Ο Μπαμπούλας της απεργίας

Παρόλα αυτά, οι πλείστοι συμπατριώτες μας εξακολουθούν να τρέμουν την απεργία για το ξεβόλεμα που μπορεί να τους προκαλέσει και μόνο για αυτό. Λες και δεν πρόκειται για ένα μέτρο δημοκρατικής έκφρασης. Λες και οι ίδιοι δεν πρόκειται ποτέ να χρειαστεί να καταφύγουν σε αυτή.

Χαρακτηριστικός είναι ο πανικός που καταλαμβάνει συνήθως τους Κυπρίους σε σχέση με τις απεργίες στην Ελλάδα. Είναι να μην μάθουν ότι απεργούν οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας ή οι οδηγοί ταξί. Αμέσως δίνουν όρκους ότι δεν πρόκειται να επισκεφθούν ποτέ ξανά την «διαλυμένη» χώρα και γυρίζουν στο νησί με άπειρες ιστορίες για την αφάνταστη ταλαιπωρία τους στην αθηναϊκή πρωτεύουσα. Από την άλλη δεν είναι λίγοι που απέκλεισαν παντελώς την επιλογή των ελληνικών Πανεπιστημίων για τις σπουδές των παιδιών τους, με μόνη αιτιολογία ότι εκεί γίνονται συνέχεια απεργίες και τα παιδιά χάνουν την χρονιά τους. Σύμφωνοι. Οι καταλήψεις στα ελληνικά πανεπιστήμια είναι υπερβολικές, καταχρηστικές και συχνά προκαλούν μεγάλη ταλαιπωρία. Αυτός όμως δεν είναι λόγος να μηδενίζεις ένα ολόκληρο εκπαιδευτικό σύστημα.

Τυπική ήταν η αντίδραση των συμπατριωτών μας στην πρόσφατη απεργία των βενζινοπωλών μετά το πλαφόν που επέβαλε ο Υπουργός Εμπορίου στις τιμές των καυσίμων. Πριν ακόμα τεθεί καλά-καλά η απεργία σε ισχύ, ορδές απελπισμένων οδηγών έσπευσαν στα πρατήρια για να βεβαιωθούν ότι εξασφάλισαν και την τελευταία σταγόνα βενζίνης που θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν, λες και ένας άγνωστος εχθρός θα απέκλειε το κράτος επ’ αόριστον. Λίγοι είχαν την νηφαλιότητα να σκεφτούν ότι οι απεργίες στην Κύπρο δεν διαρκούν πάνω από τρεις μέρες στην χειρότερη περίπτωση. Οπερ και εγένετο.

Μικρή και ανώδυνη

Οι απεργίες στην Κύπρο είναι συνήθως μικρές και ανώδυνες, κυρίως όταν απειλούνται συμφέροντα μεμονωμένων επαγγελματικών κλάδων. Τις περισσότερες μάλιστα φορές δεν μιλάμε για απεργία αλλά για διαμαρτυρία, πικετοφορία, κινητοποίηση στις οποίες οι συμμετέχοντες είναι στην καλύτερη περί-πτωση μερικές δεκάδες. Συνήθως κρατούν για μια μέρα και οι επιπτώσεις της είναι ελάχιστες πάνω στον υπόλοιπο πληθυσμό.

Οι απεργοί θεωρούν ότι πετυχαίνουν τον στόχο τους μέσα από την ελάχιστη ή μεγαλύτερη προβολή που τους δίνεται από τα ΜΜΕ. Οι απεργίες λύονται συνήθως ύστερα από κάποιες αόριστες ή πιο συγκεκριμένες διαβεβαιώσεις. Σε αυτές τις άοσμες, άχρωμες και άγευστες διαμαρτυρίες που γίνονται συνήθως από δημόσιους λειτουργούς ή υπάλληλους γραφείων, σπάνια υπάρχει καθολική συμμετοχή. Πολλοί συνάδελφοι των «τολμηρών» απεργών δεν συμμετέχουν είτε γιατί φοβούνται την γνώμη που θα σχηματίσουν για αυτούς οι προϊστάμενοί τους, είτε γιατί το κόμμα στο οποίο ανήκουν διαφωνεί με την απεργιακή προσέγγιση, είτε απλώς γιατί έχουν καλύτερα πράγματα να κάνουν την ώρα της απεργίας. Η μη μαζική συμμετοχή ωστόσο, σπάζει αναπόφευκτα την δυναμική της απεργίας, κάνοντάς την αποσπασματική και ωθόντας τους απεργούς να αποδεχτούν πιο εύκολα την μοίρα τους.

Υπάρχουν και οι θεαματικές διαμαρτυρίες που γίνονται από επαγγελματικούς κλάδους που έχουν στα χέρια τους πιο ευφάνταστα μέσα. Για παράδειγμα οι αγρότες, οι οποίοι με την βοήθεια των προϊόντων που παράγουν, των ζώων που εκτρέφουν και του πιο εκρηκτικού ταμπεραμέντου τους, προκαλούν συνήθως περισσότερο. Ωστόσο οι σκηνές από αγροτικές κινητοποιήσεις στην Κύπρο προκαλούν μάλλον τον γέλωτα, αφού είναι και πάλι μικρές, κατακερματισμένες και χωρίς ουσιαστικό αντίκτυπο στην κοινωνία. Παρόμοιες απεργίες είχαμε στο παρελθόν και από οδηγούς φορτηγών οι οποίοι μπλόκαραν δρόμους για μικρό χρονικό διάστημα και σε ελεγχόμενο πάντα βαθμό, αλλά και από εκπαιδευτικούς, οι οποίοι αν και εκτόξευσαν σημαντικές απειλές περί μπλοκαρίσματος των εξετάσεων σωφρονίστηκαν αμέσως ύστερα από κάποιες διαβεβαιώσεις με στόχο «το κοινό καλό».

Η διαμαρτυρία των νέων ως κομματική επιταγή

Στον τόπο μας οι μαζικές απεργιακές κινητοποιήσεις φοιτητών, είναι από σπάνιο μέχρι ανύπαρκτο φαινόμενο. Καταλήψεις και κλείσιμο Πανεπιστημίων δεν υφίστανται σε καμία περίπτωση και η αποχή από τα μαθήματα είναι έννοια άγνωστη.

Πολλές φορές οι φοιτητές διαμαρτύρονται για αιτήματά τους που θίγονται. Αν υπάρχει συμφωνία προς την προώθηση κάποιων αιτημάτων, τότε αντιπροσωπεία της ΠΟΦΕΝ, της επίσημης οργάνωσης των φοιτητών, αναλαμβάνει να δει από κοντά κόμματα και κρατικούς αξιωματούχους με σκοπό να μεταφέρουν τα αιτήματά τους. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με την ΠΣΕΜ, το επίσημο όργανο των μαθητών. Οι δηλώσεις ύστερα από τέτοιες συναντήσεις είναι απογοητευτικά υποτονικές και εξωφρενικές για να τις ακούς από νέους ανθρώπους. Οι εκπρόσωποι των φοιτητών/μαθητών αρκούνται να πουν ότι μετέφεραν κάποια αιτήματά τους, ότι ευχαριστούν τους αρμόδιους που τους δέχτηκαν, ότι θα στηρίξουν τις προσπάθειες της Κυβέρνησης (ή δεν θα στηρίξουν αν η ηγεσία της ΠΟΦΕΝ/ΠΣΕΜ αποτελείται από παρατάξεις της αντιπολίτευσης) και ότι θα συνεχίσουν τις επαφές τους.

Πολλές φορές οι διαμαρτυρίες φοιτητών κορυφώνονται λίγο πριν από τις φοιτητικές εκλογές, οπόταν οι διάφορες κομματικές παρατάξεις μαλώνουν μετα-ξύ τους σαν τα κοκόρια, σχετικά με αιτήματα που «ξεθάβουν» επί της ευκαιρίας. Η φοιτητική χορηγία, το όριο αφυπηρέτησης και άλλα δεινά ωθούν τις φοιτητικές παρατάξεις στο να οργανώνουν διαμαρτυρίες και διαδηλώσεις στις οποίες οι φοιτητές κατεβαίνουν με τα σύμβολα τις παράταξής τους με στόχο να «παρουσιάσουν δυναμισμό και αποφασιστικότητα», αλλά και για να την πουν στην αντίπαλη παράταξη. Στις διαμαρτυρίες τους, σπάνια οι φοιτητές ξεφεύγουν από το ήδη υπάρχον πολιτικό, κομματικό και εκπαιδευτικό κατεστημένο. Τα αιτήματά τους συνήθως ανακυκλώνονται και ανασύρονται ευκαιριακά, ανάλογα με την κομματική συγκυρία που θέλουν να εξυπηρετήσουν.

Σε καιρούς κρίσης

Στην εποχή της οικονομικής ή κάποιας κρίσιμης πολιτικής συγκυρίας, δύο τινά μπορεί να συμβούν: Είτε οι πολίτες να βγουν μαζικά στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν προκαλώντας κοινωνική αστάθεια, είτε η εξουσία να βρει άλλοθι για να ελέγξει αποτελεσματικότερα τις όποιες απεργιακές κινητοποιήσεις.

Στην περίπτωση της Κύπρου, όπου κανείς δεν φαίνεται διατεθειμένος να βγει στους δρόμους για την ραγδαία αύξηση στις τιμές των καυσίμων ή για την αύξηση στις τιμές ειδών πρώτης ανάγκης, μάλλον πιο εύκολο είναι να συμβεί το δεύτερο. Ας μην ξεχνάμε το μποϊκοτάζ που θέλησε πέρυσι να επιβάλει ο Σύνδεσμος Καταναλωτών στο γάλα και στο ψωμί εξαιτίας των υψηλών τιμών και στο οποίο ελάχιστοι συμπατριώτες μας συμμετείχαν.

Η εκάστοτε εξουσία δεν πρόκειται ποτέ να παύσει να επικαλείται κρίσεις πραγματικές ή επίπλαστες για να επιβάλει δυσβάστακτα οικονομικά μέτρα, περισσότερο έλεγχο στην κοινωνία, ακόμα και πολιτικές αυθαιρεσίες. Αυτή την στιγμή ο τόπος μας φαίνεται να επηρεάζεται τόσο από την διεθνή οικονομική κρίση, όσο και από μια «κρίσιμη καμπή στο κυπριακό». Δύο καταστάσεις που είναι έτοιμες να δικαιολογήσουν τα πάντα. Δεν λέμε ότι αυτό θα γίνει απαραιτήτως, ωστόσο είναι καλό να έχουμε τα μάτια μας ανοικτά.

Η απροθυμία μας να διαμαρτυρηθούμε ίσως είναι ένα χαρακτηριστικό του λαού μας, ίσως είναι μια κατάσταση που μέχρι τώρα λειτουργούσε και δεν προκαλούσε προβλήματα σε κανέναν. Ωστόσο μήπως αυτή η αδράνειά μας, ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης, οδηγήσει σε λιγότερη δημοκρατία; Μήπως ο φόβος μας απέναντι στο μπλοκάρισμα της κανονικότητας της ζωής μας, επιτρέψει σε κάποιους να την εκτροχιάσουν ούτως ή άλλως; Μήπως μακροπρόθεσμα θα καταλάβουμε ότι την ώρα που αναζητούσαμε την ησυχία μας κάποιοι φρόντιζαν να μας την ταράξουν μια και καλή;

Ολο και περισσότεροι ασθενείς στο εξωτερικό

Η επιστήμη προχωρά στον τόπο μας και καθημερινά βλέπουμε όλο και περισσότερες επενδύσεις σε κέντρα υγείας, αλλά και προσοντούχους γιατρούς που εκπαιδεύτηκαν στο εξωτερικό να εγκαθίστανται στην Κύπρο. Θα περίμενε κανείς ότι ολοένα και περισσότερες επεμβάσεις και διαγνώσεις θα μπορούσαν να γίνουν με ακρίβεια στην Κύπρο. Αντί αυτού, τα στοιχεία από την Εκθεση της Γενικής Ελέγκτριας δείχνουν μια δραματική όπως χαρακτηρίζεται, αύξηση των ασθενών που αποστέλλονται στο εξωτερικό τα τελευταία χρόνια και των αντίστοιχων δαπανών.

Οι δαπάνες για το σχέδιο αυτό κατά τα έτη 2006/ 2008 είχαν ως ακολούθως:

Έτος		Αποστολές ασθενών		Ποσό που δαπανήθηκε
				€
2008		1942		34.807.090
2007		1844		35.641.158
2006		1034		25.453.077

Πηγή: Εκθεση Γενικού Ελεγκτή της Δημοκρατίας για το 2008

Σημειώνεται ότι, πέραν των πιο πάνω δαπανών κατά το 2008, στο Υπουργείο υπήρχαν εκκρεμείς υποχρεώσεις στις 31/12/2008 ύψους περίπου €938.000, οι οποίες τακτοποιήθηκαν εντός του 2009, λόγω του ότι καθυστέρησε η εξασφάλιση των σχετικών εγκρίσεων για διενέργεια των πληρωμών. Μέχρι την ημερομηνία του ελέγχου (Ιούνιος 2009), εξακολουθούσε να εκκρεμεί η εξόφληση τιμολογίων ύψους περίπου €177.000.

Οι ασθενείς αποστέλλονται λοιπόν στο εξωτερικό, ωστόσο η δαπάνη για την Δημοκρατία δεν τελειώνει με την αποστολή. Οι ασθενείς μπορεί να παραμεί-νουν στα νοσηλευτήρια για μικρό ή μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Ο χρόνος όμως και το κόστος παραμονής τους δεν φαίνεται να καθορίζονται σαφώς, ούτε να ελέγχονται επαρκώς από το κράτος.

Η Γενική Ελέγκτρια παρατηρεί ότι δεν υπάρχουν καθορισμένες διαδικασίες και ευθύνες όσον αφορά στην παρακολούθηση της πορείας θεραπείας του ασθενούς, μετά την έγκριση για αποστολή στο εξωτερικό, όπως π.χ. ο καθορισμός συγκεκριμένων ατόμων που θα αποφασίζουν για τα διοικητικά και ιατρικά θέματα, καθώς και αυτών που θα ελέγχουν και εγκρίνουν τα τιμολόγια.

Η παρακολούθηση της θεραπείας και η έγκριση των τιμολογίων γίνεται, ως επί τω πλείστω, μόνο από λειτουργούς ευημερίας, αποσπασμένους στις διάφορες πρεσβείες, ενώ δεν υπάρχουν καθορισμένοι ιατρικοί λειτουργοί στους οποίους τα νοσοκομεία ή οι πρεσβείες να μπορούν να απευθυνθούν για ιατρικής φύσεως συμβουλές ή αποφάσεις.

Η Γενική Ελέγκτρια θεώρησε ότι ο τρόπος παρακολούθησης, τόσο της παραμονής των ασθενών όσο και των εξόδων θεραπείας που διενεργούνται από τις πρεσβείες, δεν είναι ικανοποιητικός και δεν διασφαλίζονται επαρκώς τα συμφέροντα της Δημοκρατίας. Μάλιστα σε ορισμένα τιμολόγια των διαφόρων νοσοκομείων είχαν επισημανθεί υπερχρεώσεις των υπηρεσιών τους, αυξήσεις τιμών πακέτων θεραπείας και παρατεταμένη νοσηλεία ασθενών σε νοσοκομεία, για τις οποίες ζητήθηκε και έγινε σχετική μείωση των χρεώσεων.

