επιχείρημά τους τίθεται υπό μορφή εκβιαστικού διλήμματος: Αν δεν εξευρεθεί τώρα λύση στο κυπριακό, τότε η διχοτόμηση θα είναι γεγονός. Διαπράττουν δύο πολιτικά λάθη, για τα οποία δεν δίνουν εξηγήσεις:

Πρώτον, η Τουρκία έχει ξεπεράσει προ πολλού και ειδικά μετά την τουρκική εισβολή, τον στόχο της διχοτόμησης ή της διανομής, «εξ ημισείας», της Κύπρου μεταξύ Τουρκίας-Ελλάδας. Η Ελλάδα έχει ουσιαστικά, στρατιωτικά και άλλως πως, εκβληθεί από την Κύπρο και την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Έχει περιοριστεί δυτικά του μισού Αιγαίου. Η Τουρκία είναι, πλέον κυρίαρχος περιφερειακή, με φιλοδοξίες να καταστεί στο προσεχές μέλλον, μεγάλη δύναμη. Κατέχει το 37% του κυπριακού εδάφους και στόχευσή της είναι ο έλεγχος της υπόλοιπης Κύπρου, πολιτικά, δημογραφικά και οικονομικά. Πρώτος ο Νιχάτ Ερήμ, από το 1956, είχε μιλήσει για «δύο κοινότητες, δύο ολότητες και δύο οντότητες» στην Κύπρο. Και πρώτος είχε υποβάλει έντονα την μεθοδευμένη, σταδιακή και οργανωμένη δημογραφική αλλοίωση της νήσου, ώστε οι Τούρκοι να γίνουν πλειοψηφία (όπως ακριβώς είχαν μεθοδεύσει στην περίπτωση της Αλεξανδρέττας).

Δεύτερον, ΑΚΕΛ, Χριστόφιας και Αναστασιάδης επισείουν συνεχώς τον μπαμπούλα της διχοτόμησης για να εκβιάσουν την συναίνεση του κυπριακού Ελληνισμού σε σχέδια και λύση του κυπριακού, ως εάν να εξαρτάται μόνο από την ελληνική πλευρά η επίλυση του προβλήματος. Υποβάλλουν ότι αν δεν βρεθεί λύση, τότε η διχοτόμηση θα είναι γεγονός μη αναστρέψιμο. Επιμένουν, επίσης, ότι το κλειδί της λύσης βρίσκεται στην Άγκυρα. Αυτές οι τοποθετήσεις, α) καταδεικνύουν την σταθερή πρόθεσή τους να εκβιάσουν με το ψευτοδίλημμα, λύση τώρα ή διχοτόμηση, λύση κυρίως στηριγμένη στις πρόνοιες του απορριφθέντος σχεδίου Ανάν. β) Επιβεβαιώνουν την αδυναμία της ελληνικής πολιτικής στοχοθεσίας, τακτικής και στρατηγικής, για την αντιμετώπιση των τουρκικών και βρετανικών μεθοδεύσεων και διεκδίκηση των αναφαίρετων και αναπαλλοτρίωτων δικαίων και δικαιωμάτων των Ευρωπαίων ήδη νόμιμων κατοίκων της Κύπρου.

Η διχοτόμηση δεν μπορεί να υλοποιηθεί εκτός και αν διά της υπογραφής των Κυπρίων νομιμοποιηθούν τα κατοχικά τετελεσμένα. Τότε, βεβαίως, θα καταλυθεί και η διεθνώς αναγνωρισμένη Κυπριακή Δημοκρατία, που είναι ο μέγιστος και ύψιστος στόχος της Τουρκίας.

