στον Αποστόλη Ζώη, Greek American News Agency (27/10/2009)

« Οι προβληματισμοί της επιστημονικής κοινότητας για το νέο ιό επικεντρώνονται στην πιθανή μετάλλαξη του στελέχους σε περισσότερο λοιμογόνο στέλεχος ή στην εμφάνιση αντοχής στα αντιικά φάρμακα. Για το λόγο αυτό χρειάζεται προσοχή στη χορήγηση των αντιικών φαρμάκων προκειμένου να αποφευχθεί η ανάπτυξη αντοχής. Η προφύλαξη έναντι του νέου ιού περιλαμβάνει όχι μόνο τον εμβολιασμό, αλλά και μέτρα ελέγχου της διασποράς του ιού. Ο νέος ιός μεταδίδεται μέσω της αναπνευστικής οδού, κυρίως με τα σταγονίδια του βήχα και με το φτάρνισμα. Για το λόγο αυτό πρέπει να προσέχουμε ιδιαίτερα την ατομική μας υγιεινή». Αυτά αναφέρει σήμερα στo Greek American News Agency η κ. Έφη Πετεινάκη, Επίκουρη Καθηγήτρια Μικροβιολογίας, Ιατρικό τμήμα Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Διευθύντρια Μικροβιολογικού Εργαστηρίου Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Λάρισας, για τη νέα γρίπη και τα χαρακτηριστικά της.

Μπορείτε να αναφερθείτε ιστορικά στη γρίπη; Επίσης να μιλήσετε για τα βασικά χαρακτηριστικά της;

Από το 412 π.Χ., που ο Ιπποκράτης περιέγραψε την γρίπη έως σήμερα, το νόσημα αυτό έχει απασχολήσει χιλιάδες επιστήμονες και εξακολουθεί να βρίσκεται στο προσκήνιο με τη μόνιμη απειλή τυχόν πανδημίας. Η ιδιόμορφη επιδημιολογία των ιών της γρίπης με τις 31 πιθανές πανδημίες ανά τους αιώνες από τις οποίες οι 12 αποδεδειγμένες, διατηρούν αμείωτο το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας.

Η γρίπη είναι μια νόσος του αναπνευστικού συστήματος, η οποία εμφανίζεται κάθε χρόνο υπό μορφή εξάρσεων ή επιδημιών. Στα εύκρατα κλίματα, όπως και στη χώρα μας, η γρίπη εμφανίζεται από το Νοέμβρη μέχρι τον Απρίλη. Αυτό συμβαίνει γιατί αφενός ο ιός επιβιώνει καλύτερα στο κρύο και αφετέρου λόγω του συγχρωτισμού μεταδίδεται ευκολότερα στους χειμερινούς μήνες.

Ποιος τύπος προκαλεί επιδημίες ή και πανδημίες;

Παρότι υπάρχουν τρεις τύποι του ιού της γρίπης , Α, Β και C, ο τύπος Α κυρίως προκαλεί επιδημίες ή και πανδημίες, λόγω της ικανότητάς του να μπορεί να αλλάζει εύκολα γενετικό υλικό. Αποτέλεσμα των αλλαγών είναι να προκύπτουν στελέχη είτε με μικρές δομικές αλλαγές, οι οποίες αντιμετωπίζονται με την ετήσια αναπροσαρμογή του αντιγριπικού εμβολίου, είτε με σημαντικές αλλαγές οπότε απαιτείται παραγωγή νέου εμβολίου.

Οι ιοί της γρίπης Α ταξινομούνται σε διάφορους υπότυπους βάσει δύο πρωτεινών, της αιμογλουτινίνης (Η) και της νευραμινιδάσης (Ν). Υπάρχουν 15 διαφορετικοί τύποι αιμογλουτινίνης και 9 διαφορετικοί τύποι νευραμινιδάσης. Έτσι κάθε υπότυπος γρίπης Α χαρακτηρίζεται ως ΗχΝψ, ανάλογα με τις δομές των αντίστοιχων πρωτεϊνών. Ο ρόλος των δύο αυτών πρωτεϊνών είναι ιδιαίτερα σημαντικός στην παθογένεια της μόλυνσης-λοίμωξης από τον ιό. Μέσω της αιμογλουτινίνης ο ιός προσκολλάται στο ανθρώπινο επιθηλιακό κύτταρο και ευνοείται η είσοδός του σε αυτό. Μέσα στο επιθηλιακό κύτταρο ο ιός πολλαπλασιάζεται κινητοποιώντας όλο το μηχανισμό του κυττάρου προς όφελός του παράγοντας νέα ιικά σωμάτια. Στο σημείο αυτό ο ρόλος της νευραμινιδάσης είναι ουσιαστικός γιατί βοηθά στην απελευθέρωση των ιικών σωματιδίων από το κύτταρο, τα οποία είναι έτοιμα να μολύνουν γειτονικά κύτταρα. Το γνωστό αντιικό φάρμακο Tamiflu δρά αναστέλλοντας τη δράση της νευραμινιδάσης και έτσι προλαμβάνεται η μόλυνση νέων κυττάρων.

