Η απόφαση του Ανώτερου Δικαστηρίου της Αγγλίας και της Ουαλλίας (High Court of England and Wales) στις 28 Ιουλίου 2009 στην υπόθεση που αφορούσε στις απευθείας (αλλά και ναυλωμένες) πτήσεις από και προς τα κατεχόμενα αποτελεί απόφαση-σταθμό για τα συμφέροντα της Κυπρι-ακής Δημοκρατίας. Η υπόθεση αφορούσε στην εναέρια κυκλοφορία πολιτικών αεροσκαφών στο βόρειο τμήμα της Κύπρου (κατεχόμενα), έδαφος που δεν ελέγχεται αποτελεσματικά από την Kυπριακή Κυβέρνηση λόγω της συνεχιζόμενης κατοχής από τον Τουρκικό στρατό. Στην υπόθεση R (on the application of Kibris Turk Hava Yollari CTA Holidays and another) v. Secretary of State for Transport [2009] All ER (D) 295 (Jul), το κυρίως ερώτημα αφορούσε στο κατά πόσον η παραχώρηση αδειών εναέριας κυκλοφορίας και διεξαγωγής πτήσεων από και προς τα κατεχόμενα εκ μέρους της Αγγλικής Κυβερνήσης σε αεροσκάφη νηολογημένα στο Τουρκικό νηολόγιο και με έδρα το «Αεροδρόμιο Ercan» θα παραβίαζε ή όχι τις πρόνοιες της Συνθήκης του Σικάγου (1944). Στην εξέταση της υπόθεσης εξετάστηκαν πάμπολλες πτυχές που σχετίζονται και αφορούν στο διεθνές δίκαιο (συμβατικό και εθιμικό), όπως για παρά-δειγμα το θέμα της αναγνώρισης της ούτω καλούμενης «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου (ΤΔΒΚ)», η ερμηνεία του όρου «κυριαρχία» (sovereignty) στο διεθνές δίκαιο, το Πρωτόκολλο 10 της Συμφωνίας Προσχώρησης της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλα.

Ο Άγγλος Δικαστής Mr Justice Wyn Williams, έχοντας ακούσει τα αναλυτικά επιχειρήματα και των δύο πλευρών, ως επίσης και τις θέσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας που συμμετείχε στην δικαστική αυτή διαδικασία ως ενδιαφερόμενο μέρος (interested party), απεφάνθη ότι η αίτηση των Εναγόντων για παραχώρηση άδειας διενέργειας πτήσεων από και προς τα κατεχόμενα πρέπει να απορριφθεί και ορθά ο Υπουργός Συγκοινωνίων της Αγγλίας δεν εξέδωσε τις εν λόγω άδειες. Η ιδιαίτερη νομική (αλλά και πολιτική) σημασία της συγκεκριμένης απόφασης έγκειται στο γεγονός ότι το Αγγλικό Ανώτερο Δικαστήριο, στην αιτιολόγηση της απόφασής του, αναφέρθηκε εκτενώς στα κυριαρχικά δικαιώματα της Κυπριακής Δημοκρατίας, τα οποία δεν έχουν παύσει να υφίστανται, ως ισχυρίστηκαν οι δικηγόροι και οι νομικοί σύμβουλοι των Εναγόντων, λόγω της ανακήρυξης της «ΤΔΒΚ».

Τα επιχειρήματα των Εναγομένων και της Κυπριακής Δημοκρατίας ως ενδιαφερόμενο μέρος συνοψίζονται ως εξής: Η απόφαση των Εναγομένων για άρνηση αδειοδότησης απευθείας και ναυλωμένων πτήσεων από και προς τα κατεχόμενα ήταν απόφαση η οποία επιβαλλόταν από το εθνικό δίκαιο της Αγγλίας και της Ουαλλίας, αφού αφορά στην αναγνώριση πράξεων αλλοδαπών αρχών και, επιπρόσθετα, για τους λόγους που πηγάζουν από τις υποχρεώσεις του Ηνωμένου Βασιλείου να σεβαστεί τα δικαιώματα της Κυπριακής Δημο-κρατίας που πηγάζουν από την Σύμβαση του Σικάγου, την οποία τόσο η Κυπριακή Δημοκρατία όσο και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν προσυπογράψει.

