Ο τρόπος με τον οποίο έγινε η επιλογή των χρυσών ενδεκάδων, ανά δεκαετία και ανά θέση (με σύστημα 4-4-2, δηλαδή 1 τερματοφύλακας, 4 αμυντικοί, 4 μέσοι και 2 επιθετικοί), βοήθησε ώστε η επιλογή που έγινε να ανταποκρίνεται, σε μεγάλο βαθμό, στην επιθυμία για ανάδειξη των κορυφαίων μορφών που ανέδειξε το ελληνικό ποδόσφαιρο. Σίγουρα μπορεί κάποιος να επιχειρηματολογήσει ότι ορισμένοι από τους απόντες θα δικαιούνταν θέση στις χρυσές ενδεκάδες. Πιο κραυγαλέες απουσίες είναι μάλλον αυτές του θρυλικού «ευρωπαίου» κανονιέρη, Αντώνη Αντωνιάδη και του Καίσαρα του ΠΑΟΚ Σταύρου Σαράφη, ενώ προσωπικότητες όπως ο Φουλίδης, ο Μποτίνος, ο Τερζανίδης, ο Σκαρτάδος, ο Κασάπης, ο Γιαννακόπουλος, ο Ζάετς πιθανώς να είχαν θέση στους κορυφαίους. Εντούτοις, σε γενικές γραμμές οι χρυσές ενδεκάδες είναι όντως χρυσές.

Στην δεκαετία του 1960, ο Παναθηναϊκός κατέκτησε έξι πρωταθλήματα (1960-1962, 1964-1965, 1969), ενώ Ολυμπιακός (1966-1967) και ΑΕΚ (1963, 1968) από δύο. Αδιαμφισβήτητος άσος ο Τάκης Οικονομόπουλος, βασικός τερματοφύλακας του Παναθηναϊκού, ο οποίος κράτησε, μεταξύ άλλων, ανέπαφη την εστία του για 1088 συνεχή λεπτά. Μαζί του στην άμυνα ο Αριστείδης Καμάρας και ο Τάκης Λουκανίδης, επίσης του Παναθηναϊκού, καθώς και δύο παίκτες του Ολυμπιακού, ο Γιάννης Γκαϊτατζής και ο Κώστας Πολυχρονίου που μάρκαρε τον Πελέ το 1961 στο φιλικό με την Σάντος. Μέσοι, ο «έμπαινε Γιούτσο», παίκτης του Ολυμπιακού Νίκος Γιούτσος, ο Θανάσης Σαραβάκος που οδήγησε τον Πανιώνιο στον τελικό του κυπέλλου Ελλάδας το 1961 και δύο ακόμα ποδοσφαιριστές του Παναθηναϊκού, ο Ανδρέας Παπαεμμανουήλ και ο αρχηγός της ομάδας και ζωντανός θρύλος του ελληνικού ποδοσφαίρου, Μίμης Δομάζος. Ο στρατηγός που οδήγησε το 1971 τον Παναθηναϊκό στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών στο Γουέμπλεϊ απέναντι στον Άγιαξ. Στην επίθεση, ο πέντε φορές πρώτος σκόρερ με την φανέλα της ΑΕΚ, Κώστας Νεστορίδης και ο τρεις φορές πρώτος σκόρερ με την φανέλα του Ολυμπιακού, Γιώργος Σιδέρης. Προπονητής, ο κόουτς του χρυσού Παναθηναϊκού, Στέφαν Μπόμπεκ.

Στην δεκαετία του 1970, Ολυμπιακός (1973, 1974, 1975), Παναθηναϊκός (1970, 1972, 1977) και ΑΕΚ (1971, 1978, 1979) κατέκτησαν από τρία πρωτα-θλήματα, ενώ το πρωτάθλημα του 1976 κατέκτησε ο ΠΑΟΚ. Από τον ΠΑΟΚ προέρχεται ο αρχηγός της ομάδας, ο Μεγαλέξανδρος Γιώργος Κούδας. Μαζί του ως μέσοι επιλέγηκαν ο ποδοσφαιριστής του Ολυμπιακού Γιώργος Δεληκάρης και οι παίκτες της ΑΕΚ Μίμης Παπαϊωάννου και Χρήστος Αρδιζόγλου. Δύο ακόμα ποδοσφαιριστές της ΑΕΚ επιλέχθηκαν ως επιθετικοί, ο Ντούσαν Μπάγεβιτς που σε 106 αγώνες σκόραρε 65 φορές και ο τέσσερις φορές πρώτος σκόρερ και πρώτος σκόρερ στην ιστορία του ελληνικού πρωταθλήματος, Θωμάς Μαύρος. Από την ΑΕΚ προέρχεται και ένας αμυντικός, ο Λάκης Γούναρης, ενώ δύο συμπαίκτες του Γιώργου Κούδα, οι Γιάννης Γούναρης και Κώστας Ιωσηφίδης και ένας του Παναθηναϊκού, ο Άνθιμος Καψής, συμπληρώνουν την αμυντική γραμμή. Τερματοφύλακας επιλέχθηκε ο γκολκίπερ του Ολυμπιακού Παναγιώτης Κελεσίδης. Κόουτς της ομάδας επιλέχθηκε και πάλι προπονητής του Παναθηναϊκού, ο Λάκης Πετρόπουλος.

Στην δεκαετία του 1980 ο Ολυμπιακός κυριάρχησε με 5 πρωταθλήματα (1980-1983, 1987), δύο κατέκτησε ο Παναθηναϊκός (1984, 1986), και από ένα οι ΑΕΚ (1989), ΠΑΟΚ (1985) και Λάρισα (1988). Ο αρχηγός της ομάδας, Βασίλης Χατζηπαναγής, δεν κατέκτησε πρωτάθλημα, αν και κατέκτησε ένα κύπελλο το 1976 με τον Ηρακλή. Είχε όμως ψηφιστεί το 2003 ως ο κορυφαίος Έλληνας ποδοσφαιριστής της ιστορίας από την Ελληνική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία. Πρωτάθλημα δεν είχε κατακτήσει ούτε και ο δεύτερος μέσος ομάδας της Θεσσαλονίκης, η σημαία του Άρη, Ντίνος Κούης. Ο τρίτος μέσος, ο Λάκης Παπαϊωάννου, υπήρξε συμπαίκτης τόσο του Χατζηπαναγή στον Ηρακλή, όσο και του Κούδα στον ΠΑΟΚ, αν και ξεκίνησε από τον Πιερικό. Ο μοναδικός «Αθηναίος» στους μέσους είναι ο ποδοσφαιριστής του Παναθηναϊκού Χουάν Ραμόν Ρότσα, ενώ στην επίθεση επιλέχθηκαν οι σημαίες των δύο αιωνίων, Νίκος Αναστόπουλος και Δημήτρης Σαραβάκος. Τερματοφύλακας δεν θα μπορούσε να είχε βέβαια επιλεγεί άλλος από τον θρυλικό Νίκο Σαργκάνη του Παναθηναϊκού, με θητεία και στον Ολυμπιακό. Μαζί του στην άμυνα ένας άλλος Παναθηναϊκός, ο Νικος Καρούλιας, οι Νίκος Βαμβακούλας και Γιάννης Κυράστας οι οποίοι είχαν διαπρέψει σε αμφότερους τους αιώνιους αντιπάλους και ο αδικοχαμένος άσος της Λάρισας Γιώργος Μητσιμπόνας. Προπονητής ο, διατελέσας κόουτς και του ΑΠΟΕΛ, Γιάτσεκ Γκμοχ.

Στην δεκαετία του 1990 ο Παναθηναϊκός κατέκτησε τέσσερα πρωταθλήματα (1990-1991, 1995-1996), ενώ Ολυμπιακός (1997-1999) και ΑΕΚ (1992-1994) από τρία. Στην θέση του τερματοφύλακα επιλέχθηκε ο Πολωνός πορτιέρο του Παναθηναϊκού, Γιόζεφ Βάντσικ, ενώ αρχηγός ο συμπατριώτης του, επιθετικός Κρίστοφ Βαζέχα, επίσης του Παναθηναϊκού. Μαζί του στην επίθεση ο ποδοσφαιριστής της ΑΕΚ και του Ολυμπιακού, Αλέκος Αλεξανδρής. Δύο παίκτες της ΑΕΚ βρίσκονται επίσης στο μέσο της ομάδας, οι Τόνι Σαβέφσκι και Βασίλης Τσιάρτας, ενώ μαζί τους εκλέχθηκαν δύο ποδοσφαιριστές του Ολυμπιακού, οι Βασίλης Καραπιάλης και Σάββας Κωφίδης, οι οποίοι πάντως είχαν διαπρέψει και με τις φανέλες της Λάρισας και του Ηρακλή αντίστοιχα. Στην άμυνα επιλέχθηκαν δύο ακόμα ποδοσφαιρι-στές του Παναθηναϊκού, οι Στράτος Αποστολάκης και Γιάννης Καλιτζάκης, ο Στέλιος Μανωλάς της ΑΕΚ και ο Γρηγόρης Γεωργάτος του Ολυμπιακού. Όντας απόλυτος κυρίαρχος της δεκαετίας του 1990 προπονητικά, τόσο με την ΑΕΚ, όσο και με τον Ολυμπιακό, ο Ντούσαν Μπάγεβιτς είναι ο μοναδικός που επιλέγεται τόσο ως παίκτης (στην δεκαετία του 1970), όσο και ως προπονητής.

Απόλυτος κυρίαρχος στην δεκαετία του 2000 ο Ολυμπιακός με εννιά τίτλους (2000-2003, 2005-2009), με μόνο τον Παναθηναϊκό να αμφισβητεί το απόλυτο σερί το 2004, χρονιά κατά την οποία η Ελλάδα κατέκτησε το Euro. Ο αρχηγός της ομάδας του Euro και του ΠΑΟΚ, Θοδωρής Ζαγοράκης είναι ο αρχηγός της ομάδας, ενώ μαζί του στους μέσους είναι ο αναπληρωματικός αρχηγός Πρέντραγκ Τζόρτζεβιτς, ο Βραζιλιάνος θρύλος του Ολυμπιακού (και της ΑΕΚ) Ριβάλντο και ο ποδοσφαιριστής του Παναθηναϊκού Γιώργος Καραγκούνης. Στην επίθεση, βρίσκεται άλλος ένας θρυλικός Βραζιλιάνος άσος του Ολυμπιακού, ο Τζιοβάνι, μαζί με τον Ντέμη Νικολαΐδη της ΑΕΚ. Τερματοφύλακας είναι φυσικά ο Αντώνης Νικοπολίδης, γκολκίπερ αρχικά του Παναθηναϊκού και στην συνέχεια του Ολυμπιακού, ενώ στην άμυνα επιλέχθηκαν δύο ακόμα ποδοσφαιριστές που διέπρεψαν με τον Ολυμπιακό, οι Νίκος Νταμπίζας και Παρασκευάς Άντζας, ο Μιχάλης Καψής της ΑΕΚ και ο Ρενέ Χένρικσεν του Παναθηναϊκού. Ως προπονητής επιλέχθηκε ο Φερνάντο Σάντος του ΠΑΟΚ.

55 ποδοσφαιριστές και πέντε προπονητές, με τους δύο αιώνιους να έχουν την μερίδα του λέοντος και από κοντά την ΑΕΚ, αν και εκπροσώπηση υπάρχει και για τις ομάδες της Θεσσαλονίκης. Ονόματα που έχουν σημαδέψει μια ολόκληρη εποχή: Δομάζος, Σιδέρης, Νεστορίδης, Κούδας, Χατζηπαναγής, Κούης, Δεληκάρης, Μαύρος, Παπαϊωάννου, Ανα-στόπουλος, Σαραβάκος, Σαργκάνης, Βαζέχα, Ζαγοράκης, Τζόρτζεβιτς, Καραπιάλης, Νικοπολίδης, Ντέμης, Μπάγεβιτς και όλοι οι υπόλοιποι, υπενθυμίζουν ότι το ελληνικό ποδόσφαιρο είχε δυνατότητες για πολύ μεγαλύτερα πράγματα από την λογική της παράγκας, του χουλιγκανισμού και της βίας στα γήπεδα.