Τα πιο πάνω συνιστούν την μία όψη του νομίσματος. Υπάρχει όμως και η άλλη: Τα blogs αποτελούν μέσα ελεύθερης έκφρασης, στα οποία μπορεί κανείς να γράψει και να διαβάσει πάσης φύσεως αναφορές, έστω και αν δεν διασφαλίζεται a priori η –εν πάση περιπτώσει υποκειμενική- αρχή της σοβαρότητας. Το να μπει κάποιος στην διαδικασία να αξιολογήσει ποιοτικά το περιεχόμενο των αναρτώμενων σχολίων και να κρίνει ποια αιτιολογούν ποινικές συνέπειες και ποια όχι συνιστά ένα δαιδαλώδες εγχείρημα το οποίο μόνο σε αυταρχικά και –σε κάθε περίπτωση- ετεροβαρή αποτελέσματα μπορεί να οδηγήσει. Η χθεσινή “εισβολή” της αστυνομίας στην οικία (και όχι στο γραφείο του, όπως υποστηρίζουν συγκεκριμένα ΜΜΕ) του δικηγόρου Ξενή Ξενοφώντος με την κατηγορία της διαχείρισης συγκεκριμένου ιστολογίου όπου αναρτήθηκε δήθεν απειλητικό μήνυμα κατά της ζωής του δημοσιογράφου Μακάριου Δρουσιώτη μοιάζει να παραπέμπει σε αυτήν ακριβώς την επιλογή. Ο χρόνος θα δείξει κατά πόσον η αστυνομία προέβη σε μια μεμονωμένη ενέργεια εκφοβισμού συγκεκριμένου ατόμου, συγκεκριμένου ιστιοχώρου ή συγκεκριμένων πολιτικών αντιλήψεων, ή αν με την ενέργειά της αυτή σηματοδοτεί την επιβολή ενός καθεστώτος περιορισμού της ελευθερίας έκφρασης στο διαδίκτυο, παρόμοιο με αυτό που ισχύει στην Κίνα. Γιατί εάν δεν ισχύει το πρώτο, αν δηλαδή η δίωξη του Ξενή Ξενοφώντος δεν συνιστά πολιτική πράξη -όπως υποστηρίζει ο δικηγόρος του Χρίστος Κληρίδης- και εάν σε τελική ανάλυση η ενέργεια αυτή της αστυνομίας καταδεικνύει την πολιτική βούληση της Κυβέρνησης να “καθαρίσει” το διαδίκτυο, τότε προς τα εκεί οδηγούμαστε: Προς την περιστολή της ελευθερίας χρήσης του ωκεανού του διαδικτύου από τους Κύπριους πολίτες. Μιας ελευθερίας που, όσες αρνητικές παρενέργειες και αν εμπεριέχει, δεν παύει από του να συνδέεται άμεσα με την εν γένει ελευθερία έκφρασης, η οποία (θεωρητικά τουλάχιστον) προστατεύεται από το ίδιο το πολίτευμα ως κόρη οφθαλμού.

Από την πλευρά μας καταδικάζουμε απερίφραστα την ενέργεια της κυπριακής αστυνομίας, όποια και αν ήταν τα πραγματικά ελατήριά της. Εκφράζουμε δε την αμέριστη συμπαράστασή μας στον Ξενή Ξενοφώντος, εκλεκτό συνεργάτη του περιοδικού μας.

Είναι γεγονός ότι η έννοια της στρατηγικής συχνά παρεξηγείται στην Κύπρο. Αρκεί μόνο να λάβουμε υπόψη το γεγονός ότι το μόνο όργανο εθνικής στρατηγικής είναι το Εθνικό Συμβούλιο, το οποίο όμως αποτελείται από άτομα μη ειδικευμένα, πολιτικούς ηγέτες οι οποίοι, θέλοντας και μη, δεν περιορίζονται στο εθνικό τους έργο, αλλά επιχειρούν να θωρακίσουν και τα κομματικά τους συμφέροντα. Το γεγονός αυτό μας έχει στερήσει την δυνατότητα να έχουμε μια ενιαία και αδιαμφισβήτητη εθνική στρατηγική.

Επιθυμώντας να δώσουμε το στίγμα των αντιλήψεων που επικρατούν στον πολιτικό κόσμο της Κύπρου για το ποια πρέπει να είναι η στρατηγική μας, ρωτήσαμε ένα εκπρόσωπο από κάθε κόμμα και πήραμε αρκετά ενδιαφέρουσες απαντήσεις. Μόνο οι εκπρόσωποι του ΑΚΕΛ αρνήθηκαν να μας απαντήσουν.

Τάσος Μητσόπουλος, Βουλευτής και Επίτροπος Ευρωπαϊκών Υποθέσεων ΔΗΣΥ:

Ο κ. Μητσόπουλος αντιλαμβάνεται την συμμετοχή της Κύπρου στην ΕΕ ως το ιδανικό πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα πρέπει να ενταχθούν οι επιδιώξεις της Κύπρου. Θεωρεί επίσης ότι η στρατηγική αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει την Ελλάδα, να εμπλέκει δημιουργικά τις ΗΠΑ, την Ρωσία και την Κίνα και να ευθυγραμμίζεται με την προσπάθεια της ΕΕ για την απόκτηση κοινής πολιτικής άμυνας και ασφάλειας. Ιδιαίτερο βάρος αποδίδει και στην ένταξή μας στον Συνεταιρισμό για την Ειρήνη. Σύμφωνα με τον κ. Μητσόπουλο, «σήμερα η Τουρκία εμφανίζεται διεθνώς απενοχοποιημένη και διαδραματίζει τον ρόλο του ‘καλόπιστου τρίτου’ που με τις καλές του υπηρεσίες διευκολύνει το έργο του διακοινοτικού διαλόγου. Για αυτό χρειάζεται σχέδιο βασισμένο σε μια ψυχρή αξιολόγηση και αποτίμηση πραγματικοτήτων, δυνατοτήτων και ευκαιριών, καθώς και των ευρύτερων γεωπολιτικών δεδομένων». Εξαιρετικής σημασίας θεωρεί και την ύπαρξη εναλλακτικού σχεδίου δράσης σε περίπτωση ναυαγίου στις συνομιλίες, καθ’ ότι η παράταση του status quo θα ήταν καταστροφική για τον κυπριακό Ελληνισμό.