Οι θέσεις των Εναγομένων και του ενδιαφερόμενου μέρους ανέδειξαν σωρεία νομικών θεμάτων, τα οποία το Αγγλικό Ανώτερο Δικαστήριο εξέτασε επιμελώς και λεπτομερώς. Προτού όμως το Δικαστήριο εξετάσει τα διάφορα νομικά σημεία προχώρησε σε μια γενική ανάλυση θεμάτων που αφορούν στην Κύπρο.

Μια άλλη, ιδιαίτερα σημαντική πτυχή της απόφασης του Αγγλικού Ανώτερου Δικαστηρίου είναι και η παράθεση, αλλά κυρίως η νομική αποδοχή στο εθνικό Αγγλικό νομικό σύστημα, των Ψηφισμάτων 541 (1983) και 550 (1984) του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, τα οποία κηρύσσουν την ανακήρυξη της «ΤΔΒΚ» νομικά άκυρη και καλούν τα μέλη του Διεθνούς Οργανισμού να σεβαστούν την ανεξαρτησία, κυριαρχία και εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας, πράγμα που σημαίνει την μη αναγνώριση από κανένα κράτος της «ΤΔΒΚ».

Όσον αφορά στην αναγνώριση της «ΤΔΒΚ» από την Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, το Αγγλικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι αποτελεί πρακτική της Κυβέρνησης να μην αναγνωρίζει κυβερνήσεις ή διοικήσεις, αλλά κράτη. Ως εκ τούτου, όλες οι Αγγλικές Κυβερνήσεις από το 1983 και εντεύθεν έχουν υιοθετήσει την στάση ότι το νομικό καθεστώς του 1960 όσον αφορά στην Κύπρο παραμένει έγκυρο. Παράλληλα, το Αγγλικό Ανώτερο Δικαστήριο, εφαρμόζοντας αρχές και κανόνες του διεθνούς δικαίου που αφορούν στον όρο «κυριαρχία» και το περιεχόμενό του, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο όρος «κυριαρχία» ερμηνεύεται σε σχέση με την ανεξαρτήσια, εξουσία και δικαιώματα του κράτους σε κάθε περίπτωση. Παρόλο που η εδαφική ακεραιότητα του κράτους είναι σημαντική προϋπόθεση για την κυριαρχία, η κυριαρχία ως ιδέα δεν απαιτεί την απόλυτη εδαφική ακεραιότητα και δεν απαιτεί ότι το κράτος πρέπει να ενασκεί όλα τα δικαιώματα που αποτελούν μέρος της αναγνώρισής του ως οντότητα του διεθνούς δικαίου υπό την μορφή του κράτους. Ως εκ τούτου, το γεγονός ότι η Κυπριακή Κυβέρνηση δεν εξασκεί αποτελεσματικό έλεγχο στο βόρειο τμήμα του νησιού δεν σημαίνει ότι η Κυβέρνηση της Κύπρου έχει πάψει να έχει κυριαρχία στο κατεχόμενο αυτό τμήμα. Η ερμηνεία αυτή του Αγγλικού Δικαστηρίου συνάδει και με την ερμηνεία που απέδωσε το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινότητων στην υπόθεση Αποστολίδης ν. Όραμς πρόσφατα.

Εν κατακλείδι, η απόφαση του Αγγλικού Ανώτερου Δικαστηρίου επιβεβαιώνει μια σειρά αποφάσεων και ψηφισμάτων του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και άλλων διεθνών οργανισμών, που αφορούν στα κυριαρχικά δικαιώματα της Κυπριακής Δημοκρατίας και στις επιπτώσεις της Τουρκικής εισβολής και κατοχής. Η απόφαση θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική τόσο όσον αφορά στα συμφέροντα της Κυπριακής Δημοκρα-τίας αλλά και όσον αφορά στην ερμηνεία των πτυχών του διεθνούς δικαίου που απασχόλησαν το Αγγλικό Δικαστήριο.

