Η Ηλιάνα Κώστα Παυλίδη αφηγείται:

Στην Λεμεσό η ΑΝΕ είχε 740 μέλη και χωριζόταν στην μαθητιώσα νεολαία και την εργαζόμενη. Η υπεύθυνη του σχολείου Νίτσα Φασουλιώτου μου ανέθεσε να οργανώσω ομάδες στα τμήματα της τάξης μου.

Σε κάθε σχολείο υπήρχε ένας οργανωμένος μηχανισμός που κινητοποιούσε τους πάντες. Κάθε μέρα σχεδόν τυπώνονταν φυλλάδια στον πολυγράφο. Τα φυλλάδια χωρίζονταν σε δέματα και προωθούνταν σε όλη την επαρχία.

Θυμάμαι μια περίπτωση όταν ανέλαβα να μεταφέρω την τσάντα με τα φυλλάδια από τον τόπο της εκτύπωσης στον τόπο της διαλογής. Έπεσα πάνω σε ένα μπλόκο στρατιωτών ακριβώς έξω από την μαιευτική κλινική του Μάριου Τριτοφτίδη. Ο επικεφαλής της περιπόλου με σταμάτησε και με ρώτησε τι είχα μέσα στην τσάντα την οποία σημειώστε μετά δυσκολίας μετέφερα λόγω του μεγάλου της βάρους. Μια φαεινή ιδέα μου πέρασε αμέσως από το μυαλό. Γέννησε η μητέρα μου, απάντησα, και της παίρνω τα ρούχα της στην κλινική. Ενθουσιασμένος αυτός μου έπιασε το χέρι και ανεφώνησε: Congratulations. Τι να έκανα; Πήρα την τσάντα με όλη μου την δύναμη για να μην αντιληφθούν το βάρος της και μπήκα στην κλινική. Μη ξέροντας πού να πάω, κάθησα ανάμεσα στις έγκυες γυναίκες που περίμεναν την σειρά τους για εξέταση. Από την δύσκολη θέση με έβγαλε η έξυπνη νοσοκόμα που αντιλήφθηκε την κατάσταση και με οδήγησε στο δωμάτιό της όπου παρέμεινα με το πολύτιμο φορτίο μου μέχρις ότου έφυγαν οι στρατιώτες.

Η Αυγή Γεωργιάδου Καρυδά αφηγείται:

Για εικοσιδύο μέρες με πήγαιναν, ράκος πια, ούτε ξέρω ποια ώρα στο κελί μου, στον αστυνομικό σταθμό Ομορφίτας και με άφηναν λίγες ώρες να ξεκουραστώ, σύρνοντάς μου λίγο φαγητό. Ήταν ένα κρεβάτι τσιμεντένιο με μια μάλλινη κουβέρτα. Εκεί μ’ ένα Συνέκδιμο στο χέρι που μου είχαν φέρει οι δικοί μου, προσευχόμουνα να έχω δύναμη να συνεχίσω. Αυτό κράτησε εικοσιδύο μέρες. Οι δικοί μου δεν με είχαν δει, ούτε την ημέρα των Χριστουγέννων. Εγώ την πέρασα με το Συνέκδιμο στα χέρια, με την πίστη ότι όλα αυτά θα τελείωναν κάποτε. Ξέρετε, η ελευθερία έχει το τίμημά της. Οι χειρότερες στιγμές ήταν όταν άκουγα το σφύριγμα του Λητς που ερχόταν να με πάρει για ανάκριση. Ήταν ένα τραγούδι εκείνου του καιρού πολύ δημοφιλές, το «κε σερά σερά». Όταν άκουγα το σφύριγμα ήξερα τι θα επακολουθούσε. Δεν ήξερα αν ήταν μέρα ή νύχτα σε εκείνα τα φριχτά κελιά των ανακρίσεων στο Σπέσιαλ Μπραντς.

Ήμουν δεκαπέντε-δεκαέξι χρονών. Πέρασα πολλά. Φόβους, αγωνίες. Πέρασα το τίμημα του αγώνα για την ελευθερία. Σε αυτόν τον αγώνα μεγάλωσα και έγινα γυναίκα και θα με καθοδηγεί μέχρι το τέλος της ζωής μου. Πόνεσα και στην ψυχή και στο σώμα χωρίς να το δείξω. Δεν ομολόγησα ότι πονώ, δεν έκλαψα. Τώρα, μετά από όλα αυτά κλαίω. Μετά από τόσα χρόνια. Εκείνο τον καιρό ο αγωνιστής δεν έκλαιγε μπροστά στον εχθρό. Τώρα κλαίμε.

Για πολλά χρόνια με συνόδευαν οι αναμνήσεις της φρίκης, προπάντων το βράδυ των Χριστουγέννων. Θυμόμουν πως εγώ ήμουν μόνη στο κελί. Η κακία τους δεν με είχε μεταφέρει στις Κεντρικές Φυλακές τουλάχιστον με τις άλλες κρατούμενες. Μόνο την Πρωτοχρονιά με πήραν στις φυλακές αφού αποφάσισαν πως δεν θα μιλούσα. Τι μπορώ να προσθέσω; Όλοι περιμένουμε την ελευθερία μας. Νιώθω πίκρα και λύπη για αυτούς που έφυγαν. Ίσως ήταν τυχεροί γιατί δεν είδαν όσα είδαμε εμείς. Εμείς ακόμα πιστεύουμε στο όραμα της ελευθερίας, της Ένωσης της Κύπρου με την Ελλάδα.

Ευχαριστούμε θερμά τον κ. Σπανό για την άδεια αναδημοσίευσης υλικού από το βιβλίο του.

