Η έκδοση των πιστοποιητικών αυτών αποτελεί απότοκο της εφαρμογής της νομοθεσίας για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, ως επίσης και απαίτηση της σχετικής ευρωπαϊκής οδηγίας. Η Υπηρεσία Ενέργειας προχώρησε τα τελευταία χρόνια στην υιοθέτηση σε πρώτο στάδιο του Κυπριακού Κανονισμού Θερμομόνωσης και στην συνέχεια στον καθορισμό ολοκληρωμένης μεθοδολογίας για τον καθορισμό της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων για σκοπούς έκδοσης πιστοποιητικών ενεργειακής απόδοσης. Η μεθοδολογία αυτή συνοδεύεται από λογισμικό, με την βοήθεια του οποίου πραγματοποιούνται οι σχετικοί υπολογισμοί, και το οποίο διατίθεται δωρεάν στους ενδιαφερόμενους μελετητές μηχανικούς. Στην ίδια λογική καθορίστηκε σχετική διαδικασία για τον ορισμό των εμπειρογνωμόνων-μηχανικών οι οποίοι θα είναι σε θέση να εκδίδουν αναγνωρισμένα Πιστοποιητικά Ενεργειακής Απόδοσης. Είναι προφανές ότι το σύνολο των ενεργειών της Υπηρεσίας Ενέργειας αποσκοπούσαν στην -το συντομότερο δυνατό- εφαρμογή της οδηγίας και της σχετικής νομοθεσίας, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι τα κράτη μέλη είχαν τρία χρόνια παράταση από την έγκριση της οδηγίας για την πλήρη εφαρμογή της.

Η κριτική των συλλόγων των μηχανικών και συγκεκριμένα του Συνδέσμου Μηχανολόγων Μηχανικών, του Συνδέσμου Συμβούλων Μηχανολόγων και Ηλεκτρολόγων Μηχανικών, του Συνδέσμου Πολιτικών Μηχανικών και Αρχιτεκτόνων και του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Κύπρου έγκειται μεταξύ άλλων στο γεγονός ότι το λογισμικό το οποίο έχει προταθεί για την έκδοση των εν λόγω πιστοποιητικών παρουσιάζει δυσλειτουργίες, όπως επίσης και στο γεγονός ότι στο εξωτερικό συνήθως δεν εφαρμόζεται για μεμονωμένες κατοικίες αλλά για μεγάλα κτίρια. Επίσης οι σύλλογοι, σε συναντήσεις με την Υπηρεσία Ενέργειας, εξέφρασαν τις επιφυλάξεις τους σε σχέση με το γεγονός ότι η Υπηρεσία Ενέργειας αναλαμβάνει την επιμόρφωση των μηχανικών, ενώ κάποιοι από τους συλλόγους (μηχανολόγοι) ζητούν επιτακτικά την αναθεώρηση του νομικού πλαισίου που καθορίζει τις ειδικότητες που δύνανται να εμπλέκονται με την έκδοση των Πιστοποιητικών Ενεργειακής Απόδοσης. Διαφωνίες υπήρξαν επίσης και στην μεθοδολογία ως τέτοια, καθώς σε επίπεδο χαρακτηρισμού ενός κτιρίου με μια ενεργειακή κλάση διατυπώθηκαν αμφιβολίες για το γεγονός ότι όλα τα νεόδμητα κτίρια θα τοποθετούνται στην χειρότερη περίπτωση στην κατηγορία Β. Τον περασμένο Ιούλιο, λίγες ημέρες πριν την πραγματοποίηση των πρώτων εξετάσεων για τους υποψήφιους ειδικευμένους εμπειρογνώμονες, οι σύλλογοι των μηχανικών ζήτησαν την αναβολή των εξετάσεων, με την δικαιολογία της ανεπαρκούς προετοιμασίας της μεθοδολογίας και αδυναμιών του λογισμικού, αίτημα το οποίο η Υπηρεσία Ενέργειας απέρριψε. Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός ότι κατά την διάρκεια αυτού του διαλόγου το ΕΤΕΚ έδρασε κατευναστικά, ενστερνιζόμενο σε μεγάλο βαθμό τις ανησυχίες των συλλόγων των μηχανικών, κινούμενο εντούτοις στην προώθηση της διαδικασίας, διατυπώνοντας συγκεκριμένες εισηγήσεις για την βελτίωσή της.

Πού βρίσκεται η αλήθεια;

Η αλήθεια όπως πάντα, βρίσκεται κάπου στην μέση. Είναι γεγονός ότι είναι αρκετά τα σημεία τα οποία χρήζουν βελτίωσης και ολοκλήρωσης. Είναι επίσης γεγονός ότι η μεθοδολογία η οποία έχει προταθεί, αποτελεί ουσιαστικά τον οδηγό εφαρμογής του λογισμικού που έχει υιοθετήσει η Υπηρεσία Ενέργειας. Ακόμα το γεγονός ότι ειδικότητες χωρίς επαρκές υπόβαθρο σε θέματα ενεργειακής απόδοσης κτιρίων, όπως π.χ. οι ηλεκτρολόγοι μηχανικοί ή και στις πλείστες περιπτώσεις οι αρχιτέκτονες, εμπλέκονται στην διαδικασία, θα πρέπει να τύχει αναθεώρησης, καθώς ελλοχεύει ο κίνδυνος μηχανικοί με ανεπαρκείς γνώσεις στο αντικείμενο να χριστών εμπειρογνώμονες ενέργειας. Από την άλλη η Υπηρεσία Ενέργειας δεν αρνήθηκε ποτέ τον διάλογο με τους συλλόγους των μηχανικών, αντιθέτως τον επεδίωξε και ζήτησε σε διάφορες φάσεις την σύμπραξη και την στήριξή τους στις διάφορες ενέργειές της. Επίσης μέρος της κριτικής των συλλόγων, όπως για παράδειγμα η απαίτησή τους για διαφοροποίηση της λογικής των κλάσεων των κτιρίων, δεν τεκμηριώνεται επαρκώς, από την άποψη ότι η κατηγοριοποίηση, ως έχει προταθεί, προκύπτει μέσα από συγκεκριμένο πρότυπο το οποίο σήμερα υιοθετείται από τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη. Επίσης το γεγονός ότι η Υπηρεσία Ενέργειας ανέλαβε το θέμα της εκπαίδευσης των μηχανικών αποσκοπούσε στην εξοικονόμηση χρημάτων από τους μηχανικούς, καθώς τα μαθήματα αυτά προσφέρονταν δωρεάν, ενώ για την συμμετοχή στις εξετάσεις για τους υποψήφιους εμπειρογνώμονες, δεν αποτελούσε προαπαιτούμενο η συμμετοχή στα εν λόγω σεμινάρια.

Τι αλλάζει σε πρακτικό επίπεδο;

Σε πρακτικό επίπεδο, αυτό που αλλάζει και επηρεάζει άμεσα τον κατασκευαστικό κόσμο είναι το γεγονός ότι από την 1η Ιανουαρίου 2010 όλες οι αιτήσεις στις αρμόδιες δημοτικές και επαρχιακές αρχές για έκδοση άδειας οικοδομής θα πρέπει να συνοδεύονται και με το Πιστοποιητικό Ενεργειακής Απόδοσης της προτεινόμενης ανάπτυξης, το οποίο θα μπορεί να εκδίδεται μόνο από ειδικευμένο εμπειρογνώμονα. Επίσης, στο επίπεδο του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος, στην περίπτωση έκδοσης ενοικιαστηρίου ή πωλητήριου μιας οικίας ένα από τα έγγραφα τα οποία θα πρέπει να κατατίθενται στο Κτηματολόγιο είναι το εν λόγω Πιστοποιητικό.

Είναι καλά γνωστό ότι ο Τσελεπής υποστήριξε την υπερψήφιση του σχεδίου Ανάν κατά την περίοδο του δημοψηφίσματος. Το ΑΚΕΛ είχε μάλιστα αναμείνει να αξιολογήσει κατά πόσο ο Τσελεπής θα μπορούσε να μεταβάλει το κλίμα στους ΑΚΕΛικούς κατά την διήμερη εκπομπή του Γιάννη Καρεκλά στο ΡΙΚ την εβδομάδα πριν από το δημοψήφισμα, προτού αποφασίσει να καταλήξει στην θέση για «όχι» που να τσιμεντώνει το «ναι». Τις παραμονές της τηλεοπτικής εκπομπής, στελέχη του ΑΚΕΛ προσπαθούσαν να στείλουν το μήνυμα ότι η εμφάνιση Τσελεπή θα μεταβάλει το σκηνικό. Τελικά όμως αυτό δεν έγινε, μια και οι εσωτερικές μετρήσεις έδειξαν ότι οι ψηφοφόροι του ΑΚΕΛ παρέμειναν αμετάπειστοι και για τον λόγο αυτό λήφθηκε η τελική απόφαση για το ερμαφρόδιτο «όχι», κατά τρόπο που να μην φέρει την ηγεσία του ΑΚΕΛ και τον Δημήτρη Χριστόφια αντιμέτωπους με την βάση του κόμματος.

Οι μόνοι που δεν κατάλαβαν την αποτυχία Τσελεπή να μεταβάλει τα δεδομένα ήταν ο Νίκος Αναστασιάδης και ορισμένες εφημερίδες του «ναι», οι οποίοι επιδίωκαν την επανάληψη των εμφανίσεων Τσελεπή, ως αν αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει. Έτσι κι αλλιώς οι συγκεκριμένοι κύκλοι, όπως θα διαφαινόταν σύντομα, είχαν αποκτήσει πλέον παράδοση στην εσφαλμένη πληροφόρηση των ξένων ηγετών, όταν επί μήνες τους διαβεβαίωναν ότι η επικράτησή τους στο δημοψήφισμα ήταν δεδομένη και ότι δεν υπήρχε περιθώριο αποτυχίας, χωρίς να υπολογίζουν την βούληση και τις αντοχές του κυπριακού λαού.

Ο Τσελεπής και ο Τάσσος Παπαδόπουλος

Στις 10 Απριλίου 2004 ο Τσελεπής έδωσε μια αναλυτική συνέντευξη στον δημοσιογράφο Γιώργο Παυλίδη στον Άστρα. Η συνέντευξη αυτή, άκρως αποκαλυπτική, φανερώνει τις αντιφάσεις του Τουμάζου Τσελεπή, όταν σε μεταγενέστερο χρόνο, ενεργούσε πλέον ως στρατευμένος υποστηρικτής της υποψηφιότητας Χριστόφια. Πριν από τις Προεδρικές Εκλογές του 2008 ο Τσελεπής δήλωνε με το πάθος ενός ανθρώπου του οποίου οι απόψεις υπήρξαν πάντοτε ξεκάθαρες, ότι ο Τάσσος Παπαδόπουλος δεν ήθελε να διαπραγματευτεί το σχέδιο Ανάν και ότι το τελικό προϊόν υπήρξε χειρότερο από προηγούμενες εκδοχές λόγω της μη θέλησης Παπαδόπουλου να το διαπραγματευθεί. Ας θυμηθούμε όμως τι έλεγε ο Τσελεπής το 2004:

«Kύριε Παυλίδη αρχικά θέλω πραγματικά να ευχαριστήσω τον πρόεδρο της Δημοκρατίας για την εμπιστοσύνη που είχε δείξει στο άτομο μου για να με συμπεριλάβει σε αυτή την διαπραγματευτική ομάδα, με την σειρά μου προσπάθησα να φανώ αντάξιος των προσδοκιών του και βεβαίως όλο αυτό το διάστημα που είχε αρχίσει αμέσως μετά τις προεδρικές εκλογές υπήρχε μια αγαστή συνεργασία διότι ο στόχος ήταν κοινός. Ο στόχος ήταν να μπορέσουμε να βελτιώσουμε αυτό το σχέδιο, να μπορέσουμε να το καταστήσουμε λειτουργικό για να μπορέσουμε να οδηγηθούμε σε μια λύση του κυπριακού, βιώσιμη και λειτουργική. Επειδή αυτός ο στόχος ακριβώς ήταν κοινός για όλους, υπήρξε και μια άψογη συνεργασία μέσα σε συνθήκες αμοιβαίας εμπιστοσύνης και όλο αυτό το διάστημα δεν υπήρξε οποιοδήποτε πρόβλημα σε αυτή την συνεργασία.

Λίγο αργότερα ο δημοσιογράφος του Άστρα ρωτά τον κ. Τσελεπή: «Αρκετοί ακροατές θέλουν την άποψή σας, κατά πόσον είστε ικανοποιημένος από την όλη διαπραγμάτευση που έγινε και ειδικά από τον τρόπο που χειρίστηκε τα ζητήματα η διαπραγματευτική ομάδα της ελληνοκυπριακής πλευράς». Και ο Τσελεπής απαντά ως ακολούθως:

«Εγώ σας λέω ξανά ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας με την ομάδα του έδωσε μια μεγάλη μάχη σε πολύ αντίξοες συνθήκες. Οι συνθήκες ήταν αντίξοες γιατί στην Τουρκία έχουμε τώρα τον Ερντογάν, περίπου έναν νέο Ατατούρκ όπως θέλουν να τον παρουσιάζουν, ο οποίος θεωρείται ότι έχει ξεπεράσει τις αντιρρήσεις των στρατιωτικών και έρχεται να λύσει το κυπριακό -λέω πώς τον βλέπουν-, ότι έχει ήδη περάσει 6-7 πακέτα δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων στην Τουρκία, έχουμε στα κατεχόμενα τον Ταλάτ ο οποίος είναι επικοινωνιακός και θεωρείται διεθνώς, ανεξάρτητα από τις δικές μας απόψεις, ως ο άνθρωπος που μπορεί εκ μέρους των Τουρκοκυπρίων να λύσει το κυπριακό, έχουμε τις ΗΠΑ που θέλουν να διασφαλίσουν την Τουρκία στην Ευρωπαϊκή Ένωση για δικούς τους λόγους αλλά έχουν και άλλου είδους συμφέροντα για να κλείσουν το κυπριακό και αντιλαμβάνεστε ότι είναι μέσα σε αυτό το διεθνές περιβάλλον που δρούσαν ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας και η διαπραγματευτική του ομάδα και όχι μόνο αυτό. Ο Πρόεδρος και αυτό που επαναλαμβάνω δεν είναι μομφή, απλά λέω τα γεγονότα- έχει κληρονομήσει τα δύο πρώτα σχέδια του Ανάν, το πρώτο σχέδιο και το πρώτο αναθεωρημένο και λίγο μετά την ανάληψη των καθηκόντων του έχει υποβληθεί και το τρίτο αναθεωρημένο. Δεν άρχιζε δηλαδή από έναν καθαρό τοπίο, είναι μέσα σε αυτές τις συνθήκες που έδωσε τη μάχη και επεδίωξε βελτιώσεις στο σχέδιο.

