στην Γιώγια Σιώκου

Κι αλήθεια, ξέχασα να σας πω το κυριότερο

-που μόλις τώρα τόμαθα -

δεν είναι τόσο δύσκολος ο θάνατος. Το αντίθετο μάλιστα.

Και σας βεβαιώνω τώρα με το αίμα μου:

Ποτέ δεν ήταν τόσο ευτυχισμένος ο Χριστός

Όσο την ώρα που το τελευταίο καρφί τον άφησε ακίνητο,

χωρίς να τον σκοτώσει,

για να κοιτάξει κατάματα τον ουρανό και την θυσία του,

ποτέ ο Προμηθέας δεν αντίκρισε τόσο γαλήνια κι ολόφωτα τον κόσμο όσο την ώρα που

το ράμφος του όρνεου βρήκε τα μάτια του ξέροντας,

τότε μόνο, πως είχε αξιωθεί να δώσει το φως και την φωτιά στον άνθρωπο,

Κι ακόμα, ναι, ποτέ τόσο όμορφος δεν ήταν ο μικρός

Γρηγόρης Αυξεντίου, 29 χρονών.

Από τον Αποχαιρετισμό (στον Γρηγόρη Αυξεντίου)

Αθήνα 5-25 Μαρτίου 1957

Με αφορμή τα 100 χρόνια από την γέννηση του μεγάλου μας ποιητή, Γιάννη Ρίτσου, το Υπουργείο Πολιτισμού και το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου τιμούν τον ποιητή και το έργο του. «Σπούδασα ιστορία του παρελθόντος και του μέλλοντος στην σύγχρονη σχολή του αγώνα», έγραφε ο Γιάννης Ρίτσος, του οποίου ο αγωνιστικός λόγος ήταν εναρμονισμένος με την ζωή του. Τον Μάιο του 1936 γεννήθηκε ο Επιτάφιος του Γιάννη Ρίτσου, το κορυφαίο έργο που μελοποιημένο από τον Μίκη Θεοδωράκη σφράγισε τον πολιτισμό της πατρίδας μας. Ο ποιητής, αντικρίζοντας την φωτογραφία της χαροκαμένης μάνας που θρηνούσε το σκοτωμένο της παιδί, σήμα της βίαιης καταστολής των καπνεργατών στην Θεσσαλονίκη, γράφει το συγκλονιστικό αυτό έργο στον ομοιοκατάληκτο δεκαπεντασύλλαβο, που 24 χρόνια μετά άνοιξε τον δρόμο στην μελοποιημένη ποίηση.

Ο Γιάννης Ρίτσος στρατεύτηκε με τα υψηλότερα ιδανικά και παρέμεινε στρατευμένος σε όλη του την ζωή με ήθος, αξιοπρέπεια, ακλόνητη θέληση και πείσμα. Ο αγωνιστικός του λόγος ήταν εναρμονισμένος με την ζωή του, ο στίχος του είναι συνυφασμένος με θραύσματα και κόκκινα γαρίφαλλα. Αφουγκραζόταν τον βηματισμό της ιστορίας. Οι λέξεις του λάμπουν, έρχονται από τα βάθη των αιώνων, έχουν την δική τους μνήμη και, σαν σπαράγματα ψηφίδων, συνθέτουν την Ζωή και τον Θάνατο. Με δύο μαινάδες πάντα να καραδοκούν, την φυματίωση και την τρέλα.

Η Έρη Ρίτσου είναι κόρη του μεγάλου μας ποιητή Γιάννη Ρίτσου και της εκλεκτής του συζύγου, αείμνηστης Γαρυφαλιώς Γεωργιάδου. Το 1955 γεννιέται η Έρη. Η όψιμη πατρότητα του χαρίζει μεγάλη ευτυχία και γράφει για την Έρη με απέραντη αγάπη και τρυφερότητα το υπέροχο ποίημα Πρωινό άστρο. Η Έρη Ρίτσου σπούδασε Αγγλική φιλολογία, έχει γράψει τέσσερα εξαιρετικά βιβλία, τα οποία έχουν εκδοθεί από τον Κέδρο, εργάζεται στην Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος και έχει μια κόρη, την δεκαεπτάχρονη Λητώ.