Είναι ωραίο να μίλας με τον Γιάννη Σπανό, τον άνθρωπο, τον ιστορικό, τον αγωνιστή της ΕΟΚΑ, τον πολιτικό κρατούμενο των Άγγλων, τον δημο-σιογράφο με τον ισχυρό λόγο. Ανακαλύπτω σιγά-σιγά, γνωρίζοντας όλο και περισσότερους ανθρώπους που αγωνίστηκαν τα κρίσιμα χρόνια 1955-1959 ότι τα κρατητήρια των Άγγλων έπλασαν ήθος. Ή μάλλον έφεραν στην επιφάνεια και φώτισαν το ήθος των ανθρώπων που «φιλοξένησαν». Φώτισαν το ήθος του Ανθρώπου και την αγάπη, σε σημείο αυτοθυσίας, για κάτι μεγαλύτερο από την μίζερη πεπερασμένης διάρκειας ύπαρξη μας. Αν είσαι άνθρωπος με αναζητήσεις, με αντίληψη, με ενσυναίσθηση πώς θα μπορούσες ποτέ να ξεχάσεις εκείνα τα κρατητήρια και το ότι βρέθηκες κάποια στιγμή δεμένος με την ίδια χειροπέδα με ένα νέο δεκαεννιά χρονών που τον οδηγούσαν στον θάνατο δια κρεμάλας για την Ελευθερία που τόσο του άρεσε να τραγουδά; Υποθέτω ότι αυτό σε αλλάζει για πάντα. Με την κυκλοφορία του καινούργιου του βιβλίου «Κύπριοι εθελοντές στους εθνικούς αγώνες» μιλήσαμε ακόμη μια φορά μαζί του.

Αποκομίζει κανείς την αντίληψη, διαβάζοντας το βιβλίο σας και ανατρέχοντας στα ιστορικά γεγονότα μιας μακράς ιστορικής περιόδου 800 χρόνων που καλύπτει, ότι το να γεννηθείς Έλληνας στην Κύπρο από το 1191 και έπειτα είναι εκ προοιμίου πράξη αντίστασης. Τι θα λέγατε εσείς;

Πλήρης η συμφωνία. Οι οκτώ αιώνες κατοχής από ξένους κατακτητές προβάλλουν το υπέρτατο χρέος της αντίστασης για την ελευθερία. Όποιος γεννήθηκε στα 800 χρόνια των κατακτήσεων από τους Άγγλους, τους Ναΐτες, τους Λουζινιανούς, τους Ενετούς, τους Τούρκους, τους Άγγλους, ερχόταν στην ζωή με την μεγάλη υποχρέωση να αντισταθεί στον εισβολέα. Να λευτερώσει την πατρίδα. Για την τιμή του ανθρώπου. Την αξιοπρέπεια. Για όσους προηγήθηκαν πατέρες. Για όσους θα έρχονται να ζήσουν σε αυτήν την εσχατιά του Γένους, με την θέληση να διέλθουν τον στίβο της βιολογικής ύπαρξης με τιμή.

Η Κυπριακή ιστορία και όλοι αυτοί οι αγώνες που αντιλαμβάνομαι ότι σας συγκινούν στο σύνολο τους, από ποια μια στιγμή θα μπορούσαν κάλλιστα να συνοψισθούν; Ποια θα μπορούσε να είναι, κατ’εσάς, η επιτομή όλων αυτών;

Δεν είναι μια η στιγμή, γιατί οι αγώνες ήταν κατά καιρούς πολλοί. Από τις πρώτες ώρες της αγγλικής τυραννίας του 1191 οι Έλληνες της Κύπρου ξεσηκώθηκαν εναντίον του εγκάθετου του Ριχάρδου, του Τόρναμ. Ακολούθως ξεσηκώθηκαν κατά των Ναϊτών του Ροβέρτου ντε Σαμπλέ. Ύστερα εναντίον των Λατίνων του Πάπα με ηθικές αντιστάσεις το 1231, το 1313, το 1359, το 1427, το 1546. Ενδεικτικές οι εξεγέρσεις του Ρε Αλέξη και του Ιάκωβου Διασσωρινού, 1427 και 1563. Λαμπρή η αντίσταση της Αμμοχώστου επί 11 μήνες το 1570-1571. Η Μαρία η Συγκλητική έμεινε στην ιστορία ίνδαλμα για την ανατίναξη του τουρκικού πλοίου με τις 1000 αιχμάλωτες στις 6 Οκτωβρίου το 1570. Εξ άλλου διαρκούσης της πρώτης Τουρκοκρατίας (1570-1878) τα αλυτρωτικά κινήματα εμφανίζονται κατά συρροήν: 1578, 1600, 1606, 1608, 1764, 1798, 1821, 1833. Στα κατοχικά εκείνα χρόνια έγιναν παράλληλα μυστικές επαφές με το Δουκάτο της Σαβοίας και τον Φίλιππο της Ισπανίας για απελευθερωτικούς πολέμους. Οι πρεσβείες που αναζητούσαν βοήθεια στα ξένα είχαν επι κεφαλής ιεράρχες. Συνεχείς ήταν και οι επιστολές των Αρχιεπισκόπων και Επισκόπων.

Μελετήσατε τους εθνικούς μας αγώνες επισταμένα και θα ήθελα να μου απαντήσετε το εξής: Mέσα από διαφορετικές κάθε φορά συνθήκες, ενάντια κάθε φορά σε διαφορετικούς κατακτητές, σε άλλους κάθε φορά αγώνες, ο άνθρωπος ο αγωνιστής είναι ο ίδιος; Ποια χαρακτηριστικά έχει; Υπάρχει η στόφα του ήρωα;

Ο Έλληνας αγωνιστής παραλάμβανε την φλεγόμενη σκυτάλη και διαδραμάτιζε τους ρόλους του με το ίδιο λυτρωτικό πάθος. Είχε συνείδηση της προέκτασης και της διάρκειάς του ο άνθρωπος. Ο ηρωισμός ήταν αρετή της αναλλοίωτης ελληνικής ψυχής, της ίδιας θέλησης. Η συμπεριφορά «μίμισις πράξεως τελείας» στην διαιωνιζόμενη τραγωδία της σκλαβιάς. Το ηθικό μεγαλείο του ανθρώπου στεφάνωνε πάντα την νικητήρια ψυχική δύναμη των ηρώων. Δείγματα τα δημοψηφίσματα για την Ένωση με την Ελλάδα το 1914, το 1921, το 1930, το 1955. Τεκμήρια η εξέγερση των Οκτωβριανών του 1931 και ο καταξιωτικός απελευθερωτικός αγώνας της ΕΟΚΑ που ήταν επαναλαμβανόμενη ηρωική παρουσία από το 1821, το 1866, το 1897, το 1912, το 1914, το 1940. Οι εμπνεύσεις των αγωνιστών ξεκινούσαν από τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο, από την Παλιγγενεσία του 1821, από τους Βαλκανικούς πολέμους, από τους παγκόσμιους πολέμους. Συγκρίνετε τον Αυξεντίου με τον Διάκο, τον Μάτση με τον Σαμουήλ, τον Παλληκαρίδη με τον Κυπριανό, τον Διγενή με τους Ακρίτες, τους αντάρτες με την κλεφτουριά, τους πολιτικούς κρατούμενους με τους αιχμάλωτους στο Νταχάου, τον Δράκο με τον Κολοκοτρώνη…

