Το Κυπριακό Οινομουσείο στεγάζεται σε ένα παραδοσιακό σπίτι στο χωριό Ερήμη της επαρχίας Λεμεσού. Το μουσείο, μοναδικό στο είδος του στην Κύπρο, άρχισε να λειτουργεί το Νοέμβριο του 2004 και στοχεύει να παρουσιάσει τη διαδικασία παραγωγής οίνου από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.

Τόσο το γεγονός ότι η Κύπρος ήταν μια από τις πρώτες χώρες που άρχισαν να παράγουν κρασί, όσο και το ότι η Ερήμη βρίσκεται στο σταυροδρόμι των σημαντικότερων περιοχών παραγωγής οίνου του νησιού, αλλά κυρίως η προσωπική επιθυμία της ιδιοκτήτριας, Αναστασίας Guy, που ήθελε να προσφέρει ένα χώρο όπου θα συναντώνται η ιστορία, οι τέχνες και ο πολιτισμός ήταν οι λόγοι πίσω από τη δημιουργία αυτού του μουσείου.

Η συλλογή του Οινομουσείου αποτελείται από αρχαία δοχεία και βάζα (δανεισμένα από το Κυπριακό Μουσείο), μεσαιωνικά αγγεία οινοποσίας (δανεισμένα από το Μουσείο Πιερίδη του Ομίλου Λαϊκής), την προσωπική συλλογή της ιδιοκτήτριας και άλλα παλιά τεκμήρια και εργαλεία, που διαφωτίζουν τον επισκέπτη για τη διαδικασία παραγωγής, αποθήκευσης και κατανάλωσης του κρασιού στο παρελθόν. Επιπλέον, πλούσιο φωτογραφικό υλικό και οπτικοακουστικός εξοπλισμός παρουσιάζει στο κοινό όλες τις φάσεις επεξεργασίας του σταφυλιού από την καλλιέργεια ως την παραγωγή κρασιού και το βοηθούν να γνωρίσει τις παραδοσιακές, αλλά και τις σύγχρονες μεθόδους παραγωγής οίνου.

Ένα είναι σίγουρο: το Οινομουσείο πετυχαίνει να κερδίσει τον επισκέπτη του. Ποιοι είναι οι λόγοι; Αν και μικρό σε μέγεθος, η διαρρύθμιση των χώρων του και ο τρόπος παρουσίασης των εκθεμάτων βοηθούν στο να ‘εξιστορεί’ την ιστορία του κρασιού στον τόπο μας με τον καλύτερο τρόπο. Σε αυτό συμβάλλει σίγουρα και η αρχιτεκτονική του παραδοσιακού σπιτιού, η οποία αξιοποιήθηκε απόλυτα προς όφελος της λειτουργικότητας και της αισθητικής του μουσείου.

Σημαντική είναι επίσης η αμεσότητα που χαρακτηρίζει την προσέγγιση στον επισκέπτη. Αναφέρω χαρακτηριστικά τη σύντομη ξενάγηση που προσφέρεται στους επισκέπτες στους χώρους του μουσείου, είτε ατομικά, είτε ομαδικά, καθώς επίσης και το κεραστικό που προσφέρεται στον καθένα στην αίθουσα ‘Ιλαρίων’ μετά το τέλος της επίσκεψης. Τί πιο ωραίος τρόπος για να τελειώσει ένα ταξίδι γνώσης διαμέσου των αιώνων της ιστορίας του κρασιού, από ένα γευστικό ταξίδι σε κρασιά από κυπριακά οινοποιεία; Αναμφίβολα, η προσφορά αυτή κερδίζει και τον πιο ‘δύσπιστο’ επισκέπτη. Ακολούθως, οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να χαλαρώσουν και να περιπλανηθούν στην παραδοσιακή αυλή του μουσείου. Σε αυτήν εκτίθεται επίσης ο εξοπλισμός που χρησιμοποιούνταν παλιά στην παρασκευή της ζιβανίας.

Κοντά σε αυτά, οι διάφορες εκδηλώσεις που γίνονται κατά καιρούς στην αυλή του μουσείου βοηθούν και ενισχύουν την επικοινωνία με το κοινό του. Το τελευταίο θεωρώ ότι μπορεί να ενισχυθεί ακόμη περισσότερο, αν στην ιστοσελίδα του μουσείου οι πληροφορίες δεν παρέχονταν δυστυχώς- αποκλειστικά στα αγγλικά (παρόλο που το γεγονός και μόνο ότι υπάρχει ιστοσελίδα είναι πολύ σημαντικό).