Εκλεκτή φίλη Έρη, θα ήθελα να μας μιλήσεις για τον πολυαγαπημένο σου πατέρα, για τον μεγάλο μας ποιητή του Επιτάφιου, της Σονάτας του Σεληνόφωτος, της Ρωμιοσύνης, που εκατό χρόνια μετά την γέννησή του ζει αθάνατος, δωρίζοντάς μας στίχους έναστρους.

Ο πατέρας μου ήταν ένας άνθρωπος απλός. Αγαπούσε πολύ την θάλασσα και το ηλιοβασίλεμα και κολυμπούσε για ώρες. Όταν ήταν στο Καρλόβασι κατέβαινε στον παραλιακό δρόμο να απολαύσει το δειλινό. Εργαζόταν σκληρά, ένα οκτάωρο καθημερινά τουλάχιστον, και ήταν ιδιαίτερα απαιτητικός με τον εαυτό του. Ήταν τελειομανής και για αυτό κάθε συλλογή του την επεξεργαζόταν πολλές φορές με απανωτές γραφές. Όμως, όσο και αν η ποίηση ήταν η ζωή του, διέκοπτε το γράψιμο για να συμπαρασταθεί σε όποιον φίλο του το είχε ανάγκη.

Ο Γιάννης Ρίτσος είχε πολλά ταλέντα. Αγαπούσε την μουσική, έπαιζε πιάνο και μαντολίνο. Εργάστηκε ως χορευτής στην Λυρική Σκηνή και ως ηθοποιός στο Εθνικό Θέατρο και σε άλλους θιάσους. Όμως ο Ρίτσος ήταν συνειδητά ταγμένος στην λογοτεχνία. Ο Ρίτσος, επειδή είχε δουλέψει στον εκδοτικό οίκο Γκοβότση, είχε τις απαιτούμενες γνώσεις για την επιμέλεια των ποιητικών συλλογών που εξέδιδε. Και βέβαια για το εικαστικό μέρος του βιβλίου, τα τυπογραφικά στοιχεία, τα πρωτογράμματα, τις βινιέτες, την ποιότητα του χαρτιού, είχε πάντα άποψη.

Έτσι τα βιβλία του, που τύπωνε με εξαιρετική επιμέλεια ο Κέδρος, αποτελούσαν και στην μορφή «έργο τέχνης».

Έγραφε ακούγοντας Μπάχ. Τον συγκινούσε η κλασική μουσική. Διάβαζε πολύ αρχαίους ΄Ελληνες τραγικούς, Όμηρο και φυσικά τους αγαπημένους του ποιητές Παλαμά, Σικελιανό, Καρυωτάκη και ήταν πάντα ενήμερος για τους πρωτοεμφανιζόμενους ποιητές. Ήταν βαθύς γνώστης της ελληνικής και παγκόσμιας λογοτεχνίας. Οι αγαπημένοι του ξένοι ποιητές ήταν ο Πάμπλο Νερούδα, ο Έλιοτ, ο Αραγκόν, ο Ελιάρ, ο Πάουντ, ο Λόρκα, ο Χίκμετ, ο Γιεσένιν, ο Γιόζεφ και τόσοι άλλοι.

Το γραφείο του στο Καρλόβασι το είχε φροντίσει η μητέρα μου και ήταν λουσμένο στο φως. Ένα δωμάτιο με παράθυρα στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Στην Αθήνα το διαμέρισμα ήταν μικρό, γεμάτο βιβλία και πίνακες.

Ο Ρίτσος επειδή βίωσε την καταστροφή της γονικής του οικογένειας και την απώλεια της οικογενειακής περιουσίας δεν ενδιαφερόταν για τα υλικά αγαθά. Εκτός από την μεγάλη του αγάπη, την ποίηση, είχε κατακτήσει ένα μέρος της καρδιάς του και η ζωγραφική. Παιδί ακόμα είχε μέσα σε ένα γράμμα της μητέρας του, προς τον αδελφό της που ζούσε στο Λονδίνο, ένα σημείωμα που ζητούσε ένα κουτί μπογιές. Όταν ο θείος του ανταποκρίθηκε έζησε μοναδικές στιγμές ευτυχίας.