Εγώ θεωρώ ειλικρινά ότι ο Πρόεδρος αδικεί τον εαυτό του όταν λέει ότι ‘δεν πετύχαμε ουσιαστικά πράγματα’. Πιστεύω ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει πετύχει αρκετά πράγματα και τα έχω αναφέρει. Είναι άξιος συγχαρητηρίων για αυτό το πράγμα. Είναι άλλο πράγμα η τελική εκτίμηση του τί έχουμε πετύχει ή δεν έχουμε πετύχει. Εμένα η άποψή μου είναι ότι με την μαχητικότητά του, με το σθένος του τα έχει πετύχει».

Λίγο πριν τις Προεδρικές εκλογές όμως του 2008 το τροπάριο αλλάζει. Πριν το δημοψήφισμα του 2004 ο στόχος ήταν να πειστεί ο κυπριακός λαός ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Τάσσος Παπαδόπουλος είχε διαπραγματευθεί το σχέδιο Ανάν με σοβαρότητα, υπευθυνότητα και μαχητικότητα, έτσι ώστε να υποστηριχθεί ότι οι αλλαγές που είχαν επιτευχθεί ήταν σημαντικές και ότι το σχέδιο ήταν σε γενικές γραμμές ικανοποιητικό. Αντίθετα το 2008, όταν ο στόχος ήταν η υπερψήφιση Χριστόφια σε βάρος του Παπαδόπουλου, η ρητορική Τσελεπή μεταβάλλεται και υποστηρίζεται ότι ο Παπαδόπουλος δεν διαπραγματεύθηκε το σχέδιο Ανάν με επάρκεια και μαχητικότητα. Αυτή η αντίφαση επιβεβαιώνει ότι ο Τσελεπής είναι πριν από οτιδήποτε άλλο άνθρωπος του κόμματος και θα υποστηρίξει εκείνα που θεωρεί ότι συμφέρουν στο κόμμα, ανεξάρτητα αν είναι ή όχι αλήθεια.

Η εκ περιτροπής προεδρία και ο κανόνας του 20%

Σε ότι αφορά στο σχέδιο Ανάν η συλλογιστική Τσελεπή μπορεί να συνοψιστεί με την ακόλουθη φράση:

«Εκείνο που πάντα έλεγα, είναι, ότι το Σχέδιο Ανάν το τρίτο ήταν βάση για διαπραγμάτευση. Και θέλαμε αλλαγές, έχω πει ποιες αλλαγές θέλαμε και ποιες έχουμε επιτύχει, αλλά ποτέ δεν τάχθηκα εναντίον του Σχεδίου, ούτε και πιστεύω ότι είναι δυνατόν να έρθει ένα -πώς να το πω- ουσιωδώς καλύτερο Σχέδιο μπροστά μας».

Πώς όμως μπορείς να διαπραγματευτείς για κάτι ουσιωδώς καλύτερο ως επικεφαλής της διαπραγματευτικής ομάδας, όταν δεν πιστεύεις ότι είναι δυνατόν να έλθει ένα ουσιωδώς καλύτερο σχέδιο μπροστά σου; Και γιατί να πιστέψει κανένας ότι ο διαπραγματευτής του Προέδρου Χριστόφια θα προσπαθήσει να επιτύχει τις αλλαγές που ο κυπριακός λαός επιδιώκει, όταν ουσιαστικά δεδηλωμένα θεωρεί ότι το πλαίσιο λύσης θα είναι λίγο-πολύ αυτό που καθορίστηκε στο σχέδιο Ανάν;

Ο κανόνας του 20% και της εκ περιτροπής προεδρίας, προτάσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς τις οποίες ανέπτυξε στα Ηνωμένα Έθνη ο Τουμάζος Τσελεπής εδώ και αρκετούς μήνες (και ας μην επαναληφθεί το παραμύθι ότι τάχα ήταν ενήμερα τα πολιτικά κόμματα αγαπητέ κυβερνητικέ εκπρόσωπε), αποκαλύπτουν με σαφήνεια τον τρόπο σκέψης του επικεφαλής της διαπραγματευτικής ομάδας. Το πλαίσιο λύσης που επιδιώκει είναι αυτό που καθορίστηκε στο σχέδιο Ανάν, με κάποιες διακοσμητικές αλλαγές που απλώς θα μπορούν να «πωληθούν» ως διαφοροποιήσεις προς τους Ελληνοκύπριους. Αλλαγές που σε τελική ανάλυση εξυπηρετούν την Τουρκία, η οποία διασφαλίζει την λύση της εκ περιτροπής προεδρίας, μια λύση που προέβλεπε εξάλλου και το σχέδιο Ανάν και με την οποία ο Τουμάζος Τσελεπής ουδέποτε διαφώνησε.

Ο κανόνας του 20%, δηλαδή της σταθμισμένης ψήφου των Ελληνοκυπρίων, δεν λέει από μόνος του πολλά. Αποκτά σημασία αν ιδωθεί μέσα στο πραγματικό του πλαίσιο, δηλαδή αυτό που καθορίστηκε με την αποδοχή της εκ περιτροπής προεδρίας και ουσιαστικά της εφαρμογής της πλήρους αριθμητικής ισότητας ως αντανάκλασης της αρχής της πολιτικής ισότητας. Αντιμέτωπος με τις επικρίσεις ο Τσελεπής, μαθημένος για χρόνια στις άνευ ουσιαστικών αντιπαραθέσεων συνεδρίες του κομματικού πρωινού καφέ, αλλά και σε παρουσίες ενώπιον δημοσιογράφων που τον στηρίζουν, έχασε για πρώτη φορά την ψυχραιμία του στην μεσημβρινή εκπομπή του ΑΝΤ1. Μαζί του έχασε και την ψυχραιμία το κόμμα, το οποίο με ανακοίνωση καταδίκαζε ουσιαστικά τον τηλεοπτικό σταθμό διότι άφησε ακάλυπτο τον Τσελεπή ή με άλλα λόγια διότι τον άφησε χωρίς ειδική προστασία απέναντι στον Χρίστο Κληρίδη.

Το ερώτημα όμως είναι: Αν ο διαπραγματευτής της ελληνοκυπριακής πλευράς αποχωρεί από τα τηλεοπτικά στούντιο και δεν μπορεί να αντεπεξέλθει σε συζήτηση με Ελληνοκυπρίους, τότε πώς θα αντεπεξέλθει σε διαπραγματεύσεις με τους Τουρκοκύπριους και την Τουρκία;

22/4: Καρλ Μπιλντ, κτύπημα πρώτο. Τον περασμένο Απρίλιο ο Υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας επισκέφθηκε την Κύπρο, υπό την ιδιότητα του επικεφαλής της διπλωματίας του κράτους που θα αναλάμβανε οσονούπω την προεδρία της ΕΕ. Ευρισκόμενος εδώ επιδόθηκε στο γνωστό τροπάριο του κόστους της μη λύσης, αφήνοντας να νοηθεί ότι θα πρέπει να αποδεκτούμε ό,τι προκύψει από τις διαπραγματεύσεις. Όταν δε ρωτήθηκε για το κατά πόσον η σουηδική προεδρία θα επιδιώξει την εφαρμογή του πρόσθετου Πρωτοκόλλου της συμφωνίας της Άγκυρας και, επομένως, την διάνοιξη των αεροδρομίων και των λιμανιών της Τουρκίας για την Κυπριακή Δημοκρατία, ο κ. Μπιλντ ένιψε τας χείρας του υπενθυμίζοντας την πολυπλοκότητα του θέματος και λέγοντας ότι «δεν είναι στο χέρι του».

15/6: Η εκδίκηση του «παραπλανηθέντος» Φερχόιγκεν. Είναι γνωστή η φιλοτουρκική στάση της Γραμματείας Διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο κυπριακό. Η στάση αυτή έχει τις ρίζες της στην περίοδο κατά την οποία επικεφαλής της ήταν ο κ. Γκίντερ Φερχόιγκεν, νυν Αντιπρόεδρος της Επιτροπής. Όπως αναφέραμε στο τεύχος Ιουλίου-Αυγούστου, ο Γερμανός Επίτροπος «μέσα σε δύο μέρες παρουσίας του στην Κύπρο πρόλαβε να αποφύγει να πάρει θέση για την κατοχή, να μας χαρακτηρίσει ‘τυχερούς’ επειδή μπορούμε να πάμε στα τουρκοκρατούμενα σπίτια μας σαν επισκέπτες, να ζητήσει την επαναφορά του σχεδίου Ανάν και να χαρακτηρίσει τον Ταλάτ ‘πρόεδρο’». Επιχείρησε δε να απαλλάξει την Τουρκία από το «βαρίδι» της Κύπρου σε σχέση με τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, με το εξής αιτιολογικό: «Η κυβέρνηση της Τουρκίας το 2004 προσυπέγραψε το σχέδιο λύσης των Ηνωμένων Εθνών (…), όπως το είχε προσυπογράψει και η πλειοψηφία των Τουρκοκυπρίων. Συνεπώς, δεν μπορούμε να ρίξουμε το φταίξιμο στην διαδικασία ένταξης και στις ενταξιακές συνομιλίες». Κατά λέξη, δηλαδή, η επιχειρηματολογία της Τουρκίας.

25/6: Η «μπηχτή» του Μπαρόζο. Σε αντίθεση με τον αντιπρόεδρο της Επιτροπής, ο Πρόεδρός της ήταν πιο εγκρατής και συμβατός με το «πολιτικώς ορθόν» κατά την εδώ επίσκεψή του. Εν τούτοις, δεν έλειψαν τα συνήθη υπονοούμενα προς την πλευρά μας, αλλά και το «χαΐδεμα» της Άγκυρας. Συγκεκριμένα, μετά την συνάντησή του με τον Πρόεδρο Χριστόφια, ο κ. Μπαρόζο (του οποίου την επανεκλογή η Κύπρος υπερψήφισε) διαβεβαίωσε για την πρόθεσή του να συνδράμει τις προσπάθειες των δύο ηγετών για την εξεύρεση λύσης. Υπενθύμισε δε τα περί «κυπριακής λύσης» (επινόηση Χριστόφια), περιορίζοντας τον ρόλο της ΕΕ σε καθαρά επικουρικό και υποβαθμίζοντας την ανάγκη συμβατότητας της λύσης με το Κοινοτικό Κεκτημένο, του οποίου υποτίθεται ότι η Επιτροπή είναι θεματοφύλακας. Αναμάσησε επίσης τα περί «τελευταίας ευκαιρίας» στο κυπριακό. Ακολούθως, προσφωνώντας την Βουλή των Αντιπροσώπων, εξαπέλυσε και μια συγκεκαλυμμένη «βόμβα», λέγοντας κατά λέξη: «Το παρελθόν δεν μπορεί να ξεχαστεί και ούτε πρέπει, αλλά δεν πρέπει να σταθεί εμπόδιο στην πρόοδο. Μπορεί το παρελθόν να έχει ψήφο, αλλά δεν μπορεί να έχει βέτο». Με αυτά τα λόγια προφανώς θέλησε να δηλώσει έμμεσα την αντίθεσή του με την προοπτική παρεμπόδισης της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας από την Κύπρο. Εάν όντως αυτό υπονοούσε, η τοποθέτησή του περί ανάγκης εφαρμογής του πρόσθετου Πρωτοκόλλου καθίσταται κενή περιεχομένου, από την στιγμή που δεν είναι διατεθειμένος να ευλογήσει την όποια κύρωση επί της Τουρκίας σε περίπτωση μη εφαρμογής του.

30/6: Αμερικανικά χέρια δεν αγγίζουν την Άγκυρα. «Δεν θεωρώ ότι είναι πολύ εποικοδομητικό για τις ΗΠΑ να ασκήσουν πίεση επί οποιουδήποτε σε αυτό το σημείο. (…) Η Τουρκία θέλει να δει μια δίκαιη και διαρκή διευθέτηση στο κυπριακό (…) και παρέχει στον Τουρκοκύπριο ηγέτη Μεχμέτ Αλί Ταλάτ τον χώρο να διαπραγματευτεί με καλή πίστη». Αυτά τα αφοπλιστικά δήλωσε μεταξύ άλλων ο Βοηθός Υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάθιου Μπράιζα σε Ελληνοκύπριους δημοσιογράφους, μετά την συνάντησή του με τον Πρόεδρο Χριστόφια, όταν ρωτήθηκε για το κατά πόσον οι ΗΠΑ προτίθενται να ασκήσουν πίεση στην Τουρκία. Με άλλα λόγια, ρητά οι ΗΠΑ παραδέχονται ότι δεν πρόκειται να κουνήσουν το δαχτυλάκι τους προς Άγκυρα μεριά για υποχωρήσεις στο κυπριακό. Και αφού οι Αμερικανοί επείγονται για κλείσιμο του κυπριακού, ποιος θα «πληρώσει τη νύφη»; Η απάντηση αυτή δόθηκε αμέσως από τον ίδιο. Σε ερώτηση σχετικά με τις παραβιάσεις των κυπριακών θαλασσών από την Τουρκία με αφορμή τις έρευνες για πετρέλαιο, ο Αμερικανός αξιωματούχος τις χαρακτήρισε «εμπορική διαμάχη». Δήλωσε δε ότι αυτό που πρωτίστως ενδιαφέρει τις ΗΠΑ είναι να βεβαιωθούν ότι «αυτή η ευκαιρία για λύση δεν θα χαθεί για κανέναν παράγοντα, είτε νομική ή εμπορική διαμάχη, είτε πολιτικό, είτε μια απλή παρεξήγηση». Με άλλα λόγια, έριξε το μπαλάκι στην Κυπριακή Δημοκρατία, από την οποία ζητεί εμμέσως πλην σαφώς να αναστείλει τον σχεδιασμό της για εκμετάλλευση των ενεργειακών της πόρων, για το χατίρι της Άγκυρας.