Γεώργιος Κολοκασίδης, Αναπληρωτής Πρόεδρος ΔΗΚΟ:

Για τον κ. Κολοκασίδη το βάρος θα πρέπει να δωθεί στην μεγιστοποίηση των πιέσεων επί της Τουρκίας μέσω της χρήσης όλων των διατιθέμενων μέσων, με στόχο το κυπριακό να συνεχίσει να θεωρείται αγκάθι στις τουρκικές στοχεύσεις. Σύμφωνα με τον κ. Κολοκασίδη, «μια τέτοια στρατηγική θα διατηρεί ζωντανά τα ερείσματα και τα δικαιικά πλεονεκτήματα που διαθέτει σήμερα η Κύπρος. Η εστίαση των προσπαθειών πρέπει να γίνει στον χώρο της Ελλάδος, στον χώρο της ΕΕ και στις ΗΠΑ. Τελικώς πρέπει να επιδιωχθεί η αξιοποίηση ξένων συμφερόντων στην περιοχή». Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει και στην συστράτευση με την Ελλάδα, υπενθυμίζοντας τις ευαισθησίες του ελληνικού λαού, όπως αυτές εκφράστηκαν κατά την περίοδο του δημοψηφίσματος για το σχέδιο Ανάν. Η από κοινού επιδίωξη δεδομένων στρατηγικών στόχων θα είναι πιο αποτελεσματική για τον Ελληνισμό. «Η πλήρης αποδοχή των ελληνοκυπριακών θέσεων θα καταστήσει δυνατή την εξουδετέρωση της προσπάθειας επανεπικύρωσης των εγγυήσεων και θα καταστήσει τις ελληνικές πολιτικές δυνάμεις ενεργό φορέα των θέσεών μας στην ΕΕ και αλλού».

Μαρίνος Σιζόπουλoς, Α’ Αντιπρόεδρος Κ.Σ. ΕΔΕΚ:

Η γνώση των επιδιώξεων του αντιπάλου, ως επίσης και του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο θα αναπτυχθεί ο ημέτερος στρατηγικός σχεδιασμός αποτελούν παράγοντες-κλειδιά για τον Αντιπρόεδρο της ΕΔΕΚ. Ο μεσοπρόθεσμος έλεγχος της Κύπρου μέσω ενός κατάλληλου κρατικού μορφώματος και η μακροπρόθεσμη ανάκτηση της Κύπρου για την εξυπηρέτηση των σχεδιασμών της στην Αν. Μεσόγειο είναι, κατά τον κ. Σιζόπουλο, οι κύριοι στόχοι της Τουρκίας. Το δε περιβάλλον χαρακτηρίζεται κυρίως από τον αναβαθμισμένο ρόλο της Τουρκίας και τον υποβαθμισμένο ρόλο της Ελλάδας στην περιοχή, ενώ σημαντικός είναι ο ρόλος της εγγυήτριας Βρετανίας και των ΗΠΑ. Η δική μας στρατηγική χαρακτηρίζεται από ατολμία έναντι των τουρκικών ενταξιακών φιλοδοξιών, αλλά και από την αδρανοποίηση του Δόγματος του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου. Ως προς τις συνομιλίες για το κυπριακό, ο κ. Σιζόπουλος υποστηρίζει ότι , «η διολίσθηση της πλευράς μας λόγω των συνεχών παραχωρήσεων έφεραν την τουρκική πλευρά σε ακόμα πιο πλεονεκτική διαπραγματευτική θέση». Υποστηρίζει δε ότι απαιτείται άμεσα η αναθεώρηση της στρατηγικής μας, χωρίς αυτό να σημαίνει εγκατάλειψη των συνομιλιών. Προτείνει την επιπρόσθετη χρήση μιας σειράς μέσων όπως μια πιο διεκδικητική στάση από πλευράς Κύπρου και Ελλά-δας, αναστολή της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας αν δεν εφαρμοστεί το Πρωτόκολλο της Άγκυρας, αίτηση ένταξης στον Συνεταιρισμό για την Ειρήνη, ενεργοποίηση του Δόγματος του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου, καθώς επίσης και αναθεώρηση της διαπραγματευτικής μας τακτικής με πρώτιστη προτεραιότητα την απόσυρση παραχωρήσεων όπως η παραμονή εποίκων και η εκ περιτροπής προεδρία.