Όλα τα ζωγραφικά του έργα ήταν ανυπόγραφα. Μερικές φορές έβαζε μόνο τα αρχικά του, γιατί η δουλειά του δεν ήταν η ζωγραφική. Ήταν ποιητής. Ο πατέρας μου και η μητέρα μου ήταν άνθρωποι του διαλόγου, συζητούσαμε πάντα τις αντιθέσεις μας. Με τον πατέρα μου είχαμε μια απόλυτα φυσιολογική σχέση πατέρα και κόρης.

Τα χειρόγραφά του κατατέθηκαν στα ιστορικά αρχεία του Μουσείου Μπενάκη, όπου φυλάσσονται, προσβάσιμα πλέον στους μελετητές: 804 μπλοκ, τετράδια, λυτά φύλλα, απλά ή ζωγραφισμένα, δερματόδετα ή λυμένα, μονόφυλλα ή πολύφυλλα.

Έρη, σε ευχαριστώ από καρδιάς

Ο Γιάννης Ρίτσος από το Καρλόβασι αποχαιρέτησε τους ανθρώπους και την ζωή γράφοντας στις 3 Σεπτεμβρίου 1989 το ποίημά του Το τελευταίο καλοκαίρι, το οποίο ακολουθεί.

Το τελευταίο καλοκαίρι

Αποχαιρετιστήρια χρώματα των δειλινών. Καιρός να ετοιμάσεις

τις τρεις βαλίτσες τα βιβλία, τα χαρτιά, τα πουκάμισα -

και μην ξεχάσεις εκείνο το ρόδινο φόρεμα που τόσο σου πήγαινε

Παρ’ ότι τον χειμώνα δε θα το φορέσεις. Εγώ

τις λίγες μέρες που μας μένουν ακόμη, θα ξανακοιτάξω

τους στίχους που έγραψα Ιούλιο και Αύγουστο

αν και φοβάμαι πως τίποτα δε πρόσθεσα, μάλλον

πως έχω αφαιρέσει πολλά, καθώς ανάμεσά τους διαφαίνεται

η σκοτεινή υποψία πως αυτό το καλοκαίρι

με τα τζιτζίκια του, τα δέντρα του, την θάλασσά του

με τα σφυρίγματα των πλοίων του στα ένδοξα λιογέρματα,

με τις βαρκάδες του στο φεγγαρόφωτο κάτω απ’ τα μπαλκονάκια

Και με την υποκριτική ευσπλαχνία του, θα ‘ναι το τελευταίο…

στην Γιώγια Σιώκου

Γεννημένος στην Αθήνα το 1952. Παντρεμένος με την Βάντα Λυγούρα, έχουν δύο παιδιά, την Ιφιγένεια και τον Γιώργο. Κύρια επαγγελματική και επιστημονική δραστηριότητα στον τομέα αποκατάστασης μνημείων. Από το 1975 έως τον Σεπτέμβριο του 2000 απασχολήθηκε στα έργα αποκαταστάσεως των μνημείων της Ακροπόλεως: 1975-1978 μελέτη αποκαταστάσεως του Ερεχθείου και του Παρθενώνος, 1979-1985 υπεύθυνος πολιτικός μηχανικός στο έργο αποκαταστάσεως του Ερεχθείου, 1986-1999 υπεύθυνος πολιτικός μηχανικός στο έργο αποκαταστάσεως του Παρθενώνος, 11/1999 έως 9/2000 Διευθυντής της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων Ακρόπολης. Βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών και την Europa Nostra. Εκπόνησε επίσης μελέτες και επέβλεψε αναστηλωτικές εργασίες σε μνημεία στην Βεργίνα, στα Λευκάδια Ναούσης, στην Πέλλα, στην Ολυμπία, στην Νεμέα, στην Δήλο, στην Νάξο, στην Νικόπολη, στην Μεσσήνη, στο Άγιο Όρος, στο Όρος Σινά κ.α. Κατά τα έτη 2007 και 2008 μελέτησε και επέβλεψε το έργο μεταφοράς των εκθεμάτων από το μουσείο του βράχου της Ακρόπολης στο νέο μουσείο. Πολλές από τις μελέτες του δημοσιεύτηκαν σε επιστημονικές εκδόσεις. Εργάζεται ως μελετητής σε μελέτες αποκαταστάσεως μνημείων και στατικές μελέτες.

Μεγάλη Τετάρτη κατηφόριζα την Μακρυγιάννη. Το επιβλητικό κτίριο του Νέου Μουσείου της Ακρόπολης με εντυπωσίασε: Έτσι προχώρησα στον προαύλιο χώρο. Το Νέο Μουσείο είναι σχεδιασμένο από τον Bernard Tschumi, με την συνεργασία του Μιχάλη Φωτιάδη. Φωτεινό και απέριττο, με γυάλινα υαλοστάσια και γλυπτά. Κολώνες από ανοξείδωτο χάλυβα, ανάμεσα στις οποίες θα στηθούν οι μετώπες του Παρθενώνα. Αγάλματα ιππέων στην αίθουσα των Αρχαϊκών χρόμων αναμένουν την οριστική τους τοποθέτηση. Το άρωμα νερανζανθών με οδήγησε πίσω σε ένα ξέφωτο όπου ένας ανθισμένος ευκάλυπτος ιερουργούσε το μικρό εκκλησάκι του Αϊ Γιώργη.

Κύριε Ζάμπα, η ενασχόλησή σας με την Ακρόπολη σηματοδοτεί έναν πολίτη του κόσμου. Παρακαλώ μιλήστε μας για το πώς ξεκινήσατε εσείς, ένας πολιτικός μηχανικός, αντί να κτίζετε πολυκατοικίες να αποκαθιστάτε αρχαία μνημεία.

Η ενασχόλησή μου με τις μελέτες και τα έργα αναστήλωσης των μνημείων της Ακρόπολης οφείλεται σε μια σύμπτωση. Μόλις είχα ολοκληρώσει, το 1975, τις σπουδές μου στην σχολή Πολιτικών Μηχανικών ΕΜΠ, με καλές επιδόσεις, όταν μου προτάθηκε από τον καθηγητή ΕΜΠ κ. Σωκράτη Αγγελίδη να απασχοληθώ στο Τεχνικό Γραφείο που σύστηνε τότε η Επιτροπή Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως (ΕΣΜΑ). Αντίστοιχες προτάσεις είχαν γίνει από τον καθηγητή κ. Χ. Μπούρα σε αρχιτέκτονες και από τον αείμνηστο καθηγητή κ. Θ. Σκουλικίδη σε χημικούς μηχανικούς. Έτσι δημιουργήθηκε το Τεχνικό Γραφείο, στο οποίο συμμετείχαν πολύ νέοι μηχανικοί όπως ο Μ. Κορρές, ο αείμνηστος Αλ. Παπανικολάου, ο Ν. Μπελογιάννης και άλλοι συνάδελφοι. Επιλέχτηκαν όλοι με κριτήρια επιλογής που δεν είχαν καμία σχέση με όσα έχουμε συνηθίσει στην στελέχωση των υπηρεσιών του δημοσίου. Άλλωστε και η ίδια η ΕΣΜΑ είχε συγκροτηθεί διεπιστημονικά και αξιοκρατικά για να παράγει έργο και όχι για να καλυφθούν κάποιες δημόσιες θέσεις και να προβληθούν κάποιοι. Ας σημειώσουμε ότι τα μέλη της ΕΣΜΑ δεν αμείβονταν για τις εβδομαδιαίες συνεδριάσεις τους, ενώ όλοι εμείς είμαστε έκτακτοι υπάλληλοι. Εργαστήκαμε με συλλογικότητα και με ενθουσιασμό, ο οποίος, αντίθετα με ό,τι συμβαίνει συνήθως, μεγάλωνε όσο περνούσε ο χρόνος.

Ποια ήταν τα προβλήματα των μνημείων της Ακρόπολης, τα αίτια της επέμβασης και η μέθοδος που εφαρμόσατε;

Ήταν προβλήματα ετοιμορροπίας μεγάλων τμημάτων τους και προβλήματα εκτεταμένης φθοράς των επιφανειών των μαρμάρων, ιδίως του γλυπτού διάκοσμου. Το δυσάρεστο, αλλά και διδακτικό ταυτόχρονα, ήταν ότι η ετοιμορροπία οφειλόταν κυρίως σε αστοχίες των μεγάλων αναστηλώσεων των μνημείων στις τρεις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Για την αναστήλωση των πεσμένων αρχιτεκτονικών μελών είχαν χρησιμοποιηθεί σιδερένιοι σύνδεσμοι και σιδηροδοκοί, που οξειδώθηκαν πολύ σύντομα και ήδη από την δεκαετία του ΄60 είχαν αρχίσει να εκδηλώνονται εκτεταμένες ρηγματώσεις των μαρμάρων, από τα σκουριασμένα σίδερα που λειτουργούσαν ως γόμωση μέσα στη μάζα τους.

Εξίσου δυσάρεστη και διδακτική ήταν η αιτία της επιφανειακής φθοράς: Η ατμοσφαιρική ρύπανση της άναρχα ανεπτυγμένης πρωτεύουσας. Η μέθοδος επέμβασης της ΕΣΜΑ είχε τα εξής βασικά χαρακτηριστικά: Διεπιστημονικότητα, λεπτομερής τεκμηρίωση της υφιστάμενης κατάστασης, ελάχιστη αναγκαία επέμβαση κυρίως στα αναστηλωμένα τμήματα, περιορισμένες προσθήκες νέων μαρμάρων για συμπληρώσεις, αναστρέψιμες λύσεις και εφαρμογή υλικών με μεγάλη αντοχή στον χρόνο, όπως το τιτάνιο για τις συνδέσεις των μαρμάρων. Μια καινοτομία στις αναστηλώσεις με πρόταση του καθηγητή Θ. Σκουλικίδη.

Ποιες από τις αναστηλωτικές εργασίες που επιβλέπατε σε μνημεία ήταν οι πιο συναρπαστικές;

Το συναρπαστικό στοιχείο είναι σχεδόν καθημερινό στις αναστηλωτικές εργασίες: Στην τεκμηρίωση της υφιστάμενης κατάστασης, όταν ανακαλύπτεις τα μυστικά αυτών των σπουδαίων έργων και της ιστορικής τους διαδρομής. Στην μελέτη αποκατάστασης, όταν πρέπει να επινοήσεις λύσεις που να σέβονται την αυθεντικότητα των μνημείων και με τις ελάχιστες επεμβάσεις που να εξασφαλίζουν την ευστάθειά τους. Στην αποσυναρμολόγηση, όταν δεν επιτρέπεται η παραμικρή φθορά. Στην αποκατάσταση, όταν πρέπει η εκ νέου προσαρμογή των μελών και των νέων συμπληρωμάτων να φτάνει την ποιότητα και την ακρίβεια της αρχικής κατασκευής χωρίς δυσμορφίες.

Στα έργα της Ακρόπολης σημαντικές στιγμές ήταν η αποσυναρμολόγηση της Πρόστασης των Καρυάτιδων, η μεταφορά των γλυπτών στο μουσείο και η αντικατάστασή τους με αντίγραφα, η διόρθωση των παρατοποθετήσεων των μαρμάρων των τοίχων του Ερεχθείου με προηγούμενη λεπτομερή ιχνηλάτηση των μαρτυριών της αρχικής θέσης τους, η αποκατάσταση του θριγκού της ανατολικής όψης του Παρθενώνα, η διόρθωση της θέσης του 5ου κίονα της νότιας πλευράς του με ολόσωμη μεταφορά (βάρος περίπου 60 τόνοι) και η μελέτη της βόρειας κιονοστοιχίας του Παρθενώνα.