Οι πλείστες κριτικές της εν λόγω απόφασης περιορίστηκαν, φυσικά και φυσιολογικά, στην επισήμανση της παραγνώρισης του κραυγαλέου περί δικαίου αισθήματος επί του προκειμένου από το Κακουργιοδικείο. Το περί δικαίου αίσθημα αφορά, εν ολίγοις, το αίσθημα των πολιτών απέναντι στα κείμενα πολιτικά, κοινωνικά, οικονομικά και άλλα δεδομένα που υφίστανται εντός ενός συνόλου πολιτών. Το περί δικαίου αίσθημα οριοθετεί και πρέπει να οριοθετεί τις υφιστάμενες νομοθεσίες σε ένα ευνομούμενο κράτος. Άλλως πως, το κράτος λειτουργεί έξω από τα απτά όρια της δημοκρατίας και υπεισέρχεται σε επικίνδυνες ατραπούς που το οδηγούν σε αδιέξοδα, ατέρμονες πολιτικές και σε αντίφαση με την ίδια την κοινωνία που εκφράζει.

Υπάρχουν πολλά που μπορούν να γίνουν ή έπρεπε να έχουν γίνει σε σχέση με τα ιδιαίτερα θέματα που έχουν ανακύψει από την υπό αναφορά υπόθεση. Τα θέματα αυτά άπτονται των θεσμών, των αξιών, της ορθής απονομής της δικαιοσύνης, την (μετ)εξέλιξη του δικαιικού μας συστήματος ειδικά όσον αφορά στην απόδειξη, την απομάκρυνση από την αυστηρή τυπολατρία και την ιδιαίτερα νομικίστικη αντίληψη περί του δικαίου και πολλά άλλα.

Χρειάζεται μια νηφάλια αντιμετώπιση του προβλήματος, αλλά και των συνθηκών που έχουν προκύψει. Οι έντονες αντιδράσεις της κοινωνίας, η δυσαρέσκεια που ξεφεύγει από την καθημερινή, η ανάγκη για διασφάλιση του κράτους δίκαιου επιβάλλουν (ριζοσπαστικές) αλλαγές, αναθεώρηση του νομικού μας συστήματος, λήψη πρωτοβουλιών για επίλυση των λανθάνουσων προνοιών του περί δικαίου της απόδειξης νόμου και ανδρεία στην διά παρρησίας υποβολή καινών και όχι κενών εισηγήσεων για να ορθοστατήσει, επιτέλους, η καταβαραθρωθείσα έννοια της δικαιοσύνης.

Πρέπει, τελικά, να συνειδητοποιήσουμε το βάρος που πέφτει στους ώμους μας. Νομικοί, ακαδημαϊκοί και κοινωνία όλοι μαζί να αναλάβουμε τις ευθύνες μας. Να καταθέσουμε τις προτάσεις μας. Να ψέξουμε τα κακώς έχοντα, μή φοβούμενοι εφήμερες απολαύσεις και ψεύτικους συμβιβασμούς. Να διαλαλήσουμε την αντίδρασή μας. Να αγωνιστούμε για το δίκαιο. Να κάνουμε ένα βήμα μπροστά, και όχι δύο πίσω. Να καταπνίξουμε το φαινόμενο της «φουσκωμένης παρειάς», που από αγανάκτηση, αδικία και αδυναμία αντίδρασης συνεχίζει να μεγαλώνει. Να μην «διεκτραγωδούμε» την ορθότητα της απόφασης του Κακουργιοδικείου στην υπόθεση βάναυσου ξυλοδαρμού απλών, άοπλων και ανυπεράσπιστων πολιτών (αυτή, αν υπάρχει, έγκειται μονάχα και μόνο στο λανθασμένο μας νομικό πλαίσιο όσον αφορά τα επιμέρους θέματα). Να μην κρυβόμαστε πίσω από το δάκτυλό μας, δικαιο-λογώντας τα αδικαιολόγητα και στρουθοκαμηλίζοντας σε τσιμεντένια δάπεδα δικαστικών αιθουσών.