Ένα από τα πιο γνωστά αμερικανικά αρκτικόλεξα είναι το The GOAT. Goat στα αγγλικά είναι η κατσίκα, αλλά στον χώρο του αθλητισμού η λέξη χρησιμοποιείται για να υποδηλώσει την έννοια του Greatest Οf All Time (του μεγαλύτερου όλων των εποχών). Στα περισσότερα γκάλοπ στο τέλος της προηγούμενης χιλιετίας, δύο αθλητές χαρακτηρίστηκαν, περισσότερο από κάθε άλλο, ως GOAT: ο Μάικλ Τζόρνταν και ο Μοχάμεντ Αλί. Κοινό γνώρισμα και των δύο τους πέραν της θέλησης για νίκη, υπήρξε και ότι η καριέρα τους σημαδεύθηκε από μεγάλες επιστροφές.

Ο Τζόρνταν, ένας αθλητής που διακρίθηκε όσο κανένας άλλος για την θέλησή του να νικά, ήταν ίσως ο μοναδικός αθλητής στην ιστορία της καλαθόσφαιρας που διακρίθηκε κατά την ίδια χρονική περίοδο, τόσο ως ο κορυφαίος επιθετικός παίκτης, όσο και ως ο κορυφαίος αμυντικός παίκτης του αθλήματος. Διάσημος ως clutch player (παίκτης του τελευταίου σουτ), ανεπανάληπτος στην επιθετική του δεινότητα (χαρακτηρίστηκε από τον ίδιο τον Λάρι Μπερντ ως ο Θεός που παίζει μπάσκετ), αποφάσισε μετά την κατάκτηση του θριπιτ (τριών διαδοχικών πρωταθλημάτων NBA) κατά την τριετία 1991-1993 με τους Σικάγο Μπουλς, να αφυπηρετήσει για να παίξει γκολφ. Οι Μπουλς, χωρίς τον Τζόρνταν δεν ήταν πια ομάδα που μπορούσε να διεκδικήσει τον τίτλο.

Στις 18 Μαρτίου 1995 όμως ο Τζόρνταν ανακοίνωσε το «I’m back» προς τέρψη των χιλιάδων φίλων του αθλήματος. Πολλοί αμφισβήτησαν κατά πόσο μπορούσε να επιστρέψει στο ίδιο επίπεδο. Διαψεύστηκαν. Ο Τζόρνταν κατέκτησε και δεύτερο θριπιτ από το 1996-1998, τερματίζοντας με τους Σικάγο Μπουλς την χρονιά με το καλύτερο ρεκόρ στην ιστορία του NBA (72-10), κατακτώντας κατά την επιστροφή του τρεις επιπρόσθετες φορές τον τίτλο του πολυτιμότερου παίκτη στην σειρά των τελικών, καθώς και δύο τίτλους του πολυτιμότερου παίκτη κατά την κανονική διάρκεια της σεζόν. Το αντίο του στον τελικό του 1998 απέναντι στην Γιούτα Τζαζ των μεγάλων Στόκτον και Μαλόουν, θα μείνει στην ιστορία, ιδιαίτερα για τα τελευταία ανεπανάληπτα σαράντα δευτερόλεπτα, στα οποία ο Τζόρνταν υπενθύμισε σε όλους ότι είναι ο GOAT.

Ο Αλί γεννήθηκε ως Κάσιους Κλέι, όνομα που εγκατέλειψε οριστικά ανακοινώνοντας την προσχώρησή του στον μουσουλμανισμό, αμέσως μετά την ανακήρυξή του σε παγκόσμιο πρωταθλητή και τη νίκη του επί του Σόνι Λίστον. Είρωνας και συχνά υπερόπτης προς τους αντιπάλους του, υιοθετώντας για τον εαυτό του το προσωνύμιο «Μέγας» και συνηθίζοντας να προβλέπει πριν από τον αγώνα τον γύρο στον οποίο θα έριχνε νοκ άουτ τον αντίπαλο πυγμάχο, ο Αλί υπήρξε ένας χορευτής των ρινγκ, ένας πυγμάχος που κινούσε το σώμα ώστε να αποφεύγει τα χτυπήματα, αντί να αγωνίζεται στην βάση της μέχρι τότε καθιερωμένης παθητικής άμυνας.

Ο Αλί ανακηρύχθηκε παγκόσμιος πρωταθλητής στις 25 Φεβρουαρίου του 1964 νικώντας τον Σόνι Λίστον, τον οποίο συνέτριψε στον επαναληπτικό αγώνα του επόμενου έτους από τον πρώτο γύρο (αναγκάζοντας πολλούς να θεωρήσουν ότι ο Λίστον είχε στήσει το ματς). Στις 14 Νοεμβρίου 1966 ο Αλί, μετά από συνεχιζόμενες νίκες επί πυγμάχων όπως ο Πάτερσον, ο Κούπερ και ο Λόντον, έκανε τον αγώνα της ζωής του απέναντι στον Κλίβελαντ Γουίλιαμς, τον οποίο εξόντωσε κυριολεκτικά επιφέροντας περισσότερα από εκατό κτυπήματα κατά την διάρκεια των τριών γύρων τους οποίους διήρκεσε η αναμέτρηση. Τον Απρίλιο του 1967 όμως ο Αλί αρνήθηκε να καταταγεί στον πόλεμο του Βιετνάμ, δηλώνοντας πως δεν έχει καμιά διένεξη με τους Βιετκόγκ, γεγονός που οδήγησε στην αφαίρεση του τίτλου του πρωταθλητή. Μέχρι το 1970 ο Αλί ήταν αποκλεισμένος από τα ρινγκ, με τον τίτλο του πρωταθλητή να ανήκει πλέον στον Τζο Φρέιζερ. Μετά από αγώνα δεκαπέντε γύρων, ο Αλί ηττήθηκε για πρώτη φορά στην καριέρα του από τον Φρέιζερ το 1971.

Και ενώ ο Αλί φαινόταν πια αρκετά γέρος απέναντι σε νεώτερους αντιπάλους, το 1974, δέκα χρόνια μετά την πρώτη φορά που ανακηρύχθηκε παγκόσμιος πρωταθλητής, ο Αλί ρίχνει νοκ άουτ τον γιγάντιο Τζορτζ Φόρμαν (ο οποίος είχε κατεδαφίσει δύο χρόνια προηγουμένως τον Φρέιζερ, κατακτώντας τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή), εφαρμόζοντας μια νέα τακτική εκμετάλλευσης της κούρασης του αντιπάλου του, ώστε να χτυπήσει την κατάλληλη στιγμή. Η αναμέτρηση που έγινε στην ζούγκλα του Ζαίρ και έμεινε γνωστή ως Rumble in the Jungle (βροντή στη ζούγκλα) σηματοδότησε την επιστροφή του θρυλικότερου πυγμάχου που ανέδειξε η ιστορία.

Ο γέρο Φόρμαν και η μαμά Κιμ

Μετά την ήττα του από τον Αλί ο ύψους 191 Φόρμαν, παρέμεινε ανενεργός μέχρι το 1975. Στην συνέχεια επέστρεψε και πέτυχε σημαντικές νίκες ενάντια σε πυγμάχους όπως ο Φρέιζερ και ο Λάιλ, αλλά το 1977, πριν προλάβει να διεκδικήσει την επιστροφή του στον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή, έχασε από τον Jimmy Young και βρέθηκε στα αποδυτήρια άρρωστος και απογοητευμένος, να αφιερώνει την υπόλοιπη ζωή του στον χριστιανισμό ως ιερέας, αστειευόμενος για το υπόλοιπο της ζωής του ότι ο Young κατάφερε να γρονθοκοπήσει τον διάβολο μακριά από το κορμί του. Το 1987 όμως, δέκα χρόνια μακριά από τα ρινγκ, ο γέρο Φόρμαν αποφασίζει να επιστρέψει στην ηλικία των 38 ετών, ώστε να μαζέψει λεφτά για το κέντρο νεότητας που είχε ιδρύσει. Αγωνιζόμενος για αρκετά χρόνια, κατάφερνε παρά το ότι είχε χάσει την κινητικότητα των νεανικών του χρόνων, να επιβιώνει χάρη στην δύναμη και την αποφασιστικότητά του.

Το 1994 ο Μάικλ Μούρερ νίκησε τον Εβάντερ Χόλιφιλντ. Ο Μούρερ δέχθηκε ως επόμενο αντίπαλό του τον γέρο Φόρμαν, θεωρώντας ότι θα ήταν εύκολος αντίπαλος. Ο Φόρμαν όμως, σε ηλικία 45 ετών, φορώντας τα ίδια ρούχα με τα οποία είχε χάσει τον τίτλο από τον Αλί είκοσι χρόνια προηγουμένως, ξανάγινε παγκόσμιος πρωταθλητής, όντας ο μεγαλύτερος σε ηλικία παγκόσμιος πρωταθλητής στην ιστορία του αθλήματος.

Μια μαμά, η Κιμ Κλάιστερς ξάφνιασε τους πάντες όταν στο τελευταίο Αμερικανικό Όπεν νίκησε διαδοχικά τις δύο αδελφές Γουίλιαμς για να προκριθεί στον τελικό και να κατακτήσει τον τίτλο, νικώντας την Δανέζα Caroline Wozniacki. Η Κλάιστερς, μια από τις πιο συμπαθείς παίκτριες, κατέκτησε πέντε φορές το βραβείο αθλητοπρέπειας του Women Tennis Association. Στην καριέρα της είχε καταφέρει να κατακτήσει μόνο μια φορά τίτλο σε τουρνουά Grand Slam, και πάλι στο Αμερικανικό Όπεν το 2005, ενώ υπήρξε Ν. 1 στην παγκόσμια κατάταξη. Η αποχώρησή της όμως λόγω τραυματισμών το 2007 την βρήκε κουρασμένη και ανήμπορη σχεδόν να αγωνιστεί στο υψηλό επίπεδο που είχε συνηθίσει τους φίλους της. Κανένας δεν πίστευε ότι στο πρώτο τουρνουά υψηλού επιπέδου μετά την επιστροφή της, η Κιμ θα κατάφερνε το απίστευτο. Αυτή όμως τους διέψευσε όλους.

Allez Justine

Η Justine Henin, η κορυφαία αθλήτρια της γενιάς της, πρόλαβε σε πέντε χρόνια να κατακτήσει επτά τουρνουά grand slam, να τερματίσει τρεις χρονιές στο Ν. 1 και κυρίως να καταστεί σύμβολο της μαχητικότητας, της αγωνιστικότητας και της αντιμετώπισης των κακουχιών με σκληρή δουλειά. Η αποχώρησή της από το άθλημα σε ηλικία 25 μόλις ετών, όταν δεν αισθανόταν πια την ψυχική ορμή να συνεχίσει, άφησε το άθλημα φτωχότερο παρά ποτέ άλλοτε. Αυτό τον Ιανουάριο όμως, μετά από μια απουσία σχεδόν δύο ετών, κατά την οποία το γυναικείο τένις στερήθηκε υψηλού συναγωνισμού και γνώρισε Ν. 1 τενίστριες, οι οποίες δεν μπορούν να δικαιολογήσουν την κατάταξή τους στα μεγάλα τουρνουά (όπως οι Σάφινα, Ιβάνοβιτς, Γιάνκοβιτς), η Henin επιστρέφει για να αναμετρηθεί και πάλι με την αιώνια αντίπαλο Κλάιστερς, τις αδελφές Γουίλιαμς και ίσως την ανανεωμένη Μαρία Σαραπόβα, αλλά και την νέα φουρνιά παικτριών. Επιτέλους το γυναικείο τένις ξαναγίνεται ενδιαφέρον.