Πιστεύετε ότι οι λαοί προετοιμάζονται από τις συνθήκες για αγώνες; Είναι κάτι που καλλιεργείται στο περιβάλλον κάποια συγκεκριμένη χρονική στιγμή; Σήμερα καλλιεργούμε την μαχητικότητά μας; Είμαστε έτοιμοι ή ικανοί για κάθε λογής αγώνες;

Κατά κανόνα οι συνθήκες προκαλούν τους Έλληνες για αγώνες. Στους κινδύνους ενώνονται. Στην ειρήνη αντιπαλεύουν. Στην αγωνιστική εκδήλωση ο Λαός μας επηρεάζεται από τους ηγέτες. Οι αρχηγοί προβάλλονται από τις ανάγκες και επιβάλλονται με τις αξίες τους. Παράδειγμα ο Αρχηγός της ΕΟΚΑ, συνήρπασε τον Λαό και τον οδήγησε σε ανυ-πέρβλητα μαγαλεία και ιστορική δόξα.

Τώρα ο Λαός βρίσκεται σε στάση συγκαταβατικής αναμονής. Είναι γνώρισμα μεταπολεμικών συνθηκών. Η αδράνεια παρατηρείται σε περιόδους κρίσεως ηγεσίας. Αν δεν υπάρχουν εμπνευσμένοι και αποδεκτοί ηγέτες ο Λαός αδρανεί. Η μαχητικότητα, η ετοιμότητα υποβόσκουν, υπάρχουν στο υποσυνείδητο. Αυτό αιτιολογεί και την ελληνική διάρκεια των τρισήμιση χιλιετιών! Οι αγώνες είναι υπαρξιακοί όροι.

Με ποια κίνητρα ξεκινήσατε να κάνετε την έρευνα που οδήγησε σε αυτό το βιβλίο; Ποίο στόχο είχατε και τελικά τι κερδίσατε από αυτή την διαδικασία;

Ίσχυσαν τα κίνητρα για τα 22 βιβλία μου, τα 10 δράματα, τις 20 ταινίες και τις χιλιάδες άρθρα. Αναζητούσα πάντα την σύνδεσή μου με το παρελθόν μέσα από την έρευνα και την φανέρωνα με την συγγραφή. Το ιστορικό βιβλίο, το τελευταίο ως τώρα, το άρχισα από το πρώτο έτος της Φιλοσοφικής Σχολής το 1959, με έρευνα στην Εθνική Βιβλιοθήκη. Κέρδος ήταν η γνώση που αποκτά ο επιστήμονας ερευνητής και η χαρά της ανακάλυψης και τεκμηρίωσης της αλήθειας.

Μόλις κυκλοφόρησε και ένα λογοτεχνικό βιβλίο σας για την Μικρασιατική καταστροφή. Μιλήστε μας λίγο για αυτό το βιβλίο και το θέμα του.

Η Μικρασιατική καταστροφή πάντα με συγκλόνιζε. Από παιδί αισθανόμουν ακατανικήτη ορμή να διαβάζω και να μαθαίνω για τον Μικρασιατικό Ελληνισμό, ίσως από τις Ιωνικές καταβολές. Η γενέτειρα μου, η Γιαλούσα, είναι απέναντι από την Μικρασία. Βλέπαμε τα Μικρασιατικά βουνά, ακούγαμε τις διηγήσεις των Μικρασιατών προσφύγων. Μια μυστική παμπάλαιη έλξη προκαλούσε αγάπη για την Σμύρνη, την Πάνορμο, την Νέα Ιουστινιανή…

Το μυθιστόρημα «Μάρκος Βρανάς, ο εκδικητής» της Σμύρνης είναι απόηχος της ατιμώρητης Μικρασιατικής καταστροφής με πλήθος ιστορικών στοιχείων. Σε αντίθεση με τα έργα, με το ίδιο επίκεντρο, που τρέχουν δάκρυα από τις σελίδες τους, ιοκεντρικός ήρωας είναι το ανθρώπινο ηφαίστειο του πόνου και της διεκδίκησης. Ο Μάρκος Βρανάς δεν μοιρολατρεί. Δρα, διεκδικεί, εκδικείται. Προσπάθησα να εικονογραφήσω με τον λόγο την Σμύρνη και να εκφράσω με την δύναμη των εικόνων και των περιπετειών τον ασίγαστο πόθο… Το έργο εξελίσσεται στην Νέα Υόρκη, το βομβαρδισμένο Λονδίνο από τους Γερμανούς, την Γερμανο-κρατούμενη Γαλλία, την Λεμεσό, τον υπόκοσμο της Αθήνας και του Πειραιά, τους προσφυγικούς συνοικισμούς και αποκορυφώνεται στην Σμύρνη.

«Ξέρει κανείς πού μας παίρνουν;» Απάντησε το παλληκάρι:

«Στις κεντρικές φυλακές φίλε».

«Κι’ εσύ πώς το ξέρεις;»

«Μα εκεί παίρνουν εμένα».

«Κατάδικος; Φυλάκιση;»

«Όχι, εμένα θα με κρεμάσουν. Θάνατος!»

«Τι σου είπε ο δικαστής;»

«Πως με καταδικάζει να κρεμαστεί το κορμί μου από το σχοινί μέχρι να βγει η ψυχή μου…»

«Κι’ εσύ; Τι απάντησες;»

«Πως είμαι Έλληνας που πολεμά για την ελευθερία της πατρίδας του».

«Ποιος είσαι ρε αδελφέ;»

«Ο Ευαγόρας Παλληκαρίδης…»

Ιερή ανατριχίλα μας συνεπήρε. Παγώσαμε. Στις κεντρικές φυλακές τα χέρια έσμιξαν σε αποχαιρετιστήρια χειραψία δέους. Εμείς σαν στήλες άλατος. Τον βλέπαμε ν’ απομακρύνεται προς το «μπλοκ 8» της κρεμάλας. Οι φρουροί έτρεχαν να τον προλάβουν.Στην μικρή μαύρη θυρίδα γύρισε προς το μέρος μας. Ελαφρύ αεράκι του ανέμιζε τα ολόμαυρα μαλλιά. Σήκωσε το αριστερό χέρι σπαθί και φώναξε: «Μη φοβάστε αδέλφια. Ζήτω η Ελευθερία!» Τον ρούφηξε το προθανάτιο χάος. Τον κρέμασαν στις 11:20 το βράδυ της 13ης Μαρτίου 1957. Οι στερνές προθανάτιες ανάσες του έγιναν υμνητικοί στίχοι στην Ελευθερία. Ήταν ο ήρωας ποιητής των 19 χρόνων. Γεννήθηκε στις 26 Φεβρουαρίου 1938. Έμεινε ίνδαλμα στους αιώνες.

Ήταν Κυριακή, 3 Μαρτίου 1957. Η ατμόσφαιρα στο κελί παγωμένη. Είχε νυχτώσει και στις κεντρικές φυλακές βασίλευε ησυχία θανατική. Ακούσαμε θορύβους από αρβύλες. Κάποιοι έτρεχαν στο προαύλιο κατά τα Φυλακισμένα Μνήματα. Ρωτήσαμε τον δεσμοφύλακα τι συνέβαινε. Και απάντησε: «Σκότωσαν οι Εγγλέζοι έναν δικό σας. Κάποιο μεγάλο». Πέρασαν λίγα λεπτά και την σιωπή της φυλακής έσχισε φωνή συγκλονιστική: «Σκότωσαν τον Γρηγόρη! Τον Γρηγόρη Αυξεντίου! Τον έκαψαν ζωντανό…».

Το θλιβερό άγγελμα πνίγηκε στις ομαδικές κραυγές των πολιτικών καταδίκων, στους ήχους των κτυπημάτων από τις μεταλικές καραβάνες στα σίδερα. Στα αναθέματα ενάντια στους Άγγλους. Και ύστερα οι ψαλμοί του αποχαιρετισμού και της λευτεριάς, με τους στίχους του Εθνικού μας Ύμνου. Κραυγές, στραγγιές, σύνθεταν το αδιάκοπο τραγούδι του μεγάλου σκοπού. Και το πρωί, την Καθαρά Δευτέρα, ανάγγελλαν οι πένθιμοι αντίλαλοι των καμπάνων. Τα καμπαναριά άπλωναν σε όλο το νησί το πένθος για την θυσία του παλληκαριού και από το αχολόι εκείνο ξεδιάλυνες την διεκδίκηση και τον πόθο. Την αξίωση του κυπριακού Ελληνισμού. Την απόφαση του λαού να αγωνιστεί μέχρι θανάτου για την Ελευθερία. Την Ένωση με την Ελλάδα.

Λίγες μέρες πριν ο Γρηγόρης Αυξεντίου βεβαίωνε τον γιατρό Κώστα Τσέλο, που τον επισκέφθηκε στο μοναστήρι της Παναγίας του Μαχαιρά: «Έμαθα τους αγωνιστές πώς να πολεμούν. Τώρα θα τους μάθω πώς να πεθαίνουν».

Πενηνταδύο, έκτοτε, χρόνια οι φλόγες από τις καιόμενες ακόμα σάρκες του Γρηγόρη φωτίζουν τον δρόμο της Λευτεριάς. Η πατρίδα δεν λευτερώνεται με παραμύθια. Λευτερώνεται με αγώνες. Με σκοπούς κρυστάλλινους και υψηλά ιδεώδη που ενώνουν τον λαό στην αντίσταση…

Ο Γιάννης Σπανός είναι ιστορικός, Πρόεδρος του Συνδέσμου Πολιτικών Κρατουμένων ΕΟΚΑ 1955-59

Οι πολιτικοί ναι μεν είναι επιρρεπείς στην συγγραφή απομνημονευμάτων, αλλά είναι ευτύχημα που την ιστορία δεν συγγράφουν οι πολιτικοί. Γιατί η ιστορία δεν είναι αποτέλεσμα των πολιτικών σκοπιμοτήτων και των προθέσεων. Είναι η αντικειμενική καταγραφή της αλήθειας. Η εικόνα της πραγματικότητας. Υπό αυτή την άποψη δεν μας βρίσκει συμφώνους η πολιτική δήλωση του κ. Προέδρου της Δημοκρατίας ότι η ανεξαρτησία της πατρίδας μας είναι αποτέλεσμα των κοινών αγώνων των Ελλήνων της Κύπρου και των φίλων κατά τα άλλα Τουρκοκυπρίων. Η ανεξαρτησία, έστω και με την πολιτική τραγελαφικότητά της, ήταν η συνέπεια των αγώνων και των θυσιών του Κυπριακού Ελληνισμού. Προήλθε από τον πόνο, το μαρτύριο, τον καημό και την παλληκαριά των αγωνιστών της ΕΟΚΑ και την αφοσίωση του Λαού μας στον απελευθερωτικό αγώνα του ΄55. Του κόσμου που δεν λύγισε στην κρατική τρομοκρατία της αγγλοκρατίας κι έριξε στα μαρμαρένια αλώνια της τετράχρονης εποποιΐας 39 θανατοποινίτες, εκ των οποίων οι Άγγλοι κρέμασαν τους 9. 108 παλληκάρια που έπεσαν στις μάχες με τους πραιτωριανούς της βρετανοκρατίας. 3360 Πολιτικούς Κρατουμένους που δοκιμάστηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και με το σθένος τους υπέταξαν τη σκληρή αποικιοκρατική βούληση. 1014 πολιτικούς καταδίκους που εκμηδένισαν τους δεσμοφύλακες φορείς της τυραννίας. Ένα τάγμα ανταρτών που δίδαξαν αντοχή και ελευθερία. 25 χιλιάδες αξιόμαχους αγωνιστές ευόρκως εντεταγμένους στις πρώτες γραμμές της θανάσιμης αντιμαχίας κι ένα Λαό που υπέφερε τα πάνδεινα κι αντί να κλαίει τραγουδούσε τα εμβατήρια του λυτρωμού από τη στιγνή αποικιοκρατία.

Αυτών των ανθρώπων είναι επίτευγμα η ανεξαρτησία. Και σε αυτούς επέβαλλε το χρέος και προεδρικό έπαινο και ευχαριστήρια. Αυτοί αγωνίστηκαν και για την ελευθερία της μειονότητος, που έδωσε στην αποικιοκρατία τους κακόφημους επικουρικούς, εμμίσθους των αποσπασμάτων του Τσάσλερ και τους βασανιστές του Special Branch του Μπερτζ, του Λιντζ, του Μακλόκλαν, του Γουΐλλαρτ, του Μέρλιν, του Μακκάουαν, του Σέϋβορυ και των άλλων βρυκολάκων του μεσαίωνα και των νεοχιτλερικών ανακριτηρίων. Στις Πλάτρες ήταν ο Ταλάτ. Στη Λευκωσία ο Σουλεϋμάν κι ο Γιλντιρίμ. Στη Λεμεσό ο Σιεμετής κι αλλού άλλοι ανάλγητοι κακοποιοί βασανιστές. Επιστρατευμένα στοιχεία των Άγγλων ήταν οι εμπρηστές των βορείων συνοικιών της πρωτεύουσας από τη «Βολκάν» και οι χασάπηδες της Τ.Μ.Τ του 1958.