Στράτος Παναγίδης, Αντιπρόεδρος Ευρωπαϊκού Κόμματος:

Για τον κ. Παναγίδη, πρώτιστη έγνοια είναι η αποτροπή κατάθεσης ενός σχεδίου με αρνητικό περιεχόμενο. Η υιοθέτηση δε ενός κακού σχεδίου λύσης θα είχε χειρότερες συνέπειες από την απόρριψή του. Σε μια τέτοια περίπτωση, την επομένη θα πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες αποτροπής της προσπάθειας αναβάθμισης του ψευδοκράτους, ενώ παράλληλα θα πρέπει να διατυπωθεί ένα ορθό περιεχόμενο της επιδιωκόμενης λύσης. «Επιδίωξη δεν μπορεί παρά να είναι η ευρωπαϊκή λύση που, εξ’ ορισμού, συνεπάγεται και τον οριστικό απεγκλωβισμό από τα κύρια αρνητικά συστατικά της αποτυχημένης λύσης, δηλαδή διζωνικότητα, δικοινοτικότητα, εθνοτικά βέτο, εκ περιτροπής προεδρία, τουρκικές εγγυήσεις». Μια εκστρατεία προς την διεθνή κοινότητα για την προώθησή των θέσεών μας θα ήταν απαραίτητη, με την συμμετοχή της Ελλάδας αλλά και άλλων παραγόντων όπως το ελληνοαμερικανικό λόμπυ. Ο κ. Παναγίδης τονίζει επίσης το γεγονός ότι η συμπόρευσή μας με τον «ατλαντικό» άξονα εντός της ΕΕ υπήρξε ατελέσφορη. «Ο γαλλογερμανικός άξονας είναι ο μόνος που μπορεί να δώσει κάποιες δυνατότητες για την αντιμετώπιση της Τουρκίας».

Γιώργος Περδίκης, Βουλευτής Κινήματος Οικολόγων Περιβαλλοντιστών:

Η επιδίωξη μιας ευρωπαϊκής λύσης για το κυπριακό, χωρίς την εγκατάλειψη του πλαισίου του ΟΗΕ, είναι για τον κ. Περδίκη η μόνη επιλογή για την Κύπρο. Με τον όρο «ευρωπαϊκή λύση», ο κ. Περδίκης εννοεί «λύση βασισμένη στις αρχές και τις αξίες στις οποίες ιδρύθηκε και λειτουργεί η Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως κατά κόρον επαναλαμβάνεται στα ψηφίσματα της ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τα τελευταία χρόνια». Υποστηρίζει την επιμονή μας στην συμμετοχή Ευρωπαίων εμπειρογνωμόνων στις Ομάδες Εργασίας, οι οποίες θα πρέπει να επαναδραστηριοποιηθούν, ενώ τονίζει την ανάγκη εκμετάλλευσης της επιθυμίας της Τουρκίας να ενταχθεί στην ΕΕ. Σημαντική για τον κ. Περδίκη είναι και η αξιοποίηση της εμπλοκής που δημιουργείται στις σχέσεις μεταξύ ΝΑΤΟ-ΕΕ σε σχέση με το κυπριακό, η οποία θα πρέπει να αξιοποιηθεί. Προτείνει γενικά την καλύτερη εκμετάλλευση των διαπλεκομένων συμφερόντων που δημιουργούνται από την επιθυμία των ΗΠΑ για ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ, ενώ τονίζει ότι το κυπριακό δεν συνιστά πρόβλημα που μπορεί να λυθεί μεταξύ φίλων.

Ο Heinz Uwe Haus είναι Κaθηγητής στο Τμήμα Θεάτρου του Πανεπιστημίου του Delaware, ΗΠΑ

Δεν χρειάζεται κάποιος μια κρυστάλλινη σφαίρα για να προβλέψει ένα αυξημένο ανταγωνισμό μεταξύ των ΗΠΑ και της Κίνας. Το περιοδικό Fortune έδωσε τον εξής τίτλο σε ένα άρθρο με θέμα το κατευθυνόμενο από το κράτος πρόγραμμα του Πεκίνου: «Η Κίνα αγοράζει τον κόσμο». Η Newsweek προχώρησε ακόμη περισσότερο, καταδεικνύοντας πως ο ανταγωνισμός ανάμεσα στην Γερμανία και την Αγγλία και μετέπειτα ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία οδήγησε στους πολέμους του 20ου αιώνα και θέτει το ερώτημα: «Θα μπορούσε να συμβεί το ίδιο ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Κίνα σήμερα;»

Καθώς τα πολυσυζητημένα οικοδομήματα της «Chimerica» και της «Chindia» παραπαίουν, μια καθιερωμένη από τον χρόνο γεωπολιτική φίρμα πιθανότατα να ετοιμάζεται για την επάνοδο της: Η Eumerica. Για μισό αιώνα, η Δύση, συναποτελούμενη από την Βόρειο Αμερική και την Ευρώπη, αποτελούσε την κυρίαρχη δύναμη της παγκόσμιας πολιτικής. Ωστόσο, μετά τον θρίαμβό της κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, η Δύση έχασε την συνοχή της, την αίσθηση της σκοπιμότητας. Όπως και αρκετές φορές κατά το παρελθόν, οι ΗΠΑ δελεάστηκαν και έθεσαν ως στόχο την Ασία. «Εκεί βρίσκεται η μουσική», ήταν η ασεβής δήλωση του τότε Υπουργού Εξωτερικών Warren Christopher, η οποία στην συνέχεια υιοθετήθηκε κι από πολλούς άλλους.