21/7: Καρλ Μπιλντ, κτύπημα δεύτερο (και έπεται συνέχεια). Η διασύνδεση των υποχρεώσεων της Τουρκίας απέναντι στην Κυπριακή Δημοκρατία με τον κανονισμό για το απευθείας εμπόριο με τα κατεχόμενα, αλλά και η υποβάθμιση του κυπριακού σε διακοινοτική διαφορά από τον Υπουργό Εξωτερικών της προεδρεύουσας Σουηδίας δεν ήταν τόσο πρωτότυπες αναφορές ώστε να ξενίσουν την πολιτική μας ηγεσία. Το ίδιο ισχύει και για την μη αναφορά σε τουρκική εισβολή και κατοχή. Άλλωστε ο μιθριδατισμός τον οποίο έχουμε υποστεί σε ορισμένα θέματα αρχών, μας έχει εξοπλίσει με την απαιτούμενη ανοσία. Το να δηλώνει όμως ένας ξένος αξιωματούχος (και δη της ΕΕ) ότι την ευθύνη για την σημερινή κατάσταση στην Κύπρο φέρει αποκλειστικά η χούντα των Αθηνών που διενήργησε το πραξικόπημα, διακόπτοντας τους χρονοδείκτες της ιστορίας στην 15η Ιουλίου 1974, δεν λέγεται συχνά από επίσημα, ξένα χείλη. Λέχθηκε και αυτό από τον κ. Μπίλντ, κατά την παρουσία του στην Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Καλώς η Κυβέρνηση αντέδρασε έντονα, θέλοντας να υποδείξει στον κ. Μπιλντ τα όρια της ανοχής μας σε τέτοιου είδους αναφορές. Μήπως όμως θα έπρεπε να προβεί και στην αυτοκριτική της, από την στιγμή που ο ίδιος ο Πρόεδρος Χριστόφιας, από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ πέρυσι τέτοια εποχή, εξίσωνε τις «παρεμβάσεις» των δύο εγγυητριών δυνάμεων; Ακόμη και αν όψιμα ο Πρόεδρος διαχώρησε το πραξικόπημα της Χούντας από την τουρκική εισβολή, λέγοντας ότι η Ελλάδα καταδίκασε το πραξικόπημα ενώ η Τουρκία δεν προέβη σε αντίστοιχη ενέργεια για την εισβολή, το μήνυμα της ανοχής μας σε τέτοιου είδους δόλιες εξομοιώσεις είχε ήδη σταλεί προς τους ξένους καλοθελητές.

7/8:Δεν μας έφταναν όλα τ’ άλλα… Οι προαναφερθέντες «καλοθελητές» μας έχουν συνηθίσει σε μεροληπτικές τοποθετήσεις προς όφελος της Τουρκίας. Όχι όμως και ο Ρώσος Πρωθυπουργός (πρώην Πρόεδρος) Βλαντιμίρ Πούτιν. Γενικά οι σχέσεις μας με την Ρωσική Ομοσπονδία υπήρξαν, επί των ημερών του και στα δύο αξιώματα, εξαίρετες. Βέβαια το να υποστηρίζει ένας Ρώσος Πρωθυπουργός, μετά από συνάντηση με τον Τούρκο ομόλογό του, ότι η Ρωσία θα προσπαθήσει να συνεργαστεί «και με τις δύο χώρες» στην Κύπρο, θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως σφάλμα. Άλλωστε στην ιστοσελίδα της Ρωσικής Κυβέρνησης έγινε η απαιτούμενη διόρθωση, ενώ ο Ρώσος Πρέσβης στην Λευκωσία μίλησε για «διαστρεβλώσεις». Το να λέει όμως ο Ρώσος Πρωθυπουργός ότι η χώρα του υποστηρίζει το σχέδιο Ανάν, το οποίο οι Ελληνοκύπριοι απέρριψαν συλλήβδην, την στιγμή μάλιστα που η ίδια η Ρωσία είχε καταψηφίσει την λαύρα κατά των Ελληνοκυπρίων έκθεση του κ. Ανάν αμέσως μετά το δημοψήφισμα, αυτό πάει πολύ. Οι ευθύνες της κυπριακής διπλωματίας είναι κάτι παραπάνω από εμφανείς. Παρεπιπτόντως, γιατί στην επίσκεψή του στην Ρωσία τον Νοέμβρη, ο κ. Χριστόφιας δεν συναντήθηκε τελικά με τον κ. Πούτιν; Ποιοι είναι οι πραγματικοί λόγοι αυτής της ματαίωσης; Αν οι πληροφορίες μας ευσταθούν, τότε μιλάμε για σοβαρότατο διπλωματικό ατόπημα. Από κυπριακής πλευράς.

Στην καταγραφή των περιστατικών στα πλαίσια του ενορχηστρωμένου καταιγισμού πιέσεων εις βάρος της Κύπρου από την άνοιξη μέχρι σήμερα δεν περιλάβαμε τις από καιρού εις καιρόν δηλώσεις του λαλίστατου Ύπατου Αρμοστή της Βρετανίας κ. Μίλετ. Δεν περιλάβαμε επίσης τις αναφορές του ανεκδιήγητου κ. Ντάουνερ σε σύναξη Ελληνοκυπρίων, με τις οποίες εκσφενδόνιζε απειλές κατά των προσφύγων, καλώντας τους να «ξεχάσουν τα σπίτια τους» αν απορρίψουν το επερχόμενο σχέδιο λύσης, ενώ τόνιζε αλαζονικά ότι οι εγγυήσεις θα παραμείνουν γιατί τις επιθυμεί η Τουρκία. Αναφορές τις οποίες αρνήθηκε ο ίδιος, η πληροφόρησή μας όμως, η οποία είναι κάτι παραπάνω από διασταυρωμένη, τον διαψεύδει. Τα περιστατικά είναι πολλά και παρουσιάζουν χρονική αλληλουχία. Σε κάθε περίπτωση, μπορούν να στηρίξουν ικανοποιητικά την υπόθεση ότι δεν πρόκειται για συμπτώσεις, αλλά για μια καλά μελετημένη ομαδική επίθεση εναντίον μας, που αποσκοπεί στην αποενοχοποίηση της Τουρκίας εν όψει Δεκεμβρίου.

Κάπως έτσι επιστρέψαμε στην γωνιά, την έξοδό μας από την οποία είχε διακηρύξει θριαμβευτικά ο κ. Χριστόφιας. Και δυστυχώς, όση καλή πίστη και αν καταλογιστεί στην ηγεσία μας, αδυνατούμε να αντιληφθούμε πώς θα βάλει στην θέση τους όσους εκτός Κύπρου απεργάζονται την νέα μορφή του απορριφθέντος σχεδίου Ανάν. Πολλώ δε μάλλον από την στιγμή που με την στάση της η πλευρά μας ενθαρρύνει αυτήν την εις βάρος μας μονόπλευρη θεώρηση του κυπριακού.

Ιδιαίτερος λόγος γίνεται τον τελευταίο καιρό σε σχέση με τις διαδικασίες οι οποίες διέπουν τους διαγωνισμούς του δημοσίου, οι οποίοι αφορούν σε μεγάλα κατασκευαστικά έργα. Αποτελεί κοινό μυστικό ότι συγκεκριμένες κατασκευαστικές εταιρείες, οι οποίες σχετίζονται άμεσα με το κυβερνών κόμμα της αριστεράς, τυγχάνουν ευνοϊκής αντιμετώπισης κατά την διαδικασία αξιολόγησης προσφορών. Το γεγονός αυτό προκύπτει και από τον αριθμό των μεγάλων έργων τα οποία συγκεκριμένοι κατασκευαστές έχουν αναλάβει τους τελευταίους μήνες, από την εκλογή της παρούσας κυβέρνησης στην εξουσία.

Τόσο ο πρόεδρος της Δημοκρατίας όσο και ο Υπουργός Εμπορίου επανειλημμένα αναφέρονται στις προσφυγές προσφοροδοτών σχετικά με τις διαδικασίες που διέπουν την επιλογή των ανάδοχων. Συγκεκριμένα στις προσφυγές αποδίδεται η κωλυσιεργία στην υλοποίηση προγραμματισμένων έργων, καθώς επίσης και η καθυστέρηση στην υλοποίηση των κυβερνητικών αναπτυξιακών έργων. Εντούτοις είναι γεγονός ότι στις πλείστες περι-πτώσεις οι προσφυγές είναι εύλογες και αφορούν σε σημαντικά έργα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι εργασίες περάτωσης του νέου κτιρίου της Βουλής. Ο διαγωνισμός για την υλοποίηση του έργου είχε ανακοινωθεί πριν αρκετά χρόνια, είχε υπογραφεί σύμβαση με συγκεκριμένη εταιρεία για το συμβουλευτικό μέρος του έργου και εκκρεμούσε η υλοποίησή του λόγω ανασκαφών του Τμήματος Αρχαιοτήτων. Εν τούτοις, υπήρξε νέα ανακοίνωση του συγκεκριμένου διαγωνισμού με την αιτιολογία ότι είχε παρέλθει μεγάλο χρονικό διάστημα από την προηγούμενη ανακοίνωσή του και η νέα Κυβέρνηση άλλαξε στάση. Αξιοσημείωτο στην συγκεκριμένη περίπτωση είναι το γεγονός ότι το κείμενο του νέου διαγωνισμού, του οποίου η προθεσμία για υποβολή προτάσεων έληγε στις αρχές περασμένου Απριλίου, «φωτογράφιζε» συγκεκριμένες εταιρείες, ή καλύτερα απέκλειε την πλειοψηφία των κατα-σκευαστικών εταιρειών με τις προϋποθέσεις συμμετοχής.

Χαρακτηριστική αντίστοιχη περίπτωση αποτελούν έργα συγκεκριμένου κρατικού φορέα: Οι μηχανικοί του εν λόγω φορέα απέκλεισαν από προσφορά στις αρχές του περασμένου Φεβρουάριου όλες τις κατασκευαστικές εταιρίες οι οποίες κατά το τελευταίο έτος είχαν διεκπεραιώσει εργασίες, το κόστος των οποίων ήταν χαμηλότερο των οκτώμισι εκατομμυρίων ευρώ. Η πρακτική η οποία μέχρι σήμερα ακολουθούνταν ήταν η συμμετοχή σε αντίστοιχους διαγωνισμούς κατασκευαστών, των οποίων οι δραστηριότητες έφταναν αυτό το ποσό την τελευταία τριετία. Το γεγονός αυτό ενίσχυσε τους ψίθυρους στον κατασκευαστικό κόσμο, ο οποίος αντιλαμβάνεται αυτές τις κινήσεις ως πολιτική εύνοιας συγκεκριμένων μεγάλων εργολάβων, κάτι που πολύ πιθανό στο μέλλον να θέσει εκτός διεκδίκησης όλους εκείνους τους εργολάβους των οποίων η αποκλειστική ασχολία είναι συναφής με το συγκεκριμένο έργο. Άξιο απορίας στην συγκεκριμένη περίπτωση είναι επίσης το γεγονός ότι οι μεγαλοκατασκευαστές, οι οποίοι ευνοούνται από αυτή την ρύθμιση, δεν έχουν την απαραίτητη εμπειρία σε έργα του τομέα ενασχόλησης του προαναφερθέντος φορέα, με αποτέλεσμα να διακυβεύεται τόσο η ποιότητα των παραδοθέντων έργων αλλά κυρίως η ασφάλεια των πολιτών.

Ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων δεν φαίνεται να μένει αμέτοχος μπροστά στις συντελούμενες εξελίξεις. Συγκεκριμένα ο πρόεδρος του συλλόγου κ. Κωνσταντίνου, σε δηλώσεις του στην Βουλή, ανάφερε επί λέξει τα ακόλουθα: «Οι διαδικασίες ανάθεσης έργων του δημοσίου τομέα σε αρχιτέκτονες δεν ενθαρρύνουν τον υγιή ανταγωνισμό». Ο κ. Κωνσταντίνου έκανε επίσης λόγο για ύπαρξη καρτέλ στην ανάθεση έργων, καθώς οι διαδικασίες δεν ενθαρρύνουν τον υγιή ανταγωνισμό αλλά τα ολιγοπώλια. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε επίσης και στο γεγονός ότι πολλές πρόνοιες που περιλαμβάνονται στις προκηρύξεις διαγωνισμών είναι απαγορευτικές για τα περισσότερα αρχιτεκτονικά γραφεία στην Κύπρο και ευνοούν λίγους, φέροντας ως παράδειγμα την πρόνοια πως τα τελευταία τρία χρόνια τα γραφεία που παίρνουν μέρος στους διαγωνισμούς πρέπει να έχουν εκπονήσει δύο κτίρια γραφείων, αξίας δέκα ή και περισσοτέρων εκατομμυρίων ευρώ. Διερωτήθηκε μάλιστα πόσα, στην μικρή αγορά της Κύπρου, αρχιτεκτονικά γραφεία μπορούν να ανταποκριθούν σε αυτές τις πρόνοιες.

Μια άλλη εξ’ ίσου σημαντική διάσταση του όλου ζητήματος σχετίζεται με τα υφιστάμενα δεδομένα της οικονομικής κατάστασης του κατασκευαστικού τομέα και συγκεκριμένα με το γεγονός ότι η κατασκευαστική βιομηχανία στην Κύπρο είναι άμεσος δέκτης των επιπτώσεων της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. Τα κεφάλαια τα οποία στο πρόσφατο παρελθόν εισέρρεαν στην Κύπρο από ευρωπαϊκές χώρες και κυρίως από το Ηνωμένο Βασίλειο για αγορά ακινήτων, έχουν μειωθεί σε πολύ σημαντικό βαθμό, με αποτέλεσμα μεγάλες κατασκευαστικές εταιρείες να προσαρμόζονται στα νέα οικονομικά δεδομένα. Ως φυσικό συνεπακόλουθο της συρρίκνωσης του κύκλου εργασιών μεγάλων κατασκευαστών είναι οι απολύσεις προσωπικού και η αναστολή έργων. Το δεδομένο αυτό αναδεικνύει την επιτακτική ανάγκη για την δημιουργία του κατάλληλου πλαισίου και των απαραίτητων συνθηκών για είσοδο σε μεγάλα κατασκευαστικά έργα όσο το δυνατόν περισ-σότερων κατασκευαστικών εταιρειών και παράλληλα την αποφυγή δημιουργίας μονοπωλιακών καθεστώτων. Η πολιτική αυτή είναι εφικτή μέσα από την υιοθέτηση του κατάλληλου πλαισίου, το οποίο σε καμία περίπτωση δε θα παραβιάζει τους κανόνες της ελεύθερης αγοράς και το οποίο θα διασφαλίζει τόσο την ποιότητα των κατασκευών, όσο και την πληρότητα του τελικού αποτελέσματος.

Σε μια εποχή οικονομικής κρίσης, ιδιαίτερα για τον κατασκευαστικό τομέα, οι κυβερνώντες οφείλουν να είναι πολύ πιο προσεκτικοί στις επιλογές τους. Δεν γίνεται μεγαλοκατασκευαστές, οι οποίοι περίπου μονοπωλούν τα μεγάλα κατασκευαστικά και αναπτυξιακά έργα, να ξοδεύουν για το ευνοούμενο ποδοσφαιρικό σωματείο της κυβέρνησης προϋπολογισμούς της τάξης των 20 εκατομμυρίων ευρώ ετησίως, την ίδια στιγμή που οικοδόμοι και εργολάβοι χάνουν τις δουλειές τους και επιβιώνουν με ανεργιακό επίδομα.