Ο Τζόρνταν, ένας αθλητής που διακρίθηκε όσο κανένας άλλος για την θέλησή του να νικά, ήταν ίσως ο μοναδικός αθλητής στην ιστορία της καλαθόσφαιρας που διακρίθηκε κατά την ίδια χρονική περίοδο, τόσο ως ο κορυφαίος επιθετικός παίκτης, όσο και ως ο κορυφαίος αμυντικός παίκτης του αθλήματος. Διάσημος ως clutch player (παίκτης του τελευταίου σουτ), ανεπανάληπτος στην επιθετική του δεινότητα (χαρακτηρίστηκε από τον ίδιο τον Λάρι Μπερντ ως ο Θεός που παίζει μπάσκετ), αποφάσισε μετά την κατάκτηση του θριπιτ (τριών διαδοχικών πρωταθλημάτων NBA) κατά την τριετία 1991-1993 με τους Σικάγο Μπουλς, να αφυπηρετήσει για να παίξει γκολφ. Οι Μπουλς, χωρίς τον Τζόρνταν δεν ήταν πια ομάδα που μπορούσε να διεκδικήσει τον τίτλο.

Στις 18 Μαρτίου 1995 όμως ο Τζόρνταν ανακοίνωσε το «I’m back» προς τέρψη των χιλιάδων φίλων του αθλήματος. Πολλοί αμφισβήτησαν κατά πόσο μπορούσε να επιστρέψει στο ίδιο επίπεδο. Διαψεύστηκαν. Ο Τζόρνταν κατέκτησε και δεύτερο θριπιτ από το 1996-1998, τερματίζοντας με τους Σικάγο Μπουλς την χρονιά με το καλύτερο ρεκόρ στην ιστορία του NBA (72-10), κατακτώντας κατά την επιστροφή του τρεις επιπρόσθετες φορές τον τίτλο του πολυτιμότερου παίκτη στην σειρά των τελικών, καθώς και δύο τίτλους του πολυτιμότερου παίκτη κατά την κανονική διάρκεια της σεζόν. Το αντίο του στον τελικό του 1998 απέναντι στην Γιούτα Τζαζ των μεγάλων Στόκτον και Μαλόουν, θα μείνει στην ιστορία, ιδιαίτερα για τα τελευταία ανεπανάληπτα σαράντα δευτερόλεπτα, στα οποία ο Τζόρνταν υπενθύμισε σε όλους ότι είναι ο GOAT.

Ο Αλί γεννήθηκε ως Κάσιους Κλέι, όνομα που εγκατέλειψε οριστικά ανακοινώνοντας την προσχώρησή του στον μουσουλμανισμό, αμέσως μετά την ανακήρυξή του σε παγκόσμιο πρωταθλητή και τη νίκη του επί του Σόνι Λίστον. Είρωνας και συχνά υπερόπτης προς τους αντιπάλους του, υιοθετώντας για τον εαυτό του το προσωνύμιο «Μέγας» και συνηθίζοντας να προβλέπει πριν από τον αγώνα τον γύρο στον οποίο θα έριχνε νοκ άουτ τον αντίπαλο πυγμάχο, ο Αλί υπήρξε ένας χορευτής των ρινγκ, ένας πυγμάχος που κινούσε το σώμα ώστε να αποφεύγει τα χτυπήματα, αντί να αγωνίζεται στην βάση της μέχρι τότε καθιερωμένης παθητικής άμυνας.

Ο Αλί ανακηρύχθηκε παγκόσμιος πρωταθλητής στις 25 Φεβρουαρίου του 1964 νικώντας τον Σόνι Λίστον, τον οποίο συνέτριψε στον επαναληπτικό αγώνα του επόμενου έτους από τον πρώτο γύρο (αναγκάζοντας πολλούς να θεωρήσουν ότι ο Λίστον είχε στήσει το ματς). Στις 14 Νοεμβρίου 1966 ο Αλί, μετά από συνεχιζόμενες νίκες επί πυγμάχων όπως ο Πάτερσον, ο Κούπερ και ο Λόντον, έκανε τον αγώνα της ζωής του απέναντι στον Κλίβελαντ Γουίλιαμς, τον οποίο εξόντωσε κυριολεκτικά επιφέροντας περισσότερα από εκατό κτυπήματα κατά την διάρκεια των τριών γύρων τους οποίους διήρκεσε η αναμέτρηση. Τον Απρίλιο του 1967 όμως ο Αλί αρνήθηκε να καταταγεί στον πόλεμο του Βιετνάμ, δηλώνοντας πως δεν έχει καμιά διένεξη με τους Βιετκόγκ, γεγονός που οδήγησε στην αφαίρεση του τίτλου του πρωταθλητή. Μέχρι το 1970 ο Αλί ήταν αποκλεισμένος από τα ρινγκ, με τον τίτλο του πρωταθλητή να ανήκει πλέον στον Τζο Φρέιζερ. Μετά από αγώνα δεκαπέντε γύρων, ο Αλί ηττήθηκε για πρώτη φορά στην καριέρα του από τον Φρέιζερ το 1971.

Και ενώ ο Αλί φαινόταν πια αρκετά γέρος απέναντι σε νεώτερους αντιπάλους, το 1974, δέκα χρόνια μετά την πρώτη φορά που ανακηρύχθηκε παγκόσμιος πρωταθλητής, ο Αλί ρίχνει νοκ άουτ τον γιγάντιο Τζορτζ Φόρμαν (ο οποίος είχε κατεδαφίσει δύο χρόνια προηγουμένως τον Φρέιζερ, κατακτώντας τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή), εφαρμόζοντας μια νέα τακτική εκμετάλλευσης της κούρασης του αντιπάλου του, ώστε να χτυπήσει την κατάλληλη στιγμή. Η αναμέτρηση που έγινε στην ζούγκλα του Ζαίρ και έμεινε γνωστή ως Rumble in the Jungle (βροντή στη ζούγκλα) σηματοδότησε την επιστροφή του θρυλικότερου πυγμάχου που ανέδειξε η ιστορία.

Ο γέρο Φόρμαν και η μαμά Κιμ

Μετά την ήττα του από τον Αλί ο ύψους 191 Φόρμαν, παρέμεινε ανενεργός μέχρι το 1975. Στην συνέχεια επέστρεψε και πέτυχε σημαντικές νίκες ενάντια σε πυγμάχους όπως ο Φρέιζερ και ο Λάιλ, αλλά το 1977, πριν προλάβει να διεκδικήσει την επιστροφή του στον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή, έχασε από τον Jimmy Young και βρέθηκε στα αποδυτήρια άρρωστος και απογοητευμένος, να αφιερώνει την υπόλοιπη ζωή του στον χριστιανισμό ως ιερέας, αστειευόμενος για το υπόλοιπο της ζωής του ότι ο Young κατάφερε να γρονθοκοπήσει τον διάβολο μακριά από το κορμί του. Το 1987 όμως, δέκα χρόνια μακριά από τα ρινγκ, ο γέρο Φόρμαν αποφασίζει να επιστρέψει στην ηλικία των 38 ετών, ώστε να μαζέψει λεφτά για το κέντρο νεότητας που είχε ιδρύσει. Αγωνιζόμενος για αρκετά χρόνια, κατάφερνε παρά το ότι είχε χάσει την κινητικότητα των νεανικών του χρόνων, να επιβιώνει χάρη στην δύναμη και την αποφασιστικότητά του.

Το 1994 ο Μάικλ Μούρερ νίκησε τον Εβάντερ Χόλιφιλντ. Ο Μούρερ δέχθηκε ως επόμενο αντίπαλό του τον γέρο Φόρμαν, θεωρώντας ότι θα ήταν εύκολος αντίπαλος. Ο Φόρμαν όμως, σε ηλικία 45 ετών, φορώντας τα ίδια ρούχα με τα οποία είχε χάσει τον τίτλο από τον Αλί είκοσι χρόνια προηγουμένως, ξανάγινε παγκόσμιος πρωταθλητής, όντας ο μεγαλύτερος σε ηλικία παγκόσμιος πρωταθλητής στην ιστορία του αθλήματος.

Μια μαμά, η Κιμ Κλάιστερς ξάφνιασε τους πάντες όταν στο τελευταίο Αμερικανικό Όπεν νίκησε διαδοχικά τις δύο αδελφές Γουίλιαμς για να προκριθεί στον τελικό και να κατακτήσει τον τίτλο, νικώντας την Δανέζα Caroline Wozniacki. Η Κλάιστερς, μια από τις πιο συμπαθείς παίκτριες, κατέκτησε πέντε φορές το βραβείο αθλητοπρέπειας του Women Tennis Association. Στην καριέρα της είχε καταφέρει να κατακτήσει μόνο μια φορά τίτλο σε τουρνουά Grand Slam, και πάλι στο Αμερικανικό Όπεν το 2005, ενώ υπήρξε Ν. 1 στην παγκόσμια κατάταξη. Η αποχώρησή της όμως λόγω τραυματισμών το 2007 την βρήκε κουρασμένη και ανήμπορη σχεδόν να αγωνιστεί στο υψηλό επίπεδο που είχε συνηθίσει τους φίλους της. Κανένας δεν πίστευε ότι στο πρώτο τουρνουά υψηλού επιπέδου μετά την επιστροφή της, η Κιμ θα κατάφερνε το απίστευτο. Αυτή όμως τους διέψευσε όλους.

Allez Justine

Η Justine Henin, η κορυφαία αθλήτρια της γενιάς της, πρόλαβε σε πέντε χρόνια να κατακτήσει επτά τουρνουά grand slam, να τερματίσει τρεις χρονιές στο Ν. 1 και κυρίως να καταστεί σύμβολο της μαχητικότητας, της αγωνιστικότητας και της αντιμετώπισης των κακουχιών με σκληρή δουλειά. Η αποχώρησή της από το άθλημα σε ηλικία 25 μόλις ετών, όταν δεν αισθανόταν πια την ψυχική ορμή να συνεχίσει, άφησε το άθλημα φτωχότερο παρά ποτέ άλλοτε. Αυτό τον Ιανουάριο όμως, μετά από μια απουσία σχεδόν δύο ετών, κατά την οποία το γυναικείο τένις στερήθηκε υψηλού συναγωνισμού και γνώρισε Ν. 1 τενίστριες, οι οποίες δεν μπορούν να δικαιολογήσουν την κατάταξή τους στα μεγάλα τουρνουά (όπως οι Σάφινα, Ιβάνοβιτς, Γιάνκοβιτς), η Henin επιστρέφει για να αναμετρηθεί και πάλι με την αιώνια αντίπαλο Κλάιστερς, τις αδελφές Γουίλιαμς και ίσως την ανανεωμένη Μαρία Σαραπόβα, αλλά και την νέα φουρνιά παικτριών. Επιτέλους το γυναικείο τένις ξαναγίνεται ενδιαφέρον.

Εκείνο που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί είναι το ποιοι μπορούν να διεκδικήσουν τον τίτλο του κορυφαίου. Ο Μάικαν και ο Κούζι την δεκαετία του 1950, ο Ουίλτ και ο Ράσελ την δεκαετία του 1960 (και από κοντά ο Όσκαρ, ο Μπέιλορ και ο Ουέστ), ο Καρίμ την δεκαετία του 1970, ο Μάτζικ και ο Μπερντ την δεκαετία του 1980, ο Τζόρνταν την δεκαετία του 1990, ο Σακίλ και ο Ντάνκαν την πρώτη δεκαετία του νέου αιώνα. Αναγκαστικά ένας από αυτούς είναι και ο καλύτερος όλων των εποχών, αν και τα κριτήρια για σύγκριση εποχών μεταξύ τους συχνά διαφέρουν.

