Για να βελτιστοποιήσει τις πλήρεις δυνατότητές της, η ΕΕ πρέπει να εκσυγχρονιστεί και να προβεί σε μεταρρυθμίσεις. Η ΕΕ των 27 μελών λειτουργεί σήμερα βάσει της εφαρμογής κανόνων που σχεδιάστηκαν για μια ΕΕ των 15. Κατά την τελευταία δεκαετία, η ΕΕ έχει αναζητήσει τους πλέον ενδεδειγμένους τρόπους λειτουργίας των θεσμικών οργάνων προκειμένου να ενισχύσει την ικανότητά της να δρα. Ταυτόχρονα, υπάρχει αυξανόμενη υποστήριξη στο να αναπτύξει δράσεις σε θέματα που μας επηρεάζουν όλους, όπως οι κλιματικές αλλαγές, η διασφάλιση ενεργειακών πόρων και η διεθνής ασφάλεια. Επιπρόσθετα, καθώς η ΕΕ έχει διευρυνθεί και οι ευθύνες της έχουν διαφοροποιηθεί, θεωρήθηκε απαραίτητο να αναβαθμιστεί ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί.

Έχουν εντοπιστεί τρεις βασικές ανάγκες και πολιτικές προτεραιότητες για τροποποίηση της Συνθήκης: Μεγαλύτερη εσωτερική αποδοτικότητα στην διαδικασία λήψης αποφάσεων, περισσότερη δημοκρατία μέσω αυξανόμενου ρόλου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των εθνικών κοινοβουλίων, και αύξηση της εσωτερικής συνοχής. Πάνω σε αυτή την βάση, η Συνθήκη της Λισαβόνας στοχεύει στην ενίσχυση της ικανότητας της ΕΕ για πιο αποτελεσματική εξαγωγή αποτελεσμάτων και χάραξη πολιτικών για τους πολίτες, στον εκσυγχρονισμό των θεσμών ούτως ώστε να είναι λειτουργικοί στην ΕΕ των 27, στην προώθηση ενός διευρυμένου φάσματος εσωτερικών πολιτικών και, τέλος, στην δράση μέσω ισχυροποιημένης εξωτερικής συνοχής. Με την κύρωση της Συνθήκης της Λισαβόνας μπορούμε να αναμένουμε τις παρακάτω βασικές αλλαγές:

•Η Συνθήκη της Λισαβόνας αναμένεται να οδηγήσει σε ένα σταθερό θεσμικό σύστημα, κάτι που σημαίνει πως αποφάσεις θα μπορούν να λαμβάνονται γρηγορότερα, σαφέστερα, με διευρυμένο δημοκρατικό έλεγχο και με ενισχυμένο σεβασμό προς τις αποφάσεις που θα λαμβάνονται στο κατάλληλο επίπεδο. Η Συνθήκη της Λισαβόνας στοχεύει στην εγκαθίδρυση μιας σαφέστερης κατανομής δυνάμεων ανάμεσα στην ΕΕ και τα κράτη μέλη, γεγονός που θα βοηθήσει τους πολίτες να κατανοήσουν «ποιος κάνει τι».

•Συγκεκριμένα, τα εθνικά κοινοβούλια θα έχουν την δυνατότητα να δρουν ως «φύλακες» της αρχής της επικουρικότητας. Θα έχουν τη δυνατότητα του λέγειν σε ένα πολύ πρώιμο στάδιο, πριν μια πρόταση μελετηθεί λεπτομερώς από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