Συμφέροντα πίσω από συνεργασίες με κέντρα του εξωτερικού

Πηγές της «ΣΑ» από τον ιατρικό κόσμο, μιλούν ακόμα και για σκάνδαλα όσον αφορά στην συνεργασία νοσοκομείων της Κύπρου με κέντρα του εξωτερικού. Κάνουν λόγο ακόμα και για συμφέροντα γιατρών του δημοσίου οι οποίοι, «υπό κάλυψη», λειτουργούν ως αντιπρόσωποι στην Κύπρο συγκεκριμένων κέντρων του εξωτερικού στα οποία διοχετεύουν πελάτες-ασθενείς από τον δημόσιο τομέα. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, τα περισσότερα τέτοιου είδους περιστατικά αφορούν κυρίως στην συνεργασία με κέντρα του Ισραήλ.

Ας δούμε όμως τι λέει η έκθεση της Γενικής Ελέγκτριας για το θέμα. Όπως η ίδια εισηγήθηκε σε προηγούμενες εκθέσεις της και όπως τελικά περιλήφθηκε στους κανονισμούς του νέου Σχεδίου Παροχής Οικονομικής Αρωγής για υπηρεσίες που δεν προσφέρονται στον δημόσιο τομέα, «η αγορά υπηρεσιών υγείας εκτός κρατικών νοσηλευτηρίων γίνεται με την σύναψη συμφωνιών του Υπουργείου Υγείας με τα ιατρικά κέντρα, σύμφωνα με διαφανείς διαδικασίες που συνάδουν με τον Νόμο περί Συντονισμού των Διαδικασιών Σύναψης Δημοσίων Συμβάσεων Έργων, Προμηθειών και Υπηρεσιών και για Συναφή Θέματα». Μόνο δε «σε εξαιρετικές περιπτώσεις μπορεί να αποσταλεί ασθενής στο εξωτερικό, σε Ιατρικό Κέντρο με το οποίο δεν έχει συναφθεί συμφωνία, νοουμένου ότι ακολουθούνται οι διαδικασίες που προβλέπονται από την πιο πάνω νομοθεσία».

Η Γενική Ελέγκτρια εξέφρασε την άποψη ότι και με βάση το ανταγωνιστικό περιβάλλον στην προσφορά ιατρικών υπηρεσιών, αναμένεται ότι η σύναψη συμφωνιών θα οδηγήσει σε εξασφάλιση χαμηλότερων τιμών.

Το Υπουργείο Υγείας διαβεβαίωσε ότι σχετικά με την σύναψη συμφωνιών, γίνονται προσπάθειες προς διασφάλιση του κόστους των προσφερόμενων ιατρικών υπηρεσιών από τα νοσοκομεία του εξωτερικού και προς εξασφάλιση χαμηλότερων τιμών. Ωστόσο η Γενική Ελέγκτρια διαπιστώνει ότι για δύο συγκεκριμένα νοσοκομεία του Ισραήλ, το Υπουργείο εξακολουθεί να προβαίνει σε διευθετήσεις αποστολής ασθενών όχι απευθείας, αλλά μέσω αντιπροσώπων, οι οποίοι εισπράττουν για τις υπηρεσίες τους προμήθεια. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι, για το έτος 2008, καταβλήθηκε σε μία εταιρία – αντιπρόσωπο συνολικό ποσό ύψους €2,051,740, εκ των οποίων περίπου €319,000 αφορούν σε προμήθεια, ενώ σε δεύτερη εταιρία-αντιπρόσωπο, στην οποία καταβλήθηκε συνολικά €1,558,545 το ύψος της προμήθειας δεν μπορεί να υπολογιστεί, αφού το ποσό της προμήθειας δεν αναγράφεται ξεχωριστά στα τιμολόγια της εταιρίας.

Παρά τις επανειλημμένες εισηγήσεις της Γενικής Ελέγκτριας, όπως το Υπουργείο επιδιώξει τη σύναψη συμφωνιών απευθείας με τα νοσοκομεία, χωρίς την εμπλοκή αντιπροσώπων, διαπιστώθηκε ότι το Υπουργείο εξακολουθεί να συνεργάζεται με τις συγκεκριμένες εταιρίες. Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι, η πρώτη εταιρία για την οποία γίνεται αναφορά πιο πάνω, προχώρησε από το 2009, μετά από εισήγηση λειτουργού του Υπουργείου, σε αλλαγή της μορφής των τιμολογίων της υιοθετώντας την μορφή των τιμολογίων της δεύτερης εταιρίας, με αποτέλεσμα να είναι αδύνατον να υπολογίζεται πλέον το ύψος της προμήθειας που θα λαμβάνει η εταιρία. Η ενέργεια αυτή που αν μη τι άλλο χαρακτηρίζεται από έλλειψη διαφάνειας, εγείρει ερωτηματικά για τις σκοπιμότητες που κρύβονται πίσω της.

Ποιος πληρώνει την νύφη;

Οι πληρωμές για το Σχέδιο Αποστολής Ασθενών στο εξωτερικό διενεργούνται κυρίως από τις πρεσβείες της Κύπρου στο εξωτερικό και χρεώνονται στο σχετικό κονδύλι του Υπουργείου Υγείας με διορθωτικό ένταλμα το οποίο ετοιμάζεται από το Υπουργείο Εξωτερικών, αφού αποσταλούν από τις Πρεσβείες τα διάφορα έγγραφα των πληρωμών. Ωστόσο, ενώ ο «Ελέγχων Λειτουργός» του κονδυλίου είναι ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Υγείας, οι πληρωμές εξουσιοδοτούνται από λειτουργούς του Υπουργείου Εξωτερικών.

Για θεραπεία με φροντίδα της Κυβέρνησης, οι εν λόγω ασθενείς, ανάλογα με την οικονομική κατάσταση αυτών ή των οικογενειών τους, μπορεί να επιβαρυνθούν με μέρος των εξόδων θεραπείας ή να απαλλαχθούν πλήρως.

Από το 2007 τέθηκε σε εφαρμογή το Μητρώο Επιδοτούμενων Ασθενών για ενδυνάμωση του συστήματος εσωτερικού ελέγχου, στο οποίο καταχωρίζονται όλα τα απαραίτητα στοιχεία σχετικά με την νοσηλεία του ασθενή, όπως όνομα, νοσοκομείο, θεραπεία, ημερομηνία εισαγωγής, ημερομηνία εξιτηρίου, ημερομηνίες επισκέψεων στα νοσοκομεία, ποσό οικονομικής επιβάρυνσης, ημερομηνία και απόδειξη είσπραξης, ημερομηνία υποβολής και ποσό τιμολογίου και παρατηρήσεις. Ωστόσο, όπως αναφέρεται στην Εκθεση της Γενικής Ελέγκτριας, η μη έγκαιρη ενημέρωσή του με τις δαπάνες και τις εισπράξεις που αφορούν στο Σχέδιο, η μη συμφιλίωσή του με τους αντίστοιχους λογαριασμούς εσόδων και δαπανών, καθώς και η ελλιπής αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρει το σύστημα, έχει ως αποτέλεσμα την μη άσκηση αποτελεσματικού ελέγχου του Σχεδίου.

Διαπιστώνουμε λοιπόν ότι τα έξοδα από αυτή την αποστολή ασθενών στο εξωτερικό μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερα από ό,τι θα έπρεπε και μπορεί να επιβαρύνουν αντίστοιχα τόσο το κράτος, όσο και τους ίδιους τους ασθενείς που αποστέλλονται στο εξωτερικό. Ο λόγος είναι η έλλειψη αποτελεσμα-τικού ελέγχου από το Υπουργείο Υγείας, το οποίο δημιουργεί κενά και πρόσφορο έδαφος για διαρροές χρημάτων.

Γιατί όχι στην Κύπρο;

Σύμφωνα πάντα με ιατρικές πηγές, πολλοί από τους ασθενείς που παραπέμπονται στο εξωτερικό, θα μπορούσαν υπό κάποιες προϋποθέσεις να νοσηλευθούν και στην Κύπρο, τόσο στα δημόσια όσο και σε ιδιωτικά νοσηλευτήρια. Σίγουρα πολλά από τα περιστατικά χρειάζονται μεγαλύτερη εξειδίκευση που μόνο κέντρα του εξωτερικού μπορούν να προσφέρουν. Υπάρχουν ωστόσο πολλά παραδείγματα περιστατικών τα οποία παραπέμφθηκαν στο εξωτερικό είτε επειδή η αρχική διάγνωση που έγινε στην Κύπρο δεν ήταν ακριβής, είτε εξαιτίας άλλων αιτιών οι οποίες παραμένουν άγνωστες.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα πρόσφατου περιστατικού εξωμήτριας δίδυμης κύησης η οποία παραπέμφθηκε εσπευσμένα στο Ισραήλ, αφού διέτρεχε κίνδυνο τόσο η ζωή των εμβρύων, όσο και της μητέρας. Ωστόσο, σύμφωνα με ιατρικές πηγές, κάτι τέτοιο θα μπορούσε να αποφευχθεί αν γινόταν έγκαιρα η διάγνωση ότι το ένα από τα έμβρυα ήταν εξωμήτριο. Η διάγνωση έγινε στην Κύπρο στις 22 εβδομάδες της εγκυμοσύνης, όταν ήταν ήδη αρκετά προχωρημένη και σαφώς με τα σύγχρονα επιστημονικά μέσα θα μπορούσε να γίνει νωρίτερα. Το γιατί δεν έγινε έγκαιρα παραμένει ένα ερώτημα. Μάλιστα, όπως μας λέχθηκε, υπό τις ανάλογες προϋποθέσεις θα μπορούσε η επέμβαση να γίνει και στην Κύπρο.

Μια άλλη περίπτωση, η οποία καταγράφεται και στην έκθεση της Γενικής Ελέγκτριας, αφορά στην αποστολή καρδιοχειρουργικών περιστατικών εκτός δημόσιων νοσηλευτηρίων, κατά την οποία εντοπίστηκαν αδυναμίες στις ακολουθούμενες διαδικασίες.

Οπως αναφέρεται, στις περιπτώσεις στις οποίες η Επιτροπή συστήνει την αποστολή του ασθενή στο εξωτερικό, δεν υπάρχουν πάντοτε τα απαραίτητα στοιχεία που να τεκμηριώνουν την σύσταση και να εξηγούν την μη τήρηση του άρθρου 2 των κανονισμών, σύμφωνα με τις πρόνοιες του οποίου ο ασθενής αποστέλλεται κατά προτεραιότητα στον ιδιωτικό τομέα στην Κύπρο.

Η Γενική Ελέγκτρια έχει επίσης διαπιστώσει ελλείψεις και παρατυπίες στην σύνθεση των επιτροπών ειδικών ιατρών σύμφωνα με το άρθρο 5 του Σχεδίου Παροχής Οικονομικής Αρωγής για Υπηρεσίες Υγείας που δεν προσφέρονται στον Δημόσιο Τομέα.

Ένοχη Σιωπή;

Σίγουρα τα πιο πάνω στοιχεία θα πρέπει να αποτελέσουν πηγή προβληματισμού για όλους τους αρμοδίους του Υπουργείου Υγείας, αλλά και να κινητοποιήσουν τον ιατρικό κόσμο στην Κύπρο. Τα περισσότερα στοιχεία έχουν τεθεί ενώπιον των αρμοδίων με τον πιο επίσημο τρόπο, μέσω της έκθεσης της Γενικής Ελέγκτριας.

Ωστόσο οι πληροφορίες κάνουν λόγο για αδιάσειστα στοιχεία τα οποία ενοχοποιούν ακόμα περισσότερο άτομα που εμπλέκονται στην διαδικασία αποστολής ασθενών στο εξωτερικό, σε «σκανδαλώδη βαθμό». Πότε πρόκειται να δοθούν αυτά τα στοιχεία στους αρμόδιους για αξιολόγηση παραμένει άγνωστο. Έχουμε ωστόσο διαβεβαιώσεις ότι αυτό θα γίνει σύντομα. Το ελπίζουμε, αφού πολλές φορές η σιωπή κάποιων καταντά συνενοχή και σίγουρα με αυτό τον τρόπο δεν προστατεύεται ούτε η δημόσια υγεία, ούτε το ιατρικό λειτούργημα.

Υγεία

Η αντιμετώπιση του ιού της γρίπης Α και οι μαζικοί εμβολιασμοί θα κρατήσουν απασχολημένο για μεγάλο μέρος του 2010 το Υπουργείο Υγείας. Με την πτώση των θερμοκρασιών αναμένεται να υπάρξουν περισσότερα κρούσματα, ενώ κάποιοι ασθενείς θα νοσηλευτούν για κάποιες μέρες διεγείροντας τον ενδιαφέρον των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Η εξάπλωση της πανδημίας στην Κύπρο, πάντως, αναμένεται να διατηρηθεί σε ελεγχόμενα επίπεδα, δίνοντας την ευκαιρία στο Υπουργείο να καυχηθεί για σωστή πολιτική η οποία απέτρεψε τα χειρότερα.

Παράλληλα το θέμα του συστήματος δημόσιας Υγείας και των ελλείψεών του αναμένεται να απασχολήσει και φέτος το Υπουργείο. Η εφαρμογή του ΓΕΣΥ θα συνεχίσει να καθυστερεί, ενώ παράλληλα θα αρχίσουν να βγαίνουν στην επιφάνεια ελλείψεις στα δημόσια νοσοκομεία, τόσο σε υλικοτεχνική υποδομή όσο και σε ανθρώπινο δυναμικό. Στάσιμο αναμένεται να παραμείνει και το χρονίζων θέμα της αυτονόμησης των νοσοκομείων.

Το θέμα των συνεργασιών του Υπουργείου με τον ιδιωτικό τομέα αναμένεται να αποτελέσει ένα ακόμα σημείο αμφιλεγόμενο, το οποίο θα συζητηθεί μέσα στο 2010.

Το θέμα της ίδρυσης Ιατρικής Σχολής στην Κύπρο θα παραμείνει στάσιμο και το 2010, εν αναμονή αποφάσεων, αλλά και προβληματισμών, κατά πόσο το κλινικό μέρος της σχολής μπορεί να στεγαστεί κοντά στο νέο Γενικό Νοσοκομείο.

Οσον αφορά τον νόμο για απαγόρευση του καπνίσματος στους κλειστούς χώρους, αναμένουμε ότι το Υπουργείο Υγείας θα σταθεί ακλόνητο στις όποιες προσπάθειες εκ μέρους της Βουλής να αναβληθεί ή να τροποποιηθεί η εφαρμογή του.

Γεωργία και περιβάλλον

Μια ταραχώδης χρονιά, προβλέπεται για το Υπουργείο Γεωργίας το 2010. Η ρύθμιση των αγροτικών χρεών και το θέμα των επιδοτήσεων θα αποτελέσουν σημεία τριβής του Υπουργείου με τους Κύπριους αγρότες, λόγω και της κρίσης που θα μαστίζει την οικονομία. Δεν αποκλείονται μάλιστα μαζικές κινητοποιήσεις.