Οι διεθνείς προκλήσεις και η στάση του κόμματος της Αριστεράς

Οι βασικοί παράμετροι της συνεχούς αρνητικής στάσης του κόμματος σε οποιαδήποτε είδους εμβάθυνση των σχέσεων Κύπρου-ΕΟΚ/ΕΕ ήταν οι εξής:

(α) Η Κοινότητα δεν αποτελούσε τίποτα περισ-σότερο από μια πολιτική προέκταση της Βόρειο-Ατλαντικής Συμμαχίας σε καθαρά Ευρωπαϊκό έδαφος και οποιαδήποτε σύνδεση της χώρας μας με την ΕΟΚ/ΕΕ θα ερχόταν σε σύγκρουση, τόσο με την Σοβιετική στήριξη που λαμβάναμε, όσο και με την αδέσμευτη πολιτική που ακολουθούσαμε.

(β) Η άμεση ευθυγράμμιση της Κύπρου με την ΕΟΚ/ΕΕ δεν θα συμβάδιζε με τους ιδεολογικούς προσανατολισμούς της χώρας μας.

(γ) Τόσο η Τελωνειακή Ένωση, όσο και η ένταξη της χώρας μας στην ΕΟΚ/ΕΕ, θα έφερναν την Κύπρο αντιμέτωπη με προκλήσεις στον κοινωνικο-οικονομικό τομέα, ενώ θα την έβαζαν επίσης σε δυσμενέστερη ανταγωνιστικά θέση.

Το τέλος του Ψυχρού Πολέμου σήμανε και το τέλος μιας μακράς περιόδου κατά την οποία η ΑΚΕΛ-ική στάση έβρισκε, φαινομενικά τουλάχιστον, μια πολιτικά και ιδεολογικά ορθολογιστική πορεία. Όταν η εικόνα στο διεθνές περιβάλλον άρχισε να μεταβάλλεται στα τέλη της δεκαετίας του ’80 και τις αρχές του ’90, το κόμμα ήρθε αντιμέτωπο με μια καινούρια πραγματικότητα, η οποία δεν ευνοούσε πλέον τις θέσεις του. Παρόλα αυτά δεν ήταν παρά στο 18ο Συνέδριο το 1995 (πέντε χρόνια μετά την υποβολή ένταξης της χώρας μας στην ΕΕ) που το κόμμα τοποθετήθηκε επίσημα υπέρ της ένταξης.

Κατά το 18ο Συνέδριο του ΑΚΕΛ, το κόμμα επικαλέστηκε την διάλυση της ΕΣΣΔ, τις αδυναμίες του Κινήματος των Αδεσμεύτων και το ευρύτερο μεταψυχροπολεμικό κλίμα, για να αιτιολογήσει την απόφασή του υπέρ της ένταξης: «Σήμερα […] τα δεδομένα στον κόσμο και ιδιαίτερα στην ευρωπαϊκή ήπειρο έχουν αλλάξει ριζικά. Η αλλαγή αυτή μας υποχρεώνει να επανεξετάσουμε την θέση του Κόμματός μας απέναντι στην πιθανή ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ, έτσι που οι θέσεις μας να λαμβάνουν υπόψη την σημερινή αντικειμενική πραγματικότητα και να απαντούν πιο πειστικά στα προβλήματα της εποχής μας». Το κόμμα βέβαια ξεκαθάρισε παράλληλα την πάγια θέση της ιδεολογικής του αντίθεσης με το Ευρωπαϊκό οικοδόμημα: «Οι εκτιμήσεις και οι αντιλήψεις του ΑΚΕΛ για τον χαρακτήρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προωθημένης μορφής καπιταλιστικής πολιτικο-οικονομικής ολοκλήρωσης δεν έχουν αλλάξει».

Τα ΑΚΕΛ-ικά τείχη

Μετά την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ το 2004, ο επόμενος σταθμός στις σχέσεις Κύπρου-ΕΕ ήταν η ένταξη της χώρας στην Ευρω-ζώνη. Η Κύπρος είχε εξάλλου δεσμευτεί σε αυτό με την υπογραφή της Συνθήκης Προσχώρησής της και έτσι η υιοθέτηση του Ευρώ ήταν ένα αναπόφευκτο «κακό». Εντούτοις το ΑΚΕΛ, χωρίς κανέναν ουσιαστικό λόγο, επέμενε στην καθυστέρηση της ένταξης στην Ευρω-ζώνη. Η αμφιβόλου τεκμηρίωσης θέση που πήρε το κόμμα (τόσο σε ό,τι αφορούσε στην πιθανή υιοθέτηση του Ευρώ τον Ιανουάριο του 2007, όσο και τον Ιανουάριο του 2008), αποδείχτηκε εν τέλει λανθασμένη και είναι ηλίου φαεινότερον ότι η πρόσφατη οικονομική κρίση διέψευσε την όλη στάση του ΑΚΕΛ στο εν λόγω θέμα. Κανείς δεν θα ήθελε ούτε καν να διανοηθεί πού θα ήταν σήμερα η κυπριακή οικονομία, εν μέσω της παγκόσμιας κρίσης που κλυδωνίζει και την Ευρώπη, αν δεν είχε γίνει μέλος της ζώνης του Ευρώ.

Το κόμμα έχει πλέον παγιδευτεί στα στεγανά δογματικά πλαίσια που το ίδιο δημιούργησε. Από μόνο του δηλαδή, έκτισε τριγύρω του «μεγάλα και υψηλά» τείχη. Και τι να πει τώρα η ηγεσία του κόμματος για να ελαφρύνει τη θέση της; Ότι αυτό έγινε «ανεπαισθήτως» και «δεν άκουσε ποτέ κρότον κτιστών ή ήχον»; Δυστυχώς το ΑΚΕΛ δεν έχει τέτοιο άλλοθι. Και αυτό που το φέρνει σε ακόμα δυσμενέστερη θέση είναι η συνεχής άρνησή του για ιδεολογικό εκσυγχρονισμό. Ως εκ τούτου και η πρόσφατη αρνητική του στάση έναντι της Συνθήκης της Λισσαβόνας, ήταν αναμενόμενη.

«ΕΟΚ-ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο»: Η Διαιώνιση ενός σλόγκαν

Το σλόγκαν «ΕΟΚ-ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο» αναμφισβήτητα άφησε το σημάδι του στην κυπριακή ιστορία. Με το σλόγκαν αυτό το ΑΚΕΛ επιχείρησε την δαιμονοποίηση μιας πολιτικής οντότητας εξισώνοντάς την με μια στρατιωτική. Αυτό αποδείχτηκε ιδιαίτερα αποτελεσματικό αφού δημιούργησε, μεταξύ άλλων, μια ιδεολογική και κομματική πόλωση που κράτησε ενωμένη την αριστερή βάση ενάντια στην προβαλλόμενη ως «φιλο-ιμπεριαλιστική» Δεξιά.

Σήμερα, όσο ποτέ άλλοτε ίσως, το ΑΚΕΛ χρειάζεται την πόλωση αυτή για να κρατήσει συσπειρωμένη την βάση του. Σε μια εποχή που οι θέσεις του κόμματος πάνω στο Κυπριακό τείνουν σε συνεχή σύγκλιση με αυτές του ΔΗΣΥ, το κόμμα της Αριστε-ράς έχει ανάγκη ένα χαρτί που να την διαφοροποιεί από αυτό της Δεξιάς. Και αναμφισβήτητα, το χαρτί που ξέρει το κόμμα να «παίζει» καλύτερα είναι αυτό της «αντι-ιμπεριαλιστικής» του ρητορικής.

Με αυτά τα δεδομένα, η πρόσφατη άρνηση του ΑΚΕΛ για αίτηση ένταξης της Κύπρου στον ΣτΕ, δεν μας εκπλήσσει. Τόσο το κόμμα, όσο και ο Πρόεδρος Χριστόφιας, παρουσιάζουν τον ΣτΕ ως ένα ακόμα «συνδικάτο»-«μπαμπούλα», διαιωνίζοντας έτσι έναν δογματισμό που παραμένει στάσιμος εδώ και μισό περίπου αιώνα.

Με άρθρο του στον «Φιλελεύθερο» με τίτλο «Γύρω από κάποιες αμφισβητήσεις», ημερ. 9/2/2009, ο ιστορικός Ρολάνδος Κατσιαούνης απαντά σε όσους αμφισβήτησαν την ιδιότητά του ως Καθηγητή του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Είναι προφανές ότι η ιδιότητα κάποιου προσώπου ως Καθηγητή της Οξφόρδης ή και οποιουδήποτε Πανεπιστημίου δεν σημαίνει από μόνη της ότι οι απόψεις του είναι τεκμηριωμένες. Το γεγονός όμως ότι ο κ. Κατσιαούνης εμφανίστηκε ως πρώην Καθηγητής του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης για να δώσει συνέντευξη με σκοπό την μετάδοση των πληροφοριών του για σφαγές Τουρκοκυπρίων από Ελληνοκύπριους το 1963, καθιστά την παραπλανητική χρήση του τίτλου ως σημαντική.
Ότι τις πληροφορίες του για τον ομαδικό τάφο Τουρκοκυπρίων που εξ ακοής ανακάλυψε ο έντιμος πρώην Καθηγητής του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, είχε διαψεύσει, μεταξύ άλλων, η ίδια η «Χαραυγή» του 1964, στην οποία το 2008 έδωσε την περιλάλητη συνέντευξη, το έχει ήδη εξονυχιστικά καλύψει ο Λάζαρος Μαύρος σε σειρά άρθρων του στη «Σημερινή», όπως και σε άρθρο απάντηση στο «Φιλελεύθερο», ημερ. 10/2/2009. Παρομοίως ότι είναι άκρως αντιεπιστημονικό να προβαίνεις σε παρόμοιες αποκαλύψεις χωρίς οποιαδήποτε τεκμηρίωση και το παράδοξο του χρονικού σημείου της συνέντευξης, που έγινε αμέσως μετά την συγκλονιστική ομολογία του Τούρκου ηθοποιού για τις εν ψυχρώ δολοφονίες Ελληνοκυπρίων αιχμαλώτων, το έχουν επίσης αναλύσει πολλοί αρθρογράφοι, με προεξάρχοντα τον Άριστο Μιχαηλίδη.
Όμως εμείς θα επιμείνουμε στην ιδιότητα του πρώην Καθηγητή του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και αυτό διότι δεν έχουμε πειστεί από την απάντησή του. Θεωρούμε πως η προσθήκη του τίτλου του «πρώην Καθηγητή του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης» γίνεται με αποκλειστικό σκοπό τον εντυπωσιασμό των αναγνωστών και για τον λόγο αυτό κρίνουμε σκόπιμο να διευκρινίσουμε ότι διατηρούμε τις αμφισβητήσεις μας ως προς τον χρησιμοποιούμενο από τον κ. Κατσιαούνη τίτλο, ακόμα και μετά την δημοσίευση του άρθρου του στον «Φιλελεύθερο».
Ο τίτλος του Καθηγητή
Στην Οξφόρδη, όπως και σε όλα τα Πανεπιστήμια του κόσμου, το διδακτικό προσωπικό χωρίζεται, ανάλογα με τον τίτλο του, όπως reader, lecturer, ή professor. Είναι βέβαια ευνόητο ότι ο τίτλος του Καθηγητή απονέμεται μετά από διαδικασία προαγωγών, όπως και σε κάθε Πανεπιστήμιο και συνιστά τον υπέρτατο ακαδημαϊκό τίτλο σε ένα Πανεπιστήμιο. Παρομοίως και στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, κάποιος ξεκινά ως λέκτορας, ακολούθως προάγεται σε Επίκουρο Καθηγητή, μετά σε Αναπληρωτή Καθηγητή και τέλος, μετά από μια διαδικασία αρκετών χρόνων και δημοσιεύσεων, προάγεται σε Καθηγητή. Προφανώς είναι αντιδεοντολογικό και παράνομο, αν π.χ. ένας λέκτορας του Πανεπιστημίου Κύπρου, αναφέρει ότι είναι Καθηγητής ή ένας Επίκουρος Καθηγητής ότι είναι Αναπληρωτής Καθηγητής. Σε όλα τα Πανεπιστήμια του κόσμου επομένως, ένα μέλος του διδακτικού προσωπικού που σέβεται τα γεγονότα, την αλήθεια και την δεοντολογία, είναι υποχρεωμένος να αναφέρει τον ακριβή τίτλο που φέρει.
Ο κ. Κατσιαούνης, όπως παραδέχεται και ο ίδιος, ουδέποτε εκλέχθηκε σε θέση Καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, αλλά ούτε και σε οποιαδήποτε άλλη θέση μόνιμου διδακτικού προσωπικού του εν λόγω Πανεπιστημίου. Στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, όπως αναφέρει ο ίδιος, βρέθηκε, ως Visiting Fellow in modern Greek studies, μια ιδιότητα βέβαια που διαφέρει σημαντικά από την ιδιότητα του Καθηγητή. Για τον λόγο αυτό π.χ. σε συνέδριο που έλαβε χώρα στην Οξφόρδη στις 16/5/2003 ο κ. Κατσιαούνης αναφέρεται ως Dr. R. Katsiaounis, ενώ αντίθετα οι κ. J. Cohen, R. Holland και A. Lambert, αναφέρονται ως Professors. Ο κ. Κατσιαούνης δηλαδή δεν θεωρήθηκε ως έχων τον τίτλο του Καθηγητή, σε αντίθεση με άλλα πρόσωπα που έφεραν αυτόν τον τίτλο.
Στην ιστοσελίδα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης μπορεί να βρει κάποιος πληροφορίες σε σχέση με την ιδιότητα του Visiting Fellow. Εκεί αναφέρεται ότι κάθε χρόνο κάθε κολέγιο επιλέγει ένα αριθμό προσώπων που καλούνται στην Οξφόρδη για ένα, δύο ή τρία τέρμινα με σκοπό «to bring scholars from outside the University of Oxford to the College, so that they may benefit from a period of uninterrupted research away from the demands of their own institutions» (για να φέρει ακαδημαϊκούς που δεν ανήκουν στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης στο κολέγιο, ώστε αυτοί να μπορούν να επωφεληθούν από μια περίοδο έρευνας χωρίς διακοπή και μακριά από τις απαιτήσεις των δικών τους πανεπι-στημίων). Κατά συνέπεια οι visiting fellows στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, όπως και σε όλα τα άλλα Πανεπιστήμια του κόσμου, ασχολούνται κυρίως με έρευνα. Αυτό απαντά στην, τουλάχιστον ανακριβή, αναφορά του άρθρου του κ. Κατσιαούνη στον Φιλελεύθερο, ότι τάχα: «Ο κ. Αριστος Μιχαηλίδης («Φιλελεύθερος» 29.1.2009) έγραψε ότι εξασφάλισε βιογραφικό μου, ότι ήμουν visiting fellow στο St Cross College της Οξφόρδης και ότι πληροφορήθηκε ότι οι fellows στην Οξφόρδη ασχολούνται με έρευνα και όχι διδασκαλία. Οι πληροφορίες του είναι λανθασμένες. Στην Οξφόρδη και το Κέημπριτζ fellows είναι οι διδάσκοντες, οι καθηγητές».
Ο κ. Κατσιαούνης αναφέρεται επίσης και στο διδακτικό του έργο, το οποίο φαίνεται στον κατάλογο του Πανεπιστημίου και παραπέμπει π.χ. στις εβδομαδιαίες διαλέξεις του ως καθηγητής με θέμα: «Cyprus from Ottoman province to European State». Πράγματι ο κ. Κατσιαούνης έδωσε τις εν λόγω διαλέξεις ως Visiting Fellow και όχι ως Καθηγητής, για τέσσερις εβδομάδες τον Μάιο του 2003. Στις διαλέξεις αυτές συντονιστής ήταν ο Richard Clogg, που είχε τον τίτλο του Senior Research Fellow. Γιατί χρειαζόταν συντονιστής; Μα για τον αυτονόητο λόγο ότι οι διαλέξεις αυτές ήταν περιστασιακές και όχι μέσα στο πρόγραμμα της συνήθους διδασκαλίας, με την οποία ασχολείται το μόνιμο διδακτικό προσωπικό ενός Πανεπιστημίου. Και ο κ. Clogg ως Senior Fellow συντόνιζε τις διαλέξεις του Visiting Fellow κ. Κατσιαούνη.