Εν τω μεταξύ, η Ευρώπη ήταν απασχολημένη με την διαμόρφωση των δομών και των διαδικασιών της, μετά την ιστορική διεύρυνσή της προς ανατολάς, φλερτάροντας με τον σχεδόν πλήρη αποκλεισμό από τον έξω κόσμο. Όταν η Συνθήκη της Λισσαβόνας τέθηκε επιτέλους σε ισχύ, δεν έθεσε τέρμα στο αδιέξοδο. Αναμφισβήτητα, έκανε τα πράγματα ακόμη χειρότερα, δημιουργώντας ακόμη ένα στρώμα ηγεσίας, αντί να παρέχει στην Ευρώπη μια ενιαία φωνή. Ο ανταγωνισμός ανάμεσα στην ανά εξάμηνο εκ περιτροπής προεδρία της ΕΕ (κατά την παρούσα περίοδο την προεδρία ασκεί ο Ισπανός Jose Luis Rodriguez Zapatero) και της νέας μακροπρόθεσμης προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (Herman Van Rompoy) είναι οδυνηρά προφανής. Η Ύπατος Εκπρόσωπος για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής, η Βαρόνη Catherine Ashton, υπονομεύεται ξεκάθαρα από τον γραφειοκρατικό κατακερματισμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και είναι καταβεβλημένη από τον φόρτο εργασίας της.

Οι 27 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων, καθώς και ο Πρόεδρος της Επιτροπής, συμβουλεύονται να αφήσουν τους νέους ανθρώπους να κάνουν τις δουλειές για τις οποίες εκλέχθηκαν. Με τα νέα αυτά στελέχη, η ΕΕ ετοιμάζεται για την κατάρτιση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (EEAS), η οποία θα προσδώσει στην Ευρώπη μια πραγματική φωνή και θα της επιτρέψει να ασκεί πραγματική επιρροή στις παγκόσμιες υποθέσεις, ακόμη και σε περιόδους κρίσης.

Αν οι εθνικοί ηγέτες της Ευρώπης αποδειχθούν και πάλι μικροπρεπείς εθνικιστές και φύλακες της δικής τους εξουσίας, όχι μόνο θα παραμείνουν το επίκεντρο σαρκασμού, αλλά ως σύνολο, η ΕΕ θα αποτύχει στην επίτευξη της σταθεροποίησης που χρειάζεται σήμερα.

Ενώ η οικονομική κρίση έχει αφήσει έντονο το στίγμα της στις οικονομίες της Ευρώπης κατανικώντας βάναυσα την ιεραρχία οικονομικής ισχύος, όλα τα μέλη της πρέπει να βρουν ένα τρόπο να πετύχουν την επιστροφή σε αειφόρο ανάπτυξη, την ενίσχυση του δημοσιονομικού κανονισμού για την πρόληψη νέων κρίσεων και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των εταιριών της σε σύγκριση με εκείνες των μεγάλων αναδυόμενων οικονομιών εκτός της διατλαντικής συμμαχίας.

Η απόφαση του Barack Obama να μην παραστεί στην Σύνοδο Κορυφής ανάμεσα στις ΗΠΑ και την ΕΕ τον Μάιο, είναι τόσο κατανοητή όσο και η ολοφάνερη αίσθηση των Ευρωπαίων πολιτικών ότι έχουν τύχει αγενούς περιφρόνησης. Όμως η αποξένωση της Washington από την Ευρώπη το λίκνο του Δυτικού πολιτισμού και εκσυγχρονισμού απειλεί την ταυτότητα της Βορείου Αμερικής και πιθανώς να συντελέσει σε γεωστρατηγικά ρίσκα στο όχι και τόσο μακρινό μέλλον.

«Μια μελέτη σε παράλυση», «όλα δεμένα σε κόμπους», «η Κυβέρνηση βρίσκεται σε αδιέξοδο»- αυτά τα πρόσφατα πρωτοσέλιδα αναφέρονταν στην Washington, όμως περιγράφουν, επίσης εύστοχα, την θλιβερή κατάσταση που επικρατεί στις πλείστες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Οι απανταχού ηγέτες είναι εξαιρετικοί στον οραματισμό και την ρητορική, υστερούν όμως στις πράξεις. Η ιατρική περίθαλψη στην Γερμανία, η πτώχευση στην Ελλάδα, ο πόλεμος στο Αφγανιστάν, οι πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν, το αίνιγμα της κλιματικής αλλαγής, η παγκόσμια χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση οι προκλήσεις αφθονούν, όμως οι ανταποκρίσεις είναι ρηχές και επισφαλείς.