Όταν ένα μνημείο αναστηλώνεται, η αυθεντικότητά του, η πνοή του, παραμένει ή χάνεται;

Αν με τον όρο αυθεντικότητα δεν αναφερόμαστε μόνο στην αρχική υπόσταση, αλλά και στα ίχνη που άφησε το πέρασμα του χρόνου, δηλαδή και σε όλες τις φθορές, τις βλάβες και τις επεμβάσεις, τότε, ναι, ένα μέρος της χάνεται. Στην περίπτωση των μνημείων της Ακρόπολης η αυθεντικότητα αυξήθηκε από τις επεμβάσεις της ΕΣΜΑ. Όπως είπαμε αφορούσε κυρίως στην αποκατάσταση των αναστηλωμένων τμημάτων, στα οποία υπήρχαν πολλές παρατοποθετήσεις, δηλαδή σφάλματα στην θέση των μαρμάρων. Αυτά διορθώθηκαν, άρα είμαστε πλησιέστερα στην αρχική υπόσταση των μνημείων. Με τις διορθώσεις έγιναν επίσης ευκρινέστερα τα ίχνη που άφησαν στις επιφάνειες των μαρμάρων μεταγενέστερες κατασκευές. Ως παράδειγμα αναφέρω τον νότιο τοίχο του Ερεχθείου (απέναντι στον Παρθενώνα). Με την αναδιάταξη των μαρμάρων του τοίχου, φάνηκαν στις επιφάνειές τους στην σωστή τους θέση και την σωστή σχέση μεταξύ τους οι εγκοπές για την στερέωση των ξύλινων δοκών των κτιρίων της Τουρκοκρατίας, που ακουμπούσαν στο αρχαίο κτίριο.

Η αντικατάσταση των αυθεντικών γλυπτών με αντίγραφα -για να ανακοπεί η φθορά τους- (Καρυάτιδες, μετόπες και ζωφόρος Παρθενώνα) μειώνει μεν την αυθεντικότητα των συνόλων, αλλά δεν είναι πλαστογραφία. Τα αυθεντικά γλυπτά εκτίθενται προστατευμένα στο γειτονικό νέο μουσείο και δεν παραπλανείται κανείς από την τοποθέτηση αντιγράφων.

Το 2007 και 2008 μελετήσατε και επιβλέψατε το έργο μεταφοράς των εκθεμάτων από το Μουσείο του Βράχου της Ακρόπολης στο Νέο Μουσείο Ακρόπολης. Μιλήστε μας για αυτό το τιτάνιο έργο.

Η μεταφορά των εκθεμάτων ήταν ένα πρωτότυπο και ασυνήθιστο έργο. Μια πλευρά του είναι η ιστορική σημασία της απόφασης και της επιχείρησης. Σπουδαία γλυπτά, κυρίως από την αρχαϊκή και την κλασική εποχή, που βρέθηκαν στην Ακρόπολη ή αφαιρέθηκαν από τα μνημεία της για να προστατευθούν, μετακινήθηκαν εκτός της Ακρόπολης, στο γειτονικό νέο μουσείο. Η άλλη πλευρά, η τεχνική, ήταν να γίνει όλη η επιχείρηση με τον ασφαλέστερο τρόπο και με απόλυτη τάξη, έτσι όπως οφείλεται σε κορυφαία έργα τέχνης.