Αυτά, πρέπει να τα τονίσουμε και να τα προωθήσουμε. Αλλιώς, δυστυχώς, κατά την πορτογαλική παροιμία στον τίτλο, «θα είμαστε οι γενναίοι που εμφανίζονται μετά την μάχη».

Ο Αντώνης Στ. Στυλιανού είναι Λέκτορας Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

Η τρομοκρατία αποτελεί την ακραία (και λανθασμένη) έκφανση της αντίδρασης στο κατεστημένο που ορίζει την τάξη πραγμάτων σε μια συγκεκριμένη πολιτικοκοινωνικοοικονομική κατάσταση. Αποτελεί, επίσης, καταδικαστέα πράξη απονενοημένων ενεργειών παράνομων συνόλων που δρουν έξω από το σαφές πλαίσιο ευνομούμενων κοινωνιών και έχει ως στόχο να επιφέρει πλήγματα σε αθώους πολίτες ή την περιουσία τους. Είναι, τέλος, μια παρεξηγημένη έννοια χωρίς σαφή προσδιορισμό, γεγονός που υποδηλώνει την αδυναμία των κρατών και της διεθνούς κοινότητας στην αποτελεσματική αντιμετώπισή της και πάταξη του φαινομένου της τρομοκρατίας.

Η σπασμωδική αντίδραση της διεθνούς κοινότητας στον απόηχο των πολυαίμακτων τρομοκρατικών κτυπημάτων της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής ανέδειξε, εν τέλει, σωρεία προβλημάτων που έγκεινται στην αδυναμία των κρατών στο να ορίσουν, και συνεπώς να αντιληφθούν, τα πραγματικά αίτια της τρομο-κρατίας και άρα να προτείνουν σαφή μέτρα για την επαρκή αντιμετώπισή της. Αν και το φαινόμενο της τρομοκρατίας αποτελεί υπαρκτό πρόβλημα από την απαρχή της ανθρωπότητας, τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου έφεραν στο φως το μέγεθος της καταστροφικής δύναμης της τρομοκρατίας. Έτι χειρότερα, τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου ανέδειξαν και την αρνητική δράση-αντίδραση της διεθνούς κοινότητας, ειδικότερα όσον αφορά σε συγκεκριμένες πράξεις στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας και τον περιορισμό, σε μικρό ή σε πιο μεγάλο βαθμό, θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαι-ωμάτων και ελευθεριών στ’ όνομα της κατα-πολέμησης της τρομοκρατίας.

