1)Σελ. 11: «Η λύση (του κυπριακού) πρέπει να προνοεί την αποχώρηση των τουρκικών κατοχικών στρατευμάτων και των εποίκων και την αποστρατικοποίηση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Τελικός στόχος παραμένει η αποστρατικοποίηση της Κύπρου με την απομάκρυνση των βρετανικών βάσεων». Εκτός από την αποστρατικοποίηση, ποιος από αυτούς τους στόχους έχει πλησιάσει στην εκπλήρωσή του μέσα από τις συνομιλίες;

2)Σελ. 11: «Μια ευέλικτη και ειλικρινής πολιτική… θα δημιουργήσει συνθήκες άσκησης πίεσης στην τουρκική πλευρά, ώστε να συνεργαστεί για λύση». Σε ποιο βαθμό έχει αυτό επιτευχθεί;

3)Σελ. 13: «Θα εργαστούμε άοκνα, με συναινετικό και δημιουργικό πνεύμα για την επίτευξη και εδραίωση της μεγαλύτερης δυνατής συναίνεσης στις αποφάσεις και τους χειρισμούς του κυπριακού (στα πλαίσια του Εθνικού Συμβουλίου)». Είμαστε κοντά στην υλοποίηση αυτού του στόχου;

4)Σελ 23: «Η συλλογικότητα θα αποτελέσει βασικό μέσο του εκσυγχρονισμού της πολιτικής μας ζωής. Ο αυταρχισμός, ο ετσιθελισμός και η αλαζονεία της εξουσίας δεν θα έχουν θέση στην διακυβέρνησή μας». Έχει αυτός ο στόχος επιτευχθεί και έχει η κοινή γνώμη πεισθεί για αυτό;

5)Σελ. 24: «(Θα προωθήσουμε) την ρύθμιση, στην βάση νομοθετικού πλαισίου, του θέματος της λειτουργίας της ΚΥΠ και των σωμάτων ασφαλείας, με στόχο την διασφάλιση της αρχής της μη επέμβασης στην προσωπική ζωή των πολιτών». Είναι οι πολίτες ικανοποιημένοι ως προς αυτό το σημείο, κυρίως δε όσοι έχουν συλληφθεί για πολιτικούς λόγους ή έχουν κληθεί από την ΚΥΠ για καταθέσεις με κριτήριο τις πολιτικές τους αντιλήψεις;

6)Σελ. 35: «Επιβάλλεται να ληφθούν δραστικά και στοχευμένα μέτρα τόσο για την ποιοτική αναβάθμιση της υφιστάμενης ερευνητικής δραστηριότητας όσο και για δημιουργία νέων ερευνητικών ιδρυμάτων». Είναι ο ακαδημαϊκός και ερευνητικός κόσμος της Κύπρου ικανοποιημένος από τις ενέργειες της Κυβέρνησης σε αυτό τον τομέα;

7)Σελ. 38: «(Στόχος μας είναι) η διατήρηση της μακροοικονομικής σταθερότητας με πειθαρχημένες δημοσιονομικές πολιτικές». Σε ποιο βαθμό έτυχε σεβασμού αυτή η διακήρυξη;

8)Σελ. 39: «(Στόχος μας είναι) η επεξεργασία και εισαγωγή σύγχρονης και ευφάνταστης πολιτικής για μετατροπή της Κύπρου σε κέντρο παροχής διεθνών υπηρεσιών». Ποιες πρωτοβουλίες έχουν αναληφθεί προς αυτή την κατεύθυνση;

9)Σελ. 79: «Στόχος μας είναι να καταστεί η Κύπρος περιφερειακό κέντρο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης». Πόσο κοντά είμαστε στην υλοποίηση αυτού του στόχου;

10)Σελ. 120: «(Αναφορικά με την αναδιάρθρωση του συστήματος ανάπτυξης) με τροποποίηση της νομοθεσίας θα κατοχυρωθούν διαδικασίες διαφανείς και συμμετοχικές (οι τελευταίες τέσσερις λέξεις τονίζονται) σε όλα τα επίπεδα ετοιμασίας των Σχεδίων». Ποιος βαθμός διαφάνειας και συμμετοχικότητας έχει επιτευχθεί σε ό,τι αφορά στα αναπτυξιακά σχέδια;

Φυσιολογικά δεν είναι δυνατό να καλύψουμε με σχετικές ερωτήσεις ένα Πρόγραμμα Διακυβέρνησης 142 σελίδων σε μια σελίδα. Κατά συνέπεια, παραθέτουμε ερωτήσεις για ορισμένα, ενδεικτικά μόνο, ζητήματα. Θα είχε πάντως ενδιαφέρον αν μπορούσαμε να μάθουμε δίπλα από πόσες από αυτές τις ερωτήσεις θα μπορούσαμε να βάλουμε ένα καταφατικό «ό». Τα αποτελέ-σματα μάλλον θα ήταν αποκαρδιωτικά…

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

8 Εν συντομία

9 Με τόλμη: In vivo ή in vitro

10 Πολιτικό καφενείο «Ο Ευκάλυπτος»

Η αποστρατικοποίηση στο μικροσκόπιο

12 Η λίστα των αποστρατικοποιημένων κρατών

16 Η ασφάλεια και η άμυνα ως βασική πτυχή επίλυσης του κυπριακού

19 Η έννοια της διζωνικότητας στο τραπέζι των συνομιλιών

22 Πειραματισμοί με την εκτελεστική εξουσία

24 Η Κύπρος σε μειονεκτική θέση

26 Η γεωπολιτική μέτρησε πολύ στην αξιολόγηση της Τουρκίας

28 Μάχιμη δημοσιογραφία στην ημικατεχόμενη Κύπρο (Α’ μέρος)

32 Η (Β)αριονέτα των Βρυξελλών

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

34 Εν συντομία

Τα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας

36 Σε διψήφιο αριθμό το δημοσιονομικό έλλειμμα.

38 Τα οικονομικά της Ελλάδας και η περίπτωση της Κύπρου

40 Νεοφιλελεύθερος ρεαλισμός

Ζητήματα φορολογίας

42 Να συμμορφωθώ ή όχι με τις φορολογικές μου υποχρεώσεις ;

44 Φορολογία και ανταποδοτικότητα

46 Τεχνολογία: Οι επιχειρήσεις στο διαδίκτυο

ΦΑΚΕΛΟΣ

Κυπριακά πανεπιστήμια: Επιτεύγματα, αγκυλώσεις, προοπτικές

49 Πανεπιστήμια και κοινωνική ανανέωση

52 Συνέντευξη: Νίκος Τορναρίτης

54 Σοβαρότατες καταγγελίες για το Πανεπιστήμιο Κύπρου

58 Συνέντευξη: Ουράνιος Ιωαννίδης

60 Η πρόκληση της καινοτομίας και του επιχειρηματικού πνεύματος

64 «Το κράτος υποσκάπτει τα ιδιωτικά πανεπιστήμια»

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

68 Εν συντομία

69 Το κόψιμο του λόξυγγα

70 Η Κύπρος το 2010

75 Ελληνική, η γλώσσα της δημιουργικότητας

Βία στα γήπεδα

76 Συνέντευξη: Νίκος Καρτακούλης

80 Ποιος θα μιλήσει στους οπαδούς;

81 Halo 3

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

82 Εν συντομία

Η καταστροφή της πολιτιστικής μας κληρονομιάς στα κατεχόμενα

84 Η σύληση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς

88 Επίσημη έκθεση του Κογκρέσου των ΗΠΑ για την καταστροφή της πολιτιστικής μας κληρονομιάς

91 Άνθρωποι και μνημεία στην κατεχόμενη Κύπρο

92 Διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς στα κατεχόμενα

96 Έγιναν χριστιανοί οι Ολύμπιοι κι ενθάδε κείνται ασφαλείς

98 Μια οφειλόμενη τιμή στον Μιχαλάκη Ι. Μαραθεύτη

100 Συνέντευξη: Μιλτιάδης Β. Χατζόπουλος

ΑΘΛΗΤΙΚΑ

102 Τελικά δεν ήταν μόνο το ταξίδι…

Top 10

104 Ποδοσφαιριστές

106 Υστερόγραφο

Μερικά από αυτά τα κράτη είναι αποστρατικοποιημένα ως αποτέλεσμα σχετικής πρόνοιας του συντάγματός τους. Σε μερικά συντάγματα δηλώνεται ευθαρσώς ότι το κράτος δεν διαθέτει στρατό (Παναμάς) ή μόνιμο στρατό (Κόστα Ρίκα) ή ότι δεν διαθέτουν στρατό εν καιρώ ειρήνης (Λιχτεστάιν), ή ότι οι μόνες ένοπλες δυνάμεις που διαθέτουν είναι οι αστυνομικές (Λιχτεστάιν, Κιριμπάτι). Άλλα κράτη έχουν συνάψει διαρκείς συμφωνίες αμυντικής προστασίας με πρώην κατοχικές δυνάμεις. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η σχέση του Μονακό με την Γαλλία. Τα νησιά Μάρσαλ, η Μικρονησία και το Παλάου δεν έχουν λόγο στα αμυντικά ζητήματα που τα/την αφορούν, ως επίσης και πολύ λίγη επιρροή σε αποφάσεις που άπτονται των διεθνών τους σχέσεων. Για παράδειγμα, όταν η Μικρονησία διαπραγματευόταν μια αμυντική συνθήκη με τις ΗΠΑ, βρισκόταν σε εξαιρετικά αδύνατη θέση λόγω της εξάρτησής της από την αμερικανική βοήθεια. Η Ανδόρρα μπορεί να αιτηθεί αμυντικής βοήθειας εάν παραστεί ανάγκη, ενώ η συμφωνία αμυντικής συνδρομής που η Ισλανδία είχε συνάψει με τις ΗΠΑ έληξε το 2006. Άλλα κράτη είναι υπεύθυνα για την δική τους αμυντική θωράκιση είτε χωρίς να διαθέτουν ένοπλες δυνάμεις, είτε διαθέτοντας περιορισμένες μονάδες. Μερικά από αυτά, όπως η Κόστα Ρίκα, η Δομινίκα ή η Γρενάδα επέλεξαν κάποια στιγμή να αποστρατικοποιηθούν, ενώ άλλα δεν διαθέτουν στρατό από της ιδρύσεώς τους, όπως π.χ. η Ανδόρρα. Ο βασικός λόγος αυτής της επιλογής έγγειται στην διασφάλιση προστασίας από κάποια άλλη δύναμη. Εάν η Κύπρος εν τέλει αποστρατικοποιηθεί, στα πλαίσια μιας τελικής διευθέτησης του κυπριακού, θα ενταχθεί σε ένα κλαμπ κρατών με ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά, τα οποία αξίζει να εξετάσουμε. Οι σχετικές πληροφορίες έχουν αντληθεί από το διαδίκτυο (και έχουν διασταυρωθεί), από τους εξής ιστιοχώρους: http://www.statemaster.com, http://www.army.com, http://en.wikipedia.org, http://www.demilitarisation.org.