Γιατί ασχολούμαστε;
Ο λόγος για τον οποίο κρίναμε σκόπιμο να επεξηγήσουμε τις ανακρίβειες που περιείχε το απαντητικό άρθρο του κ. Κατσιαούνη, δεν είναι διότι θέλουμε να υποβαθμίσουμε την ιδιότητά του ως Visiting Fellow του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Είναι διότι ο κ. Κατσιαούνης θα μπορούσε να υπογράφει ως Visiting Fellow και το θέμα να τελειώσει εκεί. Όμως όχι. Ο κ. Κατσιαούνης ήθελε να ονομαστεί Καθηγητής και επιπρόσθετα, αντί να προβεί σε διόρθωση και να πει, «απολογούμαι, διορθώνω τον τίτλο μου», επέλεξε να κατακεραυνώσει (ή έτσι νόμιζε) όσους είχαν επισημάνει πως δεν είχε δικαίωμα να χρησιμοποιεί τον τίτλο αυτό. Είναι αυτού του είδους την νοοτροπία που θέλουμε να στηλιτεύσουμε και όχι τόσο τους όποιους τίτλους του κ. Κατσιαούνη. Είναι αυτή η νοοτροπία που οδηγεί τον κ. Κατσιαούνη στις επιπόλαιες εμφανίσεις του ως ειδικού σε θέματα ιστορίας της Κύπρου, ανεξαρτήτως εποχής, θέματος ή ειδικότητας, που τον μετατρέπει σε απλό κράχτη του κυβερνώντος κόμματος που στηρίζεται σε εξ ακοής μαρτυρίες και μυθεύματα για να δικαιολογήσει την προσπάθεια αλλοίωσης των βιβλίων της ιστορίας και που σε τελική ανάλυση τον έχει καταστήσει αναξιόπιστο. Όταν κάποιος δεν διστάζει να προβεί σε παραπλάνηση των αναγνωστών, απλώς και μόνο για να τιτλοφορείται χωρίς να το δικαιούται, «πρώην Καθηγητής του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης», χωρίς καλά καλά να υπάρχει λόγος (μια και θα μπορούσε να ονομάζεται Visiting Fellow, όπως και ήταν), πώς να απορήσουμε που παραπλανεί και πλαστογραφεί την ιστορία, όταν το κόμμα του το επιβάλλει;

Κληρίδης και ΠΑΣΟΚ

Ήταν Νοέμβριος του 1993, όταν στην Αθήνα ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας Ανδρέας Παπανδρέου και ο νεοεκλεγείς Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Γλαύκος Κληρίδης, εξάγγειλαν το Δόγμα του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου Ελλάδας Κύπρου. Με τον τρόπο αυτό η έναρξη της πρώτης θητείας Κληρίδη στην Προεδρία του κράτους συνοδεύτηκε από μια ενέργεια που συμβολικά σηματοδοτούσε την αποδέσμευση από τις ιδέες Γκάλι και την τόνωση της συνεργασίας και σύζευξης μεταξύ της Κύπρου και της μητέρας πατρίδας. Το ΠΑΣΟΚ τότε έμοιαζε πανέτοιμο να κινηθεί σε αυτή την λογική και ήταν τότε που στην Κύπρο η λέξη “πατριωτικό” κατέστη αναγκαίο συνοδευτικό της λέξης “ΠΑΣΟΚ”: Ο τότε Υπουργός Άμυνας Γεράσιμος Αρσένης είχε ως κύριους συμβούλους του για το θέμα του Δόγματος, Κύπριους Καθηγητές Πανεπιστημίου όπως τον Χριστόδουλο Γιαλλουρίδη και τον Παναγιώτη Ήφαιστο, ενώ οι σημαντικότεροι συνταγματολόγοι του ΠΑΣΟΚ, όπως ο Δημήτρης Τσάτσος, ο Βαγγέλης Βενιζέλος και ο Γιώργος Παπαδημητρίου μετέβαιναν συχνά στην Κύπρο σε σεμινάρια του ΚΥΚΕΜ, με σκοπό να κατα-κεραυνώσουν τις ιδέες Γκάλι.

Η σύζευξη Ελλάδας – Κύπρου όπως την επαγγελόταν το πατριωτικό ΠΑΣΟΚ και ο Κληρίδης, τόνωσαν τα αντιστασιακά συναισθήματα της δεξιάς παράταξης, η οποία ένοιωθε ότι ο Κληρίδης αντιπροσώπευε τον ηγέτη της αντίστασης και της ελληνικότητας της Κύπρου. Ταυτόχρονα η αριστερά της Κύπρου, δηλαδή η ΕΔΕΚ, πείστηκε ότι έπρεπε να δώσει πίστωση χρόνου στον Κληρίδη, ιδιαίτερα μια και αυτός βρισκόταν σε σύμπλευση με την σταθερή άποψη της ΕΔΕΚ για ανάγκη στρατιωτικής ενίσχυσης και σε αγαστή συνεργασία με το αδελφό ελλαδικό κόμμα των σοσιαλιστών. Η αγορά των ρωσικών πυραύλων S-300 κατέστη η περίτρανη απόδειξη της πρόθεσης Κληρίδη για απεμπλοκή από τις ιδέες Γκάλι, την αποκήρυξη του σκοτεινού παρελθόντος του όταν στην Γκαλερί Αργώ σχεδίαζε ανίερες λύσεις του κυπριακού προβλήματος και όταν παρέδιδε στην Βιέννη τα σχέδια της ελληνοκυπριακής πλευράς στον Ντενκτάς. Ο Κληρίδης τρεπόταν στα μάτια του του ΔΗΚΟ και της ΕΔΕΚ από «ενδοτικός», σε σύμβολο της αντίστασης, στον άνθρωπο που υιοθετούσε, έστω και καθυστερημένα, την γραμμή της πρόταξης του Κυπριανού και το σύνθημα του «κάθε σπίτι και κάστρο» του γιατρού.

S-300, επανεκλογή και φιάσκο

Τον Φεβρουάριο του 1997 μια δημοσκόπηση της ΑΜΕΡ στον Φιλελεύθερο έδειχνε ότι το 95% των Κυπρίων τασσόταν υπέρ της αγοράς των ρωσικών πυραύλων και το 88% υπέρ του Δόγματος του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου. Η αγωνιστικότητα του κυπριακού λαού έφθανε στο αποκορύφωμά της, με σύμβολο τους S-300. Η Άγκυρα εξοργισμένη προειδοποιούσε σε πολεμικούς τόνους την Αθήνα και την Λευκωσία ότι θα αντιδρούσε χωρίς όρια, αν προχωρούσε η εγκατάσταση των πυραύλων στην Κύπρο. Η αμερικάνικη και η αγγλική πρεσβεία παρακολουθούσαν ανήσυχες τις εξελίξεις. Στηριγμένος στον «λόν του ανδρώπου», ο Κληρίδης κατάφερε να επανεκλεγεί για δεύτερη θητεία, με σύνθημα την διαβεβαίωση προς τον κυπριακό λαό, ότι αυτός -και μόνο αυτός- θα φέρει τους ρωσικούς πυραύλους στην Κύπρο. Εμπιστευτείτε τον Κληρίδη: Αυτός ξέρει. Ακόμα και οι σύμβουλοι του Αρσένη, η ΕΔΕΚ και οι Νέοι Ορίζοντες, όλοι κατέληξαν ότι ο Κληρίδης έλεγε την αλήθεια. Κανένας δεν μπορούσε να είναι τόσο ψεύτης.

Η ιστορία βέβαια επαναλήφθηκε: Ο Κληρίδης είχε πει για μια ακόμα φορά ψέματα στον κυπριακό λαό, όπως τότε στην Βιέννη. Αλλά γιατί; Η απάντηση κατέστη σιγά-σιγά ξεκάθαρη, αλλά έλειπαν οι αποδείξεις. Μέχρι που σταδιακά άρχισαν να διαρρέουν στον τύπο, δέκα χρόνια μετά, απόρρητα και εμπιστευτικά έγγραφα της αμερικανικής διπλωματίας, στα οποία εμφαίνεται η αλήθεια. Η ελλαδική εφημερίδα «Πρώτο Θέμα» αποκάλυψε τον περασμένο Οκτώβριο έγγραφα τα οποία επιβεβαιώνουν ότι ο Κληρίδης είχε δεσμευτεί στην αμερικανική κυβέρνηση ότι οι S-300 δεν θα έρχονταν ποτέ στην Κύπρο, ήδη από τον Ιανουάριο του 1997, δηλαδή πολύ πριν από τις Προεδρικές Εκλογές του 1998 όταν και έδινε τον λόγο του πως οι ρωσικοί πύραυλοι θα έρχονταν στην Κύπρο και καλούσε τον λαό να τον εμπιστευθεί! Το έγγραφο αναφέρεται ευθέως στην δέσμευση του Κληρίδη να μην «παραλάβει συστατικά τμήματα του αντιαερο-πορικού συστήματος ή να επιτρέψει την μόνιμη μεταστάθμευση μαχητικών αεροσκαφών στην Κύπρο».

To State Department, σε σημείωμα του Διευθυντή Νοτιοανατολικής Ευρώπης Κέρι Κάβανο, σημείωνε πως οι πιθανότητες σύγκρουσης είχαν περιοριστεί μετά την δέσμευση Κληρίδη να μην παραλάβει υποσυστήματα του αντιαεροπορικού όπλου. Την ίδια ώρα όμως που ο Κληρίδης δεσμευόταν στους Αμερικανούς ότι οι ρωσικοί πύραυλοι δεν θα έρθουν στην Κύπρο, ακολουθούσε σκληρή γραμμή στο εσωτερικό μέτωπο και διαβεβαίωνε ότι οι S-300 είναι καθοριστικής σημασίας. Ο κυπρι-ακός λαός σύσσωμος στήριζε Κληρίδη για μια απόφαση που είχε ήδη ληφθεί αντίθετα με την θέλησή του και αντίθετα με τις διαβε-βαιώσεις, το Υπουργείο Άμυνας προχωρούσε στα σχέδια κατα-σκευής της βάσης των πυραύλων και οι ψηφοφόροι έδιναν στον Κληρίδη μια δεύτερη θητεία με εντολή αντίστασης στις Νατοϊκές πιέσεις. Αντ’ αυτού τον επόμενο χρόνο τα πάντα κατάρρευσαν. Πρώτα ο Οτσαλάν, μετά το Ελσίνκι, μετά τα ζεϊμπέκικα του Γιώργου και ξαφνικά το κλίμα άλλαξε. Οι εκ του σύνεγγυς συνομιλίες ξεπου-λήματος που οδήγησαν στο σχέδιο Ανάν, το οποίο ο Πρόεδρος που κάποτε ορκιζόταν ότι θα έφερνε τους S-300, θεώρησε ως σωτήριο χαρακτηρίζονται όσους διαφωνούσαν με αυτό ως “τρελούς”.

Απάτη

Η πραγματικότητα είναι πως οι S-300 ήταν για τον Κληρίδη, εξ αρχής ένα πολιτικό πυροτέχνημα, μια απάτη που είχε ένα και μοναδικό σκοπό: Την συμφωνία με τις ΗΠΑ όπως κινητοποιηθούν στο κυπριακό έναντι της απόσυρσης των S-300 και την έναρξη εκ του σύνεγγυς συνομιλιών με τον Ντενκτάς. Ο Κληρίδης γνώριζε πως οι ρωσικοί πύραυλοι δεν θα έρχονταν ποτέ στην Κύπρο και ξεγέλασε τον κυπριακό λαό, εξασφαλίζοντας μια δεύτερη θητεία, στην οποία θα διαπραγματευόταν στην λογική του καλού παιδιού που δέχθηκε να μην φέρει τους S-300 ώστε να ικανοποιήσει τους ισχυρούς δυτικοευρω-παίους. Ο Κληρίδης πίστευε, όπως πάντα, ότι το καλό παιδί δικαιούται ανταλλάγματα και θεώρησε ότι τα πήρε με το Ελσίνκι και την έναρξη των εκ του σύνεγγυς συνομιλιών. Η πολιτική Κληρίδη υπήρξε επομένως πολύ συγκεκριμένη και εξ αρχής είχε πολύ καθορισμένο στόχο: Το σχέδιο Ανάν (ανεξαρτήτως ονομασίας).

Είναι γεγονός ότι ο Κληρίδης αποδεικνύει την μεγάλη πολιτική του ικανότητα ως προς το γεγονός ότι υλοποίησε με μεθοδικότητα και ακρίβεια μια στρατηγική στην οποία ο ίδιος πίστευε και ότι κατάφερε εκείνα που ο ίδιος επιδίωκε. Αυτό όμως δεν μεταβάλλει το γεγονός ότι ξεγέλασε τον κυπριακό λαό, λέγοντάς του ψέματα και ότι στήριξε την επανεκλογή του σε ένα στημένο παιχνίδι το οποίο στόχευε στο σχέδιο Ανάν. Ο ίδιος Κληρίδης που παρουσιαζόταν ως σκληρός διαπραγματευτής και ως σοφός Νέστορας της πολιτικής, ο οποίος θα πετύχαινε αυτά που ήθελε δικαιωματικά ο κυπριακός λαός, είχε ήδη συμφωνήσει από την εποχή των S-300, στην παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στην ανασφάλεια του κυπριακού λαού που θα επέφερε το σχέδιο Ανάν. Ευτυχώς ο κυπριακός λαός, του στέρησε την ολοκλήρωση του σχεδίου του.