Αν η Ευρώπη του 21ου αιώνα θέλει να καταστεί ένας ολοκληρωμένος στρατηγικός παράγοντας και όχι ένας απλός θεατής, πρέπει να είναι έτοιμη να ανταποκριθεί στις προκλήσεις. Αυτό περιλαμβάνει τις απαιτήσεις στα θέματα ασφαλείας. Η Ευρώπη χωρίς του εταίρους της εκ Βορείου Αμερικής θα είναι καταδικασμένη να συνεχίσει σε πορεία παρακμής και να καταστεί απαρχαιωμένη σε ένα κόσμο νέων δυνάμεων και προκλήσεων.

«Ο καθένας πρέπει να καταλάβει πως το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας θα πρέπει να βασίζεται σε δύο πυλώνες: Το ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση», επισημαίνει ο Pierre Lellouche σε ένα πρόσφατο άρθρο του στους Atlantic Times («The two pillars of European security», Φεβρουάριος 2010, σελ. 8). Για τον σκοπό αυτό, είναι αναγκαίο να συνεχιστεί η ανανέωση της Ατλαντικής Συμμαχίας, με την παράλληλη ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων της Ευρώπης.

Ο Adrian Hamilton αναφέρει στην εφημερίδα The Independent: «Από την δεκαετία του 1930 δεν έχουμε εισέλθει σε μια δεκαετία κατά την οποία είναι περισσότερο δύσκολο να προβλεφθεί επακριβώς τι είδους καθεστώτα θα είναι σε ισχύ σε πολλές από τις βασικές χώρες. Κατά την τελευταία δεκαετία αποτελέσαμε μάρτυρες της κατεδάφισης της ιδέας για ένα φιλελεύθερο ‘τέλος της ιστορίας’». Πραγματικά δεν γνωρίζουμε τι θα το αντικαταστήσει μέσα από την σύγκρουση του αναδυόμενου εθνικισμού και της ρημαγμένης παγκοσμιοποίησης που σηματοδοτεί την νέα δεκαετία.

«Προσθέστε σε αυτό το πριόβολο το θέμα της Μέσης Ανατολής, τις πιέσεις που επιφέρει η κλιματική αλλαγή και την αποστράγγιση των πόρων και θα καταλήξετε σε μια συνταγή για σχεδόν συνεχείς συγκρούσεις… Το πολιτικό πρόβλημα είναι η έλλειψη δομών και ηγεσίας προς αντιμετώπιση της αστάθειας που τόσο ευκρινώς αποτυπώνεται στην παρούσα φάση» («The Competition of Nations Need Not Be a Zero-Sum Game», 1η Ιανουαρίου, 2010, σελ.29).

Ο Daniel Johnson προσθέτει αυτή την κρίσιμη παρατήρηση: «Το χάος και ο πολιτισμός ποτέ δεν βρίσκονται πολύ μακριά το ένα από το άλλο. Για αυτό τον λόγο χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε τις δυνάμεις του χάους οπουδήποτε και σε οποιαδήποτε μορφή εκδηλωθούν» («The Passing of Greatness», Standpoint, Νοέμβριος 2009, σελ. 3). Πώς όμως θα το πετύχουμε αυτό, με τις παρούσες ελαττωματικές θεσμικές μας δομές και διεθνή σώματα; Βρίσκονται πραγματικά σε θέση να φέρουν εις πέρας αυτό το καθήκον;

Η ΕΕ δεν θα επιτύχει να συμφιλιώσει τους πολίτες με το ευρωπαϊκό σχέδιο, αν αυτό δεν επιδεικνύει ότι οι τρέχουσες πολιτικές της μπορούν να επιφέρουν απτά οφέλη.

Εκτός από την σταθεροποίηση στα Βαλκάνια και το Αφγανιστάν, που παραμένουν κορυφαίες προτεραιότητες, η ΕΕ πρέπει να χρησιμοποιήσει όλα τα διπλωματικά μέσα για τον τερματισμό της τουρκικής κατοχής στην Κύπρο. Επιπλέον, η ΕΕ πρέπει να αναπτύξει νέους τύπους αποστολών για την καταπολέμηση, για παράδειγμα, της πειρατείας, της εμπορίας ναρκωτικών, καθώς και της παράνομης μετανάστευσης στα σύνορα της Ευρώπης. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, σε μια εποχή κατά την οποία τα όρια μεταξύ της εσωτερικής και εξωτερικής ασφάλειας έχουν καταστεί τόσο ασαφή.

Μια διατλαντική συμμαχία δεν μπορεί να λειτουργήσει μόνο σε θέματα όπως η ενίσχυση των ικανοτήτων ή η ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, τα οποία βασίζονται στην συνεχή επαγρύπνηση και συμμετοχή παγκοσμίως, αλλά επίσης ενισχύει την αποτελεσματικότητα μιας αποδεδειγμένης ενότητας σε ένα σκοπό και μια κοινή αντίληψη της πορείας που θα ακολουθηθεί.