Ας δούμε την σχετική λίστα:

-Άγιος Βικέντιος και Γρεναδίνες. Το νησί αυτό της Καραϊβικής δεν διαθέτει στρατό, αλλά μια ειδική μονάδα για σκοπούς εσωτερικής ασφάλειας. Η άμυνά του είναι υπό την ευθύνη του Περιφερειακού Συστήματος Ασφάλειας (RSS), μιας συμφωνίας άμυνας και αμοιβαίας συνδρομής των κρατών της Ανατολικής Καραϊβικής, η οποία τελεί υπό την επίβλεψη των ΗΠΑ. Αρχηγός του κράτους είναι η Βασίλισσα της Αγγλίας, πρώην αποικιοκρατικής δύναμης.

-Αϊτή. Στο -επίσης- νησί αυτό της Καραϊβικής επικρατεί έκρυθμη πολιτική κατάσταση, ενώ στο παρελθόν έχει βιώσει πραξικοπήματα και βίαιες ανατροπές κυβερνήσεων. Δεν υπάρχει στρατός από το 1995, εν τούτοις υπάρχει ισχυρό αίτημα επανασύστασής του. Παρόλα αυτά, η ισχυρή αστυνομία της χώρας ελέγχει παραστρατιωτικές μονάδες, οι οποίες εικάζεται ότι είναι αρκετά μεγάλες.

-Ανδόρρα. Η άμυνα του Πριγκιπάτου της Ανδόρρας είναι υπό την κοινή ευθύνη της Γαλλίας και της Ισπανίας. Τα δύο αυτά κράτη έχουν συνομολογήσει σχετική συνθήκη τον Ιούνιο του 1993, αν και ο βαθμός της δεσμευτικότητάς της παραμένει αμφίβολος.

-Βατικανό. Το κρατίδιο της Αγίας Έδρας στο κέντρο της Ρώμης δεν διαθέτει στρατό, αλλά μια αστυνομική μονάδα, ενώ υπάρχει και η παραδοσιακή Ελβετική Φρουρά του Πάπα. Ανεπίσημα το κρατίδιο προστατεύεται από τον ιταλικό στρατό.

-Γρενάδα. Επίσης νησί της Καραϊβικής, στο οποίο δεν υπάρχει τακτικός στρατός από το 1983, οπόταν οι ΗΠΑ, σε συνεργασία με το RSS, εισέβαλαν στο νησί με το πρόσχημα της διάσωσης Αμερικανών φοιτητών, λόγω της έκρυθμης κατάστασης που προκλήθηκε από την ανατροπή του Προέδρου Μπίσοπ και την εφαρμογή στρατιωτικού νόμου.

-Δομινίκα. Στο νησιωτικό αυτό κρατίδιο της Καραϊβικής, των 72,000 κατοίκων, δεν υπάρχει τακτικός στρατός από το 1981, οπόταν και επιχειρήθηκε στρατιωτικό πραξικόπημα. Η άμυνα του νησιού είναι υπό την ευθύνη του RSS.

-Ισλανδία. Το βορειοευρωπαϊκό κράτος, το οποίο υπέστη πρόσφατα οικονομική καταστροφή ως αποτέλεσμα της διεθνούς οικονομικής κρίσης, δεν διαθέτει τακτικό στρατό από το 1869. Υπάρχει όμως μια στρατιωτική βάση, επανδρωμένη κυρίως από Αμερικανούς στρατιώτες, ενώ είναι και μέλος του ΝΑΤΟ. Διαθέτει επίσης ειρηνευτική δύναμη εκστρατείας, σύστημα αεράμυνας, ακτοφυλακή και αστυνομικές δυνάμεις.

-Κιριμπάτι. Το συγκρότημα νησιών Κιριμπάτι στον κεντρικό Ειρηνικό Ωκεανό, πρώην βρετανική αποικία και ανεξάρτητο κράτος από το 1979, δεν διαθέτει ένοπλες δυνάμεις, παρά μόνον μικρή αστυνομική δύναμη επιβολής της τάξης. Εάν παραστεί ανάγκη, η ασφάλεια του νησιού θα προστατευθεί από τις εγγυήτριες δυνάμεις Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία.

-Κόστα Ρίκα. Η δημοκρατία αυτή της Κεντρικής Αμερικής αποστρατικοποιήθηκε το 1949, μετά από επανειλημμένες βίαιες εναλλαγές στην εξουσία και έναν αιματηρό εμφύλιο πόλεμο. Αν και απαγορεύεται η ύπαρξη τακτικού στρατού, εν τούτοις, διατηρείται ένα σώμα 7,500 χιλιάδων εθνοφρουρών.

-Λίχτενσταϊν. Το μικροσκοπικό Πριγκηπάτο του Λίχτενσταϊν βρίσκεται στα σύνορα μεταξύ Ελβετίας και Αυστρίας. Έχει καταργήσει τον στρατό του το 1868 λόγω του υψηλού κόστους και η ύπαρξη ενόπλων δυνάμεων επιτρέπεται μόνο εν καιρώ πολέμου, κάτι που δεν έχει συμβεί μέχρι στιγμής. Αν και ορισμένες πηγές αναφέρουν ότι η άμυνα του κρατιδίου έχει αναληφθεί από την Ελβετία, εν τούτοις ούτε η μια, ούτε και η άλλη πλευρά το επιβεβαιώνουν, ενώ δεν υπάρχει καμία επίσημη συμφωνία.

-Μαυρίκιος. Το απομονωμένο αυτό νησί του Ινδικού Ωκεανού από το 1968 διαθέτει μόνο αστυνομική δύναμη και ακτοφυλακή.

-Μονακό. Απεμπόλησε το δικαίωμά του στην άμυνα τον 17ο αιώνα, όταν έγινε αντιληπτό ότι η εξέλιξη του βελινεκούς των πυροβόλων όπλων το καθιστούσε ούτως ή άλλως τρωτό και, άρα, τις αμυντικές δαπάνες άσκοπες. Διαθέτει δύο μικρές στρατιωτικές μονάδες, μια υπεύθυνη για την ασφάλεια του Πρίγκιπα και μια για την πολιτική άμυνα, αλλά στην ουσία η ασφάλειά του είναι υπό την ευθύνη της Γαλλίας.

-Ναουρού. Το μικροσκοπικό αυτό νησάκι του Ειρηνικού, με μόλις 10, 000 κατοίκους και 21 τετραγωνικά χιλιόμετρα έκταση, είναι εξαρτώμενο από την Αυστραλία και την Νέα Ζηνλανδία, οι οποίες έχουν αναλάβει και την άμυνά του. Αξίζει να σημειωθεί ότι μεταξύ 2001 και 2008 το Ναουρού λάμβανε οικονομική βοήθεια από την Αυστραλία και ως αντάλλαγμα δεχόταν τους παράνομους μετανάστες και τους αιτητές πολιτικού ασύλου που κατέφευγαν σε αυτήν.

-Νησιά Μάρσαλ. Το μικρονησιακό αυτό νησιωτικό σύμπλεγμα του Ειρηνικού, με μόλις 181 τετραγωνικά χιλιόμετρα έκταση και 62,000 κατοίκους, δεν διαθέτει στράτευμα. Την ευθύνη της άμυνάς του έχουν αναλάβει οι Ηνωμένες Πολιτείες, υπό την κυριαρχία των οποίων βρίσκονταν πριν ανεξαρτητοποιηθούν, το 1986.

-Νησιά του Σολομώντα. Δεν υπάρχει τακτικός στρατός. Κατόπιν εθνοτικής σύγκρουσης που μαινόταν μεταξύ των ετών 1998 και 2006, η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία και άλλα κράτη του Ειρηνικού παρενέβησαν για την αποκατάσταση της τάξης. Έκτοτε, υπάρχει ένα μικρό αυστραλιανό απόσπασμα που αποσκοπεί στην υποβοήθηση του έργου της αστυ-νομίας για θέματα εσωτερικής και εξωτερικής ασφάλειας.

-Νιουέ. Μικρό, πετρώδες νησάκι χιλίων κατοίκων στον νότιο Ειρηνικό, αυτοκυβερνώμενο μεν, αλλά στην ουσία υπό την κυριαρχία της Νέας Ζηνλανδίας.

-Ομόσπονδες Πολιτείες της Μικρονησίας. Όπως και σε άλλες περιπτώσεις νησιωτικών κρατών του Ειρηνικού, έτσι και η Μικρονησία, δεν διαθέτει στρατό, παρά μόνον αστυνομική δύναμη. Εναποθέτει δε την άμυνά της υπό την ευθύνη των Ηνωμένων Πολιτειών.

-Ομοσπονδία του St. Kitts and Nevis. Το νησιωτικό αυτό κράτος της Καραϊβικής, που έχει ως αρχηγό του την Βασίλισσα της Αγγλίας, δεν διαθέτει τακτικό στρατό. Διατηρεί μόνο μια μικρή αμυντική μονάδα για εσωτερικούς σκοπούς.

-Παλάου. Άλλο ένα νησί του Ειρηνικού που έχει εναποθέσει την άμυνά του στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αξίζει δε να σημειωθεί ότι ως μέλος του ΟΗΕ, το Παλάου στηρίζει παραδοσιακά τις επιλογές του κηδεμόνα του. Είναι, μαζί με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, τα μόνα κράτη που καταψηφίζουν παραδοσιακά τα σχετικά ψηφίσματα καταδίκης του εμπάργκο κατά της Κούβας που ισχύει από το 1962.

-Παναμάς. Ο στρατός του Παναμά καταργήθηκε το 1990, μετά την εισβολή των Ηνωμένων Πολιτειών και την ανατροπή του δικτάτορα Μανουέλ Νοριέγκα. Ορισμένα σώματα ασφαλείας όπως η αστυνομία, η συνοριοφυλακή, η αεροναυτική δύναμη και η πολιτοφυλακή διαθέτουν περιορισμένη μαχητική ικανότητα. Υπεύθυνη για την άμυνα του Παναμά είναι η Κολομβία.

-Σαμόα. Νησιωτικό κράτος του Ειρηνικού, το οποίο βρισκόταν υπό την κυριαρχία της Νέας Ζηλανδίας και είναι ανεξάρτητο κράτος από την 1/1/1962. Έκ- τοτε δεν διαθέτει στρατό και η άμυνά του είναι υπό την ευθύνη της Νέας Ζηλανδίας, κατόπιν ειδικής συμφωνίας.

-Σάντα Λουτσία. Το νησιωτικό αυτό κράτος της Καραϊβικής δεν διαθέτει τακτικό στρατό, η αστυνομία του όμως διαθέτει μια ειδική μονάδα για σκοπούς εσωτερικής ασφάλειας. Η άμυνά του είναι αρμοδιότητα του RSS. Και αυτό το νησί διατηρεί στενές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ αρχηγός του κράτους είναι η Βασίλισσα της Αγγλίας, πρώην αποικιοκρατικής δύναμης.