Για να πω και την αλήθεια αυτή, την δήλωση του Προέδρου Χριστόφια που λεει ότι ο φίλος Ταλάτ άλλα λεει μέσα και άλλα έξω δεν την καταλαβαίνω, γιατί, αν αυτά που λεει μέσα ήταν θετικά και εποικοδομητικά, τότε η διαδικασία λογικά θα προχωρούσε γρήγορα και σωστά. Άρα, αν αυτά που λεει ο φίλος του Προέδρου Χριστόφια μέσα είναι αρνητικά, τότε είναι και αυτά τα οποία λεει και έξω… σε συνεργασία με το επίσημό και ανεπίσημο κράτος της Τουρκίας. Και είναι πλέον αφέλεια να πιστεύει κανείς ότι υπάρχουν δύο γραμμές από μέρους των Τούρκων και της ηγεσίας των τουρκοκυπρίων όσον αφορά το κυπριακό.

Άλλωστε είναι και απόδειξη ότι η κοινή γραμμή πλεύσης τους και η επιτυχημένη πολιτική τους, και τα οράματα τους για την Κύπρο τόσα χρόνια, τους οδήγησε σε θετικά αποτελέσματα μια και η δική μας πλευρά αναγκάστηκε να υποχωρήσει ουκ ολίγες φορές και με προοπτική περαιτέρω υποχωρήσεων, όπως θέλει και δηλώνει η ηγεσία του ΔΗΣΥ (την πατρίδα ουκ ελάττω παραδώσω)!

Ακούμε δηλώσεις ότι η Μόρφου θα πρέπει να είναι υπό ελληνοκυπριακή διοίκηση και τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας κ. Χριστόφια να δηλώνει ότι δεν τον ενοχλεί να ζει κάτω υπό τουρκοκυπριακή διοίκηση. Γιατί εμείς που μένουμε σε αυτό τον ταλαιπωρημένο τόπο και είμαστε πραγματικοί Κύπριοι θέλουμε να διαχωρίσουμε γεωγραφικά, πολιτικά και άλλως πως, αυτό τον χώρο και να μιλούμε για εκ περιτροπής προεδρία και όχι για ένα πολίτη, μία ψήφο, πράγμα που θα οδηγούσε ακόμα και τον Ελληνοκύπριο να ψηφίσει Τουρκοκύπριο πρόεδρο, αν τον εξέφραζε, μέσα από το προεκλογικό του πρόγραμμα; Είμαστε ή δεν είμαστε χώρα της Ευρώπης με αρχές, αξίες και ιδανικά; Γιατί να θέλουμε να διαχωρίσουμε τον λαό σε νότιους και βόρειους και να περιορίσουμε ανθρώπινα και άλλα δικαιώματα; Γιατί αυτή η ρατσιστική συμπεριφορά έναντι του κυπριακού λαού στο σύνολό του επειδή πριν τριάντα ένα χρόνια, κάτω από άλλες συνθήκες, έγινε μια συμφωνία περί διζωνικής και δικοινοτικής ομοσπονδίας; Γιατί φοβόμαστε να σκεφτούμε ότι εκείνη η συμφωνία του ’77 αποτελεί σήμερα μια αναχρονιστική προσέγγιση του κυπριακού προβλήματος; Γιατί ενταχθήκαμε στην ενωμένη Ευρώπη, όταν εμείς οι ίδιοι δεν πιστεύουμε στους θεσμούς, αρχές και αξίες της, και με εναγκαλισμούς με την κατοχή προσπαθούμε να πείσουμε για την δυνατή θέλησή μας για λύση διζωνικής ομοσπονδίας, δηλαδή μιας λύσης διαχωριστικής;

Εδώ η Ευρώπη προσπαθεί να καταργήσει σύνορα και να δημιουργήσει ενιαίο σύνταγμα και εμείς προσπαθούμε να πείσουμε εαυτούς για την ορθότητα της επιλογής της διζωνικότητας θέτοντας θέμα αξιοπιστίας της πλευράς μας, την στιγμή που η Τουρκία σκλήρυνε χίλιες φορές την στάση της χωρίς καμμία απολύτως συνέπεια από κανένα.

Ίσως να ακούγεται λίγο παράξενα αυτή η σκέψη σε εκείνους που προσπαθούν να πείσουν τον κόσμο για αυτή τη μορφή της λύσης, περισσότερο όμως ακούστηκε παράξενα η δήλωση του κ. Παπάκωστα για το ξεθώριασμα του ενιαίου αμύντικού σχεδιασμού, η οποία ήταν απογοητευτική, αλλά εξίσου απογοητευτικά ήταν και όλα τα παρατράγουδα που συνέβησαν την ημέρα της κυπριακής ανεξαρτησίας στον χώρο της παρέλασης…

Ας σοβαρευτούμε επιτέλους σ αυτόν το τόπο… Ο εισβολέας είναι εδώ και καραδοκεί!!

Πορεία προς τις απευθείας

Οι περισσότεροι, αν και ήταν επιφυλακτικοί απέναντι στον Χριστόφια, πίστευαν πως αυτός θα ήταν πάντως προσεκτικός στις κινήσεις του και ότι η υπεραισιοδοξία των εγκάθετων της αμερικανικής και της αγγλικής πρεσβείας στην Κύπρο ήταν αποτέλεσμα εσφαλμένων εκτιμήσεων, παρόμοιων με εκείνων που είχαν πραγματοποιήσει πολλές φορές στο παρελθόν. Ο χρόνος όμως φαίνεται να τους δικαιώνει. Προηγήθηκαν οι δηλώσεις Χριστόφια περί αναγνώρισης 50.000 τουλάχιστον καθαρών εποίκων, δηλώσεις που κατέστρεψαν μονομερώς την πάγια διαπραγματευτική θέση της ελληνοκυπριακής πλευράς ότι ως θέμα αρχής δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή παραμονή εποίκων. Ακολούθησε η νέα προσέγγιση του Προέδρου, σύμφωνα με την οποία το ζυριχικό κράτος ήταν συνεταιρισμός και ότι τώρα στόχος μας είναι να κάνουμε ένα νέο συνεταιρισμό. Η νέα αυτή προσέγγιση που υιοθέτησε τις διαχρονικές διακηρύξεις της τουρκικής πλευράς, εγκαταλείποντας τις πάγιες θέσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς, αλλά και την συνταγματική πραγματικότητα, όπως αυτή αναλύεται από όλους τους σοβαρούς νομικούς που ασχολήθηκαν με το Σύνταγμα της Ζυρίχης.

Μετά ακολούθησαν τα κοινά ανακοινωθέντα, με τα οποία επανήλθε η λογική της εποικοδομητικής ασάφειας ως προς το θέμα της διεθνούς προσωπικότητας και της κυριαρχίας και που παρέπεμπαν σαφώς σε κράτος τύπου Ανάν. Μαζί σε όλα και η μονομερής και πάλι αποδοχή της εκ περιτροπής προεδρίας, χωρίς διαπραγματεύσεις, χωρίς οποιαδήποτε άλλη λογική εκτός της επιθυμίας ‘να βοηθήσω τον φίλο μου τον Ταλάτ’. Και επιπρόσθετα η επαναλαμβανόμενη επωδός ότι για όσα έγιναν οι ευθύνες βαραίνουν την πλευρά μας – προφανώς εξαιρουμένου του ΑΚΕΛ, το οποίο προσπαθούσε να εξηγήσει στους κακούς Ελληνοκύπριους εθνικιστές τα λάθη τους, χωρίς όμως να τα καταφέρνει. Επιστρατεύθηκε και ο κ. Καζαμίας, με σκοπό να μας γνωστοποιήσει ότι εισβολή στην Κύπρο δεν έγινε ποτέ και ότι πρέπει να ξαναγράψουμε την ιστορία μας με διαφορετικό φακό, που δεν θα λαμβάνει υπόψη τα πραγματικά γεγονότα που συνέβηκαν, αλλά θα στηρίζεται στη μυθοπλασία.

Και τώρα πάμε για απευθείας διαπραγματεύσεις, μια διαδικασία που ήταν γνωστή στις πρεσβείες Αμερικής και Αγγλίας εδώ και μήνες. Στόχος της διαδικασίας, όπως δηλώνουν ανεπίσημα οι γνωστές πρεσβείες, είναι η επαναφορά του σχεδίου Ανάν. Ο Daniel Fried, είναι ο άνθρωπος που προέβη στη γνωστή δήλωση σύμφωνα με την οποία ‘όταν προσπαθούσαμε να πείσουμε την Τουρκία να επιτρέψει τη διέλευση των στρατιωτών μας μέσα από το έδαφός της στο Βόρειο Ιράκ, της προσφέραμε δυο κίνητρα: Αρκετά δισεκατομμύρια δολλάρια σε χορηγίες και δάνεια και την Κύπρο υπό τη μορφή του σχεδίου Ανάν’. Το παιχνίδι δολοφονίας χαρακτήρων που στήθηκε εδώ και μερικά χρόνια εναντίον όσων αποκάλυψαν και διέδωσαν τη δήλωση Fried, είναι χαρακτηριστικό της συστηματικότητας με την οποία οι εγκάθετοι της αμερικανικής πρεσβείας προσπαθούν να διασφαλίσουν την επαναφορά του σχεδίου Ανάν. Ο Fried, ο ίδιος άνθρωπος που προέβη στην κυνική παραδοχή του στημένου παιχνιδιού το 2004, είναι τώρα ο άνθρωπος που επιβλέπει από πλευράς ΗΠΑ τις διαπραγματεύσεις, οι οποίες με τη σειρά τους θυμίζουν στημένο παιχνίδι.

Το ΑΚΕΛ προ των πυλών

Το 2004 το ΑΚΕΛ είχε μοιραστεί στα δυο. Οι ιδεολογικοί καθοδηγητές του κόμματος έβλεπαν ότι το σχέδιο Ανάν θα οδηγούσε στον όλεθρο. Η πλειοψηφία της βάσης του κόμματος βρισκόταν επίσης αντίθετη σε οποιαδήποτε παρόμοια λύση. Αντίθετα μια γενιά νεότερων στελεχών, όπως ο Άντρος Κυπριανού, η Ελένη Μαύρου, ο Τάκης Χατζηγεωργίου, ο Πάμπης Κυρίτσης, ο Νεοκλής Συλικιώτης, τασσόταν δημόσια και με κάθε ευκαιρία υπέρ του σχεδίου Ανάν. Ο Νίκος Κατσουρίδης, αν και προσωπικά ήταν εναντίον του σχεδίου Ανάν, εντούτοις θα ακολουθούσε τη γραμμή του κόμματος, όποια και αν ήταν αυτή. Το ίδιο δεν συνέβαινε με άλλα στελέχη του ΑΚΕΛ που ξεκαθάρισαν ότι, σε περίπτωση που το Κόμμα υποστήριζε το σχέδιο Ανάν, αυτά θα ήταν υποχρεωμένα να διαχωρίσουν τη θέση τους.

Το πολιτικό γραφείο του κόμματος έλαβε, όπως είναι σε όλους γνωστό, την απόφαση για υπερψήφιση του σχεδίου Ανάν, μια απόφαση που μετατράπηκε, ενόψει του κινδύνου διάσπασης, πρώτα σε: ‘θέλουμε περισσότερο χρόνο και εγγυήσεις’ και ακολούθως σε ‘όχι για να τσιμεντώσουμε το ναι’. Η απόφαση του ΑΚΕΛ να καταψηφίσει το σχέδιο Ανάν υπήρξε από πολλές πλευρές σωτήρια για το υφιστάμενο πολιτικό σύστημα και τις κομματικές ισορροπίες. Όλες οι δημοσκοπήσεις έδειχναν ότι η πλειοψηφία των ψηφοφόρων του ΑΚΕΛ θα καταψήφιζαν το σχέδιο Ανάν, ανεξάρτητα από την απόφαση του Κόμματος. Δημοσκόπηση που είχε στα χέρια της η Κεντρική Επιτροπή φανέρωνε ξεκάθαρα ότι ακόμα και αν το ΑΚΕΛ έλεγε καθαρό ‘ναι’ στο σχέδιο Ανάν, το ‘όχι’ στο δημοψήφισμα θα ξεπερνούσε το 65%. Μπροστά στον κίνδυνο της ήττας τόσο του ΔΗΣΥ, όσο και του ΑΚΕΛ, το ΑΚΕΛ προτίμησε να πει ‘όχι’ και να διασώσει με τον τρόπο αυτό το πολιτικό σύστημα, το οποίο σε περίπτωση παρόμοιας σαρωτικής ήττας αμφοτέρων των μεγάλων κομμάτων θα είχε καταρρεύσει. Η απόφαση του ΑΚΕΛ διέσωσε από πολλές απόψεις και τον ΔΗΣΥ, επιτρέποντάς του να ξεπεράσει σχετικά ανώδυνα τις εσωτερικές πληγές του δημοψηφίσματος.