Στα ατομικά αγωνίσματα τα πράγματα φαίνονται πιο απλά. Οι τίτλοι καθορίζουν τον καλύτερο. Και πάλι όμως αυτό δεν αρκεί. Ο Φέντερερ κατέκτησε δεκαπέντε τίτλους στα μεγάλα τουρνουά, αλλά οι εξήντα σχεδόν συνολικοί τίτλοι του απέχουν αρκετά από τους 109 του Τζίμμυ Κόνορς, τους 94 του Λεντλ ή τους 77 του Τζόνι Μακ. Ακόμα και αν φέτος ο Ρότζερ τερματίσει πρώτος στην συνολική βαθμο-λογία, αυτή θα είναι η πέμπτη μόλις φορά πίσω από τις έξι του Σάμπρας και του Τίλτεν ή τις οκτώ του Πάντσο Γκονζάλεζ. Οπωσδήποτε ο Φέντερερ μάλλον δεν θα κατακτήσει ποτέ και τους τέσσερις μεγάλους τίτλους σε μια χρονιά (εκτός αν τα καλύτερα μας τα έχει φυλάξει για το τέλος) όπως κατάφερε δύο φορές ο Λαβέρ και μια φορά ο Μπουτζ. Και ακόμα δεν έχει κατακτήσει το χρυσό σλαμ καριέρας όπως ο Άγκασι.

Κάποιοι θα ισχυριστούν -σωστά- ότι το ταμπλό των ανδρών σήμερα αν και έχει αναμφίβολα μεγαλύτερο βάθος, εντούτοις δεν έχει τον συνωστισμό κορυφαίων ονομάτων που είχε η δεκαετία του ογδόντα με τους Βιλάντερ, Μπέκερ, Έντμπεργκ, Λέντλ, Μάκενρο. Κάποιοι άλλοι θα ισχυριστούν ότι ακόμα και ο Φέντερερ δεν έχει το ταλέντο του Μποργκ, την μαγεία του Πέρι, την συνέπεια του Ρόζγουολ ή την κυριαρχία του Κρέιμερ. Μπορεί κάποιος να θεωρείται εν πάση περιπτώσει ως ο κορυφαίος, άμα έχει αρνητικό ρεκόρ νικών απέναντι στον μεγαλύτερο προσωπικό του αντίπαλο, τον Ράφα Ναδάλ;
Η ώρα του απολογισμού

Ο τίτλος του καλύτερου όλων δεν είναι απλή υπόθεση ακόμα και στα ατομικά αθλήματα. Ο Ρόκι Μαρσιάνο αποχώρησε από τα ριγκ ανίκητος, ενώ ο Σούγκαρ Ρέι Ρόμπινσον ψηφίζεται συχνά από τους φίλους του μποξ ως ο μεγαλύτερος πυγμάχος που έζησε ποτέ. Για το ευρύ κοινό όμως (όπως και για αρκετούς ειδικούς) κανένας δεν θα μπορέσει ποτέ να συγκριθεί με τον Μοχάμετ Αλί, τον άνθρωπο που για πολλούς συμβολίζει όσο κανένας το άθλημα του μποξ. Στο γυναικείο τένις ελάχιστοι θα διαφωνήσουν ότι ο τίτλος της καλύτερης όλων των εποχών ανήκει είτε στην Γκραφ, είτε στην Ναβρατίλοβα, με πιθανές ανθυποψήφιες (ανάλογα με την εποχή), την Λεγκλέν, την Γουίλς, την Κόννολι, την Κωρτ ή την Έβερτ. Μπορεί όμως άραγε να αμφισβητήσει κανείς ότι το σημαντικότερο πρόσωπο που ανέδειξε ποτέ το γυναικείο τένις (ή ίσως και ο γυναικείος αθλητισμός) είναι η Μπίλι Τζιν Κινγκ, της οποίας η πολιτιστική και κοινωνική σημασία εκτός των γηπέδων του τένις μόνο με τον Αλί μπορεί να συγκριθεί;

Οι υποψήφιοι για τον τίτλο του κορυφαίου όλων των εποχών στο αντρικό τένις είναι μετρημένοι. Ο μεγάλος Μπιλ Τίλτεν, ο Μπουτζ, ο Κρέιμερ, ο Πάντσο Γκονζάλεζ, ο Ροντ Λαβέρ και ο Κεν Ρόζγουολ, ο Μπγιορν Μπόργκ, ο Τζίμι Κόνορς, ο Πιτ Σάμπρας και ο Ρότζερ Φέντερερ. Σε ένα άρθρο μας στην «Άποψη» που δημοσιεύθηκε πριν από περισσότερο από δεκαπέντε μήνες, είχαμε καθορίσει τα κριτήρια σύγκρισης των μεγαλύτερων τενιστών όλων των εποχών και καταλήγαμε ως ακολούθως:

«Η θέση του Federer ανάμεσα στους καλύτερους τενίστες όλων των εποχών είναι εξασφαλισμένη, αλλά ο ισχυρισμός ότι αυτός είναι ο καλύτερος όλων των εποχών είναι ακόμα πρόωρος. Με δεδομένο ότι φέτος για πρώτη φορά οι αντίπαλοι παίκτες και ιδιαίτερα οι Nadal και Djokovic φαίνονται ικανοί να κλονίσουν την παντοκρατορία του, ο Federer καλείται να παραμείνει στην κορυφή, κερδίζοντας και πάλι το Wimbledon και το US Open ή -είναι άραγε δυνατόν;- το Roland Garros, ώστε να μπορεί να διεκδικήσει τον ανεπίσημο τίτλο του καλύτερου τενίστα όλων των εποχών».

Η ώρα του απολογισμού έφθασε. Ο Φέντερερ κατέκτησε και πάλι το Γουίμπλεντον και το Αμερικανικό Όπεν και -ναι, είναι δυνατόν- το Ρολάντ Γκαρός. Το σημαντικότερο, κατάφερε μετά από μια περίοδο που απλά φαινόταν ακαταμάχητος, να πέσει λαβωμένος από τον Ναδάλ και να ξανασηκωθεί και να ξαναφανεί ανίκητος. Ο Φέντερερ εξασφάλισε την θέση του στην αθανασία του αθλητισμού, όταν αφού πέρασε προσωρινά από το δέος του ανίκητου στα όρια του ανθρώπινου, επανήλθε μονίμως πλέον στην ονειροφαντασιά του θρύλου, όπως ο Σάμπρας το 2002, η Γκραφ το 1999, η Έβερτ το 1985 και ο Αλί στην συγκλονιστική μάχη στην ζούγκλα απέναντι στον Φόρεμαν. Αν και στον καλύτερο τελικό Γουίμπλεντον όλων των εποχών είχε χάσει από τον Ναδάλ, ο φετινός τελικός απέναντι στον Ρόντικ υπήρξε νικητήριος, βγαλμένος από τα πιο τρελά όνειρα των φίλων του τένις.

Αν ο εικοστός αιώνας υπήρξε ο αιώνας των θρύλων του αθλητισμού, του Αλί και του Τζο Λούις, του Μπέιμπ Ρουθ και του Τσάμπερλεν, της Νάντια Κομανέτσι, του Πελέ και του Μαραντόνα, του Τζέσι Όουενς και του Καρλ Λιούις, του Ζάτοπεκ και του Παάβο Νούρμι, του Ράσελ και του Τζόρνταν, του Κρόιφ και του Πλατινί, του Μάτζικ και του Μπερντ, του Μαρκ Σπιτς και του Τζόνι Βάσμιλλερ, του Σεργκέι Μπούμπκα και του Τζαμπάρ, του Μποργκ, του Τίλτεν, του Σάμπρας και του Λαβέρ, η πρώτη δεκαετία του εικοστού πρώτου αιώνα έχει προσθέσει με ανεξίτηλη μελάνη ένα ακόμα όνομα στις αθάνατες μορφές του αθλητικού γίγνεσθαι. Πάνω από τον Τάιγκερ Γουντς, πάνω από τον Μπάρι Μποντς, πάνω από τον Γιουσείν Μπολτ, πάνω από τον Σακίλ Ο Νιλ, πάνω από τον Μίκαελ Σουμάχερ, πάνω από τον Μάικλ Φελπς, η πρώτη αθλητική δεκαετία του αιώνα μας μπορεί να εκφραστεί με ένα και μόνο όνομα και με μια και μόνο φωτογραφία: Ρότζερ Φέντερερ, ο καλύτερος όλων.

Έχουν περάσει πια δεκατρία ολόκληρα χρόνια από τότε που μετά τις αποτυχίες του Άρη, του ΠΑΟΚ (στην βραδιά που οι Παοκτζήδες ορκίζονται πως αν δεν είχε τραυματιστεί ο Τσέκος ο Αληταράς τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά), και του Ολυμπιακού του Ιωαννίδη, του Φασούλα και του Πάσπαλιε, μια ελληνική ομάδα απέδειξε ότι η κορυφή της Ευρώπης δεν είναι όνειρο. Στην πρώτη χρονιά μετά την αποχώρηση του Γκάλη από τα παρκέ, αλλά με την λάμψη του Ντομινίκ Ουίλκινς (ενός παίκτη που και στα 40 του βάζει κάτω δεκαπέντε Τσίλντρες) να κατακλύζει το Παρίσι, ο Παναθηναϊκός του Αλβέρτη, του Οικονόμου, του Παταβούκα, του Κόρφα, του προπονητή Μπόζινταρ Μάλκοβιτς, αλλά κυρίως του σπρίντερ Στόικο Βράνκοβιτς που με την τάπα του αιώνα διόρθωσε το λάθος του συνήθους ύποπτου Γιαννάκη και τις εγκληματικές αμέλειες της διαιτησίας, έφερε για πρώτη φορά το τρόπαιο στην Ελλάδα.

Ο Αλβέρτης ήταν εκεί και τέσσερα χρόνια αργότερα στον δεύτερο τίτλο (και ενώ είχε μεσολαβήσει ο δεύτερος ελληνικός τίτλος του Ολυμπιακού με σφραγίδα Ντέιβιντ Ρίβερς) με τον Ομπράντοβιτς να αναλαμβάνει πλέον μαέστρος στην δυναστεία που θα ακολουθούσε: Μποντίρογκα, Ρέμπρατσα, Κατάς, Φώτσης, Τζεντίλε, Λάζαρος Παπαδόπουλος, Κουτλουάι, Τζόνι Ρότζερς, Μουλαομέρο-βιτς, Μπουντούρης, Σισκάουσκας, Μπατίστ, Χατζηβρέτας, Ντικούδης, Τσαρτσαρής, Παπανικολάου, Γιασικεβίτσιους, Σπανούλης, Πέκοβιτς και ο νέος αρχηγός Δημήτρης Διαμαντίδης, συμμετείχαν στις τέσσερις κατακτήσεις της δεκαετίας του 2000, μαζί με τον Ομπράντοβιτς, τους αδελφούς Γιαννακόπουλου και το σύμβολο Φραγκίσκο Αλβέρτη.

Οι Ευρωπαϊκές δυναστείες

Η πρώτη πραγματικά μεγάλη ομάδα της ευρωπαϊκής καλαθόσφαιρας ήταν η λετονική (τότε Σοβιετική) ASK Ρίγα που κατέκτησε το τρόπαιο τρεις συνεχόμενες φορές από το 1958 – 1960, ενώ έχασε στον τέταρτο συνεχόμενο τελικό από μια άλλη Σοβιετική ομάδα, την ΤΣΣΚΑ του Αλεξέγιεφ που κατέκτησε το τρόπαιο και δυο χρόνια αργότερα. Η ΤΣΣΚΑ με ηγέτη τον θρυλικό Σεργκέι Μπέλοφ κατέκτησε δύο ακόμα τίτλους και έχασε δυο φορές στον τελικό, με προπονητή την αλεπού των πάγκων Αλεξάντερ Γκομέλσκι προς τα τέλη της δεκαετίας του 1960. Η σύγχρονη ΤΣΣΚΑ βέβαια του Ετόρε Μεσίνα είναι από πολλές απόψεις ακόμα πιο επιτυχημένη και από την ΤΣΣΚΑ του Γκομέλσκι, όντας η ευρωπαϊκή απεικόνιση του UCLA (όπως λέει και ο Σκουντής), με επτά συνεχόμενες συμμετοχές στο final four, τέσσερις συνεχόμενες συμμετοχές σε τελικό και δύο τίτλους, με τους Παπαλουκά, Χόλντεν, Άντερσον, Σισκάουσκας, Λάνγκτον, Σμόντις, να συγκροτούν ένα εξαιρετικά ισχυρό ομαδικό σύνολο.