Χαλάλι στους φίλους Τουρκοκυπρίους η ανε-ξαρτησία, της οποίας απετέλεσαν την προνομιούχο τάξη του ζυριχικού εκτρώματος. Δεν τους φθονούμε για τα κέρδη της απληστίας που τους δωρίθηκαν με γαλαντομία, αλλά όχι και να τους δικαιώνουμε σαν αγωνιστές της πιο καταξιωμένης εποχής της πατρίδας μας, ενώ παρασιωπούνται οι ήρωες ελευθερωτές και η λαϊκή πρωτοστασία στον αγώνα που καταξίωσε την πατρίδα μας στον ιστορικό χρόνο.

Και τούτο με την ένοχη σιωπή και εκείνων που χρησιμοποίησαν τον αγώνα σαν εφαλτήριο για τις εξουσιαστικές κομματικές επιδιώξεις τους, που αφού τις προώθησαν περιθωριοποίησαν τις διακηρύξεις τους.

Την αλήθεια, λοιπόν, να μην την παρακάμπτουμε λόγω πολιτικών σκοπιμοτήτων.

Δεν αμφισβητούμε τις ισχυριζόμενες καλοπρο-αίρετες προθέσεις, αλλά να σεβόμεθα και να προστατεύουμε την αλήθεια και να κλίνουμε το γόνυ ευγνωμόνως στην ιερή μνήμη των ελευθερωτών, νεκρών και ζώντων. Και τον σεβασμό να τον αποδεικνύουμε και με το λόγο και με τα έργα και με τον εν γένει βίο μας, πιστοί στα κελεύσματα της αλήθειας και στις απαιτήσεις της ιστορίας. Γιατί μόνο η αλήθεια είναι το θεμέλιο του προσδοκωμένου αύριον.

Ο Γιάννης Σπανός είναι ιστορικός

Αν δεν είναι ανέντιμη, είναι οπωσδήποτε θλιβερή η προσπάθεια μερικών πολιτικάντηδων, να μας υποβάλουν ότι έχουμε χάσει έναν πόλεμο και η ήττα μας υποχρεώνει σε… υποχωρήσεις ύστερα από 34 χρόνια, εισάγοντας τον παραλογισμό στο χώρο της πολιτικής λογικής και της ηθικής της ιστορίας. Αυτή την παραχωρητική αφορμή είχε διατυπώσει το 1974 ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, που έβλεπε το κυπριακό σαν καρκίνωμα στο κορμί της αθηναϊκής πολιτικής και υποστήριξε την άμση εγχειρητική αποκοπή του. Και την μεν άποψη του τότε πρωθυπουργού και τα τότε δεδομένα δεν σχολιάζουμε σήμερα, αλλά τηv έμμεση πpoπαγανδισηκή υποβολή για… «αναδρομικές αποζημιώσεις», δεν είναι δυνατό να την αφήσουμε απαρατήρητη και να μην την χαρακτηρίσουμε σαν εφεύρημα πανουργίας και δείγμα μηδισμού. Γιατί Ο λαός ούτε προκάλεσε τα γεγονότα του ’74, ούτε πολέμησε. Η Κύπρος του ’74 ήταν ανοχύρωτη και ανυπεράσπιστη χώρα. Καταπροδομένη από το «εναγές Kαθεστώς της καταπτύστου χούντας», κατά τον αείμνηστο Πολύκαρπο Ιωαννίδη. Εγκαταλειμμένη από τη χουντοκρατούμενη Αθήνα και χαλιναγωγημένη και συρόμενη στη σφαγή, στην ατίμωση και στον ιστορικό αφανισμό, από τα κολασμένα ανδρείκελα που χειρίζοταν τα ηνία της δύστυχης Εθνικής Φρουράς και την παρέσερναν στις διαβόητες «ομαλές αναδιπλώσεις» κατά τις ορολογίες της καταισχύνης. Το 1974 δεν έγινε πόλεμoς. Έγινε εισβολή, γενοκτονία, ξεριζωμός και κατοχή.

Ο λαός μας δεν υπέστη πoλεμική ήττα το 1974. Ούτε του επετράπη να πολεμήσει. Ο Κυπριακός Ελληνισμός υπέστη ιστορική, δολοφονική απόπειρα από το πραξικόπημα, παρεδόθη στις μεραρχίες της τουρκικής εισβολής και δέσμιoς στα κατακτητικά κακοποιά τουρκικά στρατεύματα, που ατίμαζαν τον πολιτισμό του εικοστού αιώνα και επανέφεραν την μεσαιωνική τουρκοκρατία στον σύγχρονο κόσμο, με ανεμπόδιστα μαζικά εγκλήματα πολέμου. Έκτοτε δε, με την παρατεινόμενη κατοχή που υπήρξε αποτρόπαιο αποτέλεσμα της ξένης συνέργειας, η Τoυρκία καταπατά κι εξευτελίζει τα στοιχειωδέστερα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και επιβάλλει το κτηνώδες κράτος της δουλείας και του τρόμου, με την ενισχυόμενη τρομοκρατία. Τρομοκρατία που εγκαθίδρυσε η βρετανική αποικιοκρατία το 1955, με τον σχηματισμό της KITEΜΠ, της ΚΑΡΑΤΣΕΤΕ και της ΒΟΛΚΑΝ από τον Άγγλο κυβερνήτη στρατάρχη Χαρτινγκ κατά την αποκαλυπτική ομολογία προστατευόμενου πράκτορα, Λονδίνο, Μάρτιος 1996 που υπήρξε το προανάκρουσμα της συμφοράς του 1963-4 και του 1974, με την συνωμoσία Κίσσινγκερ και την έκτοτε συνεχιζόμενη κατοχή με τα όπλα, τα μέσα και την κάλυψη του Φόρεϊν ’Οφφις και των επιγόνων του νεοΜέττερνιχ. Τρομοκρατίας που συσπειρώθηκε από τον Ραούφ Ντενκτάς στις 15 Νοεμβρίου 1957 στην ΤΜΤ με την καθοδήγηση, την εποπτεία, την επάνδρωση και τον εξοπλισμό από τον Φατίν Ζορλού, ΥΠΕΞ της Τουρκίας. Οι άσπονδοι φίλοι μας γνωρίζουν κάλλιον παντός άλλου ότι η τρομοκρατία συνεχίστηκε και μετά τη Ζυρίχη, όπως μαρτυρούν τα απόρρητα έγγραφα του σερ Χιου Φουτ από τη Λευκωσία, του Άλλεν από την Αθήνα, του Μπάρροους από την Άγκυρα, αλλά και από την περίπτωση ΝΤΕΝΙΣ του Οκτωβρίου 1959. Άλλωστε η συνενοχή της Αγγλίας στο ιστορικό κακούργημα είναι αναντίλεκτη και για την ατιμία της παρασπονδίας ως εγγυήτριας της Κυπριακής ανεξαρτησίας. Αλλά εν πάση περιπτώσει, έστω και αν υποθετικά αποδεχτούμε συζήτηση επί του επιχειρήματος της δήθεν πολεμικής ήττας, και άρα πoλεμικών απoζημιώσεων, αυτές δεν ικανοποιούνται από τα λάφυρα και τις λεηλασίες τριών δεκαετιών; Στο κατω κάτω, ποιες αποζημιώσεις έδωσε η Τουρκία, όταν ηττήθη στον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο και η Αγγλία για όσα διέπραξε κατά τον απcλευθερωτικό αγώνα της Κύπρου; Ποιες ήταν οι αποζημιώσεις της ηττημένης Γερμανίας και της Ιταλίας στην Ελλάδα στους δυο παγκόσμιους πολέμους;

ΕΓΓΡΑΦΟ 1

Το πρώτο απόρρρητο έγγραφο που παραθέτουμε στάλθηκε από τον τελευταίο Κυβερνήτη της Κύπρου Sir H. Foot στον Υπουργό Αποικιών στο Λονδίνο, τον Φεβρουάριο του 1960. Σε αυτό ο Κυβερνήτης αναφέρεται σε μια άφιξη φορτίου με όπλα από την Τουρκία για την ΤΜΤ στην Λάρνακα:

«Χθες το βράδυ ένας Τουρκοκύπριος λοχίας της αστυνομίας στην Λάρνακα ζήτησε ειδική προστασία για αυτόν και την οικογένειά του και τέθηκε υπό προστατευτική φρούρηση. Είπε ότι είχε σοβαρούς λόγους να πιστεύει ότι είχε σχεδιαστεί η άμεση δολοφονία του από την ΤΜΤ. Εξήγησε ότι ενέχετο στην διανομή και φύλαξη φορτίων όπλων και πυρομαχικών της ΤΜΤ στην επαρχία Λάρνακας και ότι ήταν βαθιά αναμεμειγμένος σε αυτό από τον περασμένο Αύγουστο. Πίστευε ότι είχε σχεδιαστεί η δολοφονία του επειδή οι συντονιστές της ΤΜΤ υποψιάζονταν ότι δεν ήταν πλέον απολύτως αξιόπιστος.

Έχει στην κατοχή του έγγραφα τα οποία παρέχουν πληροφορίες για όπλα της ΤΜΤ που φυλάσσονται στην επαρχία Λάρνακας. Τα χαρτιά του αναφέρονται σε 400 κατά προσέγγιση όπλα μόνο στην επαρχία Λάρνακας, περιλαμβανομένων πέραν των 200 .303 τυφεκίων, 7 όπλα τύπου Bren και μεγάλου αριθμού όπλων τύπου Sten και πιστολιών. Μερικά από αυτά τα αποθέματα όπλων έχει λεχθεί ότι είναι κρυμμένα εντός ή πλησίον του Τεκκέ (του αρχαίου τεμένους πλησίον της αλυκής της Λάρνακας) και τα υπόλοιπα έχουν διανεμηθεί στα χωριά της επαρχίας (οι ακριβείς χώροι απόκρυψης δεν είναι γνωστοί).

Λαμβάνουμε πλήρη πληροφόρηση από αυτόν και όταν ολοκληροθεί η ανάκριση θα διευθετήσουμε να μεταφερθεί αυτός και η οικογένειά του εκτός Κύπρου το τάχιστα. Θα σας ενημερώσω για αυτές τις διευθετήσεις το συντομότερο δυνατό.

Έχω αποφασίσει ότι δεν είναι τώρα ο κατάλληλος χρόνος για την διεξαγωγή ερευνών για αυτά τα όπλα και δεν στο παρόν στάδιο θα προχωρήσω σε οποιαδήποτε ενέργεια για την κατάσχεση των όπλων .

Όταν αυτή η πληροφορία έφτασε σε εμένα χθές το βράδυ, συμβουλεύτηκα τον κ. Julian Amery και καλέσαμε τον Δρ. Κουτσιούκ να προσέλθει στο Κυβερνείο. Του αναφέραμε σε γενικές γραμμές τις πληροφορίες που κατείχαμε, δίνοντας έμφαση στην σοβαρότητα της κατάστασης».

ΕΓΓΡΑΦΟ 2

Σε αυτό το έγγραφο , απεσταλμένο από την τουρκική Πρεσβεία στην Άγκυρα προς το Foreign Office τον Μάρτιο του 1960, γίνεται αναφορά σε πληροφορία για κάποιο φορτίο με όπλα που κατευθύνεται από την Τουρκία προς την Κύπρο. Σημειώνεται δε ότι η γνώση για το εν λόγω φορτίο προήλθε από ελληνική πηγή:

«Στόχος μας θα έπρεπε ενδεχομένως να είναι να αποθαρρύνουμε την εισαγωγή όπλων , παρά να ανιχνεύουμε τους Τούρκους. Συνεπώς, θα εισηγούμουν όπως η Κυπριακή Κυβέρνηση ενημερώσει ανεπισήμως τον Τούρκο Γενικό Πρόξενο ότι έχουμε πληροφορίες για αυτή την ενέργεια. Δυσκολευόμαστε να πιστέψουμε ότι είναι αλήθεια αλλά θα ήταν επιθυμητό να προωθηθεί, ούτως ώστε οι τουρκικές αρχές να διασφαλίσουν ότι δεν θα συμβεί κάτι τέτοιο , εν όψει της σοβαρής διασάλευσης που θα προκαλούσε στα τελικά στάδια των διαπραγματεύσεων. Εναλλακτικά ή επιπρόσθετα, θα μπορούσε να μιλήσω με την ίδια λογική και εδώ. Δεν χρειάζεται να αναφέρω ότι η πληροφορία προήλθε από ελληνικές πηγές».