Τώρα όμως τα πράγματα είναι διαφορετικά. Πλέον στην ηγεσία του κράτους βρίσκεται ο Δημήτρης Χριστόφιας, ο Γενικός Γραμματέας του ΑΚΕΛ, και επομένως η δυνατότητα αντίδρασης των κομματικών στελεχών απέναντι στους διαπραγματευτικούς χειρισμούς της Κυβέρνησης είναι περιορισμένη. Αμφισβήτηση του Προέδρου της Δημοκρατίας θα ισοδυναμούσε στο μυαλό των περισσότερων Ακελικών με αμφισβήτηση του κόμματος. Ο Χριστόφιας έχει επομένως για την ώρα λευκή επιταγή από το ΑΚΕΛ. Και δείχνει έτοιμος να ξεπεράσει το σύνδρομο της αναβλητικότητας και αναποφασιστικότητας που διακατέχει διαχρονικά το κόμμα του, προχωρώντας σε ικανοποίηση των αιτημάτων του ξένου παράγοντα στο κυπριακό. Έχοντας ως βασικό του σύμβουλο στο κυπριακό τον Τουμάζο Τσελεπή, ο οποίος είχε ταχθεί υπέρ του σχεδίου Ανάν, ο Χριστόφιας εμπνέει εμπιστοσύνη στις ξένες πρεσβείες και στους Κύπριους εγκάθετούς τους. Το ερώτημα όμως είναι μέχρι που είναι διατεθειμένος να φτάσει και κυρίως μέχρι ποιου σημείου η Ακελική βάση είναι διατεθειμένη να του παρέχει λευκή επιταγή;

Για την ώρα ο Χριστόφιας προβάλλει το σύνθημα της εμπιστοσύνης, ότι αυτός θα διαπραγματευθεί το κυπριακό με εντιμότητα και τόλμη για να πετύχει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Παρόμοια υπήρξε και η επικοινωνιακή στρατηγική του Γλαύκου Κληρίδη, ο οποίος καλούσε το λαό να τον εμπιστευθεί διότι αυτός γνωρίζει καλύτερα. Την εποχή της Κοπεγχάγης, όταν ο Κληρίδης έμπαινε σε ένα αεροπλάνο για να υπογράψει το σχέδιο Ανάν, αποκαλώντας ‘τρελούς’ όσους τον παρότρυναν για το αντίθετο, ήταν η Τουρκία που υπήρξε αναποφάσιστη και επέτρεψε στην Κυπριακή Δημοκρατία να υπογράψει τη Συνθήκη Προσχώρησης στην Στοά του Αττάλου. Τότε ο Κληρίδης απολάμβανε δημοτικότητα παρόμοια με αυτή που σήμερα απολαμβάνει ο Χριστόφιας και οι φωνές που διαφωνούσαν με το σχέδιο Ανάν ήταν ελάχιστες. Και όμως την κρίσιμη ώρα τα αντανακλαστικά του λαού απέτρεψαν την κατάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η λευκή επιταγή του ΔΗΣΥ

Το κόμμα που ίδρυσε ο Γλαύκος Κληρίδης, δηλαδή ο Δημοκρατικός Συναγερμός, έχει τα τελευταία χρόνια αλλάξει ταυτότητα. Ο Νίκος Χρυσάνθου Αναστασιάδης, ο άνθρωπος που κατήγγειλε την Κύπρο στην ΕΕ ως αντιδημοκρατική με αφορμή την ήττα του στο δημοψήφισμα, έχει αναλάβει εργολαβικά την υπηρεσία επαναφοράς του σχεδίου Ανάν εδώ και χρόνια. Μαζί του πρωτοστατούν ο – υπογράφω με τα είκοσι μου νύχια – Χρήστος Πουργουρίδης και ο, ιδιοκτήτης της εφημερίδας «Αλήθεια», Σωκράτης Χάσικος. Με τα ιστορικά στελέχη που καταψήφισαν το σχέδιο Ανάν, όπως τον Μάτση, τον Ουράνιο ή τον Χριστοδούλου, περιθωριοποιημένα, η ηγεσία του σημερινού ΔΗΣΥ απαρτίζεται από πρόσωπα χωρίς συγκεκριμένη ταυτότητα, όπως το Νίκο Τορναρίτη ή το Λευτέρη Χριστοφόρου, ο οποίος είχε την μια ημέρα καλέσει το συναγερμικό λαό να εκφράσει ένα δυνατό συναγερμικό όχι στο σχέδιο Ανάν, απλώς και μόνο για να ψηφίσει αποχή την επομένη στο συνέδριο του Κόμματος.

Η πρόσφατη ένταξη στους φίλους του ΔΗΣΥ του Χρίστου Κληρίδη προκάλεσε ιδιαίτερη εντύπωση. Ο Κληρίδης, ιδρυτικό στέλεχος των Νέων Οριζόντων και του Ευρωκό, μαζί με τον Πρόδρομο Προδρόμου (ο οποίος αποχώρησε από τον ΔΗΣΥ λόγω της στάσης του στο δημοψήφισμα και λόγω προσωπικών διαφωνιών με το Νίκο Αναστασιάδη, για να ιδρύσει την αποτυχημένη Ευρωπαϊκή Δημοκρατία) και τον Τίμη Ευθυμίου (ο οποίος επίσης αποχώρησε από τον ΔΗΣΥ, ίδρυσε το κόμμα Ελευθέρων Πολιτών που επιδίωκε ένταξη στο ΔΗΚΟ και υπήρξε Υπουργός στην Κυβέρνηση Παπαδόπουλου), συγκροτούν ένα τρίο που, ενώ είχε ταχθεί έντονα κατά του σχεδίου Ανάν, κατέληξαν τέσσερα χρόνια μετά το δημοψήφισμα να χειροκροτούν το Νίκο Αναστασιάδη, δηλαδή τον άνθρωπο που και οι τρεις αντιμάχονταν με βαρείς χαρακτηρισμούς την περίοδο προ και μετά το δημοψήφισμα. Και οι τρεις για την ώρα σωπαίνουν, ενταγμένοι στη γενική στήριξη που απολαμβάνει ο Πρόεδρος Χριστόφιας από τον ΔΗΣΥ. Σιωπηρά σε γενικές γραμμές παραμένουν και άλλα στελέχη που είχαν καταψηφίσει το σχέδιο Ανάν, όπως η Ελένη Θεοχάρους ή ο Ιωνάς Νικολάου, με μόνη εξαίρεση το βουλευτή Λεμεσού Αντρέα Θεμιστοκλέους, ο οποίος ήδη έχει αρχίσει στην αρθρογραφία του να εκφράζει προβληματισμό για την παρούσα φάση του κυπριακού προβλήματος.

Το μεγαλύτερο ερώτημα στον ΔΗΣΥ είναι τα δύο πρόσωπα με αρχηγικές φιλοδοξίες, δηλαδή ο Αβέρωφ και ο Κασουλίδης. Ο Αβέρωφ Νεοφύτου προσπαθεί εδώ και αρκετό καιρό να διαχωρίσει τη γραμμή του από τον Αναστασιάδη και να εμφανιστεί ως ο νέος εκπρόσωπος του πατριωτικού Συναγερμού. Για την ώρα όμως οι όποιες ενέργειές του κινούνται σε υπόγειο επίπεδο, χωρίς να τολμά να προβεί σε δημόσιες τοποθετήσεις, γεγονός που δημιουργεί αμφιβολίες για το κατά πόσο όντως έχει την ικανότητα να πρωτοστατήσει σε μια λογική αμφισβήτησης του Αναστασιάδη. Ο Κασουλίδης επί του παρόντος τηρεί στάση αναμονής, έχοντας σε ορισμένες περιπτώσεις διαφοροποιηθεί από την τακτική Χριστόφια, αν και την ίδια στιγμή συμμετέχει στη νέα έκδοση της εφημερίδας «Κυριακάτικη», η οποία αναμένεται να λειτουργήσει ως συμπολιτευόμενο έντυπο στο κυπριακό. Μια ισχυρή πιθανότητα είναι ο Κασουλίδης να επαναδιεκδικήσει εκλογή στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αποφεύγοντας οποιεσδήποτε συγκρούσεις με τον Αναστασιάδη, με δεδομένο μάλιστα ότι ο πρότερος βίος του – και οι δηλώσεις περί μικρασιατικής καταστροφής – αποκλείουν το σενάριο ενεργούς αντίθεσής του προς τη διαπραγματευτική τακτική Χριστόφια.

Το στοίχημα του ΔΗΚΟ

Στο ΔΗΚΟ ο Καρογιάν φαίνεται επί του παρόντος να ελέγχει την κομματική παρτίδα. Την πρότασή του για στήριξη Χριστόφια, παρά τη διαφωνία με έναρξη απευθείας συνομιλιών, καταψήφισαν από τα πρωτοκλασάτα στελέχη μόνο οι Γιώργος Κολοκασίδης, Ανδρέας Αγγελίδης, Νικόλας Παπαδόπουλος και Ζαχαρίας Κουλίας, οι οποίοι τάσσονται υπέρ μιας πιο κάθετης αντίθεσης απέναντι στη διαπραγματευτική τακτική Χριστόφια. Γεγονός πάντως παραμένει πως ούτε ο Καρογιάν (που είναι δεσμευμένος από την εξασφάλιση της Προεδρίας της Βουλής), αλλά ούτε και ο Μάρκος Κυπριανού – που θα το επιθυμούσε – έχουν περιθώρια να υποστηρίξουν ανοιχτά τη διαπραγματευτική τακτική Χριστόφια. Το ΔΗΚΟ ως κόμμα αναμένει το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων, αλλά σε περίπτωση που αυτό συνιστά επαναφορά του σχεδίου Ανάν, τότε δεν θα έχει άλλη επιλογή παρά να το καταψηφίσει. Το ίδιο ισχύει και για την ΕΔΕΚ και τους Οικολόγους, όπως βέβαια και για το ΕΥΡΩΚΟ.

Το μεγάλο στοίχημα για το ΔΗΚΟ όμως είναι πως θα καταφέρει να ανήκει για μια ακόμα φορά στους κερδισμένους μιας παρόμοιας διαδικασίας. Όταν εμφανίστηκε το σχέδιο Ανάν, το ΔΗΚΟ το αποδέχθηκε ως βάση για διαπραγμάτευση, όπως και η ΕΔΕΚ, και εξέφρασε την αντίθεσή του προς το σχέδιο μόνο όταν πλέον τα πάντα ήταν έτοιμα για δημοψήφισμα. Πολλοί στο ΔΗΚΟ θεωρούν ότι η έλλειψη αποφασιστικότητας του κόμματος και η υποχωρητικότητά του απέναντι στο ΑΚΕΛ συνετέλεσε στην ήττα στις προεδρικές εκλογές και στην έναρξη απευθείας συνομιλιών χωρίς ουσιαστικά όρους και προϋποθέσεις. Τώρα το ΔΗΚΟ ακολουθεί μια παρόμοια στάση αναμονής, γνωρίζοντας όμως πως πλέον τα περιθώρια στενεύουν. Αν ο Χριστόφιας επαληθεύσει τις προσδοκίες των ξένων πρεσβειών και των Κύπριων εγκάθετών τους και συμφωνήσει σε μια λύση που ουσιαστικά θα συνιστά επαναφορά του σχεδίου Ανάν, τότε τα περιθώρια αντίδρασης θα είναι μειωμένα.

Η Διχοτομική Πολιτική της Αγγλίας στην Κύπρο

Με την έναρξη του απελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ η Βρετανική πολιτική είχε ξεκινήσει τις λεγόμενες «ασκήσεις επί χάρτου» για το καθεστώς που θα είχε η Κύπρος την επόμενη μέρα και που θα διασφάλιζε τα στρατηγικά της συμφέροντα, όπως έχουν παρουσιαστεί στο προηγούμενο τεύχος.

Μνημειώδες έργο της βρετανικής διχοτομικής πολιτικής στην Κύπρο αποτελεί το άκρως απόρρητο έγγραφο που φέρει τον τίτλο «Μνημόνιο για πιθανά σχέδια διχοτόμησης της Κύπρου» (A Μemorandum on Possible Schemes for the Partition of Cyprus) ημερομηνίας 10 Νοεμβρίου 1956. Σύμφωνα με το έγγραφο σκοπός του είναι να «εξέτασει τα πιθανά σχέδια για τη διχοτόμηση της Κύπρου σε ελληνική και τουρκοβρετανική ζώνη ή σε ελληνική, τουρκική και βρετανική, λαμβάνοντας υπόψη τις στρατηγικές, κοινωνικές και οικονομικές απαιτήσεις των ενδιαφερόμενων μερών».

Το έγγραφο αναφέρει συγκεκριμένα πέντε διαφορετικά σχέδια διχοτόμησης της Κύπρου αλλά πριν να τα αναφέρει παρουσιάζει κάποιες γενικές παρατηρήσεις για τον τρόπο και μέθοδο διχοτόμησης. Όλες οι παρατηρήσεις επαληθεύτηκαν τα αμέσως επόμενα χρόνια.

«Γενικές Παρατηρήσεις: Πριν να προχωρήσουμε στην εξέταση λεπτομερών λύσεων υπάρχουν κάποιες γενικές παρατηρήσεις υπό των φως των πιο πάνω παραγόντων:

1. Η διχοτόμηση πρέπει να είναι τέτοια που να διαχωρίζει τόσο την περιοχή όσο και τους φυσικούς πόρους του νησιού μεταξύ των Ελλήνων και των Τούρκων.
2. Οι δύο ζώνες, Ελληνική και Τουρκική, πρέπει να είναι όσο το δυνατό γίνεται αυτάρκης και ανεξάρτητες.
3. Αυτό σημαίνει, συγκεκριμένα, ότι κάθε περιοχή θα πρέπει να έχει επαρκή υδατοπρομήθεια και πρόσβαση σε λιμάνι.
4. Από τη στιγμή που υπάρχουν μόνο δύο λιμάνια (με δυνατότητες επέκτασης) για εξυπηρέτηση των δύο πλευρών μιας διχοτομημένης Κύπρου, δηλαδή η Αμμόχωστος και η Λεμεσός, συνεπάγεται ότι οποιοδήποτε σχέδιο διχοτόμησης πρέπει να είναι λειτουργικό και να δίδει από ένα λιμάνι στην Ελληνική και την Τουρκική ζώνη. Αυτός είναι καθοριστικός παράγοντας.
5. Οι συνθήκες κάτω από τις οποίες η διχοτόμηση ενδέχεται να λάβει χώρα πρέπει να λάβουν υπόψη ότι έστω για ένα σύντομο χρονικό διάστημα θα χρειάζεται ο φυσικός διαχωρισμός των δύο ζωνών είτε με συρματοπλέγματα, είτε με διαχωριστική γραμμή η οποία θα περιπολείται.
6. Αυτό σημαίνει ότι η γραμμή του διαχωρισμού πρέπει να είναι, όσο το δυνατόν, πιο εύκολα αναγνωρίσιμη.
7. Δυστυχώς δεν υπάρχει φυσική γραμμή διαχωρισμού για να χρησιμοποιηθεί για αυτό το σκοπό.
8. Αλλά, γενικά, είναι ξεκάθαρο ότι είναι πιο εύκολο να διαχωριστεί η χώρα με μια γραμμή διαμέσου του εδάφους παρά διαμέσου των βουνών.
9. Από τη στιγμή που οι δύο φυλές συνυπάρχουν μεταξύ τους σε όλες τις κατοικημένες περιοχές του νησιού κανένα σχέδιο διχοτόμησης δεν μπορεί να αφήσει τους Έλληνες κυρίαρχους στην ελληνική ζώνη και του Τούρκους κυρίαρχους στην τουρκική.
10. Συνεπάγεται ότι θα πρέπει να γίνει ανταλλαγή πληθυσμών, αφού φαίνεται αναγκαίο, η κάθε φυλή να είναι η αριθμητική πλειοψηφία στην ζώνη της».

Από τα πιο πάνω εξάγεται παραδείγματος χάριν η δημιουργία της λεγόμενης «πράσινης γραμμής» (εύκολα αναγνωρίσιμη) αλλά και το αποτέλεσμα της τούρκικης εισβολής που επέβαλε τον διοικητικό και γεωγραφικό διαχωρισμού του νησιού και των πλουτοπαραγωγικών του πόρων. Περαιτέρω, τρανή πρόβλεψη έγινε και για την απόφαση για ανταλλαγή πληθυσμών μετά την τουρκική εισβολή.

Τα 5 Σχέδια Διχοτόμησης της Κύπρου

Περνάμε τώρα στα 5 συγκεκριμένα σχέδια για διχοτόμηση της Κύπρου σε Ελληνική και Τουρκική Ζώνη. Η όλη ανάλυση των Βρετανών αποδεικνύει την λεπτομέρεια και την σχολαστικότητα που επένδυσαν για να ικανοποιήσουν την Τουρκική πλευρά και κατά συνέπεια τα συμφέροντα τους.