Αν κάποιος θέλει να αναφερθεί σε ευρωπαϊκές δυναστείες πάντως, τα ονόματα που έρχονται αμέσως στο μυαλό, πάνω και από την ΤΣΣΚΑ, είναι της Ρεάλ και της Βαρέζε. Η βασίλισσα Ρεάλ του Λόλο Σάινθ, του Εμιλιάνο Ροντρίγκεζ και του Κλίφορντ Λουκ, του Γουέιν Μπραμπέντερ, του Χουάν Αντόνια Κορμπαλάν, του Ρουλάν, του Ρομάι Περέιρο και του Σέρμπιακ κατέκτησε τέσσερις τίτλους σε πέντε χρόνια στα μέσα της δεκαετίας του 1960 και άλλους τρεις στην δεκαετία του 1970, όντας πρωταγωνίστρια στην Ευρωλίγκα για μια ολόκληρη εικοσαετία. Έκτοτε βέβαια μόνο η ταυτόχρονη παρουσία του θαύματος της φύσης Αρβίντας Σαμπόνις και του άρχοντα των δακτυλιδιών Ζέλικο Ομπράντοβιτς, κατέστησαν δυνατές να της χαρίσουν τον τίτλο το 1996. Σε αντίθεση με την Βασίλισσα, η Μπαρτσελόνα έχει κατακτήσει τον τίτλο του loser της διοργάνωσης, αδυνατώντας να επιβεβαιώσει τον χαρακτηρισμό της ως φαβορί, με εξαίρεση την διοργάνωση του 2003, όταν η δύναμη της έδρας, σε συνδυασμό με ένα εκπληκτικό Ντέγιαν Μποντίρογκα, της χάρισαν τον τίτλο.

Η Βαρέζε φαντάζει σήμερα ξεχασμένη, αλλά την δεκαετία του 1970 κατέκτησε πέντε τίτλους και ήταν φιναλίστ στις υπόλοιπες πέντε διοργανώσεις, όντας η πιο επιτυχημένη ομάδα σε μια μόνο δεκαετία και με τον μεγάλο Καθηγητή Άτσα Νίκολιτς να οργανώνει μια από τις καλύτερες ομάδες όλων των εποχών. Δυναστεία θεωρείται στο ευρωπαϊκό μπάσκετ συχνά και η ισραηλινή Μακάμπι έχοντας κατακτήσει τέσσερις τίτλους (και επιπρόσθετα τον «μισό» τίτλο του 2001) με παίκτες όπως οι Γιασικεβίτσιους και Άντονι Πάρκερ.

Ο θάνατος του μπάσκετ και η απόλυτη καλαθόσφαιρα

Χωρίς να θεωρούνται δυναστεία, δύο ακόμα ομάδες έγραψαν την δική τους ξεχωριστή ιστορία με δύο συνεχόμενους τίτλους έκαστη στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1980: Η Τσιμπόνα του αδικοχαμένου Μότσαρτ Ντραζέν Πέτροβιτς κατέκτησε δύο συνεχόμενους τίτλους το 1985 και το 1986, πρώτα νικώντας την Ρεάλ και τον επόμενο χρόνο την Ζαλγκίρις του Σαμπόνις. Τις δύο επόμενες χρονιές ένας θρύλος του NBA, ο Μπομπ Μακ Αντού, χάρισε μόνος του στην Τρέισερ Μιλάνο δύο τίτλους νικώντας σε ισάριθμους τελικούς την Μακάμπι. Η Ζαλγκίρις πάντως, χωρίς τον Σαμπόνις, έδωσε το 1999 μια από τις κορυφαίες παραστάσεις απόλυτου μπάσκετ, φέρνοντας τον τίτλο στην Λιθουανία και ξορκίζοντας για πάντα τα φαντάσματα που είχαν στοιχειώσει την ευρωπαϊκή καλαθόσφαιρα την βραδιά που πέθανε το μπάσκετ και η Λιμόζ, του Γιανγκ και του Ντακουρί, θύμισαν υπό την εποπτεία του Μάλκοβιτς τα bad boys του Ντιτρόιτ του τέλους της δεκαετίας του 1980.

Είναι περίεργο διότι ο Μάλκοβιτς, ο ίδιος άνθρωπος που κήρυξε τον θάνατο του επιθετικού μπάσκετ με την Λιμόζ το 1993 και που έφερε τον πρώτο ευρωπαϊκό τίτλο στην Ελλάδα με τον Παναθηναϊκό, είχε μερικά χρόνια προηγουμένως προπονήσει την καλύτερη ομάδα που είδαμε ποτέ στα ευρωπαϊκά γήπεδα: Την μεγάλη Γιουγκοπλάστικα. Η Γιουγκοπλάστικα ήταν η καλαθοσφαιρική απεικόνιση του επιθετικού ποδοσφαίρου της Ουγγαρίας του Πούσκας και του Κόκσιτς και του απόλυτου ποδοσφαίρου της Ολλανδίας του Κρόιφ και του μεγάλου Άγιαξ των αρχών της δεκαετίας του 1970. Σε αντίθεση όμως με την Ουγγαρία ή την Ολλανδία, η Γιουγκοπλάστικα δεν μπορούσε να χάσει στον τελικό. Για τρεις διαδοχικές χρονιές, το 1989, το 1990 και το 1991, η Γιουγκοπλάστικα κατέκτησε το βαρύτιμο τρόπαιο (μάλιστα την τρίτη φορά έκανε μάγκα το νέο προπονητή της Ζέλικο Παβλίσεβιτς και ονομαζόμενη ως Ποπ 84), νικώντας την Μακάμπι του Τζαμσί, την Μπαρτσελόνα του Σαν Επιφάνιο και τον Άρη του Γκάλη. Αν δεν γινόταν ο πόλεμος και η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και αν η ομάδα αυτή, του Κούκοτς, του Ράτζα, του Σάβιτς, του Τάμπακ και του Ιβάνοβιτς παρέμενε ενωμένη, ίσως η ιστορία του ευρωπαϊκού μπάσκετ να ήταν διαφορετική.

Βέβαια η ιστορία δεν γράφεται με τα «αν». Η Γιουγκοπλάστικα δεν κατέκτησε όσα τρόπαια κατέκτησε η Ρεάλ, η ΤΣΣΚΑ, η Βαρέζε ή ο Παναθηναϊκός. Έπαιξε όμως, όσο καμιά άλλη ομάδα στην ευρωπαϊκή ιστορία, την απόλυτη καλαθόσφαιρα. Είναι γεγονός ότι η καλαθόσφαιρα σήμερα έχει αλλάξει από την δεκαετία του 1980. Στο NBA όμως ο Λεμπρόν, ο Κόμπι και ο Wade, στέλλουν φέτος ένα διαφορετικό μήνυμα: Ίσως ο κύκλος της άμυνας να έχει ολοκληρωθεί και να ξανάρθε ο καιρός για τους παίκτες είδωλα και για το show time. Ίσως…

Σε ότι αφορά στους Αρχαίους Έλληνες αθλητές, όπως ο Θεαγένης από την Θάσο, ο Λεωνίδας και ο Διαγόρας από την Ρόδο, ο Μίλων και ο Αστύλος από τον Κρότωνα, ο Πολυδάμας από την Σκοτούσσα, ο Μελαγκόμας από την Καρία και ο Ηρόδωρος από τα Μέγαρα, οι πληροφορίες είναι ελάχιστες. Εκείνο όμως που είναι βέβαιο είναι ότι η σημασία τους είναι συγκριτικά ελάχιστη μπροστά στην κληρονομιά άλλων σημαντικών αρχαίων προγόνων. Ο Σπύρος Λούης, του οποίου το όνομα έγινε τμήμα της γλώσσας μετά τον θρίαμβο στον Μαραθώνιο του 1896, υπήρξε οπωσδήποτε σύμβολο του ελληνικού αθλητισμού. Αλλά ο θρύλος του συνδέθηκε μάλλον με το ιστορικό γεγονός της διοργάνωσης των πρώτων σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων από την Αθήνα, παρά με το αθλητικό του μεγαλείο.

Ο θρυλικός Κωνσταντίνος Τσικλητήρας, που πέθανε ως εθελοντής στους Βαλκανικούς Αγώνες, έχοντας κατακτήσει στις αρχές του αιώνα ένα χρυσό, δύο αργυρά και ένα χάλκινο στα άλματα άνευ φοράς, είναι οπωσδήποτε μια από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες του ελληνικού αθλητισμού. Το ίδιο και οι υπόλοιποι αξιόλογοι Ολυμπιονίκες της Ελλάδας, με προεξάρχοντα τον Νίκο Κακλαμανάκη. Κανένας όμως από αυτούς δεν κατάφερε να γίνει σύμβολο ενός ολόκληρου λαού. Το κατάφερε ο Θοδωρής Ζαγοράκης μετά τον θρίαμβο του 2004, όταν η εθνική Ελλάδας κατέκτησε το Euro. Αλλά ο Ζαγοράκης και η ομάδα του Euro, παρά την αναπάντεχη χαρά που χάρισε σε όλους τους Έλληνες, δεν κατάφερε να συμβολίσει την άνοδο του ελληνικού ποδοσφαίρου ή του ελληνικού αθλητισμού ή και της Ελλάδας γενικότερα. Περαιτέρω ο Ζαγοράκης δεν κατάφερε να είναι πανευρωπαϊκά στην κορυφή για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Ο Πύρρος Δήμας είναι οπωσδήποτε ένα πρόσωπο που δικαιολογημένα θα μπορούσε να διεκδικήσει τον τίτλο του κορυφαίου. Με τρία διαδοχικά χρυσά μετάλλια σε Ολυμπιακούς Αγώνες από το 1992 μέχρι το 2000 και ένα χάλκινο το 2004, για το οποίο γνώρισε την αποθέωση από τους Έλληνες θεατές, κάτοχος παγκόσμιων και ευρωπαϊκών τίτλων και παγκόσμιων ρεκόρ, ο Βορειοηπειρώτης αρσιβα-ρίστας μπορεί να θεωρηθεί ως η μεγαλύτερη φυσιογνωμία στην ιστορία του αθλήματος της άρσης βαρών παγκοσμίως. Ηγέτης της χρυσής παρουσίας της Ελλάδας σε Ολυμπιακούς Αγώνες που ξεκίνησε από τους Ολυμπιακούς της Βαρκελώνης του 1992 και κορυφώθηκε στους Αγώνες της Αθήνας του 2004, ο Πύρρος υπήρξε ο σημαιοφόρος της Ελλάδας και το πρόσωπο του ελληνικού αθλητισμού για περισσότερο από μια δεκαετία.

Έχοντας πει τα πιο πάνω, δεν έχω προσωπικά καμιά δυσκολία να υποστηρίξω ότι ο μεγαλύτερος αθλητής που ανέδειξε η Ελλάδα ήταν ο Νίκος Γκάλης, ο αθλητής που άλλαξε την πορεία της ελληνικής καλαθόσφαιρας και του ελληνικού αθλητισμού. Φέτος συμπληρώνονται τριάντα χρόνια από τον ερχομό του Νίκου Γκάλη στην Ελλάδα. Στην τελευταία χρονιά του στο κολεγιακό μπάσκετ με μέσο όρο πόντων 27.5, ο Νίκος Γεωργαλής, ήταν τρίτος σκόρερ ολόκληρου του NCAA πίσω από τον θρυλικό Larry Bird. Η απουσία ισάξιων συμπαικτών στο μικρό κολέγιο του Σίτον Χολ του αποστέρησε μια ψηλή θέση στα draft, ενώ ένας τραυματισμός κατά την προετοιμασία περιόρισε το ενδιαφέρον των Boston Celtics για το πρόσωπό του. Ο Γεωργαλής Γκάλης, υπογράφει το 1979 συμβόλαιο με τον Άρη Θεσσαλονίκης και έρχεται στην Ελλάδα. Και ο Γκάλης πείθει μια ολόκληρη χώρα ότι μπορεί να κατακτήσει τα πάντα.