Παράλληλα το Υπουργείο θα συνεχίσει να ταλανίζεται από την διοικητική του αστάθεια και ίσως συνεχιστούν οι αντιπαραθέσεις ανώτερων διοικητικών στελεχών με τον Υπουργό Γεωργίας. Η παραίτηση ή αλλαγή του νυν Υπουργού Μιχάλη Πολυνείκη δεν είναι καθόλου απίθανη μέσα στο 2010.

Το Υπουργείο θα ασχοληθεί ιδιαίτερα με τον έλεγχο των λοιμωδών ασθενειών στα ζώα, σύμφωνα και με τις προδιαγραφές της ΕΕ και τις επιδοτήσεις που πήρε για τον σκοπό αυτό. Ωστόσο δεν αποκλείεται να προκύψουν ζητήματα κακοδιαχείρισης των κονδυλίων της ΕΕ, λόγω της μη αποτελεσματικής εφαρμογής των στόχων που τίθενται.

Η διαχείριση των ρύπων της κυπριακής βιομηχανίας σύμφωνα και με τις νέες δεσμεύσεις στη Σύνοδο της Κοπεγχάγης για το κλίμα και η ανάγκη ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα βρουν και φέτος την Κύπρο πίσω και το Υπουργείο Γεωργίας θα έχει τις δικές του ευθύνες.

Δυσκολίες θα παρουσιαστούν και στην κατοχύρωση του χαλουμιού ως παραδοσιακό προϊόν της Κύπρου με κίνδυνο να «χάσουμε την μπάλα», αν το Υπουργείο δεν κινηθεί γρήγορα.

Γύρω στο καλοκαίρι, και δεδομένου ότι δεν θα υπάρξει σημαντικά αυξημένη ροή νερού στα φράγματα λόγω βροχοπτώσεων, το Υπουργείο Γεωργίας θα αντιμετωπίσει και φέτος το πρόβλημα της λειψυδρίας και της ανάγκης περικοπών στο νερό.

Εργασία και κοινωνική πρόνοια

Τεστ για δυνατούς λύτες θα είναι το 2010 και για το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

Αντιμέτωπο με την αυξημένη ανεργία και ιδιαίτερα τις απολύσεις υπαλλήλων στην τουριστική βιομηχανία, το Υπουργείο θα πρέπει να καταρτίσει ένα άμεσο σχέδιο δράσης, τουλάχιστον για επίλυση των επικοινωνιακών προβλημάτων που θα προκύψουν. Το Υπουργείο μπορεί βέβαια να επικαλεστεί τα ήδη υπάρχοντα προγράμματα κατάρτισης και επανένταξης στην εργασία και την πολιτική για πάταξη της αδήλωτης εργασίας, αλλά ίσως αυτό δεν θα είναι αρκετό για το 2010.

Η Υπουργός Εργασίας Σωτηρούλλα Χαραλάμπους έχει όλα τα εχέγγυα για να διαχειριστεί την δύσκολη αυτή χρονιά, ωστόσο τα κακά οικονομικά του κράτους δεν θα της δώσουν μεγάλα περιθώρια ευελιξίας και οι κοινωνικές παροχές θα πρέπει αναγκαστικά να περιοριστούν. Το 2010 δεν θα δούμε περαιτέρω γενναιόδωρες παροχές προς τους συνταξιούχους, ενώ θα αυξηθούν οι πιέσεις από κοινωνικές ομάδες όπως οι πολύτεκνοι και οι τριμελείς οικογένειες.

Προκλήσεις αναμένεται και φέτος να προκύψουν από τις ελλείψεις σε ιδρύματα παροχής φροντίδας σε άτομα με ειδικές ανάγκες, ενώ το Υπουργείο θα πρέπει έμπρακτα πλέον να προχωρήσει στον στόχο της αποϊδρυματοποίησης.

Εσωτερικά Θέματα

Ο Υπουργός Εσωτερικών Νεοκλής Συλικιώτης θα συνεχίσει με περηφάνια να εξαγγέλλει την υλοποίηση του προγράμματος της διακυβέρνησης Δημήτρη Χριστόφια, προτάσσοντας την στεγαστική πολιτική για πρόσφυγες και μη.

Ωστόσο το μεγάλο στοίχημα θα είναι για το Υπουργείο και φέτος η διαχείριση της λαθρομετανάστευσης, του ασύλου και της ένταξης των νόμιμων αλλοδαπών στην κυπριακή κοινωνία. Τα μεταναστευτικά ρεύματα αναμένεται να αυξηθούν παγκοσμίως και η Κύπρος δεν θα αποτελέσει εξαίρεση. Το ίδιο και οι παράνομες αφίξεις μεταναστών μέσω κατεχομένων. Οι αντιδράσεις του γηγενούς πληθυσμού, καθώς οι αλλοδαποί θα κάνουν ολοένα και πιο αισθητή την παρουσία τους στην κυπριακή κοινωνία, αλλά και τα επεισόδια μεταξύ των ίδιων των αλλοδαπών, αναμένεται να αποτελέσουν έντονα παρατηρήσιμα κοινωνικά φαινόμενα το 2010.

Το Υπουργείο αναμένεται ότι θα διευθετήσει το θέμα των εκκρεμουσών υποθέσεων στο Κτηματολόγιο και στην Πολεοδομία, κυρίως για την είσπραξη εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ κατά τα προσεχή έτη.

Μείζον ζήτημα θα αποτελέσει και το 2010 η διευθέτηση τους ζητήματος της διαχείρισης υγρών και στερεών αποβλήτων για όλες τις επαρχίες, σύμφωνα με τις προδιαγραφές της ΕΕ. Η διαχείριση των αποβλήτων και του παλιού Νοσοκομείου, του οποίου η αιφνίδια κατεδάφιση προκάλεσε ανησυχίες στην κοινή γνώμη, αναμένεται να αποτελέσει ένα ακόμα αγκάθι για το Υπουργείο.

Μέσα στο 2010 το Υπουργείο θα συνεχίσει να δέχεται κριτική κυρίως από τον ΔΗΣΥ για το θέμα της παραχώρησης προσφυγικής ταυτότητας και στους εκ μητρογονίας πρόσφυγες. Ο Υπουργός θα επικαλεστεί την ανάγκη διαβουλεύσεων με όλα τα κόμματα και την Βουλή, στην προσπάθειά του να κερδίσει χρόνο για ένα θέμα που δεν αναμένεται να διευθετηθεί ούτε και φέτος.

Εμπόριο, Τουρισμός και Βιομηχανία

Οι τιμές των αγαθών, μεταξύ των οποίων του κρέατος, των φθαρτών, αλλά των καυσίμων, αναμένεται να απασχολήσουν και φέτος τον Υπουργό Εμπορίου, κυρίως στις αρχές του έτους.

Η μεγάλη πρόκληση όμως για το 2010 θα είναι ο τουρισμός, ο οποίος παρά τα μέτρα που ανακοινώθηκαν αναμένεται να σημειώσει ραγδαία πτώση. Ωστόσο εκτός από την οικονομική κρίση η οποία θα κρατήσει τους Βρετανούς κυρίως τουρίστες μακριά από το νησί, το Υπουργείο Εμπορίου θα έχει να αντιμετωπίσει και το αυξημένο κόστος για τις αεροπορικές εταιρίες με προορισμό την Κύπρο, εξαιτίας των αυξημένων τελών του νέου αεροδρομίου Λάρνακας. Δυστυχώς το Υπουργείο δεν φαίνεται ότι θα μπορέσει αποτελεσματικά να αποτρέψει την κρίση στον τουρισμό και στα κέντρα αναψυχής, με αποτέλεσμα να υπάρξει αυξημένη δυσαρέσκεια.

Η εκστρατεία προβολής της Κύπρου ως διεθνούς επιχειρηματικού κέντρου παροχής υπηρεσιών, θα συνεχίσει και το 2010 σε διάφορες χώρες, ωστόσο δεν αναμένεται να υπάρξουν εντυπωσιακά αποτελέσματα.

Αγώνα δρόμου θα κληθεί να δώσει το Υπουργείο προκειμένου να πετύχει την ανάπτυξη στην Κύπρο, των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με στόχο την μείωση των θερμοκηπιακών αερίων.

Συγκοινωνίες και δημόσια εργα

Έτος έργων και όχι λόγων αναμένεται να είναι το 2010 για το Υπουργείο Συγκοινωνιών, σύμφωνα με τις μέχρι τώρα εξαγγελίες του Υπουργού Συγκοινωνιών Νίκου Νικολαΐδη. Σε αντίθετη περίπτωση θα θεωρηθεί ότι το Υπουργείο απέτυχε παταγωδώς.

Η μετάβαση στην ψηφιακή τηλεόραση θα μπει στην ζωή μας το 2010, με τις πρώτες ψηφιακές εκπομπές να αναμένεται να ξεκινήσουν το αργότερο τον Μάιο, με την ολοκλήρωση των διαβουλεύσεων για την ανάθεση και της ιδιωτικής άδειας. Παράλληλα η Κύπρος θα προετοιμάζεται για τον τερματισμό των αναλογικών μεταδόσεων τον Ιούλιο του 2011 και την κατάργηση των υφιστάμενων τηλεοπτικών αδειών.

Εξελίξεις αναμένονται και στο θέμα των δημόσιων μεταφορών, με τον Υπουργό Συγκοινωνιών να έχει προαναγγείλει την έναρξη λειτουργίας, του νέου, αναβαθμισμένου συστήματος δημόσιων μεταφορών την 1η Ιουνίου 2010. Το σύστημα περιλαμβάνει και μονοδρόμηση τμημάτων κάποιων λεωφόρων, ώστε να βοηθηθεί η κυκλοφορία.

Τον Ιανουάριο του 2010 αναμένεται να αρχίσει και η διαπλάτυνση και αναβάθμιση του αυτοκινητόδρομου Λευκωσίας – Λεμεσού από τον κόμβο Λατσιών μέχρι την Αλάμπρα με έξι λωρίδες και με κόμβους μέσω των οποίων θα διοχετεύεται η τροχαία κίνηση δυτικά και ανατολικά. Το έργο αναμένεται να ολοκληρωθεί σε δυόμισι περίπου χρόνια.

Οσο για τον πολυσυζητημένο δρόμο Πάφου – Πόλεως Χρυσοχούς, ούτε και φέτος αναμένεται φως στην άκρη του τούνελ.

Ο Υπουργός Συγκοινωνιών θα πρέπει να εξετάσει φέτος και το θέμα που έχει προκύψει με τα αυξημένα τέλη του νέου αεροδρομίου Λάρνακας.

Θέματα παιδείας και πολιτισμού

Το θέμα της γρίπης Α και του κλεισίματος ή μη των σχολείων της Κύπρου, αναμένεται να απασχολήσει έντονα το Υπουργείου Παιδείας τουλάχιστον κατά τους πρώτους μήνες του έτους. Το Υπουργείο θα κατηγορηθεί για έλλειψη πολιτικής στην αντιμετώπιση της πανδημίας, αφού τα κρούσματα στα σχολεία θα συνεχίσουν να είναι αυξημένα. Υπό την πίεση των επικρίσεων κάποια σχολεία ίσως κλείσουν μεταξύ Ιανουαρίου και Μαρτίου.

Το θέμα της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης θα απασχολήσει και φέτος το Υπουργείο, χωρίς ωστόσο να οδηγείται σε συγκεκριμένη κατάληξη για ακόμα μια χρονιά.

Πάντως σε συνδυασμό με τις κρίσιμες εξελίξεις που αναμένονται φέτος στο κυπριακό, ο Υπουργός Παιδείας προβλέπεται να ρίξει κάπως τους τόνους όσον αφορά τους στόχους του για αλλαγή των βιβλίων της ιστορίας και δημιουργίας κουλτούρας ειρηνικής συμβίωσης, τουλάχιστον μέχρι να ξεκαθαρίσει το σκηνικό. Αργότερα πιθανόν να επανέλθει δριμύτερος.

Το θέμα των πανεπιστημίων και της επιστημονικής έρευνας θα αποτελέσουν πονοκέφαλο για την Κυβέρνηση. Τα ήδη περιορισμένα κονδύλια για την έρευνα θα περιοριστούν ακόμη περισσότερο με αφορμή την οικονομική κρίση, ενώ αναμένεται επιδείνωση της κρίσης στις σχέσεις Ανοικτού Πανεπιστημίου-Κυβέρνησης. Επίσης το θέμα των παρεμβάσεων στο Πανεπιστήμιο Κύπρου για θέματα διορισμών δεν αναμένεται να κοπάσει εύκολα.

Όσο για τον τομέα του πολιτισμού, δεν αναμένεται εντός του 2010 οποιαδήποτε σημαντική εξέλιξη. Το νέο κτίριο του ΘΟΚ δεν αναμένεται να ολοκληρωθεί πριν το 2011, ενώ όσον αφορά στο Μέγαρο Πολιτισμού, ευχόμαστε πραγματικά να μπορέσει να ολοκληρωθεί μέχρι το 2012 με την ανάληψη της Προεδρίας από την Κύπρο.

Δικαιοσύνη και δημόσια τάξη

Βία στα γήπεδα και όχι μόνον. Τα φαινόμενα δεν φαίνεται να κοπάζουν μέσα στο 2010, αλλά μάλλον θα επιδεινωθούν, οπότε η Αστυνομία θα πρέπει να αυξήσει την επαγρύπνησή της για πρόληψη, αποτελεσματική καταστολή και παραδειγματική τιμωρία των ενόχων, αν δεν επιθυμεί η κατάσταση να ξεφύγει οριστικά από τον έλεγχό της.

Ακόμα ένα πρόβλημα που θα πρέπει να αντιμετωπίσει η κυπριακή αστυνομία, είναι η αποκατάσταση του καταρρακωμένου προφίλ της. Και αυτή την χρονιά δεν θα λείψουν ομαδικές αντιδράσεις κατά της Αστυνομίας, από οργανωμένα σύνολα ή ομάδες νεαρών.

Το Υπουργείο Δικαιοσύνης θα πρέπει επίσης να αντιμετωπίσει τα πολλαπλά προβλήματα που θα προκύψουν λόγω της καθυστέρησης των έργων αναβάθμισης υποδομής των Κεντρικών Φυλακών, αλλά και των χώρου κράτησης λαθρομεταναστών.

Η εκδίκαση της υπόθεση της «Ηλιος» αναμένεται να είναι μια από τις σημαντικότερες υποθέσεις που θα απασχολήσουν την δικαιοσύνη το 2010.

Καθόλου παράξενο εντός του 2010 να παρατηρηθεί και έξαρση της εγκληματικότητας στην Κύπρο, εξαιτίας πολλών παραγόντων όπως η οικονομική κρίση, η αύξηση των παράνομων μεταναστών και η διεύρυνση του φαινομένου της τοκογλυφίας.

Τέλος, απρόβλεπτες φαντάζουν στο παρόν στάδιο οι εξελίξεις σχετικά με την πρωτοφανή υπόθεση της σύλησης του μνήματος του αείμνηστου τέως Προέδρου Τάσσου Παπαδόπουλου και της κλοπής του λειψάνου. Αναμένεται ότι, αργά ή γρήγορα, η αναζήτηση της αλήθειας θα λάβει συγκεκριμένες κατευθύνσεις.