-Τουβαλού. Μικροσκοπικό νησιωτικό κράτος του νοτίου Ειρηνικού, έκτασης 26 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Δεν διαθέτει στρατό, αλλά μια μονάδα ακτο-φυλακής. Το νησί αντιμετωπίζει τον κίνδυνο της εξαφάνισης λόγω της ανόδου της στάθμης της θάλασσας.

-Αποστρατιωτικοποιημένες περιοχές. Πέραν των κρατών που δεν διαθέτουν τακτικό στρατό, υπάρχουν και ορισμένες περιοχές, είτε υπό την κυριαρχία ενός κράτους, είτε που δεν ανήκουν σε κανένα κράτος (terra nullius), που έχουν κηρυχθεί αποστρατικοποιημένες ζώνες για διάφορους λόγους. Αυτές είναι: Τα νησιά Άαλαντ (Φινλανδία), η Ανταρκτική (αποστρατικοποιημένη βάσει συνθήκης από το 1959), το φεγγάρι και τα υπόλοιπα ουράνια σώματα (βάσει συνθήκης από το 1967), ο βυθός των ωκεανών και το νησί Σπίλτζενμεργκερ, στο αρχιπέλαγος Σλάβμπαρντ (Νορβηγία).

Αυτά είναι λοιπόν τα κράτη και οι περιοχές που δεν διαθέτουν τακτικό στρατό ή που δεν διαθέτουν καθόλου ένοπλες δυνάμεις. Τα κοινά χαρακτηριστικά είναι προφανή με μια απλή ανάγνωση: Στην πλειοψηφία τους μικρά νησιά, προτεκτοράτα πρώην αποικιοκρατικών δυνάμεων, χωρίς σοβαρά προβλήματα λόγω εξωτερικών επιβουλών. Μερικά από αυτά είναι ευρωπαϊκά κρατίδια που στην ουσία κηδεμονεύονται από μεγαλύτερα ευρωπαϊκά κράτη, χωρίς εξαιτίας αυτής της σχέσης να τίθεται οποιοδήποτε ζήτημα ασφάλειας. Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για υποτελή κράτη, υποταγμένα οικειοθελώς ή κατόπιν εξαναγκασμού σε κάποια ή κάποιες ηγεμονικές δυνάμεις. Κράτη χωρίς διεθνές κύρος, παντελώς άγνωστα στην πλειοψηφία τους και χωρίς φυσικά κανένα εκτόπισμα στο διεθνές γίγνεσθαι είτε λόγω του αμελητέου μεγέθους τους, είτε λόγω της άθλιας οικονομικής τους κατάστασης, ή λόγω γεωγραφικής απομόνωσης. Και κάτι ακόμα: Κανένα από αυτά τα κράτη δεν γειτνιάζει με κάποια επεκτατική δύναμη ή άλλη δύναμη που να απειλεί την εδαφική του ακεραιότητα. Το γεγονός αυτό καθιστά την αποστρατικοποίηση επιλογή μηδενικού κόστους.

Σε αυτό λοιπόν το κλαμπ επιθυμεί να ενταχθεί η (επανενωμένη) Κύπρος. Το Κράτος-Μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης που επιθυμεί κατά τα άλλα να διαδραματίσει διεθνή ρόλο ως γέφυρα της Ευρώπης με την Μέση Ανατολή, που προσδοκεί να εξελιχθεί σε διεθνές κέντρο παροχής υπηρεσιών και που αποσκοπεί σε ένα μέλλον με ασφάλεια και διαρκή ανάπτυξη.

Η κυπριακή Κυβέρνηση υποστήριξε ότι στο κείμενο των Συμπερασμάτων του Συμβουλίου υπήρξαν θετικές αναφορές. Τονίστηκε ότι κάτω από τις περιστάσεις το αποτέλεσμα πρέπει να ικανοποιεί την Λευκωσία. Με μια προσεκτική ανάγνωση του κειμένου, όμως, κάποιος μπορεί εύκολα να παρατηρήσει ότι δεν υπάρχει οποιαδήποτε νέα πρόνοια. Πέραν από μερικές φραστικές διατυπώσεις οι οποίες επιδέχονται πολλαπλών ερμηνειών, εμπεριέχονται αναφορές στις υποχρεώσεις της Τουρκίας, όπως αυτές καταγράφονται στην Δήλωση της 21 Σεπτεμβρίου, το Διαπραγματευτικό Πλαίσιο και τα Συμπεράσματα του Συμβουλίου τον Δεκέμβριο του 2006. Στην ουσία η απόφαση του Συμβουλίου τον Δεκέμβριο του 2009 επαναλαμβάνει τις γνωστές πρόνοιες αυτών των κειμένων, χωρίς όμως να λαμβάνεται απόφαση για κυρώσεις, όπως προνοείται στην παράγραφο 3 του κειμένου της Δήλωσης (21/9/2005).

Η αποτυχία της κυπριακής Κυβέρνησης να πείσει τους εταίρους της για επιβολή των προβλεπόμενων κυρώσεων απορρέει από τρεις ουσιαστικούς παράγοντες: (1) Ελλιπής προετοιμασία, (2) ασαφής στοχοθεσία και (3) ατολμία. Το αποτέλεσμα φέρνει την Λευκωσία σε μειονεκτική θέση με κίνδυνο να μετατραπούν οι υποχρεώσεις της Τουρκίας έναντι της ΕΕ από κοινοτικό ζήτημα σε διμερές ζήτημα ανάμεσα στην Κύπρο και την Τουρκία.

Ελλιπής προετοιμασία

Η Κυβέρνηση Χριστόφια θεωρεί ότι πρέπει να αποφεύγει οποιεσδήποτε ενέργειες οι οποίες μπορεί να εκληφθούν από τρίτους ως ενέργειες που αποσκοπούν σε κωλυσιεργία ή παρεμπόδιση προόδου στο κυπριακό. Στο πλαίσιο αυτής της λογικής, ο χειρισμός των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Τουρκίας υπήρξε υποτονικός. Ο κ. Χριστόφιας δεν ήθελε να θέσει ζητήματα που θα ενοχλούσαν την Άγκυρα και κατά συνέπεια τον κ. Ταλάτ, με στόχο να συνεχιστούν ανεμπόδιστα οι συνομιλίες για το κυπριακό. Χαρακτηριστικά, οι διπλωμάτες που χειρίζονται τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Τουρκίας δεν είχαν οδηγίες για τα ζητήματα που έπρεπε να θέσουν εν όψει της αξιολόγησης της Τουρκίας τον Δεκέμβριο. Με προσωπική του απόφαση, ο κ. Χριστόφιας χειρίστηκε το όλο ζήτημα σε διακυβερνητικό επίπεδο.

Ενώ στις Βρυξέλλες διεξάγονταν συζητήσεις και ζυμώσεις για την προετοιμασία των Συμπερασμάτων του Συμβουλίου, οι Κύπριοι διπλωμάτες δεν είχαν οποιανδήποτε οδηγία για να προτείνουν μέτρα ή κυρώσεις κατά της Τουρκίας. Αντέδρασαν όταν η Προεδρία άρχισε να ετοιμάζει τα πρώτα προσχέδια. Στους διαδρόμους και στα πηγαδάκια των Βρυξελλών, όμως, οι Κύπριοι αντιπρόσωποι δεν μπορούσαν να είναι σαφής για τις προθέσεις της Λευκωσίας.

Στην ουσία, ο κ. Χριστόφιας θεώρησε ότι με κινήσεις της τελευταίας στιγμής θα μπορούσε να επιδιώξει κάτι ουσιαστικό από το Συμβούλιο. Είχε όμως ξεκάθαρους στόχους και στρατηγική;

Ασαφής στοχοθεσία

Όπως είναι πολύ καλά γνωστό το Εθνικό Συμβούλιο αποφάσισε ομόφωνα ότι η Τουρκία δεν θα πρέπει να περάσει αλώβητη τον Δεκέμβριο. Ο ίδιος ο Πρόεδρος δήλωσε πολλές φορές ότι οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Τουρκίας δεν μπορούν να συνεχίσουν ομαλά εάν η τελευταία δεν συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις της.

Πέραν όμως από αυτές τις ασαφείς και γενικόλογες διακηρύξεις, η Λευκωσία δεν ήταν ποτέ ξεκάθαρη για τους στόχους της. Σε κανένα επίπεδο των διπλωματικών χειρισμών δεν έγινε ξεκαθάρισμα των στόχων. Για τρεις μήνες οι εταίροι της Κύπρου δεν μπορούσαν να κατανοήσουν τις προθέσεις και τις επιδιώξεις της Λευκωσίας.

Λίγες μέρες πριν το Συμβούλιο του Δεκεμβρίου, η Κύπρος άρχισε να κάνει αναφορές σε μονομερείς κινήσεις που θα αφορούσαν στην εξέλιξη των διαπραγματεύσεων της Τουρκίας, χωρίς όμως να είναι συγκεκριμένη. Την τελευταία στιγμή, όταν όλα είχαν κριθεί, ο Κύπριος Υπουργός Εξωτερικών προέβηκε σε μονομερή δήλωση που αφορά στην πρόθεση της Λευκωσίας για πάγωμα 5 κεφαλαίων.

Ατολμία

Η ελλιπής προετοιμασία και η ασαφής στοχοθεσία προδίδουν της ατολμία της Λευκωσίας. Σύμφωνα με τον Economist, φαίνεται να υπήρξε διαφωνία μεταξύ του κ. Χριστόφια και του κ. Κυπριανού. Ο δεύτερος πρότεινε μια πιο σκληρή διαπραγματευτική θέση στο Συμβούλιο με στόχο να επιβληθούν κυρώσεις στην Τουρκία, ενώ ο πρώτος εμφανίστηκε διστακτικός και άτολμος για την επιβολή κυρώσεων. Εκ των πραγμάτων, αυτή η διαπίστωση φαίνεται να βασίζεται σε λανθασμένη πληροφόρηση. Ανεξάρτητα από την στάση των στελεχών της Κυβέρνησης, η θέση του κ. Χριστόφια φαίνεται να ήταν προειλημμένη: Δεν ήθελε να ρισκάρει την εξέλιξη των συνομιλιών και για αυτό το λόγο έδωσε οδηγίες για συναινετική στάση στο Συμβούλιο. Δύσκολα, όμως, θα μπορούσε να σκεφτεί κάποιος πως θα βοηθήσει τις διαπραγματεύσεις αυτή η κίνηση, από την στιγμή που η Τουρκία δε πρόκειται να προβεί σε συμβιβασμό παρά μόνο όταν θα έχει κόστος.