Στη χώρα μας τι ακριβώς συμβαίνει;

Στην Ελλάδα αλλά και παγκόσμια κυκλοφορούν οι υπότυποι Η1Ν1 και Η3Ν2 του ιού της γρίπης Α. Μικρές δομικές αλλαγές στα στελέχη αυτών των υποτύπων συμβαίνουν συχνά και για αυτό κάθε χρόνο το αντιγριπικό εμβόλιο αναπροσαρμόζεται ετήσια ώστε να είναι πιο αποτελεσματικό.

Ωστόσο τον Απρίλιο του 2009, απομονώθηκε στο Μεξικό ένα νέο στέλεχος…

Ναι, τον Απρίλιο του 2009 απομονώθηκε στο Μεξικό ένα νέο στέλεχος του ιού της γρίπης Α (Η1Ν1), το οποίο πολύ σύντομα εξαπλώθηκε σε 99 χώρες. Το συγκεκριμένο στέλεχος Α (Η1Ν1)v, συνδυάζει γονίδια από ιούς γρίπης των χοίρων, των πτηνών και του ανθρώπου, και δεν παρουσιάζει ομοιότητα με τον ιό της γρίπης των ανθρώπων Α(Η1Ν1), ο οποίος ενοχοποιείται, σε συνδυασμό με τον υπότυπο Α(Η3Ν2), για την εποχική γρίπη. Τα αντισώματα έναντι του Α (Η1Ν1), που μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού φέρει, είτε λόγω προηγούμενης νόσησης είτε λόγω εμβολιασμού, δεν προστατεύουν τα άτομα από τον νέο ιό λόγω της διαφορετικής δομής των δύο ιών. Μελέτες σχετικά με τον νέο ιό έδειξαν ότι παρότι μεταδίδεται πολύ εύκολα από άνθρωπο σε άνθρωπο, δεν είναι τόσο παθογόνος όσο ο ιός της γρίπης των πτηνών, και ότι είναι ευαίσθητος στα αντιικά φάρμακα που αναστέλλουν την νευραμινιδάση.

Και με τη μέθοδο ανίχνευσης του ιού;

Η μέθοδος ανίχνευσης του ιού η οποία προτείνεται από την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας και η οποία εφαρμόζεται και στο εργαστήριό μας στηρίζεται στην ανίχνευση του γενετικού υλικού του ιού άμεσα στο κλινικό δείγμα (ρινοφαρυγγικές εκκρίσεις). Τα αποτελέσματα από τη λήψη του δείγματος είναι διαθέσιμα στον κλινικό ιατρό σε 3-4 ώρες.

Υπάρχουν στοιχεία για τη Θεσσαλία;

Στο Μικροβιολογικό Εργαστήριο του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Λάρισας από τις αρχές Αυγούστου μέχρι σήμερα ελέχθησαν 80 δείγματα ασθενών με γριπώδη συνδρομή από όλη τη Θεσσαλία και βρέθηκαν 19 δείγματα θετικά (23%). Το μεγαλύτερο ποσοστό των θετικών δειγμάτων αφορούσαν νεαρούς ενήλικες (19-30 ετών) οι οποίοι είχαν επιστρέψει από διακοπές σε νησιά. Βέβαια έχει δοθεί έμφαση από τα ΜΜΕ σε κάποια γρήγορα test τα οποία σε χρόνο λιγότερο από μισή ώρα δίνουν απάντηση για παρουσία στο κλινικό δείγμα του ιού της γρίπης Α ή Β. Οι δοκιμασίες αυτές ήταν διαθέσιμες στο εμπόριο και στο παρελθόν αλλά δεν μπορούν να ξεχωρίσουν σε δείγμα θετικό για το ιό της γρίπης Α αν πρόκειται για το νέο στέλεχος ή για τα στελέχη της εποχικής γρίπης. Άρα, στις περιπτώσεις που υπάρχει αναγκαιότητα διάγνωσης οι κλινικοί ιατροί θα πρέπει να απευθύνονται στα εργαστήρια τα οποία είναι επιφορτισμένα να εκτελούν την εξέταση σύμφωνα με τις προδιαγραφές της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας.

Υπάρχουν προβληματισμοί από την πλευρά της επιστημονικής κοινότητας;

Οι προβληματισμοί της επιστημονικής κοινότητας για το νέο ιό επικεντρώνονται στην πιθανή μετάλλαξη του στελέχους σε περισσότερο λοιμογόνο στέλεχος ή στην εμφάνιση αντοχής στα αντιικά φάρμακα. Για το λόγο αυτό χρειάζεται προσοχή στη χορήγηση των αντιικών φαρμάκων προκειμένου να αποφευχθεί η ανάπτυξη αντοχής.

Η προφύλαξη έναντι του νέου ιού περιλαμβάνει όχι μόνο τον εμβολιασμό, αλλά και μέτρα ελέγχου της διασποράς του ιού. Ο νέος ιός μεταδίδεται μέσω της αναπνευστικής οδού, κυρίως με τα σταγονίδια του βήχα και με το φτάρνισμα. Για το λόγο αυτό πρέπει να προσέχουμε ιδιαίτερα την ατομική μας υγιεινή. Δεδομένου ότι το εμβόλιο δεν είναι ακόμη εμπορικά διαθέσιμο, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στην εκπαίδευση του πληθυσμού στην τήρηση των κανόνων ατομικής υγιεινής.