«Λεπτομερή Σχέδια:

A) Τουρκική Ζώνη: Δυτικά της Λεύκας έως το Ακρωτήρι: Οποιαδήποτε λύση που θα έδινε στους Τούρκος ένα κομμάτι δυτικά του νησιού δεν θα ήταν αποδεκτή από αυτούς. Είναι αλήθεια ότι μια τέτοια λύση θα έδινε στους Τούρκους αρκετό από τον υδάτινο πλούτο του νησιού, αλλά η πλειονότητα του εδάφους από την Λεύκα προς την Λεμεσό είναι βουνίσια.

Β) Τουρκική Ζώνη: Δυτική Μεσαορία
… Αυτή η λύση δίδει στους Τούρκους αρκετά καλές αγροτικές περιοχές και εγκαταλελειμμένες προμήθειες νερού (Τρίγωνο Μόρφου, Κοκκινοτριμιθιά, κοιλάδες Σολιάς και Μαραθάσας). Επίσης περιλαμβάνει τα μεταλλεία στο Μιτσερό.

…είναι πολύ απίθανο αυτή η πρόταση να γίνει αποδεκτή από τους Τούρκους γιατί η ζώνη τους δεν θα διέθετε λιμάνι και ελάχιστες ελπίδες για ανάπτυξη λιμανιού. Ο κόλπος του Καραβοστασίου στην Μόρφου κρίθηκε πρόσφατα για πιθανή ανάπτυξη σε λιμάνι αλλά διαφάνηκε ότι θα υπήρχαν σημαντικές μηχανικές δυσκολίες.

Γ) Τουρκική Ζώνη: Επαρχίες Λεμεσού και Λάρνακας: Αυτή η πρόταση παρουσιάζεται για πρώτη φορά, λαμβάνοντας υπόψη τα βρετανικά συμφέροντα, αφού σε αυτές τις επαρχίες περιέχονται οι πλείστες βρετανικές εγκαταστάσεις, ο ηλεκτροπαραγωγικός σταθμός και δύο λιμάνια συνδεδεμένα με ένα καλό οδικό δίκτυο.

Δ) Τουρκική Ζώνη: Βόρεια Ακτή μαζί με τις παρυφές της Καρπασίας: Προς το παρόν δεν υπάρχουν οποιεσδήποτε βρετανικές εγκαταστάσεις σε αυτή τη ζώνη ούτε υπάρχει περίπτωση να εξευρεθούν κατάλληλες τοποθεσίες. Επιπλέον, δεν υπάρχουν λιμάνια, ούτε η δυνατότητα δημιουργίας τους. Αυτή η λύση θα είναι συνεπώς μη αποδεκτή τόσο από τους Τούρκους όσο από τους Βρετανούς.

Ε) Τουρκική Ζώνη: Η Καρπασία και Ανατολική Μεσαορία, με παραμονή Βρετανών πολιτών στην Ελληνική και Τουρκική Ζώνη. Αυτή η πρόταση είναι αρκετά καλή από διάφορες πλευρές, εξαιρουμένης της μη διοίκησης και επικοινωνίας των Βρετανών πολιτών. Οι Τούρκοι παίρνουν την περιοχή της Ανατολικής Μεσαορίας και τα χαμηλά υψώματα της Καρπασίας. Οι Έλληνες παίρνουν το υπόλοιπο του νησιού συμπεριλαμβανομένου του υδροφόρου κόλπου της Μόρφου και των βουνών του Τροόδους. Η τουρκική περιοχή εξυπηρετείται από το λιμάνι της Αμμοχώστου και έχει ένα καλό οδικό δίκτυο. Η ελληνική ζώνη έχει τρία λιμάνια, ήτοι τη Λάρνακα που εξυπηρετεί την Κεντρική και Ανατολική περιοχή, τη Λεμεσό που εξυπηρετεί την Νότια περιοχή και την Πάφο για την Δυτική περιοχή. Επιπλέον οι Έλληνες έχουν το Καραβοστάσι και την Πόλη».

Το Συμπέρασμα των Βρετανών-Η εκτέλεση των Τούρκων

Από την πιο πάνω εκπληκτικά λεπτομερή ανάλυση και επεξήγηση των Βρετανών προέκυψε το συμπέρασμα ως προς το σχέδιο που ήταν το πιο βιώσιμο και ορθό, ως ακολούθως:

«Για τους λόγους που έχουν ήδη αναφερθεί, για όλα τα προτεινόμενα σχέδια, κρίνεται δόκιμο ότι το σχέδιο Ε έχει τις καλύτερες πιθανότητες επιτυχίας, δεδομένου ότι θα αποφευχθεί ο διαχωρισμός των Βρετανών που διαμένουν στις εν λόγω περιοχές. Πρέπει να αναγνωριστεί ότι η υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών είναι αναγκαία για αυτή τη λύση, όπως φυσικά και για όλες τις άλλες».

Το πιο πάνω έγγραφο που παρουσιάζεται δημιούργησε την πολιτική και στρατηγική θεσμική μνήμη για τον χειρισμό του Κυπριακού τόσο από την Βρετανία όσο και από την Τουρκία τα επόμενα χρόνια. Πέραν του γεγονότος ότι όλες οι εισηγήσεις του εγγράφου έγιναν πράξη τα επόμενα χρόνια (π.χ πράσινη γραμμή, ανταλλαγές πληθυσμών κλπ), η δημιουργία δύο ξεχωριστών γεωγραφικών, διοικητικών και πληθυσμιακών περιοχών ήταν σαφές κατασκεύασμα της διχοτομικής βρετανικής πολιτικής του 1950 και που σήμερα, 60 χρόνια μετά, μετουσιώνεται στην λεγόμενη διζωνική-δικοινοτική λύση.

Κύπρος και ΕΟΚ: Η εξαίρεση των Βάσεων από κοινοτικό έδαφος και ο ρόλος του Λόρδου Hannay

Το 1972 η Κύπρος συμβλήθηκε με την τότε ΕΟΚ με την υπογραφή της Συμφωνίας Τελωνειακής Σύνδεσης. Αυτή η συμφωνία, μεταξύ της ανεξάρτητης και κυρίαρχης Κυπριακής Δημοκρατίας και της ΕΟΚ, είχε στο παρασκήνιο την παρέμβαση των Βρετανών τόσο προς την Επιτροπή και το Συμβούλιο για εξαίρεση των περιοχών των Βρετανικών Βάσεων.

Στην επιστολή του David Hannay, που υπηρετούσε την περίοδο στην Μόνιμη Αντιπροσωπεία του Ηνωμένου Βασιλείου στις Βρυξέλλες, αναφέρεται ξεκάθαρα τόσο ο ρόλος του όσο και της πολιτικής της χώρας του.

«ΕΟΚ/Συμφωνία Σύνδεσης με Κύπρο και οι Κυρίαρχες Βρετανικές Βάσεις

1. Σε ευχαριστώ για την επιστολή σου στις 10 Φεβρουαρίου σχετικά με το πιο πάνω θέμα. Συνάντησα τον Petit-Laurent και τον von Schumann, τους δύο λειτουργούς της Επιτροπής που παρακολουθούν στενότατα τις διαπραγματεύσεις για την Κύπρο, στις 23 Φεβρουαρίου και τους εξέθεσα τα σημεία των παραγράφων 4 και 5 της επιστολής σου.

2. Ο Petit-Laurent ήταν πλήρως δεκτικός στα σημεία που του έγειρα και είπε ότι συμπίπτουν πάρα πολύ με τις προκαταρτικές απόψεις της Επιτροπής για το θέμα.

4. Σε επίπεδο τακτικής ο Petit-Laurent εισηγήθηκε όπως μην αναφέρουμε τίποτε στους Κύπριους μέχρι να είναι ξεκάθαρο μεταξύ μας (Βρετανία-Επιτροπή) στο πως επιθυμούμε να προχωρήσουμε».

Στο μνημόνιο που επέδωσε, τότε, στην Επιτροπή ο Hannay με τίτλο «Οι Κυρίαρχες Βρετανικές Περιοχές του Ηνωμένου Βασιλείου στην Κύπρο» γίνεται μια λεπτομερής παρουσίαση των προνοιών της συνθήκης εγκαθιδρύσεως (με την βρετανική οπτική γωνιά) για διασφάλιση ότι η κυοφορούμενη συμφωνία σύνδεσης Κύπρου-ΕΟΚ δεν θα διατάραζε τα συμφέροντα της Βρετανίας και θα δημιουργούσε το νομικό και πολιτικό πλαίσιο για την εξαίρεση των Βρετανικών περιοχών από την Συνθήκη προσχώρησης της Κύπρου στην Ε.Ε. το 2004.

Ο απόηχος της τουρκικής εισβολής και τα πρώτα σχέδια επί χάρτου

Οι Βρετανοί όπως είναι αποδεκτό αρέσκονται στις λεγόμενες πνευματικές ασκήσεις ή σχέδια επί χάρτου για την χάραξη της στρατηγικής και πολιτικής τους. Μιας στρατηγικής που στα διπλωματικά τους μνημόνια, σημειώματα και έγγραφα τίθεται ωμά χωρίς περιστροφές και με μόνο γνώμονα την εξυπηρέτηση των εθνικών και ζωτικών συμφερόντων της Βρετανίας.

Η τούρκικη εισβολή τον Ιούλιο του 1974 έκανε πράξη τα πρώτα «σχέδια επί χάρτου» των Βρετανών που έγιναν το 1956. Η βίαιη μετακίνηση πληθυσμών και ο de facto γεωγραφικός διαχωρισμός σε δύο ζώνες έγινε πραγματικότητα. Σχεδόν αμέσως το Υπουργείο Εξωτερικών της Βρετανίας ζητά από το Τμήμα Έρευνας της Διεύθυνσης Νοτιοανατολικής Ευρώπης μελέτη επί όλων των παραμέτρων για τη λύση της Ομοσπονδίας στην Κύπρο. Ας μας επιτραπεί το σχόλιο, ότι ενώ για 34 τόσα χρόνια η πλευρά μας συζητά για μια λύση στο Κύπρο στην βάση της ομοσπονδίας ουδέποτε το επίσημο κράτος δεν έχει εκπονήσει μια εσωτερική μελέτη για τις επιπτώσεις της στην Κύπρο. Οι Βρετανοί το είχαν ήδη πράξει από τον Δεκέμβριο του 1974, με τα πορίσματα τους να είναι αρνητικά.

Η εμπιστευτική δεκασέλιδη έκθεση που φέρει τον τίτλο «Κύπρος: Τα προβλήματα της Ομοσπονδίας» (Cyprus: Problems of Federation)

Πιο κάτω παρατίθενται αυτούσιες κάποιες παράγραφοι:

«Προβλήματα της Ομοσπονδίας

1. Οι προτάσεις για ομοσπονδία στην Κύπρο πάνε πίσω στον Δεκέμβρη του 1958 κατά τη διάρκεια των Ελληνοτουρκικών συνομιλιών και έχουν επαναληφθεί συνεχώς από την Τουρκική πλευρά. Παρόλο που μια ομοσπονδιακή λύση είναι επιμονή της Τουρκίας, και φαίνεται ότι σήμερα υπάρχει η εδαφική βάση για να δημιουργηθεί ομοσπονδία, παραμένουν σοβαρά προβλήματα για μια βιώσιμη Ομοσπονδιακή Κύπρο.

2. Η πρόσφατη αποικιοκρατική ιστορία της Βρετανίας υποδεικνύει ότι οι ομοσπονδίες δεν μπορούν να επιβληθούν, ούτε στην πλειοψηφία ούτε στην μειοψηφία. … Επιπλέον οι εξουσίες της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, σε σχέση με τις δύο περιοχές στους δύο τομείς που θα έχει η κεντρική κυβέρνηση, ήτοι την άμυνα και την εξωτερική πολιτική θα είναι περιορισμένες. Η ύπαρξη δύο κρατών (με βάση την διπεριφερειακή ομοσπονδία), η δυσαναλογία του μεγέθους και της ιστορίας της σύγκρουσης και οι διαφορετικές οπτικές προσεγγίσεις των δύο κοινοτήτων, είναι περαιτέρω αποθαρρυντικά στοιχεία για ένα ομοσπονδιακό σύστημα».

Στην παράγραφο 4 του εν λόγω εγγράφου γίνεται σαφής αναφορά σε κάποιες άλλες προϋποθέσεις για επιτυχή εφαρμογή ομοσπονδίας στην Κύπρο, ως εξής;

«… Υπάρχουν κάποιοι παράγοντες και προϋποθέσεις, που δεν διασφαλίζουν την βιωσιμότητα της ομοσπονδίας, αλλά είναι απαραίτητοι αν η ομοσπονδία θα έχει οποιεσδήποτε πιθανότητες για να επιτύχει. Αυτοί είναι:
- Ότι η υπάρχουσα εδαφική βάση θα τύχει περαιτέρω συμφωνίας με την εθελοντική ανταλλαγή πληθυσμού
- Ότι θα επιτευχθεί σημαντική μείωση του μεγέθους της Τουρκοκυπριακής περιοχής
- Ότι θα υπάρξει ανακατανομή των πλουτοπαραγωγικών πηγών μεταξύ των δύο κοινοτήτων για να αντιμετωπισθεί το οικονομικό ανισοζύγιο που υπάρχει
- Ότι θα γίνουν γενναιόδωρες καταβολές αποζημιώσεων για ζημιές και για περιουσίες που έχουν χαθεί
- Μια ακόμη περαιτέρω προϋπόθεση, πιθανόν να είναι, η αντικατάσταση του Προέδρου Μακάριου».

Από την παρουσίαση των εγγραφών τόσο στο προηγούμενο όσο και στο παρόν τεύχος εξάχθηκαν τα αυτονόητα συμπεράσματα και αναλύσεις τα οποία είναι κοινός τόπος για τον κάθε Κύπριο πολίτη. Ότι δηλαδή η Βρετανία ανέκαθεν προωθούσε τα συμφέροντα της εις βάρος των συμφερόντων της Κύπρου. Ότι η Βρετανία βρίσκεται, αν όχι πάντα, σχεδόν πάντα πίσω από κάθε «νέα πρωτοβουλία» ή «σχέδιο για συνολική διευθέτηση του κυπριακού». Και αυτό γιατί η οποιαδήποτε επίλυση του Κυπριακού θα περιέχει μέσα ρυθμίσεις και αναφορές που θα σχετίζονται με τις Βρετανικές Βάσεις στον νησί. Συνεπώς η Βρετανία είναι μέρος του συνολικού προβλήματος της Κύπρου και όχι εξωτερικός καλόπιστος κριτής. Η Αγγλία δεν μπορεί να λειτουργήσει ως αντικειμενικός, «honest broker», γιατί απλά ουδέποτε υπήρξε έντιμη με την Κύπρο και τον λαό της.