Σύμφωνα με το τελικό κείμενο, η Τουρκία θα συνε-χίσει ανενόχλητα τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις για ακόμα ένα χρόνο. Δεν γίνεται όμως καμιά αναφορά σε κυρώσεις στο μέλλον. Η Κύπρος έχασε ίσως μια σημαντική ευκαιρία να ενισχύσει την διαπραγματευτική της θέση έναντι της Τουρκίας, όπως επίσης να ενισχύσει το κύρος της έναντι των εταίρων της.

Στο αφιέρωμα αυτό, το οποίο θα ολοκληρωθεί σε δύο μέρη, σας παρουσιάζουμε μερικούς από αυτούς, μαζί με το δικό τους μήνυμα προς το περιοδικό μας και τους αναγνώστες του. Σε αυτό το τεύχος επικεντρωνόμαστε στις «στήλες», στους τακτικούς αρθρογράφους των κυπριακών εφημερίδων. Στο επόμενο τεύχος θα ασχοληθούμε με ραδιοφωνικές εκπομπές, εβδομαδιαίες και μηνιαίες εφημερίδες, καθώς επίσης και με τον αχανή κόσμο των ηλεκτρονικών blogs.

Γιώργος και Ντίνος Ηλιάδης

Εκπομπή «Χωρίς Πρόγραμμα», ραδιοφωνικός σταθμός «Ο Λόγος», κάθε Σάββατο 12-2 μ.μ. και εναλλάξ τακτική αρθρογραφία στην εβδομαδιαία εφημερίδα «Καθημερινή».

«Και τα γραφτά μας και η εκπομπή ασχολούνται, κατά κανόνα, με την πολιτική επικαιρότητα. Σχετικά με την εκπομπή, κάποιοι ακροατές πιθανόν να μην συμφωνούν μαζί μας, γιατί πολλές φορές φαίνεται καθαρά η πολιτική μας τοποθέτηση. Θέλω να τους πω ότι, για μας τουλάχιστον, είναι δύσκολο, για να μην πω ακατόρθωτο, να ακούμε τα διάφορα και να αισθανόμαστε τον εαυτό μας σαν ψυχρό μηχάνημα καταγραφής των όσων λέγονται. Σε όσα διαφωνούμε, προβάλλουμε και την δική μας θέση και από εκεί και πέρα τελικός κριτής είναι ο ακροατής.

Τώρα, γιατί γράφω; Γράφω για να μην σωπάσω. Αν σταματήσω, νομίζω ότι επιβραβεύω το ελαστικό και τα βρώμικα χέρια που κρατάνε τα ιερότερα λάβαρα.

Καλώ τους αναγνώστες της «Άποψης» να λένε «όχι» στην συμμόρφωση και την ανοχή. Στην αβουλία και το πρόσχημα. Στην αδράνεια και την απάθεια.

Γιώργος Ηλιάδης»

Σάββας Ιακωβίδης

Στήλη «Αντιστάσεις», εφημερίδα «Σημερινή»

«Τι σημαίνει μάχιμος δημοσιογράφος;

Εκ προοιμίου θεωρώ ότι κάθε επαγγελματίας δημοσιογράφος, που σέβεται τον εαυτό του, την αποστολή, την αξιοπρέπεια και το ήθος του, είναι μάχιμος.

Μάχομαι, στην δημοσιογραφία, σημαίνει: Μάχομαι ενάντια στην σιωπή και στην καταπίεση.

Δηλαδή, πρώτα από όλα, γράφω. Γράφω, καταγράφω και εκτίθεμαι. Και, εκτιθέμενος, αναλαμβάνω κόστος και κινδύνους.

Μάχιμη δημοσιογραφία, είναι κατάθεση και εκδαπάνηση ψυχής ως αντίδωρο στην απαιτητική, αντικειμενική, όσο γίνεται, ενημέρωση.

Μάχιμη δημοσιογραφία είναι το ισχυρό θεμέλιο της αληθούς δημοκρατίας και το ανάχωμα κατά της δημαγωγίας.

Μάχιμος δημοσιογράφος, σημαίνει αποστολή. Και μάχιμη δημοσιογραφία σημαίνει ανεξάρτητη, αμερόληπτη, αντικειμενική, ερευνητική, υπεύθυνη δημοσιογραφία ταγμένη μόνο στην υπηρεσία του δημόσιου συμφέροντος.

Μάχιμη δημοσιογραφία σημαίνει αξιοπρέπεια, εντιμότητα, ήθος, ποιότητα, αντίσταση στην δημαγωγία και στην παραπλάνηση, αυτοσεβασμός, αυτοσυνειδησία των ορίων, έκφραση και υπεράσπιση της ατομικής και της συλλογικής ελευθερίας.

Ο μάχιμος δημοσιογράφος ελέγχει κάθε εξουσία, κρίνει, επικρίνει και τέμνει τα κακώς κείμενα με πάθος αλήθειας, αντικειμενικότητας, ήθους και ελευθερίας. Ο μάχιμος δημοσιογράφος οφείλει να είναι η φωνή και το δόρυ, η ασπίδα και το μαστίγιο κάθε σκεπτόμενου πολίτη. Χωρίς εξαρτήσεις, χωρίς εκδουλεύσεις και χωρίς να υποκύπτει σε εκβιασμούς, απειλές και συναλλαγές».

Τάκης Κουνναφής

Στήλη «Οι Επτά του 7ήμερου», εφημερίδα «Φιλελεύθερος»

«Στο σαραντάχρονο δημοσιογραφικό μου λειτούργημα είχα πάντα τον ίδιο γνώμονα: Την υπηρεσία του δημοσίου συμφέροντος και, ασφαλώς, ενόσω η Κύπρος τελεί υπό τουρκική κατοχή, στο δημόσιο συμφέρον εντάσσεται πρωταρχικά η ενίσχυση του αντιστασιακού φρονήματος του λαού, για τον στόχο της απελευθέρωσης».

Λάζαρος Μαύρος

Εκπομπή «Πρώτη Εκπομπή», Ράδιο Πρώτο, καθημερινά 6-9 π.μ. και στήλη «Ειρήσθω», εφημερίδα «Σημερινή».

«Η αλήθεια είναι ότι βιώνουμε συνειδητά ότι βρισκόμαστε σε ένα πολυβολείο. Και κάθε μέρα είμαστε αναγκασμένοι να υπερασπιζόμαστε μια γραμμή. Μια γραμμή αλήθειας, η οποία βάλλεται διαρκώς. Είναι η μάχη των λέξεων, είναι ο πόλεμος των μηνυμάτων, των κειμένων, των δηλώσεων. Κατά συνέπεια, θα πρέπει καθημερινά να ξεκαθαρίζεις. Διότι ουσιαστικά ο Αττίλας, εκτός του ότι κατέλαβε την μισή Κύπρο και απειλεί και την υπόλοιπη μισή, το χειρότερο είναι ότι έχει κάνει επέλαση στα μυαλά μας. Πρέπει λοιπόν να αντισταθούμε σε αυτό που αποκαλώ ‘ιδεολογικές ερπύστριες’ του Αττίλα».

Άριστος Μιχαηλίδης

Στήλη «Φαινόμενα», εφημερίδα «Φιλελεύθερος»

«Αν βλέπεις μπροστά σου ένα γεγονός και μιλάς για οτιδήποτε άλλο εκτός από αυτό που βλέπεις, τότε δεν είσαι δημοσιογράφος, είσαι πολιτικάντης. Και στην περίπτωσή μας, το γεγονός μπροστά μας είναι η κατοχή. Την βλέπεις παντού. Μπορείς να την κρύψεις; Η ευθύνη του δημοσιογράφου λοιπόν, που δεν είναι διαφορετική στην Κύπρο από αλλού, είναι να λέει την αλήθεια και τίποτε άλλο. Ούτε να διαστρεβλώνει, ούτε να δημιουργεί ψευδαισθήσεις. Αυτό αρκεί.

Στην άλλη πλευρά των γεγονότων, οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζει ο τόπος σου επιβάλλουν και μια άλλη ευθύνη. Από την στιγμή που έχεις την ευχέρεια καθηκόντως να διατηρείς επικοινωνία με τον κόσμο, οφείλεις να αξιολογείς τα γεγονότα και να τα κρίνεις για να ενημερώσεις, αν θέλετε και να προειδοποιήσεις, τόσο την κοινή γνώμη, όσο και τους ελεγχόμενους, που λαμβάνουν τις αποφάσεις».

Γιώργος Σέρτης

Στήλη «Χαιρετίσματα στην εξουσία», εφημερίδα «Φιλελεύθερος»

«Στην καθημερινή καταγραφή μιας ημικατεχόμενης πατρίδας, ό,τι αποτελεί καθοδηγητικό φάρο για τον καθένα μας είναι η λογοδοσία στην προσωπική μας συνείδηση. Η ασήμαντη προσφορά εκάστου πρέπει να τείνει στην επίτευξη του μόνου στόχου: Της απελευθέρωσης».

Ότι η Ελλάδα διερχόταν δύσκολη οικονομική περίοδο, εδώ και δέκα τουλάχιστον χρόνια, δεν μπορεί κανένας να το αμφισβητήσει. Και, πρώτοι και… καλύτεροι δεν μπορούν να αποστασιοποιηθούν από αυτή την διαπίστωση οι διαδοχικές κυβερνήσεις των δύο μεγάλων κομμάτων που διαδέχτηκαν η μια την άλλη στην εξουσία.

Είχαμε πρώτα την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ με Πρωθυπουργό τον Κώστα Σημίτη. Παρά τα σκληρά, αλλά αναπόφευκτα, και κοινωνικά επώδυνα, αλλά αναπόδραστα, δημοσιονομικά και φορολογικά μέτρα που είχε πάρει -ακόμη και τα εν πολλοίς νεοφιλελεύθερα- της ιδιωτικοποίησης κρατικών επιχειρήσεων και οργανισμών δημόσιου δικαίου, δεν κατόρθωσε να τιθασεύσει σε βαθμό ικανοποιητικό, ή που να υπερβαίνει την προσκαιρότητα, τις δαπάνες και τα ελλείμματα που δημιουργούσαν εξόγκωση του δημόσιου χρέους και διεύρυνση του δημοσιονομικού ελλείμματος.

Θα ήταν άδικο να κατηγορηθεί ο Κώστας Σημίτης ότι θυσίασε στην κομματική και πολιτική σκοπιμότητα την προσπάθεια για δομική βελτίωση της δημόσιας και της σύνολης ελληνικής οικονομίας. Όπως λανθασμένο και άδικο θα ήταν επίσης να παραβλεφθούν από την σύνολη κριτική του πολιτικού του έργου, οι σοβαρές δυσμενείς επιπτώσεις στο εκτόπισμα, την αποδοχή και την στήριξή του από την πλειοψηφία του Ελληνικού λαού, ο οποίος ούτε κατανόησε, ούτε αιτιολόγησε τα σκληρά και επαχθή κοινωνικοοικονομικά μέτρα που ο ίδιος εξαναγκάστηκε εκ των πραγμάτων να επεξεργασθεί και να εφαρμόσει. Μέτρα τα οποία, αν και πολιτικά και κομματικά επώδυνα και φθοροποιά για τον ίδιο και το ΠΑΣΟΚ, εντούτοις δεν αποδείχθηκαν επαρκή να βελτιώσουν στον επιθυμητό βαθμό και να θέσουν πάνω σε σταθερή και διαρκή βάση την όλη πορεία της ελληνικής οικονομίας. Κατόρθωσαν μόνο να ανακόψουν πρόσκαιρα την σταθερή χειροτέρευση. Και ακόμη να επικαλύψουν προσωρινά την απογοητευτική εικόνα των Ελλαδικών οικονομικών πραγμάτων. Η καλυτέρευση υπήρξε επιφανειακή. Και, κατά φυσική ακολουθία, προσωρινή.