ΕΓΓΡΑΦΟ 3

Αυτό το έγγραφο εντάσσεται στα πλαίσια διπλωματικού διαλόγου με αφορμή το προηγούμενο έγγραφο που παρατέθηκε. Η βρετανική πρεσβεία στην Αθήνα ενημερώνει το Foreign Office για τους κινδύνους που θα ελλόχευε μια ενδεχόμενη ενημέρωση των Τούρκων από τους Έλληνες επί του ζητήματος:

«Θα ήταν άκρως προσβλητικό για τους Έλληνες να προσεγγίσουν τους Τούρκους. Πέραν της φυσικής τους απροθυμίας να θέσουν σε κίνδυνο την πηγή τους, θα ανησυχούσαν για ενδεχόμενες συνέπειες επί της κοινότητάς τους στην Τουρκία, η οποία θα κινούσε τις υποψίες των Τούρκων. Η ενέργεια που εισηγείστε στην τελευταία σας πρόταση, με όλο το σέβας, θα συνιστούσε σοβαρή διασάλευση της εμπιστοσύνης και θα αποστερούσε όλες τις χρήσιμες επαφές μεταξύ του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών και αυτής της πρεσβείας.

Αν θα διακινδυνεύαμε να επωμιστούμε εμείς την προσβολή με το να ενημερώσουμε τους Τούρκους χωρίς να αποκαλύψουμε την πηγή μας, δέχομαι ότι ίσως να μην πρέπει να πούμε τίποτα και να ερευνήσουμε το πλοίο κατά την άφιξή του. Στο μεσοδιάστημα, δεν προβαίνω σε καμία (επαναλαμβάνω καμία) δράση εδώ».

Ο Γιάννης Σπανός είναι Ιστορικός

Όσοι αφελείς παρασύρθηκαν από τις ψευδολογίες της αλήστου μνήμης Χούντας, ότι ουδείς συνέτρεχε κίνδυνος Τουρκικής εισβολής, το μαύρο πρωί της 20ης Ιουλίου 1974, κατελήφθησαν εξ απίνης και πανικοβλήθηκαν από τον αιφνιδιασμό των αεροπορικών βομβαρδισμών κι ένιωσαν τον τρόμο να συγκλονίζει τα σωθικά τους, όπως τη γη που ανάσκαφταν οι οβίδες του επιδρομέα. Κι οι φρόνιμοι άνθρωποι που ανέμεναν το κακό να ξεσπάσει με τις καρδιές σφιγμένες, έβλεπαν την ιστορία να επαναλαμβάνεται σε όλες τις τραγικές της πτυχές, ενώ οι ιστορικές αναφορές σαν βιβλικές προφητείες από τα χάη του χρόνου επανέρχονταν καταιγιστικές στην κοχλάζουσα μνήμη.

Τα ίδια συνέβαιναν τον Ιούλιο του 1974 κι ύστερα τον Αύγουστο, όταν η φρίκη της ανεμπόδιστης εισβολής ερήμωνε χωριά και πόλεις κι οι τρισδυστυχισμένοι πρόσφυγες, σε τραγικές φάλαγγες πανικόβλητων, απροστάτευτων, κατατρεγμένων ανθρώπων, έτρεχαν ξεριζωμένοι όπου νόμιζαν ότι θα έβρισκαν σωτηρία, ιχνηλατώντας δραματικά στους δρόμους διαφυγής, αναζητώντας γονιούς, παιδιά, αδέλφια, συζύγους, απλώνοντας με τα κλάματα αβάσταχτες αγωνίες σε πόλεις, αγρούς και γιαλούς, όπου περίσσευαν ο καημός και η απόγνωση.

Υπήρχαν άνθρωποι που γνώριζαν ότι θα ήταν αναπόφευκτη η επανάληψη της παρατήρησης του Vasilief ότι «η κατάκτησις της Μικράς Ασίας επήνεγκε την κατάρρευσιν του Ελληνισμού ως στοιχείου εθνολογικού και πολιτιστικού» από την αναγκαστική διαρροή του πληθυσμού.

Οι ιστορικοί προειδοποιούσαν, οι επαΐοντες προέβλεπαν, οι Τούρκοι επαναλάμβαναν. Μόνο οι ηλίθιοι της Χούντας δεν αντιλαμβάνονταν την εθνική συμφορά που θα προκαλούσαν με την αφροσύνη τους, που τελικά στοιχειοθέτησε στην εθνική συνείδηση την ουδέποτε απαγγελθείσαν εσχάτη προδοσία. Γιατί ναι μεν κάποιοι σύρθηκαν στο εδώλιο και φυλακίστηκαν αλλά για το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967, όχι για το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 και τις «αναδιπλώσεις» ενώπιον του επελαύνοντος εισβολέα, που ξερίζωσε το ένα τρίτο του άμαχου πληθυσμού και κατέκτησε το 37% των ανοχύρωτων, των εγκαταλειφθέντων εδαφών της προδομένης Κύπρου.

Η απόπειρα απόδοσης της ευθύνης για το ιστορικό έγκλημα σε άφρονες και παράφρονες αποδεικνύεται λόγος κενός και πομφόλυγας. Σαπουνόφουσκα, προς παραπλάνηση αφελών και εύπιστων. Γιατί ενώ ουδείς αντιμετώπισε την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας και άρα ουδείς εφυλακίσθη, ουδείς ενεκλείσθη σε φρενοκομείο ως επικίνδυνος παράφρων.

Η αποφράδα επέτειος της 20ης Ιουλίου είναι στίγμα μελανό στην ελληνική ιστορία. Παραδίδει στο αιώνιο ανάθεμα εκείνους που παρέδωσαν στον Τούρκο εισβολέα την νοτιοανατολική εσχατιά του Γένους. Αλλά και τηλεβόας κρίσης και κατάκρισης εναντίον εκείνων που δεν κατεδίκασαν τους ενόχους, ούτε οργάνωσαν ως τώρα την άρση της αδικίας και την αποτίναξη της προσβολής, με την διεκδίκηση της απελευθέρωσης του σκλαβωμένου τμήματος της Μεγαλονήσου. Και τούτο συνιστά εκούσια παράταση της τραγωδίας, της οποίας η αποφυγή της εξιλέωσης και η άρνηση της λύσης είναι αναπόφευκτο να επιφέρουν κατά συρροήν εθνικές συμφορές εις βάρος του συνόλου του ελληνισμού, από Αποστόλου Ανδρέα έως Βορείου Ηπείρου, Μακεδονίας, Θράκης και Αιγαίου. Η 20η Ιουλίου 1974, όσο παραμένει δράμα χωρίς τη λύση, πολύ φοβούμεθα ότι θα έχει τις συνέπειες από τη διέλευση κομήτη, που έστω και αν απομακρυνθεί, η ουρά του θα σαρώσει ό,τι απέμεινε όρθιο από το ολέθριο πέρασμα του. Θα ολοκληρώσει τη συμφορά. Θα επιβάλει τη λύση της τραγωδίας με την πανωλεθρία.

Ο Γιάννης Σπανός είναι Ιστορικός

του Γιάννη Σπανού

Υπέρτατο υπαρξιακό χρέος μας είναι η σημαιοφορία της ελευθερίας και η διακήρυξη της στο λαό, στην πολιτική ηγεσία, στους Έλληνες και στους ξένους, σε φίλους και εχθρούς. Δεν έχουμε δικαίωμα να δεσμεύσουμε την πατρίδα μας με μια άδικη συνθήκη που θα οδηγήσει σε άλλους εφιάλτες.

Ασφαλέστατα και υπάρχει θέμα πρώτων ενόχων, δραστών και συνεργών, για το ιστορικό κακούργημα της εισβολής και της παρατεινόμενης τουρκικής κατοχής της πατρίδας μας. Τα εγκλήματα και της ενοχής και της συνέργειας και της ανοχής είναι αποδεδειγμένα, τεκμηριωμένα και ουρλιάζουν. Αλλά υπάρχουν, δυστυχώς, και οι πολιτικές ευθύνες που απορρέουν από τα ολισθήματα και τα λάθη τα δικά μας. Δεν φταίνε όλοι οι άλλοι για το έγκλημα και την παράταση του για τριάντα τέσσερα χρόνια. Τα θύματα δεν είναι αμέτοχα ευθύνης. Γιατί; Μα γιατί ξεστρατίσαμε από την ευθεία των καθαρών διεκδικήσεων.

Το 1974 είχαμε μια διαυγέστατη υπόθεση. Ήμασταν θύματα ενός αποτρόπαιου ιστορικού εγκλήματος εισβολής και κατοχής από την Τουρκία. Είχαμε στα χέρια μας την καταδίκη της κακοποιού χώρας. Η οικουμένη με τις αποφάσεις και τα ψηφίσματα της είχε καταδικάσει την Τουρκία. Την καλούσε να αποχωρήσει, να αποσύρει τα στρατεύματα της από τα εδάφη της Δημοκρατίας που κατέλαβε. Το Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών επέβαλε εμπάργκο. Και από τις πέντε ηπείρους έθνη, λαοί, κυβερνήσεις, κοινοβούλια, έστησαν την Τουρκία στο εδώλιο. Και αντί εμείς να αξιοποιήσουμε εκείνη την πρωτοφανή παγκόσμια κατακραυγή και από το έδρανό του καθημαγμένου θύματος να επιμένουμε στην αξίωση της καταδίκης της Τουρκίας για τα εγκλήματα πολέμου που διέπραξε και διαπράττει και να μεταφέρουμε παντού τη σημαία της απελευθέρωσης και της αποκατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μας, αλλάξαμε πορεία. Από την πρωταγωνιστική θέση στο προσκήνιο της τραγωδίας, μετακινηθήκαμε στα παρασκήνια. Από τη δυναμική διεκδίκηση καταντήσαμε πιόνια στη σκακίερα των θεομπαιχτών της σκοτεινής διπλωματίας. Και αφήσαμε στη σκηνή την Τουρκία ανενόχλητη να οργιάζει, να ανατρέπει τις εντυπώσεις, να βιάζει επί σκηνής την αλήθεια και να παραμορφώνει το πρόσωπο της ιστορικής πραγματικότητας, να εμπαίζει τη δικαιοσύνη και να διαπομπεύει κι εμάς και τους φίλους που μας απέμειναν και που λιγόστευαν από μέρα σε μέρα. Γιατί οι άνθρωποι δεν θέλουν φιλίες με όσους εγκαταλείπουν τα δικαιώματα τους και χάνουν τον αυτοσεβασμό τους.

Βέβαια, δεν θέλουμε να παραστήσουμε τους εισαγγελείς της ιστορίας. Τους διεθνείς κατηγόρους. Τους εκ του ασφαλούς κριτές και επικριτές της πολιτικής. Από τις θέσεις των κοινών θνητών επιχειρούμε να εκφράζουμε τον λόγο του λαού. Τον καημό των προσφύγων, των ξεριζωμένων, των αδικημένων. Τις απαιτήσεις των απλών πολιτών που δεν αποποιούνται το δικαίωμα της διακήρυξης των σκέψεων και των θελήσεων όσων απορρίπτουν τη σιωπή της συνενοχής στα ολέθρια τεκταινόμενα. Υπέρτατο υπαρξιακό χρέος μας είναι η σημαιοφορία της ελευθερίας και η διακήρυξη της στο λαό, στην πολιτική ηγεσία, στους Έλληνες και στους ξένους, σε φίλους και εχθρούς. Δεν έχουμε δικαίωμα να δεσμεύσουμε την πατρίδα μας με μια άδικη συνθήκη που θα οδηγήσει σε άλλους εφιάλτες. Δεν έχουμε δικαίωμα να εγκλωβίσουμε τα παιδιά μας σε δίκτυα νέων συμφορών. Αξιούμε λύση μέσα στα πλαίσια που καθορίζουν διαυγέστατα τα ανθρώπινα δικαιώματα, υπαγορεύουν οι βασικές ελευθερίες του πολιτισμένου ανθρώπου και καθορίζει το Ευρωπαϊκό κεκτημένο. Και ο στόχος τούτος θα επιτευχθεί αν τεθεί επί τάπητος το πρόβλημα μας ως έχει, ως πρόβλημα εισβολής και κατοχής και ως ιερή απελευθερωτική διεκδίκηση.

Ο Γιάννης Σπανός είναι ιστορικός