Η Eumerica μπορεί να μην αποτελεί πανάκεια. Ωστόσο, με την ένωση των δυνάμεών τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρωπαϊκή Ένωση αποκτούν πολύ καλύτερες πιθανότητες για την αντιμετώπιση των καταιγίδων που αναμένεται να ακολουθήσουν. Ας μην πείσουμε τους εαυτους μας ότι οι δεσμοί έχουν ξεθωριάσει. Μπορεί να χαλαρώσουν και, ανάλογα με τα θέματα, να καταστούν λιγότερο περιεκτικοί, όμως θα διαρκέσουν.

Η Ευρώπη και η Βόρειος Αμερική έχουν περισσότερα κοινά παρά διαφορές. Είναι καιρός για την αναβίωση και αναδιοργάνωση της διατλαντικής κοινότητας αξιών και συμφερόντων που υπηρέτησαν τόσο καλά την Ευρώπη κατά το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα. Σε ένα κόσμο όπου σύντομα ένα δισεκατομμύριο Βορειοαμερικάνοι και Ευρωπαίοι θα τεθούν αντιμέτωποι με επτά δισεκατομμύρια άλλους ανθρώπους, «καλύτερα να κρατηθούμε ενωμένοι παρά να κρεμαστούμε ξεχωριστά», όπως συνήθιζαν να λένε οι καουμπόηδες!

Η δυναμική έξοδος της ΕΔΕΚ από το κυβερνητικό σχήμα και οι ισχυρές κεντρόφυγες τάσεις του ΔΗΚΟ με αφορμή το κυπριακό καταδεικνύουν με τον πιο εμφαντικό τρόπο, για μια ακόμα φορά, το παράδοξο του πολιτικού μας συστήματος: Οι κυβερνητικοί σχηματισμοί καταρτίζονται όχι στην βάση πραγματικών πολιτικών συγκλίσεων, αλλά εκλογικών συμφερόντων. Αν και το ΑΚΕΛ καταφεύγει και πάλι στην γνωστή ρητορική περί «κοινών αγώνων για την δημοκρατία» για να πείσει τους ψηφοφόρους της ΕΔΕΚ ότι η ηγεσία του κόμματός τους έσφαλλε, εν τούτοις είναι εμφανές ότι οι πραγματικές τομές και διαφοροποιήσεις στο πολιτικό μας σύστημα δεν ακολουθούν την λογική δεξιά-αριστερά. Στην πραγματικότητα, οι ισχυρότερες συγκλίσεις και αποκλίσεις παρατηρούνται στο κυπριακό, ως προς την σχολή που ασπάζεται το κάθε άτομο και ο κάθε πολιτικός σχηματισμός. Την ίδια στιγμή, οι ιδεολογικές διαφορές παραμένουν τεχνηέντως στην επιφάνεια, καθώς εξακολουθούν να επηρεάζουν τους απλούς πολίτες. Και εδώ έγκειται το παράδοξο. Η έλλειψη ενός μεγάλου κόμματος του ενδιάμεσου χώρου συνιστά την βασικότερη αιτία και, ταυτόχρονα, το σημαντικότερο απότοκο αυτής της παραδοξότητας που επηρεάζει αρνητικά την ποιότητα της πολιτικής μας ζωής.

Η ΦΙΜΩΣΗ ΤΟΥ «ΑΛΛΟΥ» ΔΕΝ ΘΕΡΑΠΕΥΕΙ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΕΣ

Οι αντιδράσεις της Κυβέρνησης στην κριτική της αντιπολίτευσης, αλλά και των κομμάτων της συμπολίτευσης, συχνά αγγίζουν τα όρια του παραλόγου. Το καλοκαίρι ο Πρόεδρος, από την Αστυπάλαια, είχε μιλήσει για «αχρείαστες αντιπολιτευτικές εξάρσεις». Πρόσφατα υποστήριξε ότι η κονιορτοποίηση της βάσης των συνομιλίων (σχόλιο του Προέδρου της ΕΔΕΚ με αφορμή τις προτάσεις Ταλάτ) «είναι στο μυαλό του κ. Ομήρου», αποδίδοντάς του εμμέσως φαντασιοπληξία και παραισθήσεις. Την ίδια στιγμή, ο Βουλευτής Ιωνάς Νικολάου καταγγέλλει την ΚΥΠ για επανίδρυση του Τμήματος Δ’ και για ευρείες παρακολουθήσεις πολιτών. Η δε αστυνομία διώκει την αντίθετη φωνή, ενώ πρόσφατα έκανε τα «στραβά μάτια» μπροστά στον ξυλοδαρμό νεαρού που διένειμε φυλλάδια αντιομοσπονδιακού περιεχομένου. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, ο Γενικός Γραμματέας του ΑΚΕΛ αναφέρεται σε «σχέδια φυσικής εξόντωσης του Προέδρου» και σε ύπαρξη «συντονιστικού αντιπολιτευτικού οργάνου» για την υπονόμευσή του. Θα πρέπει επιτέλους αυτή η Κυβέρνηση και το ΑΚΕΛ να αρχίσουν να αντιμετωπίζουν την κριτική με πολιτική ωριμότητα και να πάψουν να εξωτερικεύουν τις ανασφάλειές τους, εις βάρος της νομικά και θεσμικά κατοχυρωμένης ελευθερίας της έκφρασης και του δικαιώματος στον δημόσιο διάλογο.

Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΟΝ ΕΥΤΕΛΙΣΜΟ ΤΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ

Ο προσφυγικός κόσμος της Κύπρου έχει υποστεί και εκ τότε κουβαλά- όλο το βάρος της τουρκικής εισβολής και της συνεχιζόμενης κατοχής. Βάρος ψυχολογικό, κοινωνικό, οικονομικό. Κατά τις δεκαετίες ’80 και ’90 ο προσφυγικός κόσμος ήταν ταυτισμένος με έννοιες όπως ελευθερία, απελευθέρωση, επιστροφή κ.λπ. Εκ τότε άλλαξαν πολλά. Οι έννοιες μεταβλήθηκαν και «εξελίχθηκαν», εξωθούμενες από τις επίπλαστες ανάγκες της σημερινής εποχής. Το αντικατοχικό πνεύμα φθάρηκε ως αποτέλεσμα της χρονικής απομάκρυνσης από τα τραγικά γεγονότα, της ευμάρειας και του εφησυχασμού, αλλά και της προσαρμογής του πολιτικού κόσμου της Κύπρου σε νέα πολιτικά ήθη. Εν τούτοις, ο προσφυγικός κόσμος δεν ξεχνά τις πόλεις, τα χωριά, τα σπίτια και τις περιουσίες που παράνομα κατακρατεί η κατοχική δύναμη. Ως αποτέλεσμα, εξακολουθεί να διεκδικεί τα δίκαιά του. Το πιο δραστήριο και διεκδικητικό προσφυγικό σωματείο είναι αναμφίβολα η «Αδούλωτη Κερύνεια». Παρά τις αντιξοότητες, το πέρασμα του χρόνου και την λάσπη που δέχεται, η «Αδούλωτη Κερύνεια» συνεχίζει αδιάκοπα να παρεμβαίνει στα τεκταινώμενα γύρω από το κυπριακό, με βαθιά δημοκρατικό λόγο και αντικατοχικό πνεύμα. Ευελπιστούμε ότι οι παρεμβάσεις των αγωνιούντων προσφύγων, των οποίων η φωνή ενισχύθηκε με την πρόσφατη νίκη στην υπόθεση Αποστολίδη vs Όραμς, θα επηρεάσουν την τελική κρίση της πολιτικής ηγεσίας ως προς τις παραμέτρους επίλυσης του κυπριακού, παρά τα μέχρι τώρα αποκαρδιωτικά μηνύματα.

ΟΙ ΗΠΑ ΣΤΟ ΚΑΒΟΥΚΙ ΤΟΥΣ

Η πρώτη ετήσια ομιλία του Προέδρου Μπαράκ Ομπάμα προς το Κογκρέσο και το έθνος είναι πλέον γεγονός. Στις ετήσιες αυτές ομιλίες οι Πρόεδροι των ΗΠΑ συνηθίζουν να δίνουν το στίγμα της γενικής τους πολιτικής κατεύθυνσης για την περίοδο που θα επακολουθήσει. Ο Πρόεδρος Ομπάμα με την ομιλία του της 27ης Ιανουαρίου επιβεβαίωσε αυτό που τόσο από τον προεκλογικό του λόγο, όσο και από την μέχρι στιγμής πολιτεία του ήταν εμφανές: Ότι το μεγαλύτερο βάρος της προεδρίας του θα δοθεί στα θέματα εσωτερικής πολιτικής. Μίλησε για την ανεργία, το σχέδιο ασφάλισης υγείας, τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης, ακόμη και για την αναμενόμενη τροποποίηση του νόμου που απαγορεύει στους ομοφυλόφυλους να υπηρετούν στον αμερικανικό στρατό. Αναφορικά με την εξωτερική πολιτική, η ομιλία Ομπάμα ήταν λιγότερο ενθουσιώδης, σε αντίθεση με τον προκάτοχό του Τζ. Μπους. Ανήγγειλε το τέλος του πολέμου στο Ιράκ και δήλωσε ότι το Αφγανιστάν θα βοηθηθεί να αναλάβει πλήρως την διακυβέρνησή του μέχρι το 2011. Αναφέρθηκε επίσης και στις εν εξελίξει συνομιλίες με την Ρωσία για την ανανέωση της συμφωνίας για την μείωση των πυρηνικών όπλων, λέγοντας ότι τα δύο μέρη βρίσκονται κοντά στην επιτυχή ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων. Σε γενικές γραμμές, όπως συναφώς σχολίασε ο αναλυτής του BBC Πωλ Ρέινολντς, «Η εξωτερική πολιτική είχε μια πολύ μετριοπαθή παρουσία… Το κυρίως πρόγραμμα αυτού του Προέδρου είναι εσωτερικό».