Οι τρομοκρατικές επιθέσεις στις Η.Π.Α, την Μαδρίτη το Λονδίνο και αλλού στο ξεκίνημα του 21ου αιώνα επέφεραν, γενικά, μια αλλαγή στην κοσμοθεωρία και την φιλοσοφία των δυτικών, κυρίως, κρατών και άνοιξαν, ουσιαστικά, τους ασκούς του Αιόλου, με ανεξέλεγκτες συνέπειες, που αγγίζουν όλες τις πτυχές και το ευρύ φάσμα της σημερινής κοινωνικής και νομικής διάταξης. Η ουσιώδης πρόκληση σήμερα σε σχέση με τον αγώνα κατά της τρομοκρατίας οριοθετείται στην εξεύρεση της ιδανικής ισορροπίας μεταξύ ασφάλειας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σε αρκετά μεγάλο βαθμό η διεθνής κοινότητα απέτυχε να εξεύρει την χρυσή τομή και έδωσε ιδιαίτερη σημασία στην ασφάλεια πάρα στην προστασία, τον σεβασμό και την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η ασφάλεια προϋποθέτει, φυσικά, την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η θεμελιώδης αρχή που ορίζει την πιο πάνω δήλωση αναφέρεται σε μια απλουστευμένη λογική: Τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι βασικές ελευθερίες πρέπει να τυγχάνουν σεβασμού και προστασίας, ούτως ώστε οι πολίτες να είναι (και να νιώθουν) ασφαλείς, να μπορούν να διάγουν τον βίο τους ειρηνικά και να έχουν την δυνατότητα να αναπτυχθούν στα πλαίσια της δημοκρατικής διακυβέρνησης της χώρας τους. Με το αξίωμα αυτό διασφαλίζεται η ανθρώπινη ύπαρξη, η ειρηνική συνέχιση της κοινωνικής εξέλιξης και ανέλιξης, ο σεβασμός στην αξιοπρέπεια και την ισότητα, το κράτος δικαίου και εν συνεπεία η προσωπική ασφάλεια, η εθνική ασφάλεια και η διεθνής ασφάλεια.

Οι ευθύνες της διεθνούς κοινότητας, των διάφορων κυβερνήσεων και της κοινωνίας των πολιτών προσδιορίζονται ως οι ευθύνες για διαφύλαξη και προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η επαρκής αντιμετώπιση της πραγματικής τρομο-κρατίας με μέτρα που δεν ξεφεύγουν από τις αρχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αυτό πρέπει να είναι το όραμα των κρατών και αυτό πρέπει να ορίζει τις πράξεις και τις ενέργειές μας. Δυστυχώς, όμως, ο παρεξηγήσιμος ορισμός της απειλής οδήγησε και οδηγεί σε επικίνδυνες ατραπούς για την παγκόσμια ειρήνη.

Η έννοια της «τρομοκρατίας» δεν έχει επαρκώς και ικανοποιητικώς οριστεί. Οι διάφορες διεθνείς συμβάσεις που άπτονται θεμάτων «τρομοκρατίας» περιορίζονται στην εξεύρεση συγκεκριμένων ορισμών για εξειδικευμένες πράξεις τρομοκρατίας (αεροπειρατεία, πειρατεία, χρηματοδότηση, υπόθαλψη, υποβοήθηση). Ως εκ τούτου, το γενικό νόημα έχει χαθεί. Έχουμε επίσης αποτύχει στο ν’ αντιληφθούμε πραγματικά τα αληθινά αίτια της τρομοκρατίας, αποποιούμενοι των δικών μας ευθυνών και λαθών και αντιμετωπίζοντας το πρόβλημα με εφήμερες και παρωχημένες τακτικές. Τα διλήμματα που προκύπτουν οριοθετούν και ορίζουν το μεγαλείο της αποτυχίας και επιτείνουν τα καλέσματα για την άμεση αναθεώρηση των δράσεων της διεθνούς κοινότητας σε σχέση με την τρομοκρατία.

Τα κύρια προβλήματα προκύπτουν από την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας για πολιτικούς λόγους και συμφέροντα. Οι διαφωνίες, παραδεί-γματος χάριν, για υιοθέτηση κοινά αποδεκτού ορισμού, εντοπίζονται στην διαφορετικότητα των απόψεων για το τί ακριβώς είναι η τρομοκρατία, ή το τί ακριβώς αποτελεί πράξη ή εκδήλωση τρομοκρατίας. Ορισμένοι κύκλοι χωρών επιμένουν στην άποψη ότι η δράση εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων δεν πρέπει να εμπίπτει στα πλαίσια μιας συνολικής διεθνούς σύμβασης που να ορίζει την «τρομοκρατία» και να παραθέτει τα ακριβή όρια των δράσεων και των πράξεων των χωρών στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας. Άλλα κράτη διαφωνούν, επιδιώκοντας την συμπερίληψη των πράξεων τέτοιων κινημάτων στα πλαίσια του ορισμού της τρομοκρατίας. Άλλο φλέγον ζήτημα αποτελεί η τρομοκρατία που εκδηλώνουν συγκεκριμένα κράτη (ο άξονας του κακού) απέναντι στα υπόλοιπα.