Δεκαπέντε χρόνια μετά την αποχώρηση του Γκάλη, η κληρονομιά του παραμένει εμφανής. Έκτοτε, η περιορισμένων καλαθοσφαιρικών δυνατοτήτων Ελλάδα, έχει πάντοτε μια πρωταγωνιστική παρουσία στις μεγάλες ευρωπαϊκές και διεθνείς διοργανώσεις, σε ένα από τα πλέον ανταγωνιστικά αθλήματα, κατά τρόπο ώστε η μη κατάκτηση μεταλλίου να θεωρείται ως αποτυχία. Ο Γκάλης ήταν ο αθλητής που, πριν τον Πύρρο και σε ένα πολύ πιο προβεβλημένο άθλημα, έπεισε τους Έλληνες ότι μπορούν να πρωταγωνιστήσουν. Τερματίζοντας την καριέρα του με μέσο όρο 30.4 πόντους ανά αγώνα (και 32.8 πόντους ανά αγώνα μετά τα κολεγιακά του χρόνια), κατέκτησε οκτώ πρωταθλήματα και επτά κύπελλα με τον Άρη Θεσσαλονίκης την δεκαετία του 1980 και στις αρχές της δεκαετίας του 1990, σε μια εποχή που όλη η Ελλάδα ήταν οπαδοί του Άρη.

Από το 1980 ως το 1992 τερμάτισε δεκατρείς συνεχόμενες φορές πρώτος σκόρερ στο ελληνικό πρωτάθλημα, ενώ τερμάτισε τέσσερις συνεχόμενες φορές πρώτος στις ασίστ στις αρχές της δεκαετίας του 1990, πρώτος σκόρερ σε τέσσερα ευρωπαϊκά πρωταθλήματα καλαθόσφαιρας (1983, 1987, 1989, 1991) και σε ένα παγκόσμιο (1986), πρώτος σκόρερ στα ευρωπαϊκά πρωταθλήματα συλλόγων, στην ιστορία του ελληνικού πρωταθλήματος και κυπέλλου, πρώτος στις ασίστ στην ευρωλίγκα το 1994, πολυτιμότερος παίκτης του ευρωμπάσκετ του 1987 και στις κορυφαίες πεντάδες του 1989 και του 1991, παίκτης της χρονιάς του 1987 στην Ευρώπη, εκλέχθηκε το 2008 ως ένας από τους 35 κορυφαίους καλαθοσφαιριστές όλων των εποχών από την Ευρωλίγκα. Το 2007 ήταν ένας από τους δεκαέξι πρώτους καλαθοσφαιριστές που εντάχθηκε στο FIBA Hall of Fame που περιλαμβάνει τους μεγαλύτερους αθλητές στην ιστορία του αθλήματος. Η γενιά του 2007 περιλάμβανε αθλητές θρύλους, όπως ο Bill Russell, o Drazen Petrovic, o Krezimir Cosic, ο Sergei Belov, ο Fernando Martin, ο Radivoj Korac, ο Drazen Dalipagic και φυσικά ο Nick the Greek, Galis.

Η σημασία του Γκάλη όμως, για τον ελληνικό αθλητισμό δεν τελειώνει με τους τίτλους και τις διακρίσεις. Η μεγαλύτερη σημασία του Γκάλη ήταν πως έκανε τους Έλληνες να πιστέψουν πως μπορούν. Με ύψος μόλις 1.83 σε ένα άθλημα γιγάντων, ο Γκάλης επέμενε να σκοράρει κάτω από το καλάθι, αναγκάζοντας τον ύψους 2.23 Σαμπόνις να παραδεχθεί πως δεν υπάρχει τρόπος να σταματήσεις τον Γκάλη όταν αποφασίζει να σκοράρει. Ο Γκάλης υπήρξε σύμβολο της αγωνιστικότητας, της δυνατότητας να υπερβείς τον εαυτό σου, της ικανότητας να πιστέψεις στον εαυτό σου και να υπερβείς τα στενά όρια της γεωγραφίας και της οικονομίας. Κυρίως υπήρξε πρότυπο του επαγγελματισμού και της σταθερότητας. Της σημασίας της επιμονής και της συνέχειας. Ο Γκάλης δεν κέρδιζε διότι μάγευε τους αντιπάλους ή στεκόταν τυχερός. Δεν ήταν θαύμα της μιας μέρας που την επομένη θα χανόταν. Ο Γκάλης έδειξε τι σημαίνει να γίνεσαι συνέχεια καλύτερος και να κερδίζεις διότι είσαι ο καλύτερος. Όχι διότι και «η μικρή Ελλαδίτσα μπορεί», αλλά διότι μπορούμε να αλλάζουμε μπαλιές και να είμαστε πια πρωταθλητές. Για αυτό ο Γκάλης είναι ασυζητητί, ο καλύτερος Έλληνας αθλητής όλων των εποχών.

Αν βρισκόταν στην θέση του Μάτζικ, ο Κόμπι ή ο Λεμπρόν, θα πάγωνε άραγε η υφήλιος κατά τον ίδιο τρόπο; Πιθανώς αυθαίρετα, θα απαντούσα με σιγουριά όχι. Ο Κόμπι και ο Λεμπρόν είναι σταρ, κορυφαίοι καλαθοσφαιριστές, αναγνωρίσιμοι και δημοφιλείς αθλητές. Αλλά δεν είναι μεγαλύτεροι και από την ίδια την ζωή (larger than life) κατά την αμερικανική έκφραση. Ο Μάτζικ ήταν. Το ίδιο και ο Μπερντ. Η καλαθόσφαιρα έμοιαζε άλλο άθλημα, όταν αυτοί αγωνίζονταν και αυτό το αναγνώριζαν όχι μόνο οι φίλαθλοι, αλλά και εκείνοι που δεν τους ενδιέφερε καθόλου το άθλημα. Όταν ο Τζόρνταν ανακοίνωσε ότι τερματίζει την καριέρα του, πολλοί ένοιωσαν ότι μια ολόκληρη εποχή είχε τελειώσει. Ότι τίποτα πια δεν θα ήταν το ίδιο. Πολύ λιγότεροι θα αισθανθούν το ίδιο, όταν τελειώσει την καριέρα του ο Σακίλ ή ο Ντάνκαν.

Αναμφίβολα, η πιο πάνω ανάλυση είναι υποκειμενική. Όμως σε τελική ανάλυση πάντα υπάρχουν κάποια κριτήρια που καθιστούν ορισμένους αθλητές μεγάλους, θρύλους ή και αθάνατους. Το ίδιο ισχύει και σε άλλους τομείς της κοινωνίας και της τέχνης: Ο Έλβις, οι Μπητλς και η Μέριλιν έγιναν μεγαλύτεροι από την ζωή. Η Μπρίτνι Σπίαρς ή η Τζένιφερ Λόπεζ έγιναν απλώς σταρ. Ο Μαραντόνα, ο Πελέ και ο Κρόιφ είναι ονόματα που υπερβαίνουν το ποδόσφαιρο, κατά τον ίδιο τρόπο που ο Αινστάιν υπερβαίνει τη φυσική, ο Πικάσο την ζωγραφική και η Μαρία Κάλας την όπερα. Το νόημα του “larger than life” είναι ότι κάποιος δεν γίνεται θρύλος λόγω του αθλήματος, αλλά υπερβαίνει την φήμη του αθλήματος κατά τρόπο ώστε ο θρύλος του να καθίσταται απόλυτος, ώστε οι κοινωνικές μάζες να τον αναγνωρίζουν και να τον σέβονται ανεξάρτητα αν εκτιμούν το ίδιο το άθλημα. Ο Σουμάχερ και ο Φέντερερ κατέκτησαν αυτοτελή δόξα, ανεξάρτητη από την φήμη της Φόρμουλα 1 ή του τένις. Ο Ντόνοβαν Μπέιλι ήταν ένας χρυσός ολυμπιονίκης στο εκατοστάρι. Δεν ήταν όμως larger than life.

Όσοι μεγαλώσαμε στην δεκαετία του 1980 αισθανόμασταν ότι υπήρχαν γύρω μας αθλητές, ζωντανοί θρύλοι, υπεράνω όλων των ανθρώπινων χαρακτηριστικών: ο Καρλ Λιούις, ο Λουγκάνις, οι Κόε και Όβετ, η Ναβρατίλοβα, η Γκραφ, ο Μπούμπκα, ο Πέτροβιτς, ο Πλατινί. Σήμερα όταν μιλώ με τους σημερινούς δεκαοκτάρηδες στην Κύπρο, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, δεν εισπράττω το ίδιο συναίσθημα. Υπάρχουν σταρ, πολύ περισσότεροι σε σύγκριση με το παρελθόν. Οι αθλητές είναι πολύ πιο επαγγελματίες και καλοπληρωμένοι. Η τηλεόραση μεταδίδει συνεχώς αγώνες και μας επιτρέπει να έχουμε πρόσβαση στους αθλητές όλο και περισσότερο. Αλλά δεν αισθανόμαστε πλέον το δέος με τον ίδιο τρόπο. Μέσα σε ελάχιστα χρόνια ο τίτλος του κορυφαίου ποδοσφαιριστή στον πλανήτη μεταβιβάστηκε από ένα Ρονάλντο σε ένα Ροναλντίνιο και μετά σε ένα άλλο (Κριστιάνο) Ρονάλντο. Αισθάνεται όμως το κοινωνικό σύνολο, πέραν από τους φανατικούς ποδοσφαιρόφιλους, ότι ζει στην εποχή των θρύλων του ποδοσφαίρου; Ειλικρινά δεν το νομίζω. Ζούμε σε μια εποχή στην οποία η Ανόρθωση (η οποία είναι άξια συγχαρητηρίων) μπορεί να κοντράρει στα ίσα την Ίντερ, στην οποία η Κλουζ διεκδικεί με αξιώσεις το εισιτήριο για τους δεκαέξι του Champions League και στην οποία η Ελλάδα κατακτά το ευρωπαϊκό πρωτάθλημα με διάφορους παγκοσμίως άγνωστους ποδο-σφαιριστές.

Ζούμε δηλαδή σε μια εποχή στην οποία ο ανταγωνισμός είναι αυξημένος, αλλά και στην οποία πλέον δεν πιστεύουμε σε παίκτες που είναι το άθλημα μόνοι τους. Όταν ο Μαραντόνα ήταν στην Νάπολι δεν μπορούσαμε να διανοηθούμε ότι η Νάπολι του Μαραντόνα μπορούσε να χάσει. Διότι ήταν ο Μαραντόνα. Ο Κριστιάνο Ρονάλντο κατέκτησε τον σημαντικότερο τίτλο της καριέρας του, έχοντας χάσει το κρισιμότερο πέναλτι της ζωής του. Ήταν ένα παιδί που χάρηκε με την επιτυχία. Δεν ήταν όμως μεγαλύτερος από το άθλημα. Ο Μαραντόνα ήταν. Ο Ζιντάν το ίδιο. Η Ελλάδα ανέδειξε δύο τουλάχιστον αθλητές που ήταν μεγαλύτεροι από την ζωή: ο ένας ήταν ο Γκάλης και ο άλλος ο Πύρρος Δήμας. Αθλητές όπως ο Κούδας ή ο Δομάζος υπήρξαν μεγαλύτεροι από την ζωή αν περιορίσουμε την έρευνα σε τοπικό επίπεδο.

Νομίζω πως πλέον η ανάδειξη αθλητών μεγαλύτερων από την ζωή έχει γίνει πιο δύσκολη στον 21ο αιώνα. Στον στίβο και στην κολύμβηση, το ντόπιγκ έχει στερήσει από τα αθλήματα την αθωότητά τους, εκείνη που επέτρεπε την δημιουργία ζωντανών θρύλων. Η Μάριον Τζόουνς βρέθηκε στο κελί, ενώ ο Κεντέρης κατέστη διεθνώς αμφιλεγόμενος. Τα δύο πρόσωπα των τελευταίων Ολυμπιακών Αγώνων, ο πύραυλος Γιουσείν Μπολτ και το φαινόμενο Μάικλ Φέλπς, απολαμβάνουν την δόξα τους στο μέσο συνεχιζόμενων κατηγοριών για ντόπινγκ, όπως και ο θρυλικός ποδηλάτης Λανς Άρμστρογκ. Η τηλεόραση εξάλλου και η υπερπροβολή έχει καταστήσει τους αθλητές των ομαδικών αθλημάτων υπερβολικά οικείους και ευάλωτους. Ελάχιστοι μπορούν να δίνουν κάθε εβδομάδα μια παράσταση του επιπέδου που αναμένει το κοινό τους. Ακόμα πιο λίγοι εκφράζουν μια ολόκληρη ιδεολογία ή ένα έθνος, όπως ο Μοχάμεντ Άλι ή ο Αμπέμπε Μπικίλα.