Σεπτέμβρης πια, ανάμεσα στις πολλές και διάφορες εκδηλώσεις για τον τρύγο, μια επίσκεψη στο Οινομουσείο ίσως μας βοηθήσει να ανακαλύψουμε τη στενή σχέση του κρασιού με τον τόπο μας. Το μουσείο αναμφίβολα θα μας προσφέρει μια αξιόλογη εμπειρία γνωστικής, οπτικής και γευστικής απόλαυσης.

Η Κούλα Χαρίτωνος είναι εκπαιδευτικός

Κάστρο Λεμεσού. Διεύθυνση: Οδός Κάστρου (κοντά στο παλαιό λιμάνι Λεμεσού)
Ώρες λειτουργίας: Τρίτη-Σάββατο 09:00-17:00, Κυριακή: 10:00-13:00, Δευτέρα: κλειστό
Τιμή εισιτηρίου: €3,42

Στην καρδιά του ιστορικού κέντρου της Λεμεσού βρίσκεται το κάστρο της πόλης, το οποίο φιλοξενεί σήμερα μέρος της Μεσαιωνικής Συλλογής του Κυπριακού Μουσείου.

Οι περισσότεροι γνωρίζουν το Κάστρο αυτό ως το «Κάστρο του Ριχάρδου και της Βερεγγάριας», ονομασία όμως που βασίζεται σε μια παράδοση που ιστορικά είναι λανθασμένη, μιας και το 1191 μ.Χ, χρονολογία που ο Ριχάρδος βρισκόταν στην Κύπρο, το συγκεκριμένο φρούριο δεν είχε κτιστεί ακόμη.

Το φρούριο, στη σημερινή του μορφή, χρονολογείται στην περίοδο της Τουρκοκρατίας (1590 μ.Χ). Πολλές υπήρξαν οι χρήσεις του κατά τη διάρκεια των αιώνων (π.χ φυλακή) προτού καταλήξει από το 1987 και έπειτα να στεγάζει αυτή τη σημαντική μεσαιωνική συλλογή.

Τα εκθέματα του μουσείου χρονολογούνται από το 400-1870μ.Χ και αντικατοπτρίζουν πτυχές της οικονομικής, κοινωνικής και θρησκευτικής ζωής σε σημαντικές ιστορικές περιόδους του νησιού (Βυζαντινή, Φραγκοκρατία, Ενετοκρατία, Τουρκοκρατία). Η συλλογή περιλαμβάνει όπλα, πανοπλίες, εργαλεία, χρηστικά αντικείμενα και αντικείμενα λατρείας, κοσμήματα, λύχνους, μεσαιωνικές εγχάρακτες ταφόπλακες, καθώς επίσης και αρχιτεκτονικά μέλη που προέρχονται από βυζαντινά και γοτθικά κτίρια. Αυτό που θα εντυπωσιάσει τον επισκέπτη είναι τα γύψινα εκμαγεία από το γλυπτό διάκοσμο του μεσαιωνικού καθεδρικού ναού της Αγ. Σοφίας στην κατεχόμενη Λευκωσία. Επίσης, στο μουσείο παρουσιάζεται πλούσιο φωτογραφικό υλικό που αφορά τόσο εκκλησιαστικά μνημεία, όσο και βυζαντινές και μεσαιωνικές οχυρώσεις της Κύπρου.

Η συλλογή αναδεικνύεται απόλυτα από την επιβλητική ατμόσφαιρα του Κάστρου, καθώς και από την αρχιτεκτονική του χώρου. Αναμφισβήτητα, τα εκθέματα έχουν τη στέγη που τους ταιριάζουν και αυτό βοηθάει ώστε ο επισκέπτης να βιώσει μια αληθινή εμπειρία και να αντλήσει τόσο γνώσεις, όσο και ευχαρίστηση από την επίσκεψη.