Η κυβέρνηση του Πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή της Νέας Δημοκρατίας, που διαδέχθηκε την κυβέρνηση του Κώστα Σημίτη του ΠΑΣΟΚ, διαπίστωσε ότι οι αριθμοί, τα στοιχεία και τα εν γένει δεδομένα δεν απηχούσαν, ούτε αντανακλούσαν την ελληνική οικονομική πραγματικότητα. Η οποία, καθώς ενημέρωσαν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, ήταν πολύ χειρότερη από ότι παρουσιαζόταν ενώπιόν τους. Ότι τόσο το δημόσιο χρέος όσο και το δημοσιονομικό έλλειμμα δεν αποδίδονταν αντιπροσωπευτικά στις εκθέσεις που τους υποβάλλονταν αρμοδίως από την προηγούμενη κυβέρνηση. Και ότι οι ίδιοι θα αναλάμβαναν το επαχθές πολιτικά και αντιδημοφιλές κοινωνικά έργο της συμφιλίωσης των αριθμών και των στοιχείων με την υπαρκτή πραγματικότητα. Ταυτόχρονα ότι θα οδηγούσαν την χώρα, με συγκεκριμένο πρόγραμμα και αξιολογικές στοχεύσεις, στην επιθυμητή και βιώσιμη κατάσταση.

Έκτοτε, και μετά από δύο ημιτελείς θητείες από τις κυβερνήσεις του Κώστα Καραμανλή, η κατάσταση της ελληνικής οικονομίας, όπως παραδόθηκε στην κυβέρνηση εκείνη του Γιώργου Παπανδρέου που την διαδέχθηκε, αξιολογείται, σταθμίζεται και αποτιμάται ως δραματικά χειρότερη από εκείνη που η Νέα Δημοκρατία παρέλαβε από το ΠΑΣΟΚ στις αρχές του 2004.

Η ελληνική οικονομία φέρεται να βρίσκεται τώρα στην χειρότερή της ώρα των τελευταίων δύο δεκαετιών. Το δημοσιονομικό έλλειμμα, το οποίο, με βάση τις επίσημες εκθέσεις των ελληνικών αρχών προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμάτο στο 6% περίπου, η νέα κυβέρνηση του Γιώργου Παπανδρέου το υπολογίζει τουλάχιστον σε διπλάσιο, δηλαδή στο 12% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος. Το χειρότερο, μάλιστα, έγκειται στο γεγονός ότι η απελθούσα κυβέρνηση, δημοσίως και επισήμως, διαβεβαίωνε ότι τούτο εκυμαίνετο γύρω στο 6%. Η ίδια εικόνα αντανακλάτο και ίσχυε προκειμένου για το έτερο μέρος του δημοσιονομικού διδύμου, το δημόσιο χρέος.

Τα αποτελέσματα καθόσον αφορά την μεταχείριση της Ελλάδας από την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι γνωστά. Η Επιτροπή, το Συμβούλιο και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα υπήρξαν αδυσώπητοι σε χαρακτηρισμούς, μομφές και επικρίσεις κατά της Ελλάδας, της οποίας αμφισβήτησαν ευθέως την αξιοπιστία και την αντικειμενικότητα. Και, πέραν τούτων, η Ελλάδα και όχι το ΠΑΣΟΚ ή η Νέα Δημοκρατία βρίσκεται αντιμέτωπη μιας πολύ πιο σκληρής, άτεγκτης και τιμωρητικής στάσης από μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των αρμόδιων οργάνων της.

Η Ελλάδα δεν τίθεται πλέον απλώς σε καθεστώς δημοσιονομικής επιτήρησης, αλλά σε καθεστώς αυξημένης επιτήρησης και αυστηρότερης μεταχείρισης από πλευράς διορθωτικών μέτρων που πρέπει να λάβει αλλά και μέτρων ή ποινών που ενδεχομένως να της επιβληθούν και μάλιστα σε πιο απαιτητικά χρονοδιαγράμματα. Επισείεται, μάλιστα, και ο μπαμπούλας της προειδοποίησης ότι αν δεν υπάρξει ικανοποιητική συμμόρφωση και αν δεν διαπιστωθεί η απαιτούμενη επάρκεια, η Ελλάδα θα παραπεμφθεί για ουσιαστική οικονομική βοήθεια στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Αναμφίβολα, δυστυχώς, οι επιπτώσεις στο ελληνικό δημόσιο και ειδικότερα στο βιοτικό επίπεδο του Ελληνικού λαού θα είναι δυσμενείς. Η Ελλάδα θα δανείζεται με πιο δυσμενείς όρους, ενώ, ταυτόχρονα, ο ελληνικός λαός δεν θα αποφύγει τις πρόσθετες φορολογίες.

Υπάρχουν, βεβαίως, κάποιες δικαιολογίες και κάποιες αιτιολογίες για αυτή την τραγική κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η ελληνική οικονομία. Τα χρόνια δομικά και διαρθρωτικά προβλήματα, η χαμηλή παραγωγικότητα και η έλλειψη ανταγωνιστικότητας, η υπερβολική αύξηση του προσωπικού και των μισθολογικών δαπανών στον ευρύ κρατικό τομέα, η ανεύθυνη και μυωπική συμπεριφορά των κομματαρχών και της πολιτικής έναντι των δημόσιων οικονομικών, η φοροδιαφυγή και η συνεχής αύξηση του φαινομένου της οικονομικής διαφθοράς. Και, πέραν τούτων, η δραματική επιδείνωση της διεθνούς οικονομίας, που, καθυστερημένα αλλά αναπόδραστα, επηρέασε την ελληνική οικονομία και την εξώθησε στην σημερινή, πολύ δυσχερή κατάσταση.

Όλα τα πιο πάνω θα πρέπει κάτι να θυμίζουν και σε εμάς που ζούμε την κυπριακή οικονομική πραγματικότητα. Μια πραγματικότητα που αρχίζει να επιδεινώνεται σταδιακά και με ταχύτερους ρυθμούς από ό,τι προηγουμένως.

Αλλά και με αίτια και δεδομένα, τα οποία, σε κάποιο βαθμό, μας υποβάλλουν ότι πρέπει όλοι, και κυρίως οι αρμοδίως διαχειριζόμενοι την εθνική μας οικονομία, να επιδείξουν την επιβαλλόμενη υπευθυνότητα και να πάρουν τα ενδεικνυόμενα μέτρα. Προτού να είναι αργά.

Σε μια περίοδο όπου η οικονομική κρίση επηρεάζει τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις της Κύπρου, η επέκτασή τους στο διαδίκτυο μέσω του ηλεκτρονικού εμπορίου, μπορεί να αποτελέσει μια ένεση βοήθειας, και άνοιγμα για νέες αγορές. Μια σειρά επιδοτήσεων που έχουν προκηρυχθεί από το Υπουργείο Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού θα προσπαθήσουν να παροτρύνουν τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις στο να αποκτήσουν τα τεχνολογικά μέσα για εκμετάλλευση των δυνατοτήτων των ηλεκτρονικών υπολογιστών και του διαδικτύου.

Προβλήματα στην επικοινωνία

Αν και έχουν γραφτεί διάφορες ανακοινώσεις που περιγράφουν σε συντομία τις εν λόγω επιδοτήσεις, υπάρχει μια παράμετρος που ενδέχεται να περιορίσει σε κάποιο βαθμό την απόλυτη επιτυχία του εγχειρήματος. Αυτό είναι η έλλειψη αντίληψης όλων των δυνατοτήτων που προσφέρει η σύγχρονη τεχνολογία από πλευράς των επιχειρηματιών. Η τεχνολογία προοδεύει συνεχώς, κάτι που συνήθως συνεπάγεται με υψηλή πολυπλοκότητα ως προς την προώθηση των δυνατοτήτων της. Όποια εταιρία προσπαθήσει, για παράδειγμα, να κάνει κάτι απλό όπως να αγοράσει κάποιο υπολογιστή, ή να στήσει ένα τοπικό δίκτυο, ή ακόμη να δημιουργήσει μια ιστοσελίδα, έρχεται αντιμέτωπη με περίεργα και απόκρυφα τεχνολογικά ακρωνύμια και καλείται να πάρει οικονομικές αποφάσεις βασισμένη σε παραμέτρους τις οποίες δεν μπορεί να συγκρίνει λ.χ. είναι ικανοποιητικά 500Mb ή 5Gb χώρου για μια ιστοσελίδα; Εξαιτίας αυτού του γεγονότος, η χρήση της τεχνολογίας από μια εταιρία που ασχολείται με το «παραδοσιακό» εμπόριο και την παροχή υπηρεσιών, καθίσταται μια επίπονη διαδικασία, εμπεριέχοντας τον φόβο του αγνώστου.

Στην αντιμετώπιση αυτών των δυσκολιών οφείλουν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο οι εταιρίες πληροφορικής και τεχνολογικής καινοτομίας. Αυτό που πρέπει να γίνει αντιληπτό είναι πως μια εταιρία πληροφορικής μπορεί να σχεδιάσει και να προγραμματίσει κυριολεκτικά οποιοδήποτε σύστημα επιθυμεί κάποιος πελάτης. Το πρόβλημα είναι να αντιληφθεί ο πελάτης τι ακριβώς ζητά! Από την άλλη, οι εταιρίες πληροφορικής κάνουν εκτιμήσεις για το τι μπορεί να είναι ωφέλιμο για τις εταιρίες γενικά και προσπαθούν να ετοιμάσουν ένα προϊόν το οποίο πιστεύουν ότι θα καλύπτει κάποιες ανάγκες τους. Εξαιτίας αυτών, καλλιεργείται ένα χάσμα το οποίο πρέπει να γεφυρωθεί, με το κύριο μέρος της ευθύνης να βαραίνει τις εταιρίες πληροφορικής, οι οποίες οφείλουν να μπαίνουν εις βάθος στον τρόπο λειτουργίας της κάθε επιχείρησης, να αναγνωρίζουν τα σημεία με τα οποία μπορούν να βελτιώσουν τις διεργασίες της και να προτείνουν λύσεις. Αντίστοιχα οι εταιρίες που θέλουν να αξιοποιήσουν την τεχνολογία, πρέπει να την δουν σαν μια μακροχρόνια επένδυση και όχι ως μια αναζήτηση φτηνής λύσης για τα προβλήματα των αγορών τους.

Το «ηλεκτρονικό επιχειρείν» δεν είναι «ηλεκτρονικό εμπόριο»

Το να ανοίγει μια επιχείρηση ένα ηλεκτρονικό κατάστημα δεν είναι παρά ένα μικρό κομμάτι αυτού που ονομάζουμε «ηλεκτρονικό επιχειρείν» (e-business). Ο γενικός αυτός όρος περιλαμβάνει όλες τις μεθόδους και δυνατότητες που μπορεί να ενισχύσουν τις εταιρικές εργασίες, όπως η χρήση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και ιστοσελίδας, η δημιουργία διαδικτυακού καταστήματος, όπως επίσης και το διαδικτυακό μάρκετινγκ, η αποστολή ηλεκτρονικών τιμολογίων, η χρήση λογισμικού για την μηχανογράφηση των πελατειακών σχέσεων, η παρακολούθηση των οικονομικών στοιχείων της εταιρίας και η βελτιστοποίηση της ποιότητας παροχής υπηρεσιών μέσω ανάλυσης των καταγεγραμμένων δεδομένων.

Το πρόγραμμα «επιχειρείτε διαδικτυακά», που προωθεί το Υπουργείο Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού, δίνει έμφαση σε διάφορες παραμέτρους του «η-επιχειρείν», και αυτό είναι εξαιρετικά θετικό. Πέραν της επιδότησης δημιουργίας ιστοσελίδας και της αγοράς υπολογιστών, επιδοτεί την εγκατάστα-ση λογισμικού για την διαχείριση των αποθεμάτων και την διασύνδεσή του με την ιστοσελίδα, καθώς και λογισμικό για διαχείριση του πελατολογίου, για την εφοδιαστική αλυσίδα, όπως επίσης και συστήματα διαχείρισης των οικονομικών. Αυτά τα συστήματα, όταν είναι συνδεδεμένα μεταξύ τους, μπορούν να ενισχύσουν την διαδικτυακή παρουσία οποιασδήποτε εταιρίας, αφού αποτελούν τα βασικά συστατικά στοιχεία των επιτυχημένων εταιριών που δραστηριοποιούνται διαδικτυακά.

Ανησυχίες των Κυπρίων επιχειρηματιών

Μελετώντας τα στατιστικά στοιχεία του 2009 για την χρήση τεχνολογιών πληροφορικής και ηλεκτρονικού εμπορίου στην Κύπρο, φαίνεται πως ειδικά για τις μικρές εταιρίες, οι κυριότερες ανησυχίες είναι πως οι πελάτες τους δεν επιθυμούν να αγοράζουν μέσω ηλεκτρονικού εμπορίου και πως τα προϊόντα/ υπηρεσίες δεν είναι κατάλληλα για ηλεκτρονικό εμπόριο. Άλλες σημαντικές ανησυχίες είναι τα θέματα ασφάλειας και προστασίας των συναλλαγών, καθώς και η ανάγκη αναδιοργάνωσης των διαδικασιών της επιχείρησης.

Αρκεί κάποιος να μελετήσει την πιο επιτυχημένη εταιρία διαδικτυακού εμπορίου παγκόσμια, την Amazon.com, για να διαπιστώσει πως αυτοί οι ισχυρισμοί είναι αβάσιμοι. Ό,τι μπορεί να πουληθεί, πωλείται και διαδικτυακά. Κάποιοι πελάτες πράγματι, δεν θα αγόραζαν ποτέ για παράδειγμα παπούτσια από το διαδίκτυο. Κάποιοι άλλοι όμως θα αγόραζαν και αυτό πρέπει να γίνει αντιληπτό από τις εταιρίες, ότι δηλαδή δεν απευθύνονται στον παραδοσιακό τους καταναλωτή, ο οποίος θα πάρει το αμάξι, θα μπει στο κατάστημα και θα πιάσει κουβέντα τον καταστηματάρχη, αλλά στον σύγχρονο καταναλωτή που χρησιμοποιεί καθημερινά το διαδίκτυο και ήδη εκτελεί πολλές του συναλλαγές μέσω αυτού.

Κάποια άλλα πρακτικά προβλήματα όμως είναι πιο σοβαρά, όπως το κόστος για επεξεργασία πιστωτικών καρτών από το σύστημα πληρωμών της JCC, το οποίο δυσχεραίνει την αρχική επένδυση σε ιστοσελίδες που χρησιμοποιούν διαδικτυακές συναλλαγές. Το πρόβλημα αυτό είναι εντονότερο σε μικρές εταιρίες, που δεν είναι καν βέβαιες για την επιτυχία του διαδικτυακού τους εγχειρήματος. Εντούτοις, υπάρχουν υπηρεσίες (όπως το Paypal) και τράπεζες στο εξωτερικό που προσφέρουν την δυνατότητα αυτή με λιγότερα χρήματα. Επιπρόσθετα, δεν έχει κατοχυρωθεί ακόμη από το κράτος η χρήση της ψηφιακής ταυτότητας, η οποία θα επιτρέπει πιο ασφαλείς συναλλαγές, με ένα ξεκάθαρο, για τον απλό πολίτη, νομικό πλαίσιο.

Μια εταιρία οφείλει να προετοιμάζεται για το μέλλον έγκαιρα. Πριν 20 χρόνια οι υπολογιστές ήταν δυσεύρετοι, ενώ σήμερα αποτελούν απαραίτητο εργαλείο σε κάθε οικογένεια. Πού θα βρισκόμαστε τεχνολογικά σε 10 χρόνια από σήμερα; Αυτό πρέπει να προβληματίσει κάθε επιχείρηση, με ό,τι και αν ασχολείται.

Η απόδοση τιμών σε πρόσωπα που συνεισφέρουν επιστημονικά στην ανάδειξη της Κύπρου είναι οπωσδήποτε απαραίτητη σε οποιοδήποτε κράτος σέβε-ται τον εαυτό του. Εντούτοις κοινό χαρακτηριστικό των περισσότερων παρόμοιων εκδηλώσεων, όπως και γενικά των περισσότερων δραστηριοτήτων που άπτονται επιστημονικών ενδιαφερόντων, είναι η απουσία της πολιτείας και των κομμάτων. Η κυπριακή κοινωνία, σε βαθμό εξόχως περισσότερο από αντίστοιχες πολιτείες του δυτικού κόσμου, είναι κομματοκρατούμενη. Ως αρμόδιοι για να μιλούν για οποιοδήποτε ζήτημα θεωρούνται οι εκπρόσωποι των κομμάτων, ανεξάρτητα αν αυτοί κατέχουν ή όχι το αντικείμενο. Οι τεχνοκράτες στην Κύπρο και οι επιστήμονες θεωρούνται συχνά ότι έχουν λόγο μόνο εφόσον κατέλθουν ως υποψήφιοι βουλευτές ή πολιτικοποιηθούν.

Σε αυτό συνέτεινε οπωσδήποτε η μακρόχρονη απουσία κυπριακού πανεπιστημίου. Σήμερα βέβαια τα πράγματα έχουν αλλάξει με την παρουσία έξι κυπριακών πανεπιστημίων, τριών κρατικών (Πανεπιστήμιο Κύπρου, ΤΕΠΑΚ και Ανοικτό) και τριών ιδιωτικών (Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο και Πανεπιστήμιο Frederick) και συνεπακόλουθα της ύπαρξης πληθώρας ακαδημαϊκών, επιστημόνων και ερευνητών πανεπιστημιακού επιπέδου. Εντούτοις, η αντίληψη της κυπριακής πολιτείας και κοινωνίας ως προς τον ρόλο των πανεπιστημίων, παραμένει εξόχως προβληματική και αυτό εμποδίζει την ομαλή ανάπτυξη του κυπριακού κοινωνικού διαλόγου.

Την ίδια βέβαια στιγμή η πολιτεία και τα κόμματα επιδιώκουν τον έλεγχο των πανεπιστημίων και του πανεπιστημιακού λόγου. Δεν είναι άσχετη η πρόσφατη ατυχής παρέμβαση του κυβερνητικού εκπροσώπου κατά την τελετή αποφοίτησης του Ανοικτού Πανεπιστημίου που ουσιαστικά εξήγγειλε την ανάγκη για κυβερνητική έγκριση της πανεπιστημιακής έρευνας προτού δίδονται ερευνητικά κονδύλια!!!

Με την παρούσα παρέμβαση σκοπεύω να καταθέσω ορισμένες μόνο παραμέτρους ενός πολύ ευρύτερου προβληματισμού:

Α.Η ίδρυση του Πανεπιστημίου Κύπρου αποτέλεσε την εκπλήρωση ενός ουσιαστικού στόχου για την μετεξέλιξη της κυπριακής κοινωνίας. Οι προσδοκίες όμως ότι το Πανεπιστήμιο θα ενεργούσε καταλυτικά προς τον τομέα αυτό, κατά τρόπο αντί-στοιχο όπως για παράδειγμα το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης για την κοινωνική μετεξέλιξη της Θεσσαλονίκης, δεν υλοποιήθηκαν. Τα αίτια είναι πολυποίκιλα. Πρωτίστως όμως οφείλονται στο γεγονός ότι το Πανεπιστήμιο αντιμετωπίστηκε εξ αρχής ως συνέχιση του σχολείου, αντί ως ερευνητικό και πολιτιστικό κέντρο. Βασικός δηλαδή στόχος υπήρξε η παροχή ενός ακαδημαϊκού τίτλου στον φοιτητή, κατά τρόπο ώστε αυτός να αποκατασταθεί επαγγελματικά (οπωσδήποτε μια από τις σημαντικές λειτουργίες ενός Πανεπιστημίου, αλλά πάντως όχι η σημαντικότερη) και όχι η προσπάθεια για ενσωμάτωση του Πανεπιστημίου ως κεντρικού πνεύμονα της λειτουργίας της κυπριακής κοινωνίας.

Β.Η κουλτούρα που επικράτησε ερευνητικά στο Πανεπιστήμιο Κύπρου από την ίδρυσή του, ήταν του διεθνούς χαρακτήρα και της έρευνας εντός των στενών πλαισίων αυτού που αποκαλούμε ακαδημαϊκή κοινότητα. Ελάχιστοι συγκριτικά ακαδημαϊκοί ενδιαφέρθηκαν να εντρυφήσουν ουσιαστικά στις κυπριακές ιδιαιτερότητες, να αναπτύξουν την έρευνα για την Κύπρο και να μεταλαμπαδεύσουν την γνώση στην κυπριακή κοινωνία. Ανεπίσημα, προτάχθηκε η γραμμή ότι ο ρόλος του ακαδημαϊκού πρέπει να διεξάγεται μέσα στα πλαίσια της διδασκαλίας και των επιστημονικών περιοδικών και όχι μέσα στην κοινωνική μάζα. Ο ακαδημαϊκός που ασχολείται με τα κοινά θεωρήθηκε ως παρέκκλιση (συχνά ανεπιθύμητη), αντί ως κανόνας.