Οικονομία

Το Υπουργείο Οικονομικών θα έχει ίσως το δυσκολότερο έργο εντός του 2010. Τα έσοδα αναμένεται να είναι μειωμένα και οι απαιτήσεις τόσο σε επιδόματα όσο και αναπτυξιακές δαπάνες αυξημένες, με αποτέλεσμα κάποια σημαντικά έργα να μείνουν πίσω.

Σύμφωνα και με τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το έλλειμμα για το 2009 θα ξεπεράσει σημαντικά το όριο του 3%, με περαιτέρω δημοσιονομική επιδείνωση στο 5% του ΑΕΠ το 2010 και σχεδόν 6% του ΑΕΠ το 2011. Οπως ανέφερε πρόσφατα μάλιστα ο Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας Αθανάσιος Ορφανίδης η επιδείνωση της κυπριακής οικονομίας προβλέπεται ότι θα είναι δομικής φύσης και τείνει αναπόφευκτα να οδηγήσει την Κύπρο σε διαχρονικά ψηλά ελλείμματα αλλά και υπό την διαδικασία επιτήρησής της από την ΕΕ. Η Κεντρική Τράπεζα προβλέπει μάλιστα ότι χωρίς αλλαγές στην δημοσιονομική πολιτική δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο το έλλειμμα να ξεπεράσει το 6% και το 2010 και το 2011.

Το στοίχημα για το Υπουργείο Οικονομικών το 2010 είναι η δημοσιονομική εξυγίανση, η οποία περιλαμβάνει τις πολυσυζητημένες τομές στον δημόσιο τομέα και την πάταξη της φοροδιαφυγής.

Το Υπουργείο Οικονομικών θα προχωρήσει εντός του 2010 στην έκδοση τετραετών χρεογράφων ύψους 1 δις ευρώ στις ξένες αγορές, υπολογίζοντας ότι με τα τετραετή ομόλογα τα επιτόκια θα μειωθούν κατά 1% και θα υπάρξει μείωση στο κόστος του χρήματος στην Κύπρο κατά 500 εκ. ευρώ. Είναι επίσης πολύ πιθανή η έκδοση και επταετών ομολόγων εντός του έτους, συντείνοντας ακόμα περισσότερο στην εκτόξευση του δημόσιου δανεισμού.

Άμυνα

Κρίση ταυτότητας αναμένεται να περάσει το 2010 το Υπουργείο Αμυνας και γενικότερα η αμυντική θωράκιση της Κυπριακής Δημοκρατίας, ανάλογη με αυτή του 2004. Οι προσπάθειες επίλυσης του κυπριακού θα καταστήσουν την Εθνική Φρουρά μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας και τα στελέχη της προβληματισμένα για το κατά πόσο θα βρεθούν στο ταμείο ανεργίας.

Ως εκ τούτου οι περισσότερες διαδικασίες που αφορούν στην ΕΦ θα παγώσουν, δεν θα γίνεται ανανέωση των οπλικών συστημάτων, θα διαλύονται μονάδες κυρίως της Εθνοφυλακής, ενώ δεν αναμένονται σημαντικές αλλαγές όσον αφορά στην μείωση της στρατιωτικής θητείας. Η μόνη περίπτωση να αλλάξει κάτι δραματικά είναι η επίτευξη λύσης στο κυπριακό εντός του 2010.

Η ελληνοκυπριακή πλευρά παραμένει πιστή στην πρότασή της για αποστρατικοποίηση, γεγονός που, αν γίνει πραγματικότητα, θα φέρει το τέλος της Εθνικής Φρουράς και των δυνατοτήτων αυτόνομης άμυνας του κυπριακού κράτους.

Ταυτόχρονα, θα φέρει το τέλος του Υπουργείου Άμυνας, τουλάχιστον με την δομή που έχει σήμερα. Κατά συνέπεια, το πιο σημαντικό ερώτημα που αφορά στο έργο του εν λόγω Υπουργείου για την επόμενη χρονιά, είναι το κατά πόσον θα υπάρχει.

Εξωτερικές Σχέσεις

Το Υπουργείο Εξωτερικών θα ασχοληθεί σε μεγάλο βαθμό με τα ζητήματα της συμμετοχής της Κύπρου στην ΕΕ, όπως οι θέσεις μας στην COREPER, οι σχέσεις μας με τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και τα Κράτη Μέλη, αλλά και με την προετοιμασία για την άσκηση της προεδρίας της ΕΕ από την Κύπρο το 2012.

Και το 2010 θα συνεχίσει να αναζητείται η φόρμουλα για την αποτελεσματικότερη δυνατή συμμετοχή μας στην ενωμένη Ευρώπη, ενώ αρκετές υπηρεσίες θα παραμείνουν υποστελεχωμένες. Παράλληλα φαίνεται ότι θα συνεχιστούν τα προβλήματα συντονισμού μεταξύ των διαφόρων υπηρεσιών αλλά και με το Προεδρικό, όπως φάνηκε και από την μάλλον αναποτελεσματική διαχείριση του ζητήματος της έκθεσης της Επιτροπής για την αξιολόγηση της Τουρκίας, αλλά και από την καθυστερημένη δραστηριοποίηση της Κύπρου σε επίπεδο Συμβουλίου και Κρατών Μελών για την προώθηση των θέσεών μας.

Αυτό που απαιτείται σε επίπεδο Υπουργείου είναι η εξεύρεση μιας καλύτερης φόρμουλας συντονισμού μεταξύ των διαφόρων υπηρεσιών του Υπουργείου, του Προεδρικού, της Μόνιμης Αντιπροσωπείας και των Ευρωβουλευτών για την αποτελεσματικότερη προώθηση των συμφερόντων της Κύπρου στην ΕΕ.

Ωστόσο οι πολιτικές εξελίξεις και η διαφαινόμενη κινητικότητα και προσπάθεια κλεισίματος του κυπριακού δεν θα δώσουν στο Υπουργείο μεγάλα περιθώρια ελιγμών, αφού θα πρέπει να συντονίζεται και να εξυπηρετεί την κεντρική πολιτική της Κυβέρνησης. Ας μην γελιόμαστε, το Υπουργείο δεν πρόκειται να δράσει ως ανεξάρτητη υπηρεσία παραγωγής διπλωματίας, αλλά ως όργανο προαγωγής της πολιτικής που θα εκπηγάζει από το Προεδρικό.

Με αυτή την έννοια δεν πρέπει να αναμένεται οποιαδήποτε σύγκρουση ή διάσταση απόψεων ανάμεσα στον Υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Κυπριανού και το Προεδρικό.

Τα κυκλώματα των δουλεμπόρων

Το κόστος για να έρθει ένας μετανάστης στην Κύπρο ώστε να εργαστεί νόμιμα ως εργάτης είναι συνήθως σε ένα νόμιμο ατζέντη 1000-1800 ευρώ, κόστος το οποίο κανονικά πρέπει να καταβάλει ο εργοδότης. Πολλές φορές ωστόσο η διαδικασία γίνεται μέσω εσωτερικών κυκλωμάτων αλλοδαπών, σε συνεργασία πάντα με Κύπριους, η ταρίφα των οποίων μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη. Η «μαφία» των σύγχρονων δουλεμπόρων, η οποία αποτελείται από αλλοδαπούς που διαμένουν ήδη νόμιμα στην χώρα υποδοχής, μπορεί να φτάνει στα 10,000 ευρώ για τους άντρες και μέχρι τα 5000 ευρώ για τις γυναίκες, κόστος το οποίο καταβάλλουν οι ίδιοι οι αλλοδαποί. Τα κυκλώματα φέρνουν κάποιους από τους αλλοδαπούς παράνομα από τα κατεχόμενα, ενώ άλλους σε συνεργασία με εδώ ατζέντηδες, οι οποίοι νομιμοποιούν με αυτό τον τρόπο την διαδικασία, βρίσκοντάς τους εργοδότη κ.τ.λ. Πολλές φορές η άγνοια ενός αλλοδαπού για την διαδικασία τον οδηγεί στο να πληρώσει ένα δυσανάλογα υψηλό ποσό σε σχέση με αυτό που θα πλήρωνε κανονικά, εφόσον πληρούσε τα κριτήρια και εργοδοτείτο νόμιμα στην Κύπρο. Μάλιστα τα άτομα του κυκλώματος παίρνουν τα χαρτιά του μετανάστη κατά την άφιξή του στην Κύπρο, τα δίνουν στον εργοδότη ο οποίος τα κατακρατεί και παίρνουν την ανάλογη προμήθεια.

Πώς οι νόμιμοι γίνονται παράνομοι

Το γεγονός ότι ο εργοδότης κατακρατεί τα επίσημα έγγραφα του αλλοδαπού είναι ήδη παράνομο, ωστόσο συμβαίνει σε πολλές περιπτώσεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο μετανάστης, που για οποιοδήποτε λόγο δεν είναι ικανοποιημένος με τις συνθήκες εργασίας του, έχει μπροστά του μόνο έναν δρόμο: Τον δρόμο της παρανομίας.

Πολλές φορές εργοδότες δεν πληρώνουν τον αλλοδαπό για μεγάλο χρονικό διάστημα. Σε τέτοιες περιπτώσεις ο μετανάστης δικαιούται να ζητήσει ένα χαρτί (το λεγόμενο release), με το οποίο νόμιμα μπορεί μέσα σε δύο μήνες να βρει άλλον εργοδότη. Σε δύο μήνες, εάν δεν βρει άλλον εργοδότη, καθίσταται πλέον παράνομος. Αυτό που συμβαίνει συχνά σε παρόμοιες περιπτώσεις είναι ότι ο εργοδότης, ο οποίος αρνείται να πληρώσει τον αλλοδαπό, αρνείται και να του δώσει το λεγόμενο release. Συνεχίζει λοιπόν να κατακρατεί τα χαρτιά του, καθιστώντας τον αμέσως παράνομο σε περίπτωση που φύγει. Παράλληλα μπορεί να τον καταγγείλει στην Αστυνομία για κάποιο αδίκημα, η οποία εφόσον τον βρει θα εκδώσει ένταλμα σύλληψης και απέλασης. Πολλοί από τους αλλοδαπούς, οι οποίοι εγκαταλείπουν τον εργοδότη τους χωρίς τα απαραίτητα έγγραφα, καταφεύγουν στα κατεχόμενα.

Από την άλλη υπάρχουν περιπτώσεις εργοδοτών που παραπονιούνται ότι ο αλλοδαπός ή αλλοδαπή, κυρίως οικιακή βοηθός, έφυγε παράνομα από το σπίτι ενώ την πλήρωναν κανονικά. Θεωρούν μάλιστα ως αναγκαίο κακό την κατακράτηση των εγγράφων του αλλοδαπού, για τον οποίο πλήρωσαν για να έρθει στην Κύπρο, ως κάποιου είδους επιβεβαίωση ότι δεν θα τους εγκαταλείψει με την πρώτη ευκαιρία. Πόσες φορές ωστόσο μια αλλοδαπή οικιακή βοηθός, ενώ φθάνει στην Κύπρο με συγκεκριμένους όρους εργασίας (φροντίδα ηλικιωμένων ή ασθενών), καταλήγει να κάνει οτιδήποτε άλλο σε σπίτια μελών της οικογένειας, πολλές φορές χωρίς το ανάλογο αντίτιμο. Συχνά μάλιστα η φροντίδα ηλικιωμένου είναι μόνο η πρόφαση για να μπορέσει να φέρει κάποιος στην Κύπρο οικιακή βοηθό χαμηλού κόστους, με τις αρμόδιες υπηρεσίες να κάνουν τα στραβά μάτια και να μην ελέγχουν κατά πόσο ο αλλοδαπός χρησιμοποιείται όντως για την εργασία για την οποία προσλήφθηκε.

Το συμπέρασμα είναι ότι οι Κύπριοι εργοδότες, δεν θα έπρεπε να απαιτούν νομότυπη συμπεριφορά από τον αλλοδαπό, από την στιγμή που οι ίδιοι, από την πρώτη στιγμή που τον φέρνουν στην Κύπρο, παραβιάζουν τους όρους εργοδότησής του.

Ζήτησε κι εσύ άσυλο, μπορείς!

Χιλιάδες αιτήσεις πολιτικού ασύλου φτάνουν κάθε χρόνο στα αρμόδια τμήματα του Υπουργείου Εσωτερικών. Θεωρητικά κάθε αλλοδαπός μπορεί να αιτηθεί πολιτικού ασύλου και να παραμείνει στην Κύπρο νόμιμα, μέχρι την εξέταση της αίτησής του. Η διαδικασία είναι απλή: Ο αιτητής συμπληρώνει κάποια έντυπα και τα καταχωρεί στην αρμόδια υπηρεσία.

Στην Κύπρο, σκόπιμα ή μη, έχει περάσει στους αλλοδαπούς η νοοτροπία ότι η αίτηση πολιτικού ασύλου πρέπει να γίνει μέσω δικηγόρου. Ίσως γιατί οι περισσότεροι αιτητές γνωρίζουν ότι τελικά δεν θα πάρουν πολιτικό άσυλο. Πολλοί από αυτούς μάλιστα ζουν ήδη για κάποια χρόνια στην Κύπρο με το καθεστώς του «φοιτητή». Συνήθως οι δικηγόροι στους οποίους καταφεύγουν οι αιτητές, δεν ενδιαφέρονται αν ο αλλοδαπός έχει πιθανότητες ή όχι να πάρει πολιτικό άσυλο. Απλώς χρεώνουν περίπου 1000 ευρώ για κάθε αίτηση που υποβάλλουν, με την οποία ο αλλοδαπός εξασφαλίζει ένα χαρτί για να παραμείνει στην Κύπρο μέχρι να εξεταστεί η υπόθεσή του και με βάση το οποίο μπορεί να εργάζεται ή να παίρνει κάποιο επίδομα ανεργίας.

Ο χρόνος εξέτασης των αιτήσεων πολιτικού ασύλου μέχρι πρόσφατα κυμαινόταν από έξι μήνες έως και τέσσερα χρόνια, στα οποία ο αλλοδαπός μπορούσε να μένει νόμιμα και να εργάζεται στην Κύπρο. Στόχος του Υπουργείο Εσωτερικών είναι να συντομεύσει όσο γίνεται περισσότερο τις διαδικασίες με το μέγιστο διάστημα αναμονής να είναι οι έξι μήνες. Ωστόσο, παρόλο που η εξέταση πολλών αιτήσεων έχει ήδη επισπευτεί αυτό δεν ισχύει καθολικά.

Το πρόβλημα που δημιουργείται είναι ότι μέσα σε όλον αυτό τον κυκεώνα των αιτήσεων πολιτικού ασύλου, οι αιτήσεις που όντως έχουν βάση χάνονται. Για αρμόδιο λειτουργό που έχει να εξετάσει για παράδειγμα 1000 αιτήσεις, εκ των οποίων οι 900 γράφουν ψέματα, η διαδικασία της μηχανικής απόρριψης των αιτήσεων έρχεται πλέον ως φυσικό επακόλουθο.

Ουκ ολίγες φορές οι αιτήσεις πολιτικού ασύλου είναι «στημένες» με σκοπό να «ξεγελάσουν» τους κρατικούς μηχανισμούς. Σε άλλες περιπτώσεις αλλοδαποί παίρνουν την «συμβουλή» να σκίζουν τα διαβατήρια και τα άλλα έγγραφά τους ώστε να είναι δύσκολο να απελαθούν. Πολλές φορές Ελληνοκύπριοι «μεσάζοντες», συνεργαζόμενοι με τα κυκλώματα των σύγχρονων δουλεμπόρων, προσπαθούν ακόμα και να νομιμοποιήσουν αδιακρίτως αλλοδαπούς που φθάνουν από τα κατεχόμενα.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ακόμα και ο αλλοδαπός που δικαίως βρίσκεται στην Κύπρο και που δικαιούται για τους σωστούς λόγους να παραμείνει, ταυτίζεται στα μάτια των καχύποπτων πλέον λειτουργών που έχουν να κάνουν με την εξέταση των αιτήσεων με τους «κομπιναδόρους» και τις στημένες αιτήσεις.

Θα ήταν πολύ πιο συνετό, πιο ωφέλιμο και ανθρωπιστικά ευαίσθητο αν όλοι όσοι εμπλέκονταν στη διαδικασία υποβολής αιτήσεων εκ μέρους ενός αλλοδαπού, εξέταζαν κατά πόσο υπάρχει νόημα στην αίτησή του. Κι εδώ την ευθύνη δεν την έχουν μόνοι οι δικηγόροι.

Κάποιες Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις που έχουν ως στόχο να στηρίξουν τους αλλοδαπούς, ίσως από υπερβάλλοντα ζήλο, θεωρούν ότι οι περισσότερες αν όχι όλες οι αιτήσεις πολιτικού ασύλου πρέπει να γίνουν αποδεκτές. Ιδεολογικά πλέον παίρνουν το μέρος του αλλοδαπού σε κάθε περίπτωση και όταν δεν το επιτρέπει ο νόμος βρίσκουν διάφορα «παράθυρα», για να τον κρατήσουν στην Κύπρο. Αυτό όμως θα σήμαινε παντελή κατάργηση του κράτους και των αρμόδιων θεσμών που ελέγχουν την εισδοχή αλλοδαπών. Ο ρόλος των συγκεκριμένων ΜΚΟ είναι αναμφισβήτητα σημαντικός και καλύπτουν ένα κενό που υπάρχει όσον αφορά τη στήριξη των αλλοδαπών. Ωστόσο θα ήταν χρησιμότερες για τους αλλοδαπούς που όντως έχουν το δικαίωμα να μείνουν νόμιμα στην χώρα μας, αν δεν υποστήριζαν αδιακρίτως κάθε περίπτωση που έπεφτε στα χέρια τους.

Ενας πρακτικός τρόπος να αλλάξει η κατάσταση είναι η συντόμευση της διαδικασίας, εξέτασης των αιτήσεων. Εξίσου όμως σημαντική είναι και η δημιουργία δικαστηρίου για αλλοδαπούς που να εξετάζει σε σύντομο χρονικό διάστημα την ουσία των αιτήσεων και να βγάζει αποφάσεις με πραγματικά νομικά κριτήρια. Αυτή την στιγμή υπάρχει μια Επιτροπή στο Υπουργείο Εσωτερικών στην οποία κάποιοι δημόσιοι υπάλληλοι εξετάζουν μηχανικά τις αιτήσεις και κυρίως συντάσσουν εκθέσεις για το πώς πρέπει να απορριφτεί, εξαιτίας των λόγων που προαναφέραμε. Η έρευνα που γίνεται είναι συνήθως υποτυπώδης.

Οι εργατικοί πλην τίμιοι φοιτητές

Ένας εύκολος και απλός τρόπος να τροφοδοτείται η αγορά με φθηνά εργατικά χέρια μεταναστών, αλλά και να κερδίζουν ορισμένα κυπριακά «επιχειρηματικά μυαλά», είναι η είσοδος μεταναστών από τρίτες χώρες με το καθεστώς του φοιτητή.

Οι ιδιοκτήτες ιδιωτικών κολλεγίων φέρνουν καθόλα νόμιμα αλλοδαπούς φοιτητές, οι οποίοι μπορούν στον ελεύθερό τους χρόνο να ασκούν κάποιο επάγγελμα ως πρακτική στο πλαίσιο των σπουδών τους. Τις περισσότερες φορές ωστόσο οι φοιτητές αυτοί κάθε άλλο παρά φοιτητές είναι και κάθε άλλο παρά στον ελεύθερό τους χρόνο δουλεύουν. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι, αντί αυτού, παρακολουθούν τα μαθήματά τους στο κολλέγιο, εάν και όποτε προκύψουν, αφού δεν είναι λίγες οι φορές που και οι ίδιοι οι καθηγητές τους απουσιάζουν.

Από συνομιλίες με τους ίδιους τους αλλοδαπούς διαπιστώσαμε ότι οι περισσότεροι από αυτούς δεν έρχονται στην Κύπρο για να σπουδάσουν αλλά για να βρουν τρόπο να εργαστούν. Μάλιστα θεωρούν τα δίδακτρα που καταβάλλουν στο κολλέγιο ως το αντίτιμο που πρέπει να πληρώσουν στον «μεσάζοντα» για να μείνουν στην Κύπρο. Αν διαπιστώσουν ότι σε κάποια άλλη χώρα μπορούν να εργαστούν καταβάλλοντας λιγότερα χρήματα, δεν έχουν κανένα πρόβλημα να εγκαταλείψουν τις σπουδές τους.

Το κράτος θα μπορούσε να παρέμβει πιο δυναμικά σε αυτή την περίπτωση, ελέγχοντας περισσότερο το καθεστώς εργασίας των αλλοδαπών και ίσως ζητώντας από τα ίδια τα κολλέγια να βρίσκουν κάποια απασχόληση στους φοιτητές σχετική με τις σπουδές τους, μέσω συνεργασίας τους με επιχειρήσεις. Ποιους όμως συμφέρει αυτός ο έλεγχος; Τους κολλεγιάρχες που αναμφίβολα κερδίζουν, ή την κυπριακή οικονομία, λαμβάνοντας υπόψη ότι πολλές επιχειρήσεις δεν θα ήταν ίσως βιώσιμες χωρίς την εργασία των ξένων φοιτητών;

Όλα του γάμου εύκολα και του διαζυγίου… ευκολότερα

Η συντηρητική κοινωνία της Κύπρου συνήθως δεν εγκρίνει τους μεικτούς γάμους. Είναι όμως και ένα κομμάτι καθόλα ευυπόληπτων πολιτών που κάνουν ό,τι περνά από το χέρι τους για να τους προωθήσουν. Οι λόγοι και σε αυτή την περίπτωση είναι κυρίως οικονομικοί και όχι ανθρωπιστικοί.

Η ταρίφα για έναν εικονικό γάμο μεταξύ Κύπριου ή κοινοτικού με έναν αλλοδαπό από τρίτη χώρα, ώστε να εξασφαλίσει την διαμονή του στην Κύπρο, φτάνει στα 7000 ευρώ. Τα λεφτά τα καρπώνονται βέβαια συγκεκριμένα κυκλώματα που αποτελούνται από δικηγόρους, Κύπριους και ξένους, που δικαιούνται νόμιμα να μένουν στην Κύπρο. Οι «προξενητές» αναλαμβάνουν να βρίσκουν εικονικό σύντροφο στον αλλοδαπό που είναι διατεθειμένος να πληρώσει και κάνουν όλα του γάμου εύκολα και όλα του διαζυγίου που ακολουθεί ευκολότερα.

Πριν κλείσουμε όμως θα ήταν παράλειψή μας να μην αναφερθούμε στους ανθρώπους εκείνους που ίσως ευθύνονται περισσότερο για την γκετοποίηση των αλλοδαπών και την ρετσινιά που χαρακτηρίζει κάποιες περιοχές. Αυτοί είναι οι ιδιοκτήτες σπιτιών ή καταστημάτων, κυρίως στο κέντρο πόλεων. Αυτοί διαθέτουν συνήθως παλιά διαμερίσματα ή καταστήματα τα οποία νοικιάζουν σε πολλούς αλλοδαπούς με χαμηλό ενοίκιο στον κάθε ένα. Οι ίδιοι ωστόσο κερδίζουν πολύ περισσότερα με το να φιλοξενούν πολλούς αλλοδαπούς μαζί, οι οποίοι δίνουν «από λίγα ο καθένας», παρά αν τα ενοικίαζαν σε ένα άτομο, το οποίο θα κατέβαλλε μεγαλύτερο ενοίκιο αλλά θα έμενε μόνο του.

Και σε αυτή την περίπτωση οφείλει να παρέμβει το κράτος με την θέσπιση εκείνων των νομοθεσιών που δεν θα επιτρέπουν σε μεγάλο αριθμό ατόμων να μένει ταυτόχρονα στο ίδιο σπίτι αλλά και με τακτικότερους ελέγχους για το κατά πόσο τηρούνται οι αναγκαίες συνθήκες υγιεινής.

Εκείνη ήταν η πρώτη φορά που ένιωσα ότι κάποιος ήθελε εμάς, την νέα γενιά, μέτρια και συγκρατημένη. Εντός κάποιων προδιαγεγραμμένων ορίων, που ήταν ασφαλή και δοκιμασμένα. Ως έφηβη επαναστάτησα και χλεύασα την συντηρητική καθηγήτρια. Τώρα, έχοντας σχεδόν τα διπλάσια χρόνια, μπορώ να σκεφτώ ότι ίσως και να προσπαθούσε να μας προστατεύσει.

Το να είσαι άνω του μετρίου και να προσπαθείς πάντα για το καλύτερο, είναι μια διαδικασία βασανιστική. Ποτέ δεν είσαι ικανοποιημένος, πάντα ψάχνεις το καλύτερο, το διαφορετικό, το ιδεατό, όμως αυτός ο αγώνας είναι άνισος γιατί ως άνθρωπος είσαι πεπερασμένος. Αδυναμίες, πάθη, σωματική και ψυχική κούραση, ακόμα και τεμπελιά, σε κρατάνε πίσω, σε κάνουν να τα παρατάς πολύ πιο εύκολα από ό,τι ήθελες. Αν είσαι και λίγο φιλόσοφος καταλαβαίνεις πως το να ψάχνεις την τελειότητα σε μικρά καθημερινά πράγμα είναι ίσως μάταιο. Με λίγα λόγια, η αναζήτηση του τέλειου και του υψηλού είναι μια κουραστική, επώδυνη υπόθεση.

Ίσως αυτό να φοβάται και ο μέσος όρος των ανθρώπων οι οποίοι, κολλημένοι στην δική τους μετριότητα, ποθούν να παρασύρουν σε αυτήν όσους μπορούν περισσότερους. Αυτός που προσπαθεί πάντα για το καλύτερο α) χαλάει την πιάτσα, β) ξεβολεύει τους υπόλοιπους, γ) μας δείχνει την δική μας μετριότητα. Για αυτό και συνήθως τις μεγάλες προσπάθειες ακολουθεί εξαντλητική κριτική, παρεμβολή εμποδίων και ίσως παραγκωνισμός.

Υπάρχουν ωστόσο περιπτώσεις που «οι άλλοι» δεν οργίζονται και τόσο με το υψηλότερο επίπεδο. Αυτό συμβαίνει σε τρεις περιπτώσεις: Είτε όταν ο «τέλειος» είναι κάτι πολύ διαφορετικό και μακρινό από εμάς, είτε όταν μας πείθει ότι είναι ένας από εμάς και αφιερώνει την τελειότητά του για χάρη μας, είτε όταν ο «τέλειος» σε έναν τομέα έχει ένα εμφανές ψεγάδι ή δυσλειτουργία σε άλλον τομέα. Εκεί εμείς, οι μέτριοι, μπορούμε να βάλουμε λίγο νερό στο κρασί μας.

Δεν ξέρω αν η μετριότητα κρατά την κοινωνία μας στάσιμη. Δεν ξέρω τι θα γινόταν αν όλοι αναζητούσαμε πάντα τα μεγάλα και τα υψηλά. Ωστόσο έχω την αμυδρή εντύπωση ότι τα μεγάλα και τα υψηλά δεν μπορούν εκ των πραγμάτων να είναι πολλά. Ο ενικός ταιριάζει περισσότερο σε αυτές τις έννοιες. Το μεγάλο και το υψηλό και, κατ’ επέκταση, το τέλειο, είναι για τον καθένα μας μόνο ένα. Και αυτό θα μπορούσε να ονομαστεί ο στόχος της ζωής μας. Αν τον βρίσκαμε και δίναμε σε αυτόν όλες μας τις δυνάμεις, ίσως τότε να ήμασταν αληθινά ευτυχισμένοι.

- Έλενα Χ.

- Εχετε κάποια συγγένεια με τον υπαστυνόμο Χ;

- Οχι.

- Σίγουρα;

- Ε, ναι…

- Ε τότε που ξέρω το όνομα σας;

- Δεν ξέρω.

- Ο πατέρας σας τι δουλειά κάνει;

Μια συνέντευξη στην Επιτροπή Δημόσιας Υπηρεσίας μπορεί να αρχίσει με τον πιο πάνω θεωρητικά ανώδυνο τρόπο και να εξελιχθεί με τρόπους πέραν πάσης φαντασίας, λογικής και αξιοκρατίας. Οι περιπτώσεις που αναφέρονται σε αυτό το άρθρο είναι σχετικά πρόσφατες και σχετίζονται με εμπειρίες υποψηφίων που είτε προσλήφθηκαν, είτε απορρίφθηκαν από την Ε.Δ.Υ. Ονόματα έχουν για ευνόητους λόγους τροποποιηθεί, όμως τα περιστατικά δεν είναι φανταστικά και έχουν απόλυτη σχέση με την πραγματικότητα.

Ποια είναι όμως η ΕΔΥ; Πρόκειται για πενταμελή επιτροπή διορισμένη από την εκάστοτε κυβέρνηση και αποτελούμενη από εκπροσώπους των πολιτικών κομμάτων. Τις περισσότερες φορές τα μέλη της είναι πρώην βουλευτές, υποψήφιοι βουλευτές και στελέχη κομμάτων. Σε αυτήν παραπέμπονται υποψήφιοι για διορισμό σε μόνιμες θέσεις στην δημόσια υπηρεσία, ύστερα από γραπτές ή/και προφορικές εξετάσεις σχετικά με το αντικείμενο της υπηρεσίας στην οποία επιθυμούν να εργοδοτηθούν. Παράλληλα στην ΕΔΥ παραπέμπονται υποψήφιοι για προαγωγές, μεταθέσεις, παραιτήσεις, αποσπάσεις, αναπληρωματικούς διορισμούς, αφυπηρετήσεις, πειθαρχικές υποθέσεις.

Παρόλο που συχνά η λειτουργία της ΕΔΥ καθίσταται προβληματική, όπως π.χ. σε προαγωγές και μεταθέσεις, η Επιτροπή είναι κυρίως γνωστή από τις τραγελαφικές ιστορίες τις οποίες βιώνουν σε αυτήν οι υποψήφιοι για διορισμό. Οι νέοι επιστήμονες που έρχονται ενώπιον της μετά από χρόνια σπουδών και δοκιμασιών μένουν συνήθως με το στόμα ανοιχτό όταν ακούνε τα άσχετα με το αντικείμενό τους μέλη της ΕΔΥ, να προσπαθούν να κρίνουν τόσο την επιστημονική τους επάρκεια όσο και οτιδήποτε άλλο.

Η ΕΔΥ μπορεί αρχικά να μπερδέψει τον υποψήφιο υποβάλλοντας του μια ερώτηση με κρυφή πολιτική σκοπιμότητα. Υποψήφιοι ρωτήθηκαν για παράδειγμα τι ψήφισαν στο σχέδιο Ανάν και γιατί, όπως και κατά πόσο βρίσκουν σωστή την τάδε ή την δείνα πράξη του Αρχιεπίσκοπου Μακάριου του Γ’. Εκεί ο υποψιασμένος μέσος Κύπριος υποψήφιος κομπιάζει, αφού σκέφτεται και διστάζει να πει αυτό που πραγματικά πιστεύει, γιατί δεν ξέρει «πώς θα το πάρουν» οι κομματικοί παράγοντες που καλούνται να τον κρίνουν.

Υπάρχουν βέβαια και οι φιλοσοφικές ερωτήσεις. Στην αρχαιότητα ο όρος «φιλοσοφική ερώτηση» αναφερόταν σε μια ερώτηση στην οποία ο ερωτών δεν περίμενε συγκεκριμένη απάντηση. Κάπως έτσι και στην περίπτωση της ΕΔΥ. Τα μέλη της υποβάλουν ερωτήσεις προς τους υποψηφίους, χωρίς να περιμένουν συγκεκριμένη απάντηση, αφού απλούστατα δεν γνωρίζουν την απάντηση και δεν μπορούν να την κρίνουν. Η ΕΔΥ, χωρίς να έχει τις απαραίτητες γνώσεις, θέτει ερωτήματα επί του αντικειμένου σε ψυχολόγους, κοινωνικούς επιστή-μονες, βιολόγους, ιχθυολόγους, πολιτικούς μηχανικούς, ηλεκτρολόγους και πάει λέγοντας. Και όλα τα νούμερα κερδίζουν! Πολλές φορές οι ερωτήσεις αυτές για συγκεκριμένα αντικείμενα είναι τόσο απλοϊκές και ανόητες, ώστε δεν υπάρχουν συγκεκριμένες απαντήσεις.

Υπάρχουν και οι άσχετες ερωτήσεις. Για παράδειγμα μέλος της ΕΔΥ ρώτησε υποψήφιο για την θέση κτηνιατρικού λειτουργού ποια ήταν η ημερομηνία θανάτου του Γρηγόρη Αυξεντίου. Κάποιες άσχετες ερωτήσεις μπορούν μάλιστα να παρεκτραπούν και να εισάγουν διακρίσεις με κριτήριο το φύλο. Υποψήφια για την θέση του ακόλουθου στο διπλωματικό σώμα ρωτήθηκε αν είναι παντρεμένη ή αν έχει παιδιά. Όταν απάντησε αρνητικά οι εξεταστές επέμεναν.

«Δηλαδή εσύ τώρα ως κοπέλα δεν θέλεις να παντρευτείς, να κάνεις οικογένεια; Πού να τρέχεις τώρα στο εξωτερικό;»

Ερώτηση βέβαια που δεν θα διατυπωνόνταν με αυτό τον τρόπο για έναν άντρα υποψήφιο. Βέβαια ποτέ δεν ξέρεις. Για την ΕΔΥ μιλάμε. Πάντως η ερώτηση αυτή σηκώνει προσφυγή στη δικαιοσύνη για διάκριση.

Ως γνωστόν η ΕΔΥ είναι το τελευταίο εξεταστικό σώμα πριν από την πρόσληψη κάποιου υποψηφίου στην δημόσια υπηρεσία. Οπότε όσοι «επιτυγχάνουν» σε αυτή την τελευταία εξέταση, ειδοποιούνται άμεσα. Όμως αυτό το άμεσα έχει και τα όριά του. Σε συγκεκριμένη διαδικασία πρόσληψης, 28 υποψήφιοι θα εξετάζονταν από την ΕΔΥ σε δύο συνεχόμενες μέρες για 7 κενές θέσεις στην δημόσια υπηρεσία. Πέρασε η πρώτη μέρα και εξετάστηκαν οι μισοί. Έμεναν οι άλλοι μισοί, οι οποίοι θα εξετάζονταν την επομένη. Πριν όμως ολοκληρωθεί η διαδικασία, πολλοί από τους υποψήφιους της πρώτης μέρας είχαν ήδη ειδοποιηθεί για την πρόσληψή τους. Πόσο θεμιτό είναι αυτό από την στιγμή που θεωρητικά και οι 7 κενές θέσεις θα μπορούσαν να πληρωθούν από υποψηφίους της δεύτερης μέρας;

Όλα τα πιο πάνω περιστατικά, αλλά και πολλά άλλα και ίσως χειρότερα (που σίγουρα υπάρχουν) εγείρουν έντονα τα ερωτήματα: Ποιος ο λόγος ύπαρξης της ΕΔΥ; Μπορεί κάποιος να εξηγήσει στις παραγωγικές ηλικίες αυτού του τόπου γιατί πρέπει να υποβάλλονται σε αυτό το ταπεινωτικό βασανιστήριο πριν από την πρόσληψή τους; Γιατί πρέπει να κομματιάζεται η αξιοπρέπειά τους σε περίπτωση που απορριφθούν και σε περίπτωση που προσληφθούν; Γιατί θα πρέπει πρώτα να κινήσουν γη και ουρανό για να βρουν «το μέσο τους στην ΕΔΥ»; Γιατί αυτός είναι ο κανόνας και φυσικό είναι, από την στιγμή που έχεις να κάνεις όχι με μια επιτροπή ειδικών σε θέματα ανθρωπίνου δυναμικού, όπως θα έπρεπε, αλλά με κομματικά στελέχη.

Κάποιοι θα πουν ότι οι γραπτές εξετάσεις που συχνά προηγούνται της συνέντευξης στην ΕΔΥ εξασφαλίζουν την αξιοκρατία. Δηλαδή όποιος έρθει πρώτος στις εξετάσεις λογικά προσλαμβάνεται. Κι όμως, υπήρξαν περιπτώσεις που δεν έγινε κάτι τέτοιο. Και αφού πάλι υπάρχουν γραπτές, αδιάβλητες εξετάσεις, ή και συνέντευξη επί του αντικειμένου από το αρμόδιο Τμήμα, ποιος ο ρόλος της ΕΔΥ; Θα είχε ίσως κάποιο ρόλο αν αποτελείτο από ειδικούς όπως είπαμε σε θέματα ανθρώπινου δυναμικού. Όμως αυτή την στιγμή δεν μπορεί να ισχυριστεί κανείς και να γίνεται πειστικός, ότι ο ρόλος της συγκεκριμένης επιτροπής είναι οποι-οσδήποτε άλλος από την ρουσφετολογική εξυπηρέτηση και εξάρτηση των πολιτών από τα κόμματα.

Είναι πραγματικά για να τρελαίνεσαι. Από την μια αυτός ο απόλυτα καφκικός θεσμός. Και από την άλλη οι εξαγγελίες της εκάστοτε κυβέρνησης για διασφάλιση της αξιοκρατίας, ιδιαίτερα κατά τις τελετές διορισμών των εκάστοτε ΕΔΥ. Το ίδιο συνέβη και στους τελευταίους διορισμούς για την ΕΔΥ, στους οποίους διορίστηκαν και πάλι γνωστά κομματικά στελέχη. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει βέβαια και με τα διοικητικά συμβούλια των Ημικρατικών Οργανισμών. Ομως αυτό είναι μια άλλη ιστορία…

Φτάνοντας στην Πόλη συνειδητοποιείς ότι αυτός ο δρόμος είναι κατάρα αλλά και ευχή για τον τόπο. Ισως η μακρινή απόσταση να λειτουργεί ακόμα αποτρεπτικά για τους πολλούς και μαζικούς εισβολείς του τουρισμού. Όχι ότι η περιοχή είναι υπανάπτυκτη. Κάθε άλλο. Υπάρχουν και τα πολυτελή ξενοδοχεία και οι νεόδμητες βίλες και τα κέντρα αναψυχής. Ωστόσο η περιοχή δεν έχει ακόμα «πνιγεί τουριστικά» και διατηρεί κάτι από τον χαρακτήρα της. Στις ψαροταβέρνες στο Λατσί τρως ακόμα πραγματικό ψάρι, στην πραγματική του τιμή, σε οικογενειακές επιχειρήσεις, ακούγοντας παλιά ελληνικά τραγούδια. Οι παραλίες δεν κατακλύζονται από ενοικιαζόμενες ομπρέλες και παραθαλάσσια μπαράκια και τα βράδια μπορείς να περπατήσεις ακόμα στην σκοτεινή ακροθαλασσιά, χωρίς να σε αποσπούν εκτυφλωτικοί προβολείς και «μπιτάτες» μουσικές από το βάθος.

Από την άλλη είναι και η χερσόνησος του Ακάμα, το πολυσυζητημένο εθνικό πάρκο και το φυσικό κάλλος. Προχωρώντας στο μονοπάτι πάνω από τα λουτρά της Αφροδίτης η θέα με τους πράσινους απόκρημνους βράχους να συναντούν το γαλάζιο της θάλασσας σου κόβει την ανάσα.

Αυτά για τον λεγόμενο «ποιοτικό τουρισμό», τους ρομαντικούς, τους φυσιολάτρες, αλλά και για όλους εκείνους τους ξένους και ντόπιους που ψάχνουν απεγνωσμένα τον χαρακτήρα και την αυθεντικότητα της πραγματικής Κύπρου.

Οι πιο περιπετειώδεις δεν μένουν εκεί. Παίρνουν το δρόμο για τα επόμενα χωριά όπως ο ειδυλλιακός Πωμός, ο οποίος τελευταίως χαρακτηρίζεται ως «in» εναλλακτικός προορισμός για ευκατάστατους Κύπριους. Και μετά ο Πύργος Τυλληρίας. Μια πανέμορφη διαδρομή με καταπράσινα δέντρα, καταγάλανα νερά, άγρια κατσίκια και πολλές στροφές. Πολλές και απότομες στροφές που όσο ανεβαίνεις σε καταλαμβάνει ο ιδανικός ίλιγγος του σκεπτόμενου ταξιδιώτη σε ένα παράξενο μείγμα αισθήσεων, παραισθήσεων και υποσυνείδητης νοσταλγίας.

«Γιατί δεν έχω ξαναδεί αυτά τα μέρη; Μα πού βρίσκομαι; Είμαι ακριβώς στην ακραία καμπύλη της Κύπρου όπως την βλέπω στο χάρτη; Γιατί τα αγνοώ αυτά τα μέρη και πού τα ξέρω; Είναι κάπως έτσι και στα κατεχόμενα; Ετσι ήταν η Κύπρος πριν από την εισβολή; Πώς είναι να ζεις στον Πύργο; Πώς είναι να θυμάσαι, να αρρωσταίνεις στον Πύργο Τυλληρίας και να πρέπει να διασχίσεις αυτή τη διαδρομή που από μόνη της σε αρρωσταίνει; Θα αντέξει ο ασθενής μέχρι την Λευκωσία, θα αντέξουν οι κάτοικοι να δουν το οδόφραγμα να ανοίγει;»

Στον Πύργο δεν άντεξα να πάω. Το μεν πνεύμα πρόθυμο, η δε παραζαλισμένη σάρξ ασθενής. Έζησα όμως το μεγαλύτερο μέρος μιας διαδρομής που έχει ως μοναδικό προορισμό την απομόνωση. Την πραγματική απομόνωση των κατοίκων χωρίς πολιτικές σκοπιμότητες. Την ίδια απομόνωση των κατοίκων που το μόνο που δημιούργησε ανάμεσα σε εμάς τους υπόλοιπους συμπατριώτες τους, ήταν ειρωνικά υπονοούμενα και ρετσινιές που παραπέμπουν κωμικά σε ανθρώπους των σπηλαίων.

Η διαδρομή από τον Ακάμα και πιο πέρα, άγνωστη για τους πολλούς, δεν παύει να δίνει την εντύπωση της παλιάς γνώριμης Κύπρου που διατηρεί ακόμη κάτι από τον εαυτό της, τον πόνο της και την διάθεσή της να μη χαθεί.

Η ξηρασία θεωρείται σήμερα η υπ΄ αριθμόν ένα αιτία καταστροφής των δέντρων και των δασών της Κύπρου. Σύμφωνα με στοιχεία του Τμήματος Δασών, τα έτη 2007-2008 το 6,37% των δασών της Κύπρου ξεράθηκαν ή επηρεάστηκαν αρνητικά από την ανομβρία. Στην Λευκωσία έχει επηρεαστεί το 16% των δασών. Η έκταση των ξηράνσεων ήταν μεγάλη στην περιοχή του Δάσους Μαχαιρά, στο Σταυροβούνι και στα Νέα Δάση της Λάρνακας. Ο Εκπρόσωπος Τύπου του Τμήματος Δασών Γιώργος Παττίχης, μιλώντας στην «ΣΑ», εξέφρασε φόβους ότι οι συνεχιζόμενη κλιματική αλλαγή θα οξύνει το πρόβλημα στις χαμηλές περιοχές της Κύπρου με αποτέλεσμα κάποιες δασώδεις περιοχές να ερημοποιηθούν. Ιδιαίτερα επίφοβο είναι το δάσος του Μαχαιρά που υπολογίζεται ότι θα είναι το πρώτο που θα ξεραθεί.

Ο κ. Παττίχης ανέφερε μάλιστα ότι ένας Ισραηλινός καθηγητής υπολόγισε ότι η έρημος στο Ισραήλ θα προχωρήσει κατά 100 χλμ. βορειότερα μέχρι το 2100. Δεδομένου ότι η Κύπρος βρίσκεται στον ίδιο παράλληλο με το Ισραήλ υπολογίζεται ότι τα χαμηλά μέρη της Κύπρου όπως η Μεσαορία, θα ερημο-ποιηθούν σε 90 χρόνια.

Ο Επίτροπος Περιβάλλοντος Χαράλαμπος Θεοπέ-μπτου μας επεσήμανε ακόμα μια παράμετρο: Την υπεράντληση των υπογείων υδάτων. Οι πολλές διατρήσεις δηλαδή έχουν ως αποτέλεσμα να χάνεται από τα χαμηλά στρώματα του εδάφους η πολύτιμη για τα δέντρα υγρασία.

Για την αντιμετώπιση του προβλήματος δεν φαίνεται να μπορούν να γίνουν πολλά. Μεταξύ άλλων προγραμματίζεται η αντικατάσταση ευαίσθητων στην ξηρασία ειδών, χωρίς όμως κάτι τέτοιο να αποτελεί πανάκεια. Το ενδεχόμενο να ποτιστούν τα δάση μοιάζει ουτοπικό σε μια περίοδο που το νερό δεν φτάνει ούτε για τις βασικές ανάγκες. Θορυβημένο από την έκταση του προβλήματος, το Τμήμα Δασών ετοιμάζει ένα βραχυπρόθεσμο σχέδιο για αντιμετώπιση της ανομβρίας για το 2009-2010.

Τα μεγάλα κατασκευαστικά έργα

Στην Λεωφόρο Αρχαγγέλου στην Λευκωσία, στην Κυριάκου Μάτση, και στην είσοδο της Λευκωσίας μεγάλα, ώριμα δέντρα βρέθηκαν στο στόχαστρο.

Για τις ανάγκες του νέου δρόμου εξαπλής κυκλοφορίας, από την είσοδο της Λευκωσίας μέχρι τη Λάρνακα, ο οποίος θα φτάνει τα 22 χιλιόμετρα, θα θυσιαστούν κάπου 1000 πεύκα και κυπαρίσσια ηλικίας περίπου 20 χρονών. Από τα 1100 δέντρα που υπάρχουν στην περιοχή θα γλιτώσει μόνο το 18%, δηλαδή 195 δέντρα κατόπιν παρεμβάσεων του Τμήματος Δασών. Βέβαια οι αρμόδιοι δεσμεύονται ότι θα φυτέψουν άλλα στην θέση τους μετά την ολοκλήρωση του δρόμου. Τα οποία βέβαια θα χρειαστούν τουλάχιστον 20 χρόνια για να αντικαταστήσουν τα παλιά, ενώ θα πρέπει να επι-βιώσουν μέσα στις διαρκώς επιδεινούμενες συνθήκες ανομβρίας που μαστίζουν την Κύπρο. Αν και τα σχέδια για την κατασκευή του αυτοκινητόδρομου υπήρχαν από παλιά, δεν έγινε καμιά μελέτη για να αποδειχθεί σε ποιο βαθμό ο νέος δρόμος θα βοηθήσει πραγματικά στην αποσυμφόρηση από το κυκλοφοριακό.

Στην λεωφόρο Αρχαγγέλου «κρίθηκε αναγκαία» η διαπλάτυνση και κόπηκαν εκατοντάδες δέντρα, κάποια από τα οποία ήταν εκεί για 50-100 χρόνια και θα χρειαστούν άλλα τόσα χρόνια για να αναπληρωθούν. Ο Υπουργός Συγκοινωνιών δεσμεύτηκε ότι για κάθε ένα δέντρο που κόβεται θα φυτευτούν πέντε στην θέση του. Φανταζόμαστε αυτό θα γίνει όταν θα ολοκληρωθούν τα έργα και αν μέχρι τότε δεν αλλάξουν υπουργοί, πολιτικές και υποσχέσεις.

Τα μεγάλα δέντρα στην Κυριάκου Μάτση κρίνονται επικίνδυνα για την κυκλοφορία. Οι αρμόδιοι αντί να βάλουν προστατευτικά κιγκλιδώματα σκέφτηκαν να τα κόψουν για να διαπλατύνουν το δρόμο. Ετσι οι οδηγοί θα διέρχονται πιο γρήγορα με τον κίνδυνο ατυχημάτων να αυξάνεται, όσο αυξάνονται οι ταχύτητες. Σε ένδειξη καλής θέλησης για τα δέντρα που πρέπει να κοπούν φυτεύτηκαν πιο πίσω δέντρα, τα οποία αφέθηκαν στο έλεός τους από τις αρμόδιες δημοτικές αρχές και παραμένουν τώρα μικρά και καχεκτικά.

Οι πυρκαγιές

Αρκετά δέντρα χάνονται κάθε χρόνο στις πυρκαγίες. Τα στατιστικά για τα έτη 2000-2008 δείχνουν ότι κάθε χρόνο εκδηλώνονται 60 με 80 πυρκαγιές. Τα τελευταία 8 χρόνια κάηκαν κάπου 4002 εκτάρια. Περίπου το 0,7% των δασών της Κύπρου καίγεται ετησίως, ποσοστό που όπως μας αναφέρθηκε από την αρμόδια υπηρεσία δεν είναι μεγάλο σε σύγκριση με τις πυρκαγιές σε άλλες χώρες της Μεσογείου. Ωστόσο δεν είναι καθόλου αμελητέο αν προστεθεί στο ποσοστό των υπόλοιπων καταστροφών από τις οποίες απειλούνται τα δέντρα στην Κύπρο.

Και βέβαια δεν μπορεί να υποτιμάται ο ενδεχόμενος κίνδυνος για τα δάση από καταστροφικές πυρκαγιές, όπως αυτή που εκδηλώθηκε πριν από δύο χρόνια στον Σαϊτά, στις οποίες κάηκαν 1397 εκτάρια, δηλαδή πάνω από το ένα τέταρτο των εκτάσεων που κάηκαν τα τελευταία 8 χρόνια.

Τσεκούρι στις πόλεις

Η Κύπρος είναι από τις τελευταίες χώρες της Ευρώπης όσον αφορά στο ποσοστό πρασίνου στις πόλεις. Ο Εκπρόσωπος του Τμήματος Δασών μας εξηγεί ότι στις πόλεις υπάρχουν με βάση την νομοθεσία κάποιοι μικροί χώροι πρασίνου, οι οποίοι ωστόσο δεν αξιοποιούνται όπως θα έπρεπε. Οι περισσότεροι Δήμοι δεν ασχολούνται με αυτούς και συχνά καταλήγουν να είναι χώροι με υποτυπώδες πράσινο και σκύβαλα.

Από την άλλη υπάρχει η πολιτική κοπής δέντρων στις πόλεις, κυρίως από πεζοδρόμια, για ανάπτυξη έργων. Η δικαιολογία είναι συνήθως οι καταστροφές που προκαλούν οι ρίζες των δέντρων σε παρακείμενα καταστήματα και υπηρεσίες ή η ανάγκη διαπλάτυνσης δρόμων. Το Τμήμα Δασών είχε εισηγηθεί παλαιότερα σε διάφορα Τμήματα, τα οποία ασχολούνται με την ανάπτυξη των οδών μέσα στις πόλεις, να τοποθετήσουν τις διάφορες υπηρε-σίες εντός των δρόμων και όχι στα πεζοδρόμια. Ετσι τα πεζοδρόμια θα έμεναν ελευθέρα για να φυτευτούν δέντρα. Δυστυχώς η πρακτική αυτή θεωρήθηκε πολυδάπανη.

Όπως μας εξηγεί ο Επίτροπος Περιβάλλοντος κ. Θεοπέμπτου στην Κύπρο υπάρχει μια πολεοδομική ρύθμιση οργανωμένη για να εξαφανίσει το πράσινο από την πόλη. Δεν υπάρχουν νόμοι που να επιβάλλουν σε κάποιον να φυτέψει δέντρα μπροστά από το σπίτι του ή μέσα στο σπίτι του. Η πολεοδομία δίνει το δικαίωμα για υπόγεια που φτάνουν μέχρι το σύνορο του οικοπέδου, ενώ από την μπροστινή πλευρά του δρόμου συνήθως μπαίνει μπετόν που διευκολύνει την διέλευση των αυτοκινήτων στους χώρους στάθμευσης.

Ο κ. Θεοπέμπτου μας μίλησε παράλληλα για την τάση που υπάρχει σε ορισμένους δήμους να μειώνεται σιγά-σιγά ο χώρος πρασίνου για να γίνει χώρος στάθμευσης. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι στον Δήμο Πολεμιδιών στην Λεμεσό, όπου ο χώρος πρασίνου δίπλα από εκκλησία δίνει σιγά-σιγά την θέση του σε χώρο στάθμευσης για τους πιστούς. Αλλά και στο ΤΕΠΑΚ υπάρχουν σχεδιασμοί να γίνει υπόγειος χώρος στάθμευσης για χάρη του οποίου θα κοπούν πολλά μεγάλα δέντρα.

Ενδιαφέροντα στοιχεία

Το 32% ολόκληρης της Κύπρου καλύπτεται από δάση και άλλη δασώδη βλάστηση. Από αυτό το ποσοστό περίπου το 18% στις ελεύθερες και κατεχόμενες περιοχές θεωρείται κρατική γη, ενώ τα υπόλοιπα είναι ιδιωτική ή χαλίτικη γη. Με βάση τον νόμο ένας ιδιώτης μπορεί ανά πάσα στιγμή να αναπτύξει την γη του, αφού το Σύνταγμα προστατεύει ιδιαίτερα την ιδιωτική περιουσία. Το Τμήμα Δασών μπορεί να επιβάλει περιορισμούς ώστε να μην κοπούν όλα τα δέντρα ή να επιβάλει κάποιο πρόστιμο εάν κοπούν. Βέβαια σε αναπτύξεις εκατομμυρίων το πρόστιμο που τυχόν να επιβληθεί από το Τμήμα Δασών για το κόψιμο μερικών δέντρων είναι αμελητέο. Τα τελευταία τρία χρόνια η νομοθεσία αναθεωρείται ώστε να προστατεύονται περισσότερο τα ιδιωτικά δάση, εντούτοις δεν μπορεί να υπάρχει απόλυτος έλεγχος από το κράτος.

Σύμφωνα με το Τμήμα Δασών η δασική έκταση στην Κύπρο αυξήθηκε τα τελευταία χρόνια, διότι αναδασώνονται χαλίτικες εκτάσεις οι οποίες κηρυχτήκαν από το κράτος «γυμνές». Παράλληλα πολλή γεωργική γη στα βουνά έχει εγκαταλειφθεί από τους ιδιοκτήτες της με αποτέλεσμα να έχει μετατραπεί σε δάσος. Από το 2006 προβλέπεται στο Σχέδιο Αγροτικής Ανάπτυξης, δάσωση γεωργικής ή μη γης.

Η δυσκίνητη μεταρρύθμιση

Ο διάλογος για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση χωλαίνει εδώ και καιρό. Στα πλαίσια αυτού του διαλόγου το Υπουργείο Παιδείας ενέταξε την συζήτηση για μια κοινά αποδεκτή απόφαση στον τρόπο εισαγωγής φοιτητών στο Πανεπιστήμιο. Το Υπουργείο Παιδείας εκφράζει την θέση ότι υπήρξε εποικοδομητικός διάλογος γύρω από το θέμα, το ίδιο και το Πανεπιστήμιο Κύπρου. Αντίθετα η ΟΕΛΜΕΚ, μαζί με πολλούς κομματικούς χώρους που εξέφρασαν την υποστήριξή τους στις θέσεις της, υποστηρίζει ότι απαιτείται διάλογος γύρω από το θέμα, αλλά και γενικότερα για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, η οποία θα βγάλει το δημόσιο σχολείο από τα προβλήματα που αντιμετωπίζει. Η κρίση που ξέσπασε στο θέμα των GCE καταδεικνύει τα όρια αυτής της χρονίζουσας διαδικασίας μεταρ-ρύθμισης, η οποία αντί να παράγει συνολικές λύσεις, αναδεικνύει μεμονωμένα πλην δυσεπίλυτα προβλήματα.

Δημόσια Vs Ιδιωτική εκπαίδευση

Αυτή η κόντρα κρατάει χρόνια. Οι επικριτές της εισαγωγής φοιτητών με διεθνείς εξετάσεις υποστηρίζουν ότι με αυτό τον τρόπο θεσμοποιείται η προνομιακή μεταχείριση για τους «έχοντες», μαθητές των ιδιωτικών σχολείων. Η Πρόεδρος της ΟΕΛΜΕΚ Ελένη Σεμελίδου αναφέρθηκε πολλές φορές στο δημόσιο σχολείο και στην δωρεάν εκπαίδευση ως ένα κεκτημένο της κοινωνίας, το οποίο δεν πρέπει να τεθεί σε κίνδυνο. Ο Κεντρικός Οργανωτικός Γραμματέας της ΟΕΛΜΕΚ Θέμης Πολυβίου μας υποδεικνύει ότι με τον κανονισμό για τα GCE θα πληγεί ανεπανόρθωτα το δημόσιο σχολείο, αφού τα ιδιωτικά σχολεία δεν θα χάσουν την ευκαιρία να διαφημίζουν ίσως και υπερβολικά την δυνατότητα των μαθητών για διεκδίκηση θέσης με αυτό τον τρόπο, με αποτέλεσμα ακόμα μεγαλύτερο ποσοστό μαθητών να ρέπει προς την ιδιωτική εκπαίδευση. Οσο για το μικρό του ποσοστό, ο κ. Πολυβίου μας εξηγεί ότι αν το 3% είναι σήμερα 30 φοιτητές όταν αύριο αυξηθεί ο αριθμός των φοιτητών θα είναι αναλογικά πολύ μεγαλύτερος, ενώ εκφράζει και ανησυχίες ότι σταδιακά μπορεί να αυξηθεί το ποσοστό.

Ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Σταύρος Ζένιος σχολιάζοντας στην «ΣΑ» τις ανησυχίες που εκφράζονται για αύξηση του ποσοστού, είπε ότι πρόκειται για φοβίες και ανασφάλειες που στην συγκεκριμένη περίπτωση στρέφονται εναντίον της Κυβέρνησης και της Βουλής που θα κληθεί να νομοθετήσει.

«Δεν θεωρούμε ότι η Βουλή θα τιμήσει τους κανονισμούς που θα εγκρίνει; Εμείς δεν το συμμεριζόμαστε αυτό. Το Πανεπιστήμιο θα δρα πάντα στα όρια της νομιμότητας και των αρμοδιοτήτων που του δίνει ο νομοθέτης», αναφέρει. Σημειώνει επίσης ότι θέση της Συγκλήτου του Πανεπιστημίου είναι ότι ένα λογικό ποσοστό για εισαγωγή φοιτητών με διεθνείς εξετάσεις είναι το 7%. Ωστόσο όπως είπε το Πανεπιστήμιο θα δεχτεί το 3% σε περίπτωση συναίνεσης.

Από την άλλη είναι και η παραπαιδεία. Ο κ. Πολυβίου σημειώνει ακόμα ότι στόχος της ΟΕΛΜΕΚ είναι να χτυπήσει την παραπαιδεία και εκφράζει φόβους ότι με την απόφαση για τις διεθνείς εξετάσεις πολλοί μαθητές των δημοσίων θα οδηγηθούν στα φροντιστήρια για GCE. Δεν έλειψαν ωστόσο και οι επικριτές της ΟΕΛΜΕΚ που κατηγορούν τους καθηγητές ότι δεν θέλουν τα GCE για να μην χάσουν οι ίδιοι το εισόδημα από το φροντιστήρια για τις παγκύπριες εξετάσεις.

Το Πανεπιστήμιο χρησιμοποιεί κυρίως τον όρο διεθνείς εξετάσεις. Η συζήτηση ωστόσο γίνεται κυρίως για τα GCE τα οποία καλώς ή κακώς είναι στην Κύπρο ταυτισμένα με την ιδιωτική εκπαίδευση, δημιουργώντας ίσως την αίσθηση ότι τα κριτήρια εισδοχής προσαρμόζονται στα ιδιωτικά σχολεία αντί να συμβαίνει το αντίθετο.

Παιδεία και πολιτικές παρεμβάσεις

Μήπως τελικά η παιδεία είναι δέσμια των πολιτικών παρεμβάσεων; Η κατάθεση των κανονισμών για τις διεθνείς εξετάσεις στην Βουλή ήταν μια πολιτική απόφαση που λήφθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο. Το επείγον της κατάθεσης των κανονισμών προκάλεσε αντιδράσεις.

Ο Οργανωτικός Γραμματέας της ΟΕΛΜΕΚ ανέφερε αμέσως μετά την κατάθεση του Κανονισμού από το Υπουργικό: «Η απόφαση αποδεικνύει ότι δεν θέλουν διάλογο. Γιατί υπάρχει βιασύνη; Όλα αυτά γίνονται γιατί θέλουν να περάσουν άρον-άρον αυτή την τροποποίηση και διερωτόμαστε μήπως αυτό σημαίνει ότι θέλουν να βολέψουν και κάποιους». Ο κ. Πολυβίου υποστηρίζει ότι τα κόμματα ως κύτταρα της Δημοκρατίας πρέπει να έχουν λόγο, χωρίς ωστόσο να παρεμβαίνουν και να εξυπηρετούν μικροκομματικές σκοπιμότητες, για το γενικότερο καλό της παιδείας.

«Δυστυχώς στην περίπτωση της κρίσης με τα GCE φάνηκε ότι κάποια κόμματα πόρρω απέχουν από τις διακηρύξεις και τις πράξεις τους», αναφέρει ο κ. Πολυβίου.

Οι κομματικές τοποθετήσεις αντανακλούν για ακόμα μια φορά το σπάσιμο της συγκυβέρνησης. Τα κόμματα του χώρου του κέντρου τοποθετήθηκαν υπέρ των απόψεων της ΟΕΛΜΕΚ, με το ΑΚΕΛ και τον ΔΗΣΥ να υποστηρίζουν την εισαγωγή των φοιτητών στο Πανεπιστήμιο με τις εξετάσεις GCE. Στον δε ΔΗΣΥ υπήρξαν για ακόμα μια φορά αντικρουόμενες απόψεις, με τον βουλευτή Αντρέα Θεμιστοκλέους να διαφοροποιείται από τις αποφάσεις του κόμματος και να ταυτίζεται με την ΟΕΛΜΕΚ, της οποίας η ηγεσία προέρχεται από την Κίνηση Καθηγητών Αλλαγή που πρόσκειται στον ΔΗΣΥ.

Από την άλλη το ζήτημα της εισαγωγής φοιτητών με διεθνείς εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο συνδέθηκε και με την πορεία λύσης του Κυπριακού. Ακούστηκαν απόψεις οι οποίες υποστηρίζουν ότι η προώθηση του κανονισμού σκοπό έχει να διευκολύνει την πρόσβαση των Τουρκοκύπριων φοιτητών στο Πανεπιστήμιο Κύπρου σε όλους τους κλάδους σπουδών.

Ελληνική γλώσσα

Ο φόβοι για την υποβάθμισης της ελληνικότητας της παιδείας είναι υπαρκτοί. Εξ’ ου και συμβιβαστική πρόταση του Υπουργείου Παιδείας προς την ΟΕΛΜΕΚ προνοούσε ότι στα Τμήματα στα οποία η ελληνική γλώσσα είναι αντικείμενο σπουδών, όπως τα Τμήματα Ιστορίας, Κλασσικών Σπουδών και Φιλοσοφίας, Νεοελληνικών και Βυζαντινών Σπουδών, οι μαθητές θα πρέπει να παρακάθονται στο μάθημα των Ελληνικών στις Παγκύπριες εξετάσεις και να έχουν ένα βαθμό όσο είναι ο τελευταίος που εισάγεται στα σχετικά Τμήματα. Η ελληνομάθεια υποψηφίων στα άλλα Τμήματα θα ελέγχεται από το ίδιο το Πανεπιστήμιο. Εδώ σημειώθηκε και μια αντίθεση του Υπουργείου με το Πανεπιστήμιο Κύπρου, αφού η ελληνομάθεια όσων θα σπουδάσουν Νέα Ελληνικά στο Πανεπιστήμιο δεν θα γίνεται από το ίδιο.

«Υπάρχει μια ασυνέπεια από την στιγμή που το Πανεπιστήμιο μπορεί να εκπαιδεύει καθηγητές νέας ελληνικής γλώσσας αλλά δεν του επιτρέπεται να αξιολογεί τους υποψήφιους φοιτητές που θα σπουδάζουν νέα ελληνικά», μας εξηγεί ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου. Ο κ. Ζένιος απαντά στις επικρίσεις που ακούγονται για το θέμα της υποβάθμισης της ελληνικής γλώσσας την οποία χαρακτηρίζει «κινδυνολόγα επιχειρηματολογία που χρησιμοποιείται από αυτούς που δεν έχουν ουσιαστικά επιχειρήματα». Υποδεικνύει ότι το Πανεπιστήμιο, όντας ιδιαίτερα ευαίσθητο σε θέματα γλώσσας και πολιτισμού, προσφέρει προγράμματα νεοελληνικών σπουδών, λειτουργεί εδώ και χρόνια με δική του πρωτοβουλία σχολείο ελληνικής γλώσσας, μελετά την ελληνική και κυπριακή ιστορία, γραμματεία, αρχαιολογία και δεν συμμερίζεται τις φοβίες και τις ανασφάλειες που εκφράζονται.

Πάντως οι ανησυχίες που εκφράζονται σχετικά με την ελληνικότητα της παιδείας, πηγάζουν κυρίως από το γεγονός ότι ένα ξένο σύστημα εξετάσεων εισάγεται στην παιδεία κάτι το οποίο δεν υπάρχει σε άλλες χώρες. Πολλοί είναι αυτοί που φέρουν ως παράδειγμα και την επικράτηση της αγγλικής γλώσσας στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου.

Ρόλος του Πανεπιστημίου

Το Πανεπιστήμιο πρέπει να έχει πιο ενεργό ρόλο. Εκ μέρους της ΟΕΛΜΕΚ και πολιτικών κομμάτων τονίστηκε ότι ο ρόλος του Πανεπιστημίου πρέπει να είναι ουσιαστικός, με παρεμβάσεις στα κοινωνικά προβλήματα. Ο κ. Πολυβίου σημειώνει ότι ο ρόλος του Πανεπιστημίου είναι πολύ σημαντικός, ωστόσο το καλεί «να μην προσπαθεί να ξεχωρίσει από την κοινωνία με ελιτίστικες συμπεριφορές, όπως αυτές που επέδειξαν τόσο ο Πρύτανης όσο και ο αντιπρύτανης τις τελευταίες μέρες».

Αν μη τι άλλο το θέμα οδήγησε στην δυναμική παρέμβαση του Πανεπιστημίου σε μια δημόσια συζήτηση, κάτι που στην Κύπρο δεν συμβαίνει συχνά. Υπήρξε μάλιστα και η πρόταση του Αντιπρύτανη όπως το Πανεπιστήμιο αναλάβει τις παγκύπριες εξετάσεις Νέων Ελληνικών σε περίπτωση που οι καθηγητές μέσης εκπαίδευσης αντιδράσουν με απεργιακά μέτρα.

Από την άλλη το Πανεπιστήμιο, μέσα από αυτή την υπόθεση, έχει σημειώσει πολλές φορές την ανάγκη για μεγαλύτερη αυτονομία στην επιλογή των υποψηφίων. Ο νυν Υπουργός Παιδείας Ανδρέας Δημητρίου προέρχεται ως γνωστόν από τον ακαδημαϊκό χώρο και τα κυπριακά Πανεπιστήμια, κάτι που κάνει πολλούς να θεωρούν ότι είναι πιο ευνοϊκά προσκείμενος προς τις θέσεις της ακαδημαϊκής κοινότητας. Με αυτή την έννοια στην κόντρα για τα GCE μπορεί να πει κανείς ότι ο Υπουργός συντάσσεται με την επιθυμία του Πανεπιστημίου να ορίζει τα του οίκου του χωρίς ιδιαίτερες έξωθεν παρεμβάσεις. Το ζήτημα είναι κατά πόσο τα πράγματα είναι ώριμα ώστε η κοινωνία να αποδεχτεί τις όποιες καθοριστικές για την παιδεία και το μέλλον του τόπου κινήσεις του Πανεπιστημίου.

της Θάλειας Νεοφύτου

Πριν αρχίσω να δέχομαι μπανάνες και σφυρίγματα να διευκρινίσω ότι δεν είμαι από αυτούς που υποστηρίζουν ότι το βίντεο που παρουσιάστηκε ήταν πλαστό. Αντίθετα, μου φάνηκε άκρως ρεαλιστικό. Ωστόσο μεταξύ του πολίτη και μιας κατά γενική ομολογία πραγματικότητας μεσολάβησε η μικρή οθόνη. Η τηλεόραση είναι στην περίπτωσή μας ο δίαυλος επικοινωνίας, το «μέσο» που είναι από μόνο του ένα μήνυμα σύμφωνα με τους θεωρητικούς της επικοινωνίας. Δηλαδή το μήνυμα που περνά (στην περίπτωσή μας ο ξυλοδαρμός) τείνει να παίρνει τα χαρακτηριστικά του μέσου από το οποίο προβάλλεται (στην περίπτωσή μας η τηλεόραση).

Ας δούμε όμως ποια είναι τα χαρακτηριστικά της τηλεόρασης. Η τηλεόραση είναι ένα κατ’ εξοχήν ψυχαγωγικό μέσο, όπου ακόμα και η διαδικασία της ενημέρωσης παίρνει χαρακτήρα ψυχαγωγίας. O όρος infotainment (από το information και το entertainment) δημιουργήθηκε για να περιγράψει ακριβώς αυτή την διαδικασία. Αρα η τηλεόραση είναι ένα μέσο που παρουσιάζει ακόμα και τις ειδήσεις με έναν τρόπο συναισθηματικό, θεαματικό και έντονα χρωματισμένο με σκοπό να κερδίσει τις εντυπώσεις. Η προβολή ενός θέματος είναι συνήθως αποσπασματική. Βλέπουμε το μέρος, παραβλέπουμε το όλον.

Τα θέματα που προκαλούν την μεγαλύτερη εντύπωση και συναισθηματική φόρτιση στους τηλεθεατές, τα λεγόμενα «παρεισφρητικά» θέματα, έχουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Το βίντεο του ξυλοδαρμού ήταν ένα χαρακτηριστικό τέτοιο παράδειγμα. Καταρχήν είχε τον χαρακτήρα του εμπιστευτικού αποκαλυπτικού το οποίο πάντα κεντρίζει περισσότερο, αφού όλοι θέλουν να γνωρίζουν πληροφορίες που δεν γνωρίζουν οι πολλοί, «αυτά που δεν λέγονται». Ασχέτως αν το βίντεο το είχε δει στο τέλος ολόκληρη η Κύπρος, μόνο η αναγραφή σε αυτό του λογότυπου της εφημερίδας που το πρωτοδημοσίευσε δημιουργεί μια απαράγραπτη αίσθηση της αποκάλυψης.

Δεύτερον, το βίντεο περιείχε σκηνές που δημιουργούν έντονο συναισθηματικό φόρτο, όπως οργή, ένταση, λύπη, αγανάκτηση. Τρίτον, πρόκειται για ένα συμβάν που γίνεται στη «γειτονιά μας», στη χώρα μας, που μπορεί να συμβεί στον οποιοδήποτε. Τέταρτον, οι εικόνες που βλέπουμε ενώνουν συμβολικά, εμάς τους διασκορπισμένους χρονικά και τοπικά πολίτες σε μια φαντασιακή κοινότητα ενάντια σε μια ομάδα «εχθρών» που φαίνονται στο βίντεο. Το «εμείς» γίνεται αμέσως «εμείς οι ανυπεράσπιστοι πολίτες», απέναντι στους «άλλους», δηλαδή τους «κακούς αστυ-νομικούς».

Η εκρηκτική σχέση δικαιοσύνης τηλεόρασης

Ας δούμε λοιπόν πώς το μέσο αυτό, η τηλεόραση, αλληλεπιδρά με την δικαιοσύνη. Η τηλεόραση είναι ένα μέσο γρήγορο, άμεσο και συναισθηματικό. Αντίθετα η σωστή απονομή της δικαιοσύνης απαιτεί νηφαλιότητα, ψυχραιμία και αποστασιοποίηση τόσο συναισθηματική όσο και χρονική από τα γεγονότα. Η προβολή των στοιχείων της δίκης από την τηλεόραση θα μπορούσαμε να πούμε ότι δημιουργεί μια πίεση στην απονομή της δικαιοσύνης. Μια πίεση η οποία υπό τις περιστάσεις ονομάστηκε «περί δικαίου αίσθημα».

Η συνεύρεση δικαιοσύνης και τηλεόρασης δημιούργησε ένα εκρηκτικό μείγμα που πυρ-οδότησε τις έντονες αντιδράσεις των οποίων όλοι γίναμε μάρτυρες, από την κοινή γνώμη, τους πολιτικούς και πολιτειακούς αξιωματούχους, αλλά και από τον ίδιο τον δικαστικό κόσμο. Δεν ήταν το γεγονός της αστυνομικής βίας που δημιούργησε τις αντιδράσεις, αφού αυτές δεν εκδηλώθηκαν κατά την προβολή του βίντεο, αλλά μόνο μετά την αθωωτική απόφαση. Αλλά ούτε η απόφαση από μόνη της θα προκαλούσε οργή αν δεν συνοδεύονταν από το γνωστό βίντεο. Είναι δεκάδες οι υποθέσεις στο παρελθόν όπου τεκμηριωμένες καταγγελίες για βασανιστήρια από την αστυνομία δεν προκάλεσαν το δημόσιο αίσθημα.

Το περί «δικαίου αίσθημα» του οποίου συχνά γίνεται επίκληση στην υπόθεση αυτή είναι μια κοινωνική κατασκευή, σε συγκεκριμένες συνθήκες και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Στην προκειμένη περίπτωση το περί «δικαίου αίσθημα» ήταν ένας καρπός του ίδιου του μέσου. Οι ολιγομελείς αλλά θεαματικές διαδηλώσεις πολιτών μετά την απόφαση ήταν ένα θέαμα-αντίδραση σε ένα άλλο θέαμα. Οι πολιτικοί που λαΐκιζαν εις βάρος της απόφασης το έκαναν για χάρη της τηλεοπτικής προβολής τους. Ακόμα και η έκρηξη του Γενικού Εισαγγελέα μετά την απόφαση δεν ήταν τίποτα άλλο από ένα τηλεοπτικό γεγονός.

Δεν θα υποστήριζα σε καμιά περίπτωση πως πρέπει να καταργηθεί το δημοκρατικό δικαίωμα των πολιτών να πληροφορούνται από τα μέσα μέσω εικόνας, ήχου ή κειμένου. Επισημαίνω απλώς την δύναμη και τις αδυναμίες που μπορεί να έχει μια τέτοια προβολή στην έκβαση μιας δίκης και στην αποκάλυψη της αλήθειας.

Και εδώ είναι που και τα Μέσα θα έπρεπε ίσως να επανεξετάσουν τον ρόλο τους. Απέναντι στη φίμωσή τους να προβάλουν την δεοντολογία, όπου ο τρόπος και η συχνότητα προβολής ενός στοιχείου θα έχει σημασία. Και απέναντι στην αποκάλυψη, να προβάλουν την έρευνα, όπου η ενασχόληση με την αλήθεια δεν θα είναι πλέον αποσπασματική, δύο λεπτά στο δελτίο ειδήσεων, αλλά θα περιλαμβάνει μια πραγματική έρευνα με όλα τα στοιχεία, τις πτυχές και τις διαστάσεις της υπόθεσης. Τότε μόνο το αμφισβητούμενο βίντεο θα γίνει πραγματικό ντοκουμέντο.