Όταν ο Τσάρλι Τσάπλιν ρωτήθηκε ποιό ήταν το ωραιότερο θέαμα που είχε δει στη ζωή του, απάντησε: «η Helen Wills να παίζει τένις». Πολλοί από μας που μεγαλώναμε στο Ρέθυμνο την δεκαετία του 1980 θα απαντούσαμε χωρίς δυσκολία: «ο Νίκος Γκάλης να βάζει καλάθια». Ίσως ένας σημερινός εικοσάρης να απαντήσει: «η ντρίμπλα του Κριστιάνο». Ακόμα και αν το πράξει όμως, πιστεύω πως δεν θα εννοεί το ίδιο.

Ο Φελπς είναι ένα φαινόμενο. Ένας υπεραθλητής. Ο απόλυτος ολυμπιονίκης όμως είναι κάποιος που υπερβαίνει τον εαυτό του κατά τρόπο που κανένας δεν πίστευε πιθανό. Ένας άνθρωπος που κατορθώνει να πετυχαίνει όσα πετυχαίνει, αντίθετα στη βιομηχανία του αθλητισμού και αντίθετα στις προσδοκίες των πολλών.

Οποιαδήποτε απόπειρα σύγκρισης μεταξύ ολυμπιονικών, περιλαμβάνει εκ των πραγμάτων ένα βαθμό αυθαιρεσίας. Η σύγκριση μεταξύ διαφορετικών εποχών, αθλημάτων και αγωνισμάτων, θα μπορούσε να θεωρηθεί πως έχει περιορισμένη αξία. Εντούτοις, παρόμοιες συγκρίσεις γίνονται και θα γίνονται, ίσως διότι τις επιβάλλει η καταναλωτική εποχή στην οποία ζούμε και η ανάγκη για αναζήτηση ειδώλων, ίσως και διότι σε τελική ανάλυση οι συγκρίσεις είναι αναπόσπαστο κομμάτι του αθλητισμού, αλλά και της ζωής της ίδιας.

Ο Μάικλ Φελπς με το απίστευτο κατόρθωμά του να κατακτήσει οκτώ χρυσά σε μια και μόνη Ολυμπιάδα, αυτή του Πεκίνου, ξεπέρασε τον άθλο που είχε πετύχει ο συμπατριώτης του Μαρκ Σπιτς το 1972, στο Μόναχο. Περαιτέρω φθάνοντας τα 14 χρυσά μετάλλια στο σύνολο, ξεπέρασε τον Σπιτς, τον Παάβο Νούρμι, τον Καρλ Λιούις και τη Λαρίσα Λατίνινα που είχαν έκαστος κατακτήσει από εννιά, για να καταστεί ο πιο επιτυχημένος ολυμπιονίκης στη σύγχρονη ιστορία του θεσμού. Είναι όμως ο μεγαλύτερος Ολυμπιονίκης όλων των εποχών;

Συγκρίνοντας αθλήματα

Ο καθορισμός του μεγαλείου σε Ολυμπιακούς Αγώνες δεν είναι εύκολη υπόθεση. Οπωσδήποτε κάθε αθλητής που κατακτά ένα χρυσό ολυμπιακό μετάλλιο, έχει δίκαια κατακτήσει μια θέση στην ιστορία. Δεν αποφέρουν όμως όλα τα μετάλλια ίση δόξα στους νικητές τους. Ένας ολυμπιονίκης ομαδικού αγωνίσματος, όπως η καλαθόσφαιρα ή η χειροσφαίριση, είναι δύσκολο να μείνει στην ολυμπιακή ιστορία με τον ίδιο τρόπο όπως ένας ολυμπιονίκης του στίβου ή της γυμναστικής. Ο πετοσφαιριστής Τσαρλς Κίραλι και ο υδατοσφαιριστής Ντέζο Γκιαρμάτι κατέκτησαν έκαστος από τρία χρυσά μετάλλια και έχουν καταστεί θρύλοι στα αθλήματά τους. Το γεγονός όμως ότι αγωνίζονταν σε ομαδικά αθλήματα, καθιστά δύσκολη τη σύγκριση με ολυμπιονίκες όπως ο Γιαν Ζελέζνυ ή ο Μάικλ Τζόνσον. Δεν είναι τυχαίο πως ακόμα και όταν το χρυσό μετάλλιο είχε κατακτήσει η καλύτερη ομάδα του πρώτου μισού της δεκαετίας του 1950, δηλαδή η Ουγγαρία του Πούσκας, και πάλι το δημοφιλές ποδόσφαιρο δεν μπορούσε να συναγωνιστεί σε δημοτικότητα τα κορυφαία ατομικά αθλήματα στο πλαίσιο μιας ολυμπιάδας.

Παρομοίως ένας χρυσός ολυμπιονίκης σε αθλήματα όπως το πινγκ πονγκ ή το τζούντο, δηλαδή αθλήματα στα οποία το διεθνές ενδιαφέρον είναι συγκριτικά μειωμένο, δεν μπορεί να καταστεί παγκόσμιος θρύλος με την ίδια ευκολία όπως ένας αθλητής της κολύμβησης. Ένα άθλημα στο οποίο υπάρχει τεράστιο διεθνές ενδιαφέρον, δηλαδή το τένις, υποφέρει από το αντίθετο πρόβλημα: H εσωτερική οργάνωση του αθλήματος είναι τόσο επιτυχημένη, ώστε δύσκολα ο αντισφαιριστής μπορεί να αναγνωρίσει το ολυμπιακό χρυσό μετάλλιο ως ισάξιο μιας κατάκτησης του τίτλου στο Wimbledon. Ένα άλλο ιδιαίτερα δημοφιλές άθλημα σε ορισμένες χώρες, η πυγμαχία, δεν επιτρέπει παρά μόνο σε ερασιτέχνες αθλητές να αγωνίζονται στους Αγώνες. Παρά το γεγονός ότι ο Τεόφιλο Στήβενσον ή ο Φελίξ Σαβόν, με τρία συνεχόμενα χρυσά μετάλλια έκαστος, δίκαια αναγνωρίζονται ως ολυμπιακοί θρύλοι, αυτοί δεν μπορούν να θεωρηθούν ως οι μεγαλύτεροι πυγμάχοι όλων των εποχών.

Η Μπίργκιτ Φίσιερ κατέκτησε οκτώ χρυσά μετάλλια στο κανό, ο Νέντο Νάντι πέντε χρυσά μετάλλια στη ξιφασκία και ο Πωλ Έλβστρομ τέσσερα χρυσά μετάλλια στην ιστιοπλοΐα. Ο Αλεξάντερ Καρέλιν κατέκτησε τρία συνεχόμενα χρυσά στην πάλη, προτού ηττηθεί για πρώτη φορά μετά από 13 χρόνια στον τελικό των Αγώνων του 2000. Ο Γκρεκ Λουγκάνις κατέκτησε τέσσερα χρυσά μετάλλια στις καταδύσεις και πιθανώς να είχε κατακτήσει περισσότερα αν οι ΗΠΑ δεν είχαν μποϋκοτάρει τους Αγώνες του 1980 στη Μόσχα. Παρομοίως ο αρσιβαρίστας Πύρρος Δήμας κατέκτησε τρία συνεχόμενα χρυσά μετάλλια και κατέστη εθνικός ήρωας στη γενέτειρα των Αγώνων, την Ελλάδα, όπως και ο κωπηλάτης Sir Στηβ Ρεντγκρέιβ, ο οποίος θεωρείται από ορισμένους Βρετανούς ως ο μεγαλύτερος ολυμπιονίκης όλων των εποχών.

Όλοι οι προαναφερόμενοι έχουν δίκαια αναγνωριστεί ως θρύλοι της ιστορίας των Ολυμπιακών Αγώνων. Όταν όμως αναζητεί κάποιος το μεγαλύτερο ολυμπιονίκη όλων των εποχών, αυτός δεν μπορεί παρά να προέρχεται από ένα από τα πλέον δημοφιλή αθλήματα των αγώνων: το στίβο, την κολύμβηση ή τη γυμναστική.

Συγκρίνοντας θρύλους

Το εκπληκτικό κατόρθωμα δεν μπορεί να προσδιοριστεί με απόλυτα κριτήρια. Ο Μπομπ Μπήμον κατέκτησε μόνο ένα χρυσό ολυμπιακό μετάλλιο στο άλμα εις μήκος, το 1968 στο Μεξικό, αλλά πέρασε στην ιστορία των Αγώνων λόγω του ασύλληπτου παγκοσμίου ρεκόρ που πέτυχε με 8.90 μέτρα. Από την άλλη ο Ρέι Έουρι κατέκτησε οκτώ χρυσά ατομικά μετάλλια, αλλά τα αγωνίσματα στα οποία τα κατέκτησε, δηλαδή τα άλματα άνευ φοράς, καταργήθηκαν σύντομα μετά, με αποτέλεσμα οι επιδόσεις του συχνά να παραγνωρίζονται. Ο Μαρκ Σπιτς κατέκτησε επτά χρυσά μετάλλια σε μια Ολυμπιάδα και εννιά στο σύνολο, αλλά από αυτά μόνο τα τέσσερα σε ατομικά αγωνίσματα και τα υπόλοιπα σε σκυταλοδρομίες. Από την άλλη η Κριστίνα Εγκερσέκι κατέκτησε πέντε χρυσά μετάλλια σε ατομικά αγωνίσματα στην κολύμβηση, περιλαμβανομένων και τριών συνεχόμενων στο ίδιο αγώνισμα.

Σε τελική ανάλυση ο αριθμός των μεταλλίων δεν ταυτίζεται απαραίτητα με το μεγαλείο. Η Λαρίσα Λατίνινα κατέκτησε εννιά χρυσά μετάλλια και συνολικά 18, ενώ ο Νικολάι Αντριάνοφ 15. Δύσκολα όμως κάποιος θα τους θεωρούσε μεγαλύτερους γυμναστές από τη Βέρα Κασλάφσκα που κατέκτησε επτά ατομικά χρυσά μετάλλια ή το Βιτάλι Σιέρμπο που κατέκτησε πέντε ατομικά χρυσά στη Βαρκελώνη. Η Νάντια Κομανέτσι κατέκτησε μόνο πέντε χρυσά ολυμπιακά μετάλλια, αλλά τα επτά δεκάρια της στην Ολυμπιάδα του Μόντρεαλ συνηγορούν στο να θεωρείται ως η καλύτερη γυμνάστρια στην ιστορία των Αγώνων.

Είναι άραγε πιο εντυπωσιακό το κατόρθωμα του Αλ Έρτερ να κατακτήσει το χρυσό μετάλλιο στη δισκοβολία σε τέσσερις συνεχόμενες Ολυμπιάδες, από το κατόρθωμα του Τζέσι Όουενς να κατακτήσει τέσσερα χρυσά μετάλλια στην ίδια Ολυμπιάδα; Ο μοναδικός Καρλ Λιούις κατέκτησε τέσσερα χρυσά μετάλλια στην ίδια Ολυμπιάδα όπως είχε πράξει ο Όουενς, ενώ κατέκτησε και τέσσερα συνεχόμενα χρυσά στο μήκος, όπως είχε πράξει ο Έρτερ στη δισκοβολία. Ένας άλλος ανίκητος αθλητής, ο Παάβο Νούρμι, κατέκτησε εννιά συνολικά χρυσά μετάλλια στους δρόμους αντοχής και δίκαια διεκδικεί τον τίτλο του κορυφαίου ολυμπιονίκη όλων των εποχών.