Η εξεύρεση του ιδανικού ορισμού της τρομοκρατίας είναι, αναντίρρητα, ένα ιδιαίτερα επίπονο και δύσκολο έργο. Ο χαρακτηρισμός κάποιου σύνολου, οργάνωσης ή ανθρώπου ως τρομοκρατικός πρέπει να γίνεται με προσεκτικό τρόπο και με μέτρο. Ο συγκλητικός Βρούτος σκότωσε τον φίλο του Ιούλιο Καίσαρα σε μια πράξη τρομοκρατίας στην Αρχαία Ρώμη. Έκτοτε, οι τρομοκρατικές πράξεις συνεχί-στηκαν για ιδεολογικούς και πολιτικούς λόγους μέχρι και τις μέρες μας και ο Μπιν Λάντεν αποτελεί, ίσως, τον πιο γνωστό τρομοκράτη όλων των εποχών, έχοντας ενορχηστρώσει (μεταξύ άλλων) τα τρομοκρατικά κτυπήματα κατά της Αμερικής. Μια απλή ιστορική αναδρομή οδηγεί τον οδοιπόρο προς την πραγματική αλήθεια, τα αίτια και τα αιτιατά του φαινομένου της τρομοκρατίας. Η αντιμετώπισή της απειλής της τρομοκρατίας χρειάζεται συλλογική εργασία, θέληση και προσπάθεια από την διεθνή κοινότητα. Οι οποιεσδήποτε πράξεις μας, όμως, πρέπει να διέπονται από τις βασικές αρχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τον πλήρη σεβασμό τους. Επ’ ουδενί δεν πρέπει να μετριάσουμε τις αξίες και τα ιδανικά των ανθρωπίνων δικαιωμάτων για χάρη του πολέμου κατά της τρομοκρατίας. Χρειάζεται να δημιουργήσουμε ένα ισχυρό νομικό πλαίσιο που να διέπει επακριβώς τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας και να ορίζει τις πράξεις των κρατών στην προσπάθεια για πάταξη ή αντι-μετώπισή της.

Ο Αντώνης Στ. Στυλιανού είναι Λέκτορας Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law Bristol, Ph.D in Law International Law and Human Rights (Kent).

Από την δημιουργία, ίσως, του ανθρώπου, υπάρχει η απορία αν η κότα γέννησε το αυγό ή το αυγό την κότα. Η απορία αυτή εκφράζεται, κάποιες φορές με έντονο τρόπο σε διάφορες απλές αλλά σημαντικές καθημερινές συζητήσεις, και ενίοτε με πιο ήπιο τρόπο και μορφή, σε μεγάλα σαλόνια κυριών κατά την διάρκεια του απογευματινού τους τσαγιού.

Πολύς λόγος γίνεται σε ευρωπαϊκούς κύκλους ανάμεσα σε πολιτικούς, ακαδημαϊκούς, την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών και στους απλούς πολίτες αναφορικά με το ουσιαστικό (και σημαντικό, φυσικά) ερώτημα αν οι Συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να ψηφίζονται σε δημοψηφίσματα σε κάθε κράτος-μέλος ξεχωριστά, ή πρέπει απλά να επικυρώνονται από τα Κοινοβούλια των χωρών, ίσως και από την Εκτελεστική εξουσία σε μια απλούστερη (ή κατ’ άλλους πολυπλοκότερη) έκφανση της άποψης αυτής.