Γ.Η κουλτούρα αυτή βέβαια, υπάρχει όντως σε ορισμένα πανεπιστήμια του εξωτερικού, τα οποία έχουν την πολυτέλεια λόγω της πληθώρας των πανεπιστημίων και των πανεπιστημιακών, να το πράττουν. Όταν στην Αμερική ή στην Αγγλία υπάρχει τριψήφιος αριθμός πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, είναι λογικό πως αρκετοί πανεπιστημιακοί είναι θεμιτό να επικεντρώνονται στην έρευνά τους χωρίς οποιαδήποτε διαδραστική συνύπαρξη με την κοινωνική πραγματικότητα. Όταν όμως είσαι το μοναδικό Πανεπιστήμιο (όπως ήταν το Πανεπιστήμιο Κύπρου για αρκετά χρόνια), τότε ο ρόλος σου αναμένεται να είναι καθοδηγητικός και κοινωνικά καθοριστικός. Σε αυτό του τον ρόλο το Πανεπιστήμιο Κύπρου, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες ορισμένων από τους εκπροσώπους του, απέτυχε ως θεσμός παταγωδώς.

Δ.Το Πανεπιστήμιο στηρίχθηκε εξ αρχής σε συγκεκριμένα πρότυπα οργάνωσης, όμοια με εκείνα που υποχρέωσαν τον Ράσελ Τζάκομπυ («Οι Τελευταίοι Διανοούμενοι. Η Αμερικανική Πνευματική Ζωή σε μια Εποχή Ακαδημαϊκότητας», Νησίδες, 2008) να καταλήξει ότι: «Ένα φάντασμα στοιχειώνει τα αμερικάνικα πανεπιστήμια ή τουλάχιστον το διδακτικό προσωπικό τους: Η ανία». Ο ρόλος του δημόσιου διανοουμένου θεωρήθηκε ως ανεπιθύμητος και τα πρόσωπα που ασκούσαν ή προσπάθησαν να ασκήσουν τον ρόλο αυτό μέσα στο Πανεπιστήμιο, βρήκαν αντιμέτωπη την εκάστοτε ηγεσία και συλλογική συνείδηση του Πανεπιστημίου, η οποία επέμενε στον ρόλο του πανεπιστημιακού ως απευθυνόμενου αποκλειστικά σε άλλους πανεπιστημιακούς, με ξύλινη και τεχνική γλώσσα. Όταν όμως τις κοινωνικές αναζητήσεις αντικαθιστούν αποκλειστικά οι ανακοινώσεις σε συνέδρια και όταν ο πανεπιστημιακός θεωρεί το μορφωμένο κοινό ως μύθευμα και την ενασχόληση με αυτό ως ανάξια λόγου, τότε δεν απομένει μεγάλη ελπίδα για ανάπτυξη του ρόλου του δημόσιου διανοουμένου ή για κοινωνική μετάπλαση της κυπριακής κοινωνικής και πολιτιστικής κουλτούρας.

Ε.Μέσα σε αυτά τα πλαίσια το Πανεπιστήμιο Κύπρου στιγματίστηκε από την γένεσή του από την πολιτική και κομματική παρέμβαση. Από τις πρώιμες συγκρούσεις ως προς τον ιδεολογικό και πολιτικό χαρακτήρα του Πανεπιστημίου Κύπρου επί Προεδρίας Γιώργου Βασιλείου, μέχρι και σήμερα, τα κόμματα έχουν ενεργό ρόλο στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, ακόμα και σε διορισμούς ή ανέλιξη ακαδημαϊκού προσωπικού. Το πρόσφατο σκάνδαλο που αφορούσε στον λέκτορα του Τμήματος Ιστορίας και η αψυχολόγητη, για κομματικούς λόγους, επίθεση κυβερνητικής εφημερίδας εναντίον ορισμένων από τους πλέον αξιόλογους, από πλευράς επιστημονικού λόγου και παρουσίας, πανεπιστημιακών του τόπου, επιβεβαίωσε απλώς την έλλειψη αντοχής της εκάστοτε εξουσίας απέναντι στην αυτονομία που φυσιολογικά θα έπρεπε να διακρίνει ένα πανεπιστημιακό ίδρυμα. Παρόμοιες προσπάθειες πολιτικού ελέγχου καθίστανται εμφανείς τις μέρες αυτές και με την συνεχιζόμενη προσπάθεια για αντικατάσταση της, κατά γενική ομολογία επιτυχημένης, Διοικούσας Επιτροπής του Ανοικτού Πανεπιστημίου, με μοναδική σκοπιμότητα τον διορισμό κυβερνητικών ημετέρων. Δυστυχώς, όπως καλά γνωρίζουν οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ, οι κομματικές παρεμβάσεις παραμένουν καθημερινό φαινόμενο.

Στ.Επιπρόσθετα προς τα πιο πάνω οι φοιτητικές παρατάξεις παραμένουν στην συντριπτική τους πλειοψηφία κομματικές και μάλιστα το Πανεπιστήμιο θεωρείται και ως χώρος σύγκρουσης της ισχύος των κομμάτων σε έκαστες φοιτητικές εκλογές. Συνεπακόλουθα, η ανάπτυξη πραγματικά αυτόνομου οργανικά και ιδεολογικά φοιτητικού κινήματος δεν έχει επιτευχθεί. Η μοναδική υπάρχουσα αυτόνομη φοιτητική παράταξη εκφράζει και συγκεκριμένο ιδεολογικό ρεύμα. Το νόημα της αυτονομίας όμως είναι η ύπαρξη εναλλακτικών αυτόνομων φωνών που να εκφράζουν διαφορετικά ιδεολογικά ρεύματα και να επιτρέπουν την προώθηση της φοιτητικής διαφορετικότητας. Με φοιτητοπατέρες που επιδιώκουν να μετατραπούν σε αυριανούς καρεκλοκένταυρους της καθεστηκυίας τάξης δεν μπορεί να υπάρξει διακριτός ρόλος του φοιτητικού κινήματος στην ανανέωση της κοινωνίας. Κατά συνέπεια το φοιτητικό κίνημα παραμένει εκ των πραγμάτων άβουλο και άνευρο, θλιβερό αντίγραφο της κοινωνίας που κανονικά θα έπρεπε να στοχεύει να μεταβάλει.

Ζ.Η, μετά από αρκετά χρόνια αναμονής, αναγνώριση ιδιωτικών πανεπιστημίων, παρείχε μια ελπίδα για μεταβολή της κατάστασης, μέσα από την αύξηση της δυνατότητας για ανταγωνισμό και την είσοδο του, συνήθως υγιέστερου σε σχέση με τον κρατικό, ιδιωτικού τομέα. Η μέχρι τώρα κυβερνητική στάση όμως απέναντι στα ιδιωτικά πανεπιστήμια φανερώνει ότι αυτά αντιμετωπίζονται με εχθρότητα και ότι καταβάλλεται προσπάθεια για να παρεμποδιστεί η τόσο απαιτούμενη ανάπτυξη του ανταγωνισμού. Η αναγωγή των διδάκτρων των ιδιωτικών πανεπιστημίων σε ζήτημα μικροπολιτικής εκμετάλλευσης, η απροθυμία της πολιτείας να αναγνωρίσει κλάδους μεταπτυχιακών και διδακτορικών προγραμμάτων στα ιδιωτικά πανεπιστήμια, αλλά και η ουσιαστική εχθρότητα με την οποία η ύπαρξη ιδιωτικών πανεπιστημίων αντιμετωπίζεται από το κυβερνητικό κόμμα, όντας ιδεολογικά μη φιλικό προς την έννοια της ιδιωτικής εκπαίδευσης, δυσχεραίνει, αντί να ευνοεί, την ομαλή ανάπτυξη του ανταγωνισμού και της συνεπακόλουθης αύξησης της ερευνητικής παραγωγής και της δυνατότητας κοινωνικής ανανέωσης.

Η.Το κράτος δεν υπάρχει για να καταπολεμά τις ιδιωτικές πρωτοβουλίες, αλλά για να τις ενθαρρύνει και να τις ελέγχει. Όπως ανέφερα και σε ένα άρθρο μου πριν μερικούς μήνες σε σχέση με την πάταξη του ρουσφετιού: «Και η δυνατότητα ανταγωνισμού στους τομείς του εμπορίου, της έρευνας, του πολιτισμού, της διαφώτισης προϋποθέτει όραμα και πρόγραμμα. Δεν είναι αρκετές ούτε οι μεγαλόστομες πολιτικές διακηρύξεις, ούτε οι ατομικές πρωτοβουλίες. Σε τελική ανάλυση ίσως η μοναδική επιλογή για πάταξη του ρουσφετιού να είναι η ισχυ-ροποίηση του ιδιωτικού τομέα ή η αποσύνδεση του κράτους από την Κυβέρνηση, όσο οξύμωρο και αν φαίνεται αυτό». Ο μοναδικός τρόπος με τον οποίο τα κρατικά πανεπιστήμια μπορούν να ξεφύγουν από τον βραχνά της πολιτικής και κομματικής επέμβασης στην αυτονομία τους, είναι η ανάπτυξη της ιδιωτικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, κατά τρόπο ώστε πλέον η κομματική επέμβαση να μην είναι επιλογή για λόγους ανταγωνισμού.

Θ.Η ανανέωση της έννοιας του δημόσιου διανοουμένου και η ανάπτυξη της αυτονομίας των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, είναι η μοναδική που μπορεί να θέσει τις βάσεις μιας ουσιαστικής πολιτιστικής ανανέωσης της κυπριακής κοινωνίας. Η αύξηση των επιστημόνων και το υψηλό μορφωτικό επίπεδο από μόνο του δεν επαρκεί για να μεταβάλει την έλλειψη πολιτικών και κοινωνικών ενασχολήσεων του πολίτη, τον πολιτικά ξύλινο λόγο, την σήψη και το ρουσφέτι στο δημόσιο βίο, την ανυπαρξία εξειδικευμένων βιβλιοθηκών ή την απουσία ουσιαστικών αναλύσεων. Ο καλός φοιτητής είναι μια έννοια διαφορετική από αυτήν του καλού μαθητή: Καλός φοιτητής δεν είναι απλώς εκείνος που μελετά τα μαθήματά του, αλλά εκείνος που αγωνίζεται εσωτερικά για να γίνει χρηστός πολίτης, προβληματίζεται και διαμορφώνεται και κατά συνέπεια διαμορφώνει. Παρομοίως χρήσιμο πανεπιστήμιο δεν είναι εκείνο που (απλώς) δίδει πτυχία ή διεξάγει έρευνα, αλλά εκείνο που κατορθώνει να καταστεί κέντρο του πολιτιστικού και κοινωνικού διαλόγου και να θέσει τις βάσεις για αναθεώρηση των εκάστοτε κοινωνικών δομών.

Ι.Τα πανεπιστήμια είναι κέντρο αυτονομίας, ανατροπής και ανάπλασης ιδεών, είναι κέντρο διαλόγου, έρευνας και ελεύθερης σκέψης. Και κυρίως είναι κέντρο της κοινωνικής πραγματικότητας και του κοινωνικού διαλόγου. Δεν μπορούν σε καμιά περίπτωση να είναι κλειστά και αποκομμένα από την κοινωνία, ούτε και κομματικά ελεγχόμενα.

στον Μιχάλη Κοντό

Η συζήτησή μας με τον Βουλευτή Νίκο Τορναρίτη ανέδειξε μια σειρά από σοβαρά θεσμικά ζητήματα που αφορούν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, με κορυφαίο την σχέση τους με τον πολιτικό κόσμο. Θίγεται επίσης το ζήτημα του νέου νομοσχεδίου για το Ανοικτό Πανεπιστήμιο, ως επίσης και η σχέση ιδιωτικών και δημοσίων πανεπιστημίων.

Σε ποιο στάδιο βρίσκεται η υπόθεση του νομοσχεδίου για την αλλαγή του νόμου που διέπει το Ανοικτό Πανεπιστήμιο;

Το νομοσχέδιο βρίσκεται στην Επιτροπή Παιδείας της Βουλής, έχει συζητηθεί στις 3 Νοεμβρίου και συζητήθηκε και κατ’ άρθρο στις 10 Νοεμβρίου 2009. Κατά την δεύτερη συνεδρία της Επιτροπής Παιδείας διαπιστώθηκε ότι υπήρχαν έντονες απόψεις και αντιδράσεις από το διοικητικό και διδακτικό προσωπικό σε ορισμένα σημεία και έτσι αναμένουμε να έρθει το Υπουργείο Παιδείας με τροποποιήσεις για να προχωρήσουμε στην συζήτηση. Ελπίζω να έχουμε θετικές εξελίξεις το συντομότερο δυνατό.

Ποια τα νεώτερα σε σχέση με το αναμενόμενο νομοσχέδιο ρύθμισης των διδάκτρων των ιδιωτικών πανεπιστημίων;

Έχει αρχίσει η συζήτηση του σχετικού νομοσχεδίου, πραγματοποιήθηκαν δύο συνεδρίες μέχρι σήμερα. Έγιναν οι τοποθετήσεις κατά άρθρο από όλους τους προσκεκλημένους της Επιτροπής Παιδείας. Κατά τις συνεδριάσεις οι εκπρόσωποι των ιδιωτικών πανεπιστημίων ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι τόσο οι επιβαρύνσεις όσο και το ύψος των διδάκτρων και των αυξήσεών τους έχουν κατατεθεί στο Υπουργείο όταν άρχιζε η λειτουργία τους και έχουν εγκριθεί από το Υπουργείο. Σχετικό σημείωμα κατατέθηκε από το Υπουργείο Παιδείας όπου σύμφωνα με τους προϋπολογισμούς των ιδιωτικών πανεπιστημίων φαίνεται ότι η αύξηση των δαπανών είναι πολύ μεγαλύτερη από την αύξηση των διδάκτρων. Οι εκπρόσωποι των φοιτητών διαμαρτυρήθηκαν όχι μόνο για το ύψος των διδάκτρων, αλλά και για άλλες οικονομικές επιβαρύνσεις που δέχονται, όπως τα τέλη για εγγραφή, τέλη για χρήση αθλητικών εγκαταστάσεων κ.τ.λ. Θα έλεγα ότι η Κυβέρνηση ή θα πρέπει να ενισχύσει τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, να τους δώσει κίνητρα για να μειωθούν οι δαπάνες τους και έτσι να μειωθούν και τα δίδακτρα ή να αυξήσει την φοιτητική χορηγία, η οποία παραμένει χωρίς καμία αύξηση από το 1999. Η ρύθμιση μόνο με τον νόμο δεν θα βοηθήσει να μειωθούν τα δίδακτρα, απλά θα περιορίσει κατά κάποιο τρόπο την ανεξέλεγκτη αύξησή τους. Χρειάζεται συνδυασμός απο-φάσεων.

Πώς σχολιάζετε τις παρεμβάσεις του κυβερνώντος κόμματος στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, με αφορμή κυρίως την υπόθεση της αντικατάστασης λέκτορα του Τμήματος Ιστορίας του Πανεπιστημίου Κύπρου;

Η Κύπρος χρειάστηκε περισσότερα από 30 χρόνια ανεξάρτητου βίου για να αποκτήσει πανεπιστήμιο. Όμως, 15 χρόνια μετά την δημιουργία του, η ηγεσία του ΑΚΕΛ αδυνατεί να συνειδητοποιήσει ότι ο χώρος του πανεπιστημίου δεν είναι όπως ένας ημικρατικός οργανισμός, τον οποίον θεωρεί καθήκον της να ελέγχει. Άλλο τα διοικητικά συμβούλια ημικρατικών οργανισμών και άλλο το συμβούλιο του πανεπιστημίου. Η ποιοτική διαφορά είναι σαφής και καλώ όλους να προσαρμοστούν στις ιδρυτικές διατάξεις του Πανεπιστημίου. Οι παρεμβάσεις υποβαθμίζουν το ακαδημαϊκό έργο. Το ακαδημαϊκό προσωπικό θέλω να κρίνεται από τα ακαδημαϊκά του προσόντα, την επιστημονική του επάρκειά και να μην έχουμε κομματικές πλάτες σε ακαδημαϊκές υποθέσεις…

Η κρίση αυτή ξέσπασε εξαιτίας των χειρισμών των διορισμένων από το ΑΚΕΛ μελών του συμβουλίου του πανεπιστημίου…

Εμείς από τον χώρο της πολιτικής οφείλουμε να δώσουμε στο πανεπιστήμιο τα μέσα να μεγαλώσει και να ωριμάσει, να αφήσουμε το πανεπιστήμιο στα πλαίσια της παγκόσμιας αναγνωρισμένης αυτοδιοίκησής του να εφαρμόσει διεθνώς αποδεκτά ακαδημαϊκά κριτήρια για τις εκλογές του, χωρίς παρεμβάσεις και παρατυπίες. Αυτό μετρά για μένα, αυτό είναι το κριτήριο για την δική μου πολιτική δράση.

Πώς κρίνετε την εχθρική στάση του Υπουργού Παιδείας και του ΑΚΕΛ απέναντι στα ιδιωτικά πανεπιστήμια; Κατά πόσον αυτή υπονομεύει την ανάπτυξη ποιοτικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Κύπρο;

Προσωπικά δεν κατανοώ την στάση του Υπουργού αλλά και του ΑΚΕΛ απέναντι στα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Προφανώς υπηρετούν κάποιες ξεπερασμένες αντιλήψεις. Νομίζω ότι έτσι δεν υπηρε-τούνται τα καλώς νοούμενα συμφέροντα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Κύπρο. Η παιδεία χρειάζεται ισχυρή στήριξη από το κράτος, να ανοίγει δρόμους και αυτό γίνεται τόσο από το κρατικό όσο και από τα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Αυτό που χρειάζεται είναι οι καθαρές συνεννοήσεις ανάμεσα στο Υπουργείο και τα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Έτσι μπορούν να επιλυθούν τα προβλήματα.

Είναι ανταγωνιστική η σχέση δημοσίου και ιδιωτικού πανεπιστημίου;

Το δίλημμα αυτό για μένα δεν υπάρχει. Δέστε για παράδειγμα πόσο συγκλίνουν σε θέσεις και προσεγγίσεις οι επικεφαλής των δημοσίων και των ιδιωτικών πανεπιστημίων όταν πρόκειται για ζητήματα περικοπών στις δαπάνες για την έρευνα, ή όταν πρόκειται για την ουσιαστική αναβάθμιση του τόπου ως εκπαιδευτικού κέντρου. Η παγκόσμια εμπειρία λέει κάτι πολύ σαφές: Η συνεργασία, ο ανταγωνισμός κρατικού-ιδιωτικού, ο συναγωνισμός συμπληρώνει το ένα το άλλο, βοηθούν στην βελτίωση της παρεχόμενης εκπαίδευσης. Αυτό οφείλουμε να κάνουμε και στην Κύπρο. Να μην απαντάμε σε ψεύτικα διλήμματα, αλλά να θέσουμε σε εφαρμογή σχέδια και προγράμματα για να κάνουμε την Κύπρο Περιφερειακό Κέντρο Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Αυτό μπορούμε να το επιτύχουμε μόνο με συνέργιες που θα δυναμώσουν κοινές αγωνίες και κοινές επιδιώξεις. Παρακολουθήστε την παγκόσμια εμπειρία, αυτό διδάσκει και αυτό πρέπει να αξιοποιήσουμε…

Μέχρι ποιου βαθμού πιστεύετε ότι δικαιολογείται η παρέμβαση των πολιτικών κομμάτων στα πανεπιστήμια;

Η πολιτική ηγεσία δημιουργεί το πλαίσιο, η πολιτεία βάζει τα θεμέλια, πότε και πώς προχωράμε. Από εκεί και ύστερα το λόγο έχουν τα πανεπιστήμια, οι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι, τα εκλεγμένα όργανα, οι σχολές, η Διοικούσα Επιτροπή. Πιστεύω στην πραγματική αυτονομία του πανεπιστημίου, πιστεύω στην αδέσμευτη επιστημονική έρευνα, που έτσι συμβάλλει στην διακίνηση των ιδεών και την πρόοδο της κοινωνίας. Όπως καλά γνωρίζουμε η ακαδημαϊκή ελευθερία συγκρούεται με την αντίληψη ότι το πανεπιστήμιο είναι χώρος για κομματική γυμναστική…

Πιστεύετε στην έννοια της μεταρρύθμισης;

Πιστεύω στην διαρκή αλλαγή των πραγμάτων, γιατί αυτή είναι η φύση τους. Αυτό συμβαίνει κατ’ εξοχή στο χώρο της Παιδείας όπου ιδέες, προγράμματα και άνθρωποι διαπλέκονται σε ένα διαρκή αγώνα για την μόρφωση, την καλλιέργεια, την πρόοδο των ανθρώπων. Η παράδοση μας κρατά ζωντανούς. Η μεταρρύθμιση δίνει ποιότητα στην ανθρώπινη αξία. Υποστηρίζω την διαρκή μεταρρύθμιση γιατί η ζωή εξελίσσεται και εμείς χρειάζεται να προσαρμοζόμαστε σε διαρκώς και νέες συνθήκες. Άλλωστε η έννοια της αλλαγής, της μεταρρύθμισης, είναι πνευματικό παιδί του αρχαιοελληνικού πνεύματος. Ο Ηράκλειτος το καθιέρωσε ως παγκόσμια πνευματική αξία.