Ο Φελπς μπορεί να συγκριθεί με οποιονδήποτε από τους προαναφερόμενους και έχει καταστήσει την κατάκτηση ενός χρυσού μεταλλίου απλή υπόθεση. Και ίσως αυτό να είναι που σε τελική ανάλυση του αποστερεί τον τίτλο του μεγαλύτερου ολυμπιονίκη όλων των εποχών. Ο Φελπς είναι ένα φαινόμενο. Ένας υπεραθλητής. Ο απόλυτος ολυμπιονίκης όμως είναι κάποιος που υπερβαίνει τον εαυτό του κατά τρόπο που κανένας δεν πίστευε πιθανό. Ένας άνθρωπος που κατορθώνει να πετυχαίνει όσα πετυχαίνει, αντίθετα στη βιομηχανία του αθλητισμού και αντίθετα στις προσδοκίες των πολλών.

Η ιπτάμενη νοικοκυρά Φάνι Μπλάνκερς Κόεν, η οποία δεν είχε κατορθώσει να συμμετάσχει πριν το 1948 σε Ολυμπιακούς Αγώνες λόγω του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, κατέκτησε τέσσερα χρυσά μετάλλια το 1948, γελοιοποιώντας όσους τη συμβούλευαν ότι στην ηλικία της θα έπρεπε να μείνει σπίτι και να προσέχει τα παιδιά της. Ένας άλλος θρύλος, ο Τζιμ Θορπ, κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο στο δέκαθλο και στο πένταθλο, και αποκλήθηκε ως ο μεγαλύτερος αθλητής, προτού του απαγορευθεί διά βίου η συμμετοχή στους Αγώνες διότι είχε αγωνιστεί σε επαγγελματικούς αγώνες μπέιζμπολ. Ο Αμπέμπε Μπικίλα, δόξασε την Αφρική, κατακτώντας το χρυσό μετάλλιο στο μαραθώνιο, τρέχοντας ξυπόλητος. Τίποτα ίσως δεν μπορεί να συγκριθεί με το θρύλο του ανθρώπου που δεν ήταν τόσο ικανός ώστε να τρέχει και να χαμογελά ταυτόχρονα, του ’ανθρώπου ατμομηχανή’, Έμιλ Ζάτοπεκ, ο οποίος κατέκτησε στην ίδια Ολυμπιάδα το χρυσό μετάλλιο στα 5.000 και 10.000 μέτρα και αμέσως μετά στον μαραθώνιο.

Μετά τον νικηφόρο τελικό του Indian Wells του 2004, η Justine Henin απάντησε σε ερώτηση δημοσιογράφου λέγοντας ότι: «τώρα γνωρίζω πως για μένα τίποτα δεν είναι αδύνατον (impossible is nothing)». Λίγο καιρό αργότερο το σλόγκαν «impossible is nothing» θα γινόταν διάσημο σε όλο τον κόσμο μέσα από την πετυχημένη διαφημιστική καμπάνια της Adidas – λίγοι όμως αθλητές ενσάρκωναν το πνεύμα της αγωνιστικότητας και της πίστης ότι τίποτα δεν είναι αδύνατο, όσο η βραχύσωμη Βελγίδα τενίστρια.

Έχοντας ξεπεράσει το θάνατο της μητέρας της σε νεαρή ηλικία, η Henin ήθελε να κερδίσει το γαλλικό Roland Garros για να το αφιερώσει στη μνήμη της. Το κατέκτησε τέσσερις φορές, το 2003, το 2005, το 2006 και το 2007. Έχοντας απομακρυνθεί και διακόψει κάθε επαφή αρχικά με τον πατέρα της και ακολούθως με τα αδέλφια της, η Henin βρήκε την πατρική φιγούρα στο πρόσωπο του προπονητή της Carlos Rodriguez, στην πιο επιτυχημένη ίσως σχέση τενίστα και προπονητή στην ιστορία του αθλήματος.

Από το 2003 ως τις αρχές του 2004 η Henin ήταν ακατανίκητη και το 2003 τερμάτισε την χρονιά ως Ν. 1. Τον Μάρτη του 2004 είχε συγκεντρώσει τον υψηλότερο αριθμό συνολικών πόντων στην ιστορία του επαγγελματικού γυναικείου πρωταθλήματος. Στο ενδιάμεσο η Henin είχε κατακτήσει κατά σειρά το Roland Garros, το Αμερικανικό και το Αυστραλιανό Όπεν. Και ενώ η Henin φαινόταν ακατανίκητη, οι ασθένειες ξεκίνησαν να την καταβάλλουν. Μετά από απουσία αρκετών μηνών από το άθλημα, επέστρεψε, καταβεβλημένη ακόμα, στα γήπεδα με μόνο σκοπό να αγωνιστεί στην Ολυμπιάδα της Αθήνας. Ανατρέποντας με εντυπωσιακό τρόπο το σε βάρος της 1 – 5 στο τρίτο σετ, κατέβαλε την Αναστασία Μύσκινα στον ημιτελικό και ακολούθως κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο.

Το 2006, ταλαιπωρημένη ακόμα από ασθένειες, κατάφερε εντούτοις να φτάσει στον τελικό και των τεσσάρων τουρνουά Grand Slam και να τερματίσει και πάλι την χρονιά ως Ν. 1. Τον Ιανουάριο όμως του 2007 ο γάμος της οδηγήθηκε σε διαζύγιό και για τον λόγο αυτό προτίμησε να μην συμμετάσχει στο Αυστραλιανό Όπεν. Και ενώ υπήρχαν πια αμφιβολίες κατά πόσο θα τα κατάφερνε να επανέλθει με επιτυχία στα γήπεδα του τένις, η Henin απέδειξε ότι αντλούσε πάντα τις δυνάμεις της μέσα από τις κακουχίες. Στην καλύτερη χρονιά της καριέρας της η Henin κατέκτησε το Roland Garros και το Αμερικανικό Όπεν χωρίς να χάσει σετ και κατακτώντας συνολικά δέκα τίτλους σε τουρνουά, τερματίζοντας για τρίτη χρονιά στην καριέρα της την χρονιά ως Ν. 1.

Έχοντας όμως κατακτήσει τα πάντα και έχοντας συμφιλιωθεί με τον πατέρα και τα αδέλφια της, η Henin – η καλύτερη τενίστρια της γενιάς της – δεν είχε πια την ψυχική ορμή να συνεχίσει και ανακοίνωσε την αποχώρησή της από το άθλημα σε ηλικία 25 μόλις ετών. Σε μια εποχή κατά την οποία το γυναικείο τένις σημαδεύεται από τη δύναμη, όσο και την αναζήτηση φήμης και διασημότητας, η Henin αποτελούσε το σύμβολο του επαγγελματισμού, της αγωνιστικότητας και κυρίως της μαχητικότητας. Και όταν πια δεν ένοιωθε την ανάγκη να αγωνιστεί απεχώρησε με ψηλά το κεφάλι και τη θέση της στην ιστορία εξασφαλισμένη, διότι στον αθλητισμό, όπως και στη ζωή, οι πραγματικά σημαντικές επιτυχίες προέρχονται από την σκληρή δουλειά και την ικανότητα να αντιμετωπίζεις την πίκρα και τις κακουχίες.

Μετά τον νικηφόρο τελικό του Indian Wells του 2004, η Justine Henin απάντησε σε ερώτηση δημοσιογράφου λέγοντας ότι: «τώρα γνωρίζω πως για μένα τίποτα δεν είναι αδύνατον (impossible is nothing)». Λίγο καιρό αργότερα το σλόγκαν «impossible is nothing» θα γινόταν διάσημο σε όλο τον κόσμο μέσα από την πετυχημένη διαφημιστική καμπάνια της Adidas – λίγοι όμως αθλητές ενσάρκωναν το πνεύμα της αγωνιστικότητας και της πίστης ότι τίποτα δεν είναι αδύνατο, όσο η βραχύσωμη Βελγίδα τενίστρια.

Έχοντας ξεπεράσει το θάνατο της μητέρας της σε νεαρή ηλικία, η Henin ήθελε να κερδίσει το γαλλικό Roland Garros για να το αφιερώσει στη μνήμη της. Το κατέκτησε τέσσερις φορές, το 2003, το 2005, το 2006 και το 2007. Έχοντας απομακρυνθεί και διακόψει κάθε επαφή αρχικά με τον πατέρα της και ακολούθως με τα αδέλφια της, η Henin βρήκε την πατρική φιγούρα στο πρόσωπο του προπονητή της Carlos Rodriguez, στην πιο επιτυχημένη ίσως σχέση τενίστα και προπονητή στην ιστορία του αθλήματος.

Από το 2003 ως τις αρχές του 2004 η Henin ήταν ακατανίκητη και το 2003 τερμάτισε την χρονιά ως Ν. 1. Τον Μάρτη του 2004 είχε συγκεντρώσει τον υψηλότερο αριθμό συνολικών πόντων στην ιστορία του επαγγελματικού γυναικείου πρωταθλήματος. Στο ενδιάμεσο η Henin είχε κατακτήσει κατά σειρά το Roland Garros, το Αμερικανικό και το Αυστραλιανό Όπεν. Και ενώ η Henin φαινόταν ακατανίκητη, οι ασθένειες ξεκίνησαν να την καταβάλλουν. Μετά από απουσία αρκετών μηνών από το άθλημα, επέστρεψε, καταβεβλημένη ακόμα, στα γήπεδα με μόνο σκοπό να αγωνιστεί στην Ολυμπιάδα της Αθήνας. Ανατρέποντας με εντυπωσιακό τρόπο το σε βάρος της 1 – 5 στο τρίτο σετ, κατέβαλε την Αναστασία Μύσκινα στον ημιτελικό και ακολούθως κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο.

Το 2006, ταλαιπωρημένη ακόμα από ασθένειες, κατάφερε εντούτοις να φτάσει στον τελικό και των τεσσάρων τουρνουά Grand Slam και να τερματίσει και πάλι την χρονιά ως Ν. 1. Τον Ιανουάριο όμως του 2007 ο γάμος της οδηγήθηκε σε διαζύγιό και για τον λόγο αυτό προτίμησε να μην συμμετάσχει στο Αυστραλιανό Όπεν. Και ενώ υπήρχαν πια αμφιβολίες κατά πόσο θα τα κατάφερνε να επανέλθει με επιτυχία στα γήπεδα του τένις, η Henin απέδειξε ότι αντλούσε πάντα τις δυνάμεις της μέσα από τις κακουχίες. Στην καλύτερη χρονιά της καριέρας της η Henin κατέκτησε το Roland Garros και το Αμερικανικό Όπεν χωρίς να χάσει σετ και κατακτώντας συνολικά δέκα τίτλους σε τουρνουά, τερματίζοντας για τρίτη χρονιά στην καριέρα της την χρονιά ως Ν. 1.

Έχοντας όμως κατακτήσει τα πάντα και έχοντας συμφιλιωθεί με τον πατέρα και τα αδέλφια της, η Henin – η καλύτερη τενίστρια της γενιάς της – δεν είχε πια την ψυχική ορμή να συνεχίσει και ανακοίνωσε την αποχώρησή της από το άθλημα σε ηλικία 25 μόλις ετών. Σε μια εποχή κατά την οποία το γυναικείο τένις σημαδεύεται από τη δύναμη, όσο και την αναζήτηση φήμης και διασημότητας, η Henin αποτελούσε το σύμβολο του επαγγελματισμού, της αγωνιστικότητας και κυρίως της μαχητικότητας. Και όταν πια δεν ένοιωθε την ανάγκη να αγωνιστεί απεχώρησε με ψηλά το κεφάλι και τη θέση της στην ιστορία εξασφαλισμένη, διότι στον αθλητισμό, όπως και στη ζωή, οι πραγματικά σημαντικές επιτυχίες προέρχονται από την σκληρή δουλειά και την ικανότητα να αντιμετωπίζεις την πίκρα και τις κακουχίες.