Υπάρχουν, δηλαδή, δυο ουσιαστικές θεωρίες ή φιλοσοφικές ανησυχίες (σε κάποιες περιπτώσεις και ανωμαλίες) οι οποίες διέπουν, εν μέρει, το ζήτημα επικύρωσης των Συνθηκών της ΕΕ (αναφέρομαι αποκλειστικά και μόνο στις Συνθήκες της ΕΕ και όχι γενικότερα στην αναγκαιότητα διεξαγωγής δημοψηφισμάτων για άλλα θέματα-κεφάλαιο που είναι παντελώς διαφορετικό από το υπό εξέταση ζήτημα).

Η πρώτη θεωρία ή φιλοσοφική ανησυχία, την οποία αποκαλώ η «δημοκρατική του πολίτη θέληση», απορρίπτει την διαδικασία επικύρωσης μέσω Κοινοβουλίων (ή δια μέσου της εκτελεστικής εξουσίας στην ακραία της έκφανση) ως ο διάβολος το λιβάνι ορισμένες φορές, για τον λόγο ότι αυτό που μετρά και αξίζει πραγματικά ως προς την επικύρωση μιας Συνθήκης της ΕΕ είναι η γνώμη του απλού πολίτη. Τα Κοινοβούλια των χωρών, σύμφωνα με την θεωρία αυτή, δεν μπορούν ή δεν πρέπει να παίρνουν αποφάσεις για την επικύρωση ή μη μιας Συνθήκης της ΕΕ.

Η δεύτερη θεωρία, την οποία αποκαλώ η «δημοκρατική των αντιπροσώπων θέληση», αναπτύσσεται σε ακριβώς αντίθετες ατραπούς από την πρώτη και τονίζει τις εγγενείς της αδυναμίες, όπως η άγνοια των πολιτών, ορισμένες φορές, σε διάφορα θέματα που αφορούν την ΕΕ κ.α.

Η διχοτόμηση στις απόψεις και στις συζητήσεις για την αναγκαιότητα διεξαγωγής δημοψηφισμάτων ως προς την επικύρωση Συνθηκών της ΕΕ ή όχι, ξεφεύγει, κατά την ταπεινή μου άποψη, από την ουσία του αντικειμένου.

Η πραγματική μας έγνοια πρέπει να είναι, και πρωταρχικός μας στόχος πρέπει να παραμείνει, η ευημερία και η πρόοδος της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσα από την εύρυθμη λειτουργία της όπως ορίζεται από τις Συνθήκες που την διέπουν. Η ευημερία αυτή αντανακλάται και “εξαργυρώνεται” με την επακόλουθη ευημερία των κρατών-μελών και, συνεπώς, την ευημερία των πολιτών, οι απόψεις των οποίων φυσικά και πρέπει να εισακούονται και οι εισηγήσεις τους να υλοποιούνται.

Παραμένει λοιπόν το ερώτημα: Ποια θεωρία ή φιλοσοφική αναζήτηση είναι ορθή και πρέπει να ακολουθείται στην διαδικασία επικύρωσης μιας Συνθήκης της ΕΕ;

Η δική μου αντίληψη είναι ότι το ερώτημα αυτό δεν έχει ουσιαστική σημασία, όπως δεν έχει ουσιαστική σημασία το ερώτημα αν η κότα γέννησε το αυγό ή το αυγό την κότα. Αυτό που έχει σημασία, στο δεύτερο ερώτημα, είναι ότι, στο τέλος της ημέρας, έχουμε και κότες να γεννούν αυγά (ή αυγά να κάνουν κότες) και επικαρπούμαστε ως άνθρωποι, και τα δύο. Όσον αφορά στο πρώτο ερώτημα, σημασία έχει να έχουμε μια λειτουργική, δημοκρατική, εύρωστη και εύρυθμη Ευρώπη των πολιτών της. Το πώς το επιτυγχάνουμε αυτό με δημοψηφίσματα ή με κοινοβουλευτικό τρόπο δεν πρέπει να μας απασχολεί, αν πραγματικά μέριμνα και στόχος μας είναι μια τέτοια Ευρώπη.

Ο Αντώνης Στ. Στυλιανού είναι Λέκτορας Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας