της Όλγας Γεωργιάδου

Ένας πολύ σημαντικός Νόμος που αφορά άμεσα τα αδικήματα που διαπράττονται μέσω της χρήσης ηλεκτρονικών μέσων είναι ο περί Απορρήτου της Ιδιωτικής Επικοινωνίας (Παρακολούθηση Συνδιαλέξεων) Νόμος του 1996, Ν. 92(1)/96. Ο Νόμος αυτός εφαρμόζεται σε διάφορους τομείς όπως η παρακολούθηση και ο έλεγχος των ηλεκτρονικών μηνυμάτων και των τηλεφωνικών συνδιαλέξεων των υπαλλήλων και των πελατών μιας εταιρείας, πράξεις που γίνονται συχνά, αλλά δυνατόν να θεωρηθούν παράνομες εάν δεν γίνουν σύμφωνα με τις πρόνοιες του Νόμου αυτού.

Ο πιο πάνω Νόμος προβλέπει τα εξής αδικήματα και αναφέρει ότι όποιος:

-Εσκεμμένα υποκλέπτει ή παρακολουθεί ή αποπειράται να υποκλέψει ή να παρακολουθήσει ή προκαλεί ή επιτρέπει ή εξουσιοδοτεί οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο να υποκλέψει ή να παρακολουθήσει ή να αποπειραθεί να υποκλέψει ή να παρακο-λουθήσει οποιαδήποτε ιδιωτική επικοινωνία, ή-εσκεμμένα χρησιμοποιεί, αποπειράται να χρησιμοποιήσει ή προκαλεί ή επιτρέπει ή εξουσιοδοτεί οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο να χρησιμοποιήσει ή να αποπειραθεί να χρησιμο-ποιήσει οποιαδήποτε ηλεκτρονική, μηχανική, ηλεκτρομαγνητική, ακουστική ή άλλη συσκευή ή μηχάνημα προς τον σκοπό υποκλοπής παρακολούθησης οποιασδήποτε ιδιωτικής επικοινωνίας, ή -εσκεμμένα αποκαλύπτει ή αποπειράται να αποκαλύψει σε οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο το περιεχόμενο οποιασδήποτε ιδιωτικής επικοινωνίας, γνωρίζοντας ότι η πληροφορία λήφθηκε από υποκλοπή, παρακολούθηση ιδιωτικής επικοινωνίας, ή -εσκεμμένα χρησιμοποιεί ή αποπειράται να χρησιμοποιήσει το περιεχόμενο οποιασδήποτε ιδιωτικής επικοινωνίας γνωρίζοντας ότι η πληροφορία λήφθηκε από υποκλοπή παρακολούθηση ιδιωτικής επικοινωνίας,

τιμωρείται με 3 χρόνια φυλάκιση.

Εξαιρέσεις

1) Ρητή έγκριση για παρακολούθηση από τα επικοινωνούντα μέρη: Ο Νόμος προβλέπει κάποιες εξαιρέσεις στα πιο πάνω και συγκεκριμένα αναφέρει ότι μπορεί να γίνει παρακολούθηση όταν υπάρχει προηγούμενη ρητή έγκριση για παρακολούθηση της ιδιωτικής επικοινωνίας από το πρόσωπο που προβαίνει στην επικοινωνία αυτή και από το πρόσωπο το οποίο σκοπείται να λάβει την επικοινωνία αυτή ή από το ένα από τα δύο σε περίπτωση άσεμνων, ενοχλητικών ή απειλητικών ανώνυμων τηλεφωνικών συνδιαλέξεων. Η πρόνοια αυτή εφαρμόζεται και για μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου μέσω διαδικτύου. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η συγκεκριμένη πρόνοια προκαλεί ουσιαστικό πρόβλημα σε εταιρείες που επιθυμούν να παρακολουθούν τα ηλεκτρονικά μηνύματα των υπαλλήλων τους με τον έξω κόσμο, όπως με τους πελάτες, το οικογενειακό και το φιλικό τους περιβάλλον, καθότι δυνάμει της πρόνοιας αυτής παρακολούθηση μπορεί να λάβει χώρα μόνο εάν η εταιρεία έχει την προηγούμενη ρητή συγκατάθεση των υπαλλήλων της και των ατόμων που λαμβάνουν ή αποστέλλουν το μήνυμα στον υπάλληλο.

Η συγκατάθεση αυτή είναι δύσκολο να ληφθεί. Έστω και εάν η εταιρεία επιβάλλει σε κάθε υπάλληλο να υπογράψει ειδική ηλεκτρονική πολιτική (e-policy) ή απαιτεί από τους υπαλλήλους της να περιλαμβά-νουν σε κάθε ηλεκτρονικό μήνυμα που αποστέλλουν στον έξω κόσμο μία ειδική Ειδοποίηση (Notice) ότι το μήνυμα δεν είναι απόρρητο και μπορεί να διαβαστεί από οποιοδήποτε άτομο, χρειάζεται ρητή αποδοχή από τον παραλήπτη/αποστολέα που δεν είναι υπάλληλος της εταιρείας. Τίθεται βέβαια το ερώτημα κατά πόσον η σιωπή του παραλήπτη/ αποστολέα, ο οποίος συνεχίζει να επικοινωνεί με τον υπάλληλο ή επικοινωνεί μόνο μία φορά με τον υπάλληλο, μπορεί να θεωρηθεί ρητή έγκριση ότι η εταιρεία μπορεί να παρακολουθεί τα μηνύματα του τρίτου προσώπου.

Η πιο πάνω πρόνοια προκαλεί επίσης πρόβλημα στις αστυνομικές αρχές όσον αφορά την παρακολούθηση παράνομων συνδιαλέξεων που δεν είναι άσεμνες, ενοχλητικές ή απειλητικές ανώνυμες τηλεφωνικές συνδιαλέξεις. Παραδείγματος χάριν, δεν επιτρέπεται η παρακολούθηση συνδιαλέξεων και η προσαγωγή της συνομιλίας ως αποδεικτικό υλικό στο δικαστήριο όταν η συνδιάλεξη αφορά παράνομη εμπορική συναλλαγή, π.χ. για καταδολίευση ενός τρίτου προσώπου, καθότι χρειάζεται η συγκατάθεση και των δύο προσώπων που επικοινωνούν. Ο Νόμος θα μπορούσε να τροποποιηθεί στο σημείο αυτό ώστε να δίδεται η ευχέρεια στις διωκτικές αρχές να παρακολουθούν και αυτού του είδους συνδιαλέξεις χωρίς να απαιτείται η συγκατάθεση του υπαίτιου. Επίσης, ο Νόμος θα πρέπει να τροποποιηθεί ώστε να μην γίνεται αναφορά μόνο σε τηλεφωνικές συνδιαλέξεις αλλά και σε ηλεκτρονικές συνδιαλέξεις, ώστε να περιλαμβάνει ξεκάθαρα όλων των ειδών συνδιαλέξεις μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή.

2)Καταγραφή αριθμών τηλεφωνικών κλήσεων: Δεύτερη εξαίρεση στον κανόνα της απαγόρευσης παρακολούθησης είναι η καταγραφή αριθμών τηλεφωνικών κλήσεων, αφού προηγουμένως εξασφαλίστηκε διάταγμα δικαστηρίου. Εντούτοις, το ενδεχόμενο πρόβλημα που παρατηρείται είναι ότι επιτρέπεται μόνο η καταγραφή των κλήσεων. Η αστυνομία δεν δικαιούται να φέρει μαρτυρία για το περιεχόμενο της ιδιωτικής επικοινωνίας που ήταν το αποτέλεσμα των τηλεφωνικών κλήσεων που καταγράφηκαν. Μία πιθανή εισήγηση η οποία θα καθιστούσε ευκολότερο το έργο της αστυνομίας κατά την δίωξη θα ήταν να δίδεται η διακριτική ευχέρεια στο Δικαστήριο να αποφασίζει κατά την απόλυτη του κρίση κατά πόσον θα επιτρέπει στην Αστυνομία να καταγράφει και να προσάγει ως μαρτυρία στο Δικαστήριο όχι μόνο τους αριθμούς των κλήσεων αλλά και το περιεχόμενό τους όπως, παραδείγματος χάριν, σε περίπτωση που ένα αδίκημα είναι πολύ σοβαρό όπως ένας φόνος, ώστε να μην αφήνονται ελεύθεροι στυγεροί εγκληματίες.

3)Παρακολούθηση επικοινωνίας κατόπιν αίτησης από τον Γενικό Εισαγγελέα: Η παρακολούθηση ιδιωτικής επικοινωνίας είναι επίσης δυνατή κατόπιν αίτησης από τον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας στο Δικαστήριο. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το άρθρο 6 του Νόμου, ο Γενικός Εισαγγελέας δύναται κατόπιν παράκλησης του Αρχηγού της Αστυνομίας ή του Διευθυντή Τμήματος Τελωνείων να απευθύνει μονομερή αίτηση στο επαρχιακό δικαστήριο ζητώντας έκδοση δικαστικού εντάλματος το οποίο να εξουσιοδοτήσει, ή παρατείνει, την παρακο-λούθηση ιδιωτικής επικοινωνίας. Η αίτηση αυτή είναι δυνατή μόνο σε περιπτώσεις ιδιωτικής επικοινωνίας προσώπου που τελεί σε φυλάκιση ή προφυλάκιση ή σε περίπτωση ιδιωτικής επικοινωνίας που διεξάγεται με μέσα απαγορευμένα από το Νόμο. Η ευχέρεια παρακολούθησης με τον τρόπο αυτό είναι καθόλα προβληματική για τις διωκτικές αρχές, καθότι ο Νόμος όχι μόνο δεν καθορίζει την έννοια των «μέσων απαγορευμένων από το Νόμο», αλλά είναι και πολύ περιοριστικός, αφού επιτρέπει την παρακολούθηση μόνο των ατόμων που είναι φυλακισμένα/προφυλακισμένα. Πιθανή εισήγηση θα ήταν να δίδεται διακριτική ευχέρεια στον Γενικό Εισαγγελέα να αιτείται και στο Δικαστήριο να αποφασίζει κατά την εύλογη του κρίση την παρακολούθηση μεταξύ μη φυλακισμένων και οποιασδήποτε μορφής επικοινωνίας, νόμιμης ή μη. Με αυτό τον τρόπο θα μπορούν να εξασφαλιστούν καταδίκες εναντίον εγκληματιών που επικοινωνούν μεταξύ τους και με θεμιτά μέσα, π.χ., μέσω νόμιμης ηλεκτρονικής επικοινωνίας μέσω διαδικτύου ή ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.

Ένα δεύτερο πρόβλημα που παρατηρείται όσον αφορά την εξαίρεση αυτή είναι ότι η αίτηση για την έκδοση δικαστικού εντάλματος για εξουσιοδότηση ή έγκριση ή παράταση παρακολούθησης ιδιωτικής επικοινωνίας είναι πολύπλοκη και απαιτεί πολλές πληροφορίες και στοιχεία. Η απαίτηση για ένα τόσο μεγάλο βαθμό λεπτομερειών μπορεί να προκαλέσει γραφειοκρατικό πρόβλημα και να δυσχεραίνει και επιβραδύνει το έργο της Αστυνομίας η οποία πρέπει να συλλέξει τόσα πολλά στοιχεία. Ως αποτέλεσμα, ο παραβάτης δυνατόν να ξεφύγει ή να μην πιάνεται εξ απροόπτου. Πιθανή εισήγηση είναι να μειωθούν οι πληροφορίες που απαιτείται να συμπληρωθούν κατά την ετοιμασία της αίτησης για την έκδοση του δικαστικού εντάλματος, ώστε να εξοικονομείται πολύτιμος χρόνος από την Αστυνομία.

Η Όλγα Γεωργιάδου είναι δικηγόρος