Επιλέξαμε την λύση της εναέριας μεταφοράς με τρεις γερανούς γιατί εξασφάλιζε την πιο ομαλή και απαλή μετακίνηση χωρίς καραδασμούς και επιταχύνσεις, χάρις στα συστήματα ελέγχου της κίνησης που διαθέτουν οι σύγχρονοι γερανοί. Ταυτοχρόνως προβλέψαμε την θωράκιση των εκθεμάτων σε μεταλλικά κιβώτια, σχεδιασμένα έτσι ώστε να συνδυάζουν το ελάχιστο πρόσθετο βάρος με την μέγιστη αντοχή και ακαμψία. Με πρόσθετο εσωτερικό ξύλινο σκελετό και μαλακά υλικά εξασφαλίσαμε ότι ακόμα και σε ένα ακραίο συμβάν θα ήταν διασφαλισμένη η ακεραιότητα των πολύτιμων εκθεμάτων. Στην μελέτη επιλύθηκαν και πολλά άλλα ζητήματα της οργάνωσης της επιχείρησης, της σειράς των μεταφορών, των μεγεθών των κιβωτίων και όλα οργανώθηκαν σε μια ηλεκτρονική βάση δεδομένων.

Η επιτυχία της όλης επιχείρησης στηρίχτηκε -εκτός από τις προβλέψεις της μελέτης- στον ανθρώπινο παράγοντα. Από κοινού με τους συνεργάτες μου Γερ. Θωμά και Ειρ. Δουδούμη επιβλέπαμε συνεχώς όλες τις φάσεις του έργου, στο οποίο συμμετείχαν αρχαιολόγοι της εφορείας Ακροπόλεως υπό την διεύθυνση του Α. Μάντη και της Χρ. Βλασσοπούλου, συντηρητές με υπεύθυνους τους Δ. Μαραζιώτη και Γ. Παγανή και για την υπαίθρια μεταφορά η εταιρία Άκτωρ ΑΕ, με υπεύθυνο το μηχανικό Γ. Χαλαδαίο. Ο πρόεδρος του ΟΑΝΜΑ κ. Δ. Παντερμαλής είχε την γενική εποπτεία της επιχείρησης.

Θα ήθελα να μας περιγράψετε το μαγικό εναέριο ταξίδι, από το Παλαιό στο Νέο Μουσείο της Ακρόπολης, του πρώτου μεταλλικού κιβωτίου με λίθο της ζωφόρου του Παρθενώνα.

Η πομπή άρχισε στις 14 Οκτωβρίου του 2007 με έναν από τους λίθους με παράσταση από την αρχαία πομπή των Παναθηναίων: Τον δεύτερο λίθο από ανατολικά της βορεινής ζωφόρου του Παρθενώνα με τις τρεις ανδρικές μορφές (τις πιο θελκτικές ίσως μορφές του κλασικού κόσμου κατά τον Α. Δεληβοριά) και τις δύο αγελάδες. Ήταν μια από τις βαρύτερες μεταφορές (2,5 τόνοι το φορτίο). Με πολύ αργή κίνηση το κιβώτιο μετακινήθηκε από την αίθουσα των παρθενωνείων στην ανατολική αυλή του μουσείου και αφού συμπληρώθηκε το δελτίο μεταφοράς με τα στοιχεία του αντικειμένου και τις καιρικές συνθήκες, δέθηκε με τους μαλακούς ιμάντες, ζυγίστηκε και στις 12.25΄ άρχισε το αργό, απαλό ταξίδι του προς το νέο μουσείο. Μετά από 20΄ το παρέλαβε ο δεύτερος γερανός και μετά από 40΄ ο τρίτος. Ο συσκευασμένος λίθος της ζωφόρου έφτασε στο νέο μουσείο στις 13.45΄. Μεταφέρθηκε στην προβλεπόμενη θέση, άνοιξε η θύρα του κιβωτίου και κόπηκε το αντιόξινο χαρτί συσκευασίας για να αποκαλυφθούν οι αρχαίες μορφές, που μόλις είχαν τερματίσει ένα ακόμα ταξίδι. Όλα έγιναν όπως ακριβώς είχαν προγραμματιστεί, μόνο ο συνωστισμός στο νέο μουσείο δημιούργησε μια μικρή αναστάτωση. Το πλήθος των επισήμων και των εκπροσώπων των μέσων ενημέρωσης ελληνικών και ξένων απλώς υποδήλωνε το μεγάλο ενδιαφέρον του σύγχρονου κόσμου για ένα από τα κορυφαία έργα τέχνης της κλασικής ελληνικής αρχαιότητας.