Ποιοι είναι όμως οι επισκέπτες που βιώνουν αυτή τη μουσειακή εμπειρία;

Ένα ποσοστό σίγουρα αφορά στους μαθητές. Τα παιδιά εξάλλου θα αποτελέσουν τους μελλοντικούς επισκέπτες του μουσείου, έτσι ορθώς το ΥΠΠ εφαρμόζει ένα πρόγραμμα Μουσειακής Αγωγής στο Κάστρο. Ένα άλλο μεγάλο ποσοστό επισκεπτών είναι φυσικά οι τουρίστες, που καταφθάνουν στο χώρο κυρίως σε οργανωμένες ομάδες. Δυστυχώς, ένα πολύ μικρό ποσοστό των επισκεπτών αποτελούν οι συμπατριώτες μας, καθώς πολλοί από αυτούς δε γνωρίζουν καν ότι το φρούριο λειτουργεί ως μουσείο. Δε νομίζω η ευθύνη να βαραίνει αποκλειστικά αυτούς.

Έχει ξαναειπωθεί από τη στήλη αυτή, ότι τα μουσεία μας δεν μπορούν να παραμένουν απομονωμένα από τους πολίτες και να λειτουργούν με εσωστρέφεια. Δείγμα εσωστρέφειας μπορεί να θεωρηθεί και το ωράριο λειτουργίας στο Κάστρο, αφού ένα ωράριο 9:00-17:00 δεν ευνοεί την επισκεψιμότητα. Ένα πιο διευρυμένο και ευέλικτο ωράριο, σίγουρα, θα εξυπηρετούσε καλύτερα τους επισκέπτες, ειδικά στη συγκεκριμένη περιοχή, η οποία τα τελευταία χρόνια είναι εμφανώς αναζωογονημένη. Είναι κρίμα, που τέτοια ωράρια τα βλέπουμε μόνο σε ιδιωτικούς οργανισμούς, ενώ κρατικοί οργανισμοί – που ως τέτοιοι θα έπρεπε να λειτουργούν προς όφελος των πολιτών του κράτους – παραμένουν ανήμποροι να ακολουθήσουν.

Ιδιωτική πρωτοβουλία εξάλλου, ήταν αυτή που πέτυχε την τόσο σημαντική ανάπλαση της περιοχής γύρω από το Κάστρο. Παρόλα αυτά, το μουσείο μέχρι στιγμής δεν το έχει εκμεταλλευτεί ∙ για τους πολίτες παραμένει απλά ένα αρχιτεκτονικό σημείο αναφοράς και όχι ένας ουσιαστικός πολιτιστικός πυρήνας [ένας καρναβαλίστικος χορός και δυο-τρεις μουσικές/θεατρικές βραδιές το καλοκαίρι δε θα έλεγα ότι το καθιστούν τέτοιον]. Τα ψηλά κάγκελα που περιβάλλουν το φρούριο, υψώνονται ως άλλα καβαφικά τείχη και εμποδίζουν τη ‘σωστή’ λειτουργία του μουσείου.

Μήπως ήρθε ο καιρός να σκεφτούμε σοβαρά το καθεστώς διαχείρισης και λειτουργίας των μουσείων μας; Μήπως ένα επιχειρηματικό μοντέλο, με κρατική στήριξη και έλεγχο να είναι κάτι που ίσως αξίζει να δοκιμάσουμε;

Η Κούλα Χαρίτωνος είναι εκπαιδευτικός

Δ.Μ.Α.Ν THALASSA
Κριού Νερού 14, 5345, Αγία Νάπα
Τηλ.: 23816366
Τηλεομ.: 23816369
Ηλεκτρ. Ταχ.: thalassa.museum@agianapa.org.cy
Ιστοσελίδα: www.pieridesfoundation.com.cy

Ώρες λειτουργίας: Θερινή περίοδος (01/06-30/09)
Δευτέρα-Σάββατο: 09:00-13:00 και 18:00-22:00
Κυριακή: 09:00-13:00

Τιμή εισόδου: Ενήλικες €3, Ομάδες €2, Παιδιά €1

To Δημοτικό Μουσείο Αγίας Νάπας (Δ.Μ.Α.Ν) THALASSA λειτουργεί κάτω από τη διεύθυνση του Ιδρύματος Πιερίδη σε συνεργασία με το Ελληνικό Ινστιτούτο Προστασίας Ναυτικής Παράδοσης και το Ίδρυμα Θαλάσσιας Ζωής Τορναρίτη-Πιερίδη.

Το μουσείο δημιουργήθηκε με κύριο στόχο να προβληθεί η σχέση της Κύπρου με τη θάλασσα, η οποία έπαιξε σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη του πολιτισμού της από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι σήμερα. Τόσο η τοποθεσία του μουσείου στην καρδιά της τουριστικά προβεβλημένης Αγίας Νάπας, όσο και το αρχιτεκτονικό του σχέδιο εξυπηρετούν τις πολύπλευρες λειτουργίες που καθορίστηκαν εξαρχής από τους εμπνευστές του μουσείου, όπως την έκθεση αντικειμένων, τη φιλοξενία περιοδικών εκθέσεων, συμποσίων, εκδηλώσεων και συναυλιών και τη διοργάνωση μεγάλης ποικιλίας ψυχαγωγικών και εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

Ο κύριος στόχος φαίνεται να υλοποιείται σε πολύ μεγάλο βαθμό. Αυτό που πρωτίστως βοηθάει είναι η διαμόρφωση του χώρου, καθώς επίσης και ο τρόπος παρουσίασης των εκθεμάτων του μουσείου, αφού στο επίκεντρο βρίσκεται ο επισκέπτης. Ο εκθεσιακός χώρος διαιρείται σε έξι διαφορετικά επίπεδα και τα εκθέματα παρουσιάζονται με ποικίλους τρόπους, γεγονός που προκαλεί το ενδιαφέρον του επισκέπτη. Κάποια από τα εκθέματα βρίσκονται σε προθήκες, άλλα είναι τοποθετημένα ελεύθερα στο χώρο ή κρέμονται από την οροφή και κάποια άλλα βρίσκονται σε γυάλινες υποδαπέδιες προθήκες. Εκτός από τους έξι κύριους εκθεσιακούς χώρους, το σύμπλεγμα αυτού του πολύ σύγχρονου μουσείου συμπληρώνουν η αίθουσα πολλαπλών χρήσεων, ο ειδικά διαμορφωμένος χώρος για εκπαιδευτικά προγράμματα, ένα υπαίθριο αμφιθέατρο, η καφετέρια και το πωλητήριο.

Η συλλογή του μουσείου καλύπτει χρονικά τη Νεολιθική περίοδο μέχρι την Εποχή της Ενετοκρατίας (5000 χιλιετία – 16ο αι. μ. Χ). Επιπλέον, στο χώρο του μουσείου φιλοξενείται το Μουσείο Θαλάσσιας Ζωής Τορναρίτη-Πιερίδη. Η επίσκεψη έχει αξία μόνο και μόνο για να θαυμάσει ο επισκέπτης το «Κυρήνεια ΙΙ», πιστό αντίγραφο του αρχαίου ναυαγίου των κλασικών χρόνων που βρίσκεται σήμερα στο κατεχόμενο κάστρο της Κερύνειας. Αναμφισβήτητα, αυτό είναι το κυριότερο από τα εκθέματα του μουσείου. Κάτι άλλο που τραβάει την προσοχή του επισκέπτη είναι ένα ακριβές αντίγραφο της παπυρέλλας, μιας πρωτόγονης σχεδίας από καλάμια παπύρου της Μεσολιθικής Εποχής (9200 π.Χ) που χρησιμοποιούνταν στη μεταφορά ορυκτής πέτρας στο Αιγαίο. Θετικό είναι επίσης, ότι στο μουσείο γίνεται χρήση οπτικοακουστικών μέσων, τόσο στο χώρο έκθεσης του «Κυρήνεια ΙΙ», όσο και στον πρώτο χώρο του μουσείου, όπου σε οθόνες προβάλλεται φιλμ με τους σημαντικότερους σταθμούς στην ιστορία της Κύπρου.

Τέλος, μια επισήμανση: η δημιουργία του σύγχρονου αυτού χώρου πολιτισμού οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις προσπάθειες που κατέβαλε το Δημοτικό Συμβούλιο της Αγίας Νάπας, καθώς είχε κρίνει ότι ένα τέτοιο εγχείρημα θα συνέβαλλε ενεργά στην περαιτέρω ανάπτυξη της πολιτιστικής υποδομής της Κύπρου, όπως επίσης και στην ενίσχυση του πολιτιστικού και συνεδριακού τουρισμού. Είναι διεθνής η εμπειρία από την οικονομική ευεργεσία που μπορεί να φέρει σε έναν τόπο ένα πολιτιστικό ίδρυμα. Εξαιρετικά παραδείγματα είναι το Guggenheim Museum στο Μπιλμπάο και η γκαλερί Tate Modern στο Λονδίνο. Ο όρος μουσειακός τουρισμός έχει εξάλλου καθιερωθεί στη συνείδηση όσων καθορίζουν και ασκούν πολιτιστική πολιτική. Είναι σημαντικό να αντλήσουμε ιδέες από τέτοια εγχειρήματα και σαν χώρα να επενδύσουμε σε υποδομές που θα αναπτύξουν τον πολιτισμό και τον τουρισμό. Το Δ.Μ.Α.Ν THALASSA αποτελεί πετυχημένο παράδειγμα στον πολιτιστικό χάρτη της Κύπρου. Είναι κρίμα να μη βρει μιμητές…

Η Κούλα Χαρίτωνος είναι εκπαιδευτικός

Ένα ταξίδι στην κυπριακή παράδοση

της Κούλας Χαρίτωνος

Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης στεγάζεται στους χώρους του Παλαιού Αρχιεπισκοπικού Μεγάρου της Κύπρου, στη Λευκωσία. Δημιουργήθηκε το 1937 από την Εταιρεία Κυπριακών Σπουδών και κατέχει την πλέον σημαντική και ολοκληρωμένη συλλογή στον τομέα του παραδοσιακού μας πολιτισμού. Η συλλογή αυτή αριθμεί περίπου 4000 αυθεντικά έργα παραδοσιακής λαϊκής τέχνης από όλες τις περιοχές της Κύπρου, τα περισσότερα από τα οποία αποκτήθηκαν μετά από δωρεές ή αγορά από ιδιωτικές συλλογές, καθώς και έπειτα από έρευνες πεδίου σε διάφορες κοινότητες του νησιού.

Μέρος της συλλογής εκτίθεται σήμερα στον εκθεσιακό χώρο του μουσείου, ο οποίος αποτελείται από δώδεκα δωμάτια, που έχουν ένα γενικό ειδολογικό διαχωρισμό. Ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει παραδοσιακά υφαντά, κεντήματα, ενδυμασίες, ξυλόγλυπτα, είδη χρυσοχοΐας, αργυροχοΐας, μεταλλοτεχνίας, κεραμικής, ψαθοπλεκτικής, καλαθοπλεκτικής, δερματοτεχνίας και μικροτεχνίας. Στη συλλογή του Μουσείου υπάρχουν ακόμη μεγάλες κατασκευές, όπως αργαλειός, κάρο και δουκάνες για το αλώνισμα, πήλινα πιθάρια, ξύλινες πρέσσες λαδιού, αλακάτια (μαγκανοπήγαδα) και άλλα γεωργικά εργαλεία. Σίγουρα ο επισκέπτης στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης αντιλαμβάνεται μεμιάς ότι έχει μπροστά του μια πολύ αξιόλογη συλλογή. Είναι αξιοσημείωτο πόσο αρμονικά δένει το γοτθικό κτίριο του 15ου αιώνα, το οποίο στεγάζει τη συλλογή με το αντικείμενο του μουσείου.

Δε νομίζω να έχουμε την πολυτέλεια στην Κύπρο να λειτουργούμε μουσεία απομονωμένα από τον κόσμο. Τα μουσεία, μεταξύ άλλων, οφείλουν να βρίσκονται «στην υπηρεσία της κοινωνίας…» . Ειδικά για το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης κρίνω ότι επιβάλλεται να ανοίξει διαύλους αμφίδρομης επικοινωνίας με τον κόσμο- κυρίως με τους ντόπιους κατοίκους- επειδή ακριβώς αντιπροσωπεύει τη λαϊκή μας τέχνη, η οποία αποτελεί άριστο εκφραστή του χαρακτήρα του λαού μας. Η τέχνη αυτή δεν είναι μια τέχνη νεκρή και δεν μπορεί – και σίγουρα δεν πρέπει – να γίνει ένα απλό μουσειακό έκθεμα.

Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης έχει όλα τα φόντα να ταξιδέψει τον επισκέπτη πίσω στο χρόνο και να τον μυήσει στην παράδοση της πατρίδας μας. Κάπου σε αυτό το ταξίδι ο επισκέπτης θα συναντήσει και τη «μικρή κουκουβάγια» που στα 1953 χάρισε την έμπνευση στο νομπελίστα ποιητή μας Γ. Σεφέρη για το ποίημα του «Λεπτομέρειες στην Κύπρο». Παραμένει μέχρι σήμερα «πάντα εκεί σκαρφαλωμένη στ’ ανοιχτάρι τ’ Άγιου Μάμα…» και μας περιμένει να τη θαυμάσουμε.

Η Κούλα Χαρίτωνος είναι εκπαιδευτικός