•Το καθιερωμένο σύστημα ψηφοφορίας στο Συμβούλιο θα είναι αυτό της «ειδικής πλειοψηφίας». Θα βασίζεται στην αρχή της διπλής πλειοψηφίας. Οι αποφάσεις στο Συμβούλιο θα προϋποθέτουν την υποστήριξη του 55% των Κρατών Μελών (επί του παρόντος 15 από τα 27 Κράτη Μέλη) αντιπροσωπεύοντας ένα ελάχιστο της τάξης του 65% του πληθυσμού της ΕΕ. Για να μην υπάρχει η δυνατότητα ένας πολύ μικρός αριθμός των πολυπληθέστερων Κρατών Μελών να αποτρέπει την λήψη αποφάσεων, μια αποτρεπτική μειοψηφία θα πρέπει να περιλαμβάνει τουλάχιστον τέσσερα Κράτη Μέλη. Αλλιώς, η «ειδική πλειοψηφία» θα αναγνωριστεί, ακόμη κι αν δεν καλύπτεται το πληθυσμιακό κριτήριο.

•Από το 2014 ο αριθμός των Επιτρόπων θα μειωθεί, ούτως ώστε να βελτιστοποιηθεί ο τρόπος λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Δεν θα υπάρχουν πια Επίτροποι από κάθε χώρα, αλλά από τα δύο τρίτα των Κρατών Μελών. Οι Επίτροποι θα επιλέγονται βάσει ενός συστήματος ίσης εναλλαγής των Κρατών Μελών σε θητείες των πέντε ετών. Έτσι, θα υπάρχει ένας Επίτροπος από κάθε Κράτος Μέλος δύο φορές σε κάθε τρεις Επιτροπές. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν θα έχει περισσότερα από 751 μέλη. Επίσης, θα δημιουργηθεί μια νέα θέση, αυτή του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Αυτό, θα παρέχει μεγαλύτερη συνοχή και ευστάθεια στην εργασία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και θα ενδυναμώσει την συνοχή σε επίπεδο εξωτερικής πολιτικής, ενώ θα βελτιώσει το διεθνές προφίλ της ΕΕ ανά τον κόσμο, προσδίδοντας παράλληλα μεγαλύτερη διεθνή βαρύτητα.

•Η Συνθήκη της Λισαβόνας αναμένεται επίσης να ανταποκριθεί σε θέματα και υποθέσεις που προτείνονται από Ευρωπαίους πολίτες. Για παράδειγμα, η πολιτική δέσμευση για αντιμετώπιση των διπλών προκλήσεων αυτών της κλιματικής αλλαγής και της ενεργειακής πολιτικής, απεικονίζεται πλήρως στη Συνθήκη. Για πρώτη φορά, τα σύμφωνα θα περιλαμβάνουν ένα τομέα με θέμα την ενέργεια, βάσει των οποίων η ΕΕ θα είναι αρμόδια για τη διασφάλιση της ορθής λειτουργίας της ενεργειακής αγοράς, συγκεκριμένα την παροχή ενέργειας και την προώθηση της ενεργειακής αποδοτικότητας και εξοικονόμησης και την ανάπτυξη νέων και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Αναμένεται να δημιουργηθούν νέες δυνατότητες, για την αντιμετώπιση προβλημάτων όπως για παράδειγμα των διασυνοριακών επιπτώσεων της δημόσιας υγείας και της προστασίας του πολίτη.

•Η Συνθήκη της Λισαβόνας έχει στο επίκεντρο των προτεραιοτήτων της την ελευθερία, την δικαιοσύνη και την ασφάλεια. Η ΕΕ θα έχει πλέον την δυνατότητα να αντιμετωπίσει αποτελεσματικότερα εγκληματικές ομάδες που διακινούν λαθραία ανθρώπους διαμέσου των συνόρων, να προωθήσει και να υποστηρίξει την δράση στον τομέα της αποτροπής εγκλημάτων και να βοηθήσει στην αναχαίτιση της τρομοκρατίας μέσω του παγώματος περιουσιακών στοιχείων. Επίσης, θα επισφραγίσει τη δέσμευση της ΕΕ για ανάπτυξη κοινής μεταναστευτικής πολιτικής. Η Συνθήκη της Λισαβόνας θα περιέχει, επίσης, έναν «όρο αλληλεγγύης», υποδεικνύοντας πως η ΕΕ και τα Κράτη Μέλη της θα πρέπει να δράσουν από κοινού μέσα σε πνεύμα ενότητας, αν ένα Κράτος Μέλος αποτελεί στόχο μιας τρομοκρατικής επίθεσης ή θύμα μια φυσικής ή τεχνητής καταστροφής, όπως η λειψυδρία που επηρεάζει την Κύπρο κατά τα τελευταία χρόνια.

•Το περιβάλλον ανήκει στο πεδίο αρμοδιοτήτων που μοιράζονται από κοινού η ΕΕ και τα Κράτη Μέλη. Όταν η ΕΕ παρεμβαίνει σε αυτό τον τομέα, πρέπει να συμβάλλει στην επιδίωξη σαφών και αντικειμενικών στόχων: Στη διατήρηση, προστασία και βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος, στην προστασία της ανθρώπινης υγείας, στην προώθηση της συνετής και έλλογης χρήσης των φυσικών πόρων και προώθηση μέτρων σε διεθνές επίπεδο προς αντιμετώπιση τοπικών ή παγκόσμιων περιβαλλοντολογικών προβλημάτων.

•Η Συνθήκη της Λισαβόνας συμβάλλει σε μια πιο ισχυρή και συνεκτική φωνή προς τα έξω για την ΕΕ, συνδυάζοντας το αξίωμα του Ανώτατου Αντιπροσώπου Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας με αυτό του Αντιπροέδρου της Επιτροπής, δημιου-ργώντας έτσι μια νέα Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης, στηρίζοντας τον καινούριο «διπλό ρόλο» του Αντιπροσώπου. Επίσης, θα παρέχει στους πολίτες μεγαλύτερη διπλωματική και προξενική βοήθεια σε πρακτικό επίπεδο όταν αυτοί ταξιδεύουν σε τρίτες χώρες.

•Για να τεθεί σε ισχύ, η Συνθήκη της Λισαβόνας πρέπει να κυρωθεί από όλα τα 27 Κράτη Μέλη. Εναπόκειται σε κάθε ξεχωριστό Κράτος Μέλος να αποφασίσει, σύμφωνα με τους δικούς του συνταγματικούς κανόνες, αν αυτή η κύρωση θα λάβει χώρα μέσω δημοψηφίσματος ή μέσω κοινοβουλευτικής ψηφοφορίας. Η υφιστάμενη Συνθήκη της Νίκαιας, η οποία τέθηκε σε ισχύ το 2003, θα παραμείνει η βάση του τρόπου εργασίας της ΕΕ, μέχρι τα Κράτη Μέλη της να ολοκληρώσουν την διαδικασία κύρωσης της Συνθήκης της Λισαβόνας.

Οι ηγέτες της ΕΕ συναντήθηκαν τον Ιούλιο του 2009 και εξέλεξαν επίσημα τον Jose Manuel Baroso για μια δεύτερη πενταετή θητεία ως Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η νέα θητεία αναμένεται να ξεκινήσει την 1η Νοεμβρίου του 2009 και θα λήξει την 31η Οκτωβρίου του 2014. Αυτή η ομόφωνη πολιτική υποστήριξη για μια δεύτερη θητεία, μπορεί να ερμηνευθεί ως ένα καθαρό μήνυμα προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όπου ο συντηρητικός Jose Manuel Baroso αντιμετωπίζει δυσκολίες, ειδικά από την σοσιαλιστική ομάδα, την δεύτερη αριθμητικά μεγαλύτερη ομάδα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η Σουηδική Προεδρία, η οποία ανέλαβε με την σειρά της την εναλλασσόμενη Προεδρία της ΕΕ, επιδιώκει μια πρόωρη συνεδρία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον επίσημο διορισμό του, η οποία, ωστόσο, δεν αναμένεται να λάβει χώρα πριν από τα τέλη Σεπτεμβρίου 2009.

(Οι απόψεις που εκφράζονται στο άρθρο